Зоналық топырақтар

ЖОСПАР:
І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ

1. Зоналық топырақтар
2. Зонааралық (интразоналық) топырақтар

ІІІ. ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
        
        ЖОСПАР:
І. КІРІСПЕ
ІІ. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1. Зоналық топырақтар
2. Зонааралық (интразоналық) топырақтар
ІІІ. ... ... ... ... ... ... заңдылықтары, Жер
бетінің алтыдан бір бөлігін алып ... ... ... ... ... де тән. Бұл өзгерістердің терістіктен оңтүстікке
қарай жылжығанда ... анық ... ... ... ... ... ... негізгі бөлігі мұхиттардан алыс, ішкі құрлықтарда
орналасқан. Ресейден ... жер ... аса көп ... ... бұл ... ... секторында терістіктен оңтүстікке қарай
кездесетін яғни, Арктикалық тундрадан бастап оңтүстіктегі құрғақ шөлдермен
қатар ылғалды ... ... ... ... ... ... түзуші факторлар зоналық тәртіпке бағынып, ... ... ... ... топырақ та осы тәртіпке бағынады.
1. Зоналық топырақтар
Жазық ... ... ... қарай байланысты
топырақтың да өзгеріп әр ... ... ... ... ... зоналығы дейді.
Ал биік таулы аймақтарда табиғат жағдайы жазық ... ... ... ... ауа райы да, ... ... ... мен жан –
жануарлар дүнисі де басқаша. Бұл өзгерістер тау етегінен жоғары көтерілген
сайын анық ... ... ... Географиялық жағынан алып қарағанда
таулы аймақтар бір ... ... ... ... ... ... , ... өзгешелігі байқала береді. Осындай өзгерістерді
топырақтан да ... ... ... былай өзгеріп, әр түрлі зоналарға
бөлінуін топырақтың тік ... ) ... деп ... ... елдерінің әр аймақтарында топырақтардың көлденең зоналықтары да
және олардың тік(,белдеулік ) ... ... ... ... жер ... ... ... аздығына байланысты
негізінен топырақтың көлденен зоналық таралуы басым. ... ... ТМД ... ... ... негізгі зоналық
топырақтардың қысқаша сипаттамасына ... Оны ... ... ... ... ... Тундра зонасы. Бұл зона Ресейдің солтүстік
шеті бөлігін алып жатыр. Оған Солтүстік ... ... ... арктикалық
аралдар да кіреді.
Бұл зонаның көлемі 180 млн гектардай, яғни ТМД ... ... ... 8,1% - ін алып ... Бұл ... ... Сібір
өңіріндегі таулы алқаптардағы таулы – тундралық ... ... 150 ... млн гектар жерде қосылады. Геологиялық дәуірі жағынан алып ... ... мұз ... ... ... ең жас ... жерлерін әлі де мұз басып жатыр. Бұл Ресейдің ең суық
зонасы. Қысы 7 – 8 айға ... ... да, жазы өте ... әрі ... Бұл ... ... ... ұзақтығы небары 2 – 3 ай
ғана. Ылғалы аз ... ... 150 – 300 мм, әрі күні ... ... ... және топырақтың астын мыңдаған жылдан мәңгі тоң ... ... ... сіңуі де жоқтың қасы. Ылғалдың жер бетіне
сіңуінің мардымсыздығынан аз түскен ... өзі бұл ... ... ... ... шығысқа қарай мөлшері азайып, оның есесіне ... ... ... ... өмір ... ... күн ... жетіспейді, ауа
– райы суық, тіршіліліктің дамуына қолайсыз. Күннің суықтығынан топырақ
қабаттары ұзақ ... бойы тоң ... ... Тек жаздың 2 – 3 айларында
ғана топырақтың беткі жұка қабаты еріп, ... ... ... ... ... оңтүстікке қарай үш зонашаға бөлінеді: 1. Арктикалық
тундра;
2. Кәдімгі ... ... ... ең ... ... мұз ... жалаңаш тундра. Екіншісі
жөнді дамымаған батпақты – ... ... ... ... ... ... ... тұрады . Булану аз болғандықтан, жер ... ... оның ... ауа ... анаэробтық құбылыстар жүріп,
топырақтағы.Осындай топырақтарды глейлі топырақтар деп ... ... ... ... ... мәнгі мұзы мол топырақтар
орманның өсуінесөзсіз ... ... ... ,мүктер қыналар
өседі.Ал оңтүстікке жылжыған сайын ... ... ... өзен ... ... ... орын алады.Табиғат жағдайна
сай мұнда өсетін өсімдікьер де ... ... қына мен мүк ... ... ... бүлдірген өніп-өседі,ал оңтүстікке таман жылжыған
сайын тапал ... ... және ... ... ... орманды-тундра
басталады.Дегенмен бұл жерлердің де ағаштары мардымсыз.
Тундра топыраға ... ... әр ... ... ... ... күлгінді болып келеді.
Бұл зонада негізінен бұғы шаруашылығы жақсы дамыған. Егіншілік жоқтын
қасы. Кейбір жел тимейтін ... ... ... дұрыстап өндеп,
тындайтқыштар енгізіп, көң төгіп, аз мөлшерд ерте пісетін көкеніс, ... ... ... ... .Ал жабық жылытқысы бар қондырғылыарда
көкеністерді жыл бой ... ... ... ... ... ... және шымды-күлгінді
топырақтары. Тундраның оңтүстігіне қарай өте кең алқапты ... ... ... ... ТМД ... , ... ... территориясының
52%-ке жуық (11520 мың км2).Негізінен орманды тайга. Зонаның 20%-ке жуығы
батпақты жерлер. Олар ... ... ... бойы ... ... да өткен дәуірлерде түгелдей мұз ... ... ... әлі ... ... да ауа райы ... дегенмен тундрадан көп жылы.Қысы ұзақ,
әрі суық қатты болса , жазы қысқа , жылына жерге 350-900 ... ... ... аз ... , ... осы ылғалдың өзі мөлшерден
артық юолып ... ... суға ... және ... да ... ... шайып әкетеді. Ал мұның өзі біраз жерлерде батпақты
аймақтардың ... ... әкеп ... ... ... ... ... қарай ауадан түсетін ылғал
азайып, күн суыта ... ... Қиыр ... ... ... мұнда ауадан түсетін ылғал да молайып , ауа райы да біршама
жылынады.Дегенмен ... зона ... бір ... ... ... түзіледі.
Себебі зонаның Батысы мен Қиыр Шығысындаауадан түсетін ылғал молырақ
болғанына қарай ... ... ... булану мол (3- кесте )
болады.Әрине әр аймақтын табиғиклиматтық ... ... да ... ... өзгешіліктері анық байқалады.
Орманды зонаның кейбір пункттерің климаттық көрсеткіштері
(Ресейдің агроклиматтық анықтамасы бойынша)
|№ |Мәліметтер ... ... ... ... ... |
| |алынған қалалар |t ... ... t ... |
| | | ... t | ... | | | | |,мм |
|1 ... |7 |-2,7 |17 |700 |
|2 ... |3,7 |-10,8 |18 |620 |
|3 ... |1,2 |-16 |18 |610 |
|4 ... |0,3 |-19,3 |17,8 |449 |
|5 ... |-10,4 |-43,5 |19 |208 |
|6 ... ... |4,6 |-13,5 |20,6 |540 |
| ... | | | | ... әр алқаптарындағы қар жамылғысының қалындығы да ... ... оның ... ... есеппен 50-60 см, Сібірде 20-30
см.Сібірдің қары жұқалау болғанымен, ауа райы өте ... ... ... ... ... мол жауады. Жалпы жер юедеріне келсек , Енисей өзеніне
шейін жазықтық , ал одан ... ... ... ... ... зонаның
жалпы 64%-жазық алқаптар,таулы алқаптарда зона территориясының 36%
орналасқан.
Зона ... ... ... алып ... ... ... қылқан жапырақты ормандарға ұласады. Шырша , сәмбі тал, ... ... ... емен , жабайы жүзім, шетен және қайын , көктерек өседі.Шөбі
жайқалған шабындықты ... және ... ... да ... ... уақыт жеткілікті болғандықтан.
Топрақтын жоғарғы қабаттарынан шайылып , ... ... ... 50-60 см ... немесе одан да төменде жиналады. Бұл аймақтың
топырағы негізінен ... үш ... ... ... , ... және ... ... топырақтар. Топырақтар күлгінді қаюаты орман төсенішіне жабық
жатады.Орман ... ... 7-8 см ... қабаттың төмен айрықша
(А2) күлгіді ұнға ұқсаған ақ қабат жатады.Күлгінді қабаттың қалындығы 30-
35 см –дей. Бұл ... ... суға ... жылжымалы заттардың барлығы
шайылып кеткенімен, онда суға аз ... ... ... ... ... топырақтың иллювиалды(жиналмалы В) қабаты ... ... ... 80-90 ... ... жетеді. Түсі қызғылт-қоныр, тығыздығы
қатты. Топырақтың бұл қабатына ... ... А2 ... темір мен
алюминийдің тотықтыры жиналады, ал тез жылжитын заттар бұл ... ... ... ... ... айырмашылығы сол,
мұнда орман төсеніші жөнді емес, қалындығы небары 2-3 см ғана.Төсенішті өзі
сынып түскен , шіріген ағаштар мен ... ... ... тұрады.
Бұл төсеніштен кейін шымды қабат басталады.Оның ... ... ... негізінен шөптердің тамырлары таралған.Ал
одан кейін аса дамымаған күлгінді қабат жатыр.Тек қана ... шөп ... ... шымды-шалғынды топырақтар кездеседі. Бірақ бұл зонада
олар көп емес.Оның біразын шалғынды батпақты ... алып ... үшін ... ... бұл ... ... ... оның
қарашірігі де өте аз (0,5-1,5%) , ... ... ... ... ... ТМД елдерінің негізгі орман шаруашылығы дамыған. Егін ,
бау-бақша егуге ... ... ... жақ ... тек 4,5-5,-% ... ... ... Мәскеу,Санк-Петербург, Балтық бойы
мемлекеттері, ... ... ... көп ... ... ... , топырақтары жақсы өнделіп, тыңайтқыштар еңгізудің
нәтижесінде қолдан мәденленген топырақтарға айналып жақсы ... ... ... бұл ... ауадан түсетін ылғал еккен ... ... ... ... мұнда көптеген көкеністер, картоп, мал азықтық
шөптер, астық егістер тұрақты жақсы өнім ... Тек бұл ... ... мол ... ... ... белдеу. Орманды –дала зонасындағы сұр ... қара ... ... ... зона мен қара
топырақты зоналардың арасында жіңішке болып ... , ... ... ... , өтпелі зона- орманды-далалы, орманның сұр және шалғынды-
даланың сілтісізденген қара топырақтары жатыр.Бұл негізінен ... ... ... шөп ... алқаптардың топырақтары.Жалпы орманды- дала
зонасынсың көлемі 150 млн. Гектардай немесе ТМД ... ... ... ... ... сұр ... , ал ормансыз жерлерде
шалғынды қара топырақ пен ... ... ... қара ... райы ... ... жылылау , ал далалы зонадан ... ... ... ... және жауын –шашын молырақ ал шығысқа қарай
күн суыта түсіп , ... ... ... ... ... ... жылылау әрі ылғалы молырақ
мұхит секторларына ... ... ... ... мен Қиыр ... кең
жапырақты ормандары түбінде орманның құба топырақтары түзіледі. Батыста
бұл ... ... ... ... ... ... Беларусь
пен Литва мемлекеттерінің батыс бөліктерін, шығыста ... ... ... ... ойпаттарын, Хабаров өлкесінің және Амур
облысының ... ... Бұл ... ... көле мі 20 ... ... алып жатыр.
Бұл зонаның топырақтарында қоректік заттар мол, физикалық қасиеттері
қолайлы, ... ... сұр ... ... қара
шіріндінің мөлшері 2 – 6 % , ал ... қара ... қара ... 10 %.Бұл зонада негізінен бидай ... ... 40% ... ... ... ... Ресей мен Украинаға тиесілі.
Шалғынды даланың қара топырақтары.
Қара топырақты зона ...... ... ... батыстағы
Молдавиядан , Украина , Ресей мен Қазақстан арқылы Сібірге дейін ... ... ... ... ... оның ауа райы да ... Бұл
жерлердің жазы жылы, қысы суық. Түсетін ылғалдың мөлшері жылына 350 ... мм, ... ... ... ... түседі. Жалпы топырақтың
ылғалдану коэффициенті – 0,6 – 1,0, яғни ылғалдану мен ... ... тепе – ... ... ... ... ... далалы зонаның ішіндегі қара
топырақтарды қосқанда 191 млн гектар немесе ТМД территориясының 9% ... ... қара ... бай. Оның ... 4 %– дан 10% – ... топырақта өсімдіктерге қажетті қоректік заттар мол,Қара
топырақ химиялық ... да ... да ... ... зонаның 70% – 75% ... ... ... ... ... ... ... картоп, жүгері, көкөністер,
қант қызылшасы т.б . жақсы өседі.
Құрғақ дала мен ... шөл ... ... Қара ... – дала зонасының ... ... ауа райы ... ... ауа райы ... ... түсетін ылғалдын булану
мөлшері де мол. Ылғал мөлшері жылына 200 – 300 мм ... ... ... – қара – ... ... ... 107 млн ... яғни ТМД
елдерінің 4,8% алып жатыр. Негізгі ... ... ... ... 2% – 4% ... ... ... зонаның басым бөлігін жайылым алып
жатыр. Зонада сортаң және ... ... ... суық ... ... топырақтары. ТМД ... ... ... ... өте аз, сондықтан да ... ... ... ... ... зона кездеседі.Шөлді зона ТМД
елдерінің барлық жер ... 9 – 10 ... алып ... ... 220 ... асады, оның басым көпшілігі Қазақстан мен Орта ... ... ... ... ... ... ... облысының территорияларында.
Бұл зонағ күн сәулесі мол түседі, вегетациялық уақыт ұзақ, қоректік
минералдық заттар жеткілікті, ал ... – тек ... мен ... ... ... ... ... 80-120 мм, ал жерде булану
мүмкіндігі будан 10-15 есе ... Бұл ... ... ... шөлге бейімделген кейбір сирек өсетін бұта ,сор ... , ал ... ... ... бұта ,сор ... ... ,ал ... жерлерде
ол да жоқ.
Бұл аймақтағы топырақтарда сулуну аз, булану көп ... ... ... ... суға тез еритін басқа да тұздар мол.
4. Субтропикалық белдеу. А) Оңтүстік тау ... ... ... сұр ... Бұл топырақтар ТМД елдерінде негізінен Орта Азия
республикалары мен ... ... ... тау ... мен ... орын ... . Бұл топырақтардың аздаған ... ... ... ... мен етектеріндегі Куру-Аракс ойпатында
кездеседі.Субтропикалық белдеуге жатқызылу ... бұл ... жазы ыссы әрі зақ ... ... қысы да суық ... Орта Аия
мен Әзірбайжанда қыстың өзі жылы. Зонаның көлемі 32 млн гектар , яғни ... ... ... терістікке қарай орналасқан шөл зонасының
ерекшілігі ерте көктемде ... мол ... ... ... ... ауаға буланбай жерге жақсы сіңеді.
Сонымен бұл топырақтар Әзірбайжандағы Кавказ тауларының , Түркмениядағы
Копетдаг, оның ... ... ... ... ... ... ... жоталары мен Оңтүстік
Қазақстан Қаратау , Қырғыз ... мен ... ... мен ... ... ... ... орналасқан.
Б )Ауыспалы –ылғалды құрғақ- шөпті-орманды және субтропикалық саванналы
облыстардың топырақтары.Бұл алқаптардың зоналық топырақтары ... ... ... бұл топырақтар негізінен таулы аудандардың құрғақ шөпті-
орманды және сирек орманды ... ... ... , ... ... сипатталған тау етегідегі сұр топырақтардан биігірек жатқан
биіктік зонаның екінші-үшінші ... ... ... . ... ... ... не 2,3-3,5 млн ... ғана. Бұл зонаға негізінен Жерорта
теңізі аймағына тән климат , яғни ... жылы қыс, ... ... ... қар жамылғысы өте аз немесе тіпті жоқ.
ТМД ... бұл ... ... Тянь – Шань мен ...... пен ... Түркмения, Армения, Шығыс Грузия мен Әзірбайжан,
Дағыстан республикаларында орын ... ...... және тропикалық орманды ... ... ... зонаның қызыл және сары топырақтары.
ТМД елдерінің оңтүстік субтропикалық кейбір ... өте ... ... дәлірек айтсақ, Грузияның батыс – Қара теңіз жағалаулары
мен Әзірбайжанның оңтүстік – ... ... ... ... ... ... ... қызыл және сары ... кез ... не бары – 0,6 млн ... ... жылу да, ... да мол. Жылына түсетін ылғал 1000 – 2500
мм – ге ... ... ... ... ... 16 – 20 ... ... суық айы қаңтарда орташа ... 8 – 10 ... ... ... жағдай биологиялық тіршіліктің жыл бойына ... ... ... Ауа райы жылы болғандықтан, өсімдіктер, тірі
жәндәктер мен микроорганизмдер мұнда жыл бойы өмір ... ... ... да гүл ... Зонааралық ( интразоналық ) топырақтар
Атынан белгілі болғандай, бұл ... ... ... ... ... таңдақ – таңдақ болып кездеседі. Зонааралық топырақтар
ішінде негізінен төмендегідей топырақтар типтері ... ... ... Сортаң топырақтар.
3. Солодтар.
1. Сорланған топырақтар.Сорланған топырақтар деп құрамында суға ... ... ... мол ... ... түрлерін айтады. Ал суға
тез ерігіш ... ... ... ... бастап мол болып кездессе,
олар сор топырақтар ... ... ... ... еөп кездесуі
ондағы өсімдіктерге ... улы әсер ... бұл ... ... ... қасы. Мұнда тек тұздың модығына табиғи ... ( ... ) ... ал тұз ... аса ... кетсе жалаңаш
сорға айналады.Сорланған топырақтар көлемі 120 млн ... яғни ... 5,4 % - ы ... ... ... болу жолы әр ... Бұл ... астындағы тұзданған ыза суларының жер ... ... олар ... ... ... ... және оның ... су
құрамындағы тұздардың шоғырлануынан пайда болады. Сорлану үшін топырақ
астындағы ыза сулардың жер ... ... мен ... ... едәуір рөл атқарады.
Жер асты суы топырақ бетіне неғұрлым ... әрі оның ... ... ... ауа райы жылы ... ыстық аймақтарда топырақтардың
тұздану процесі соғұрлым жылдамырақ болады.
2. Қалдықты сорланған ... ... ... тау ... ... қалыптасады.
3. Ойпатты жерлерде кездесетін кейбір көл ... ... ауа ... ... түгелдей буланып кетуінен, бұрынғы көлдер түбінде нағыз
сор жиналып, онда ештеме де ... ... ... ... ... тағы бір жолы – ... ... байланысты. Оның мәнісі төмендегідей. Қуаңшылық
аймақтарда көп ... ... ... ... ... ... жер асты ағысын реттеп дұрыс жолға қоймаған жағдайларда.
Сор топырақтардың беткі ... ... ... 0,6 – 2 % ... да көп ... ... ... асты суларының тұздану деңгейі |Судағы тұздар мөлшері л\ г ... ... |< 1 ... тұзданған сулар |1 – 3 ... ... ... |3 – 10 ... ... ... |10 – 50 ... мол ... ... |> 50 ... ... ... сіңіру кешені негізінен натрий ионына ... ... ... ... натрий катионы сілті реакция
береді, ылғал тисе ісініп, батпаққа айналады, ал ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан олардың физикалық қасиеттері өте
ыңғайсыз. Осы ... олар ... ... ... ... ... болып, барлық
топырақ зоналарында кездесе бермейді. Олар орманды - далалы ... ... ... – далалы, жартылай шөлді зоналарда орын ... ... ... ... шөлді жағдайда да кездеседі.
Сортаңданған топырақтардың құнарын кемітіп, оны ауыл ... ... ... ... оның ... физикалық және химиялық
қасиеттерге ие ... ... мұны ... ... да осы ... ... ... натрий катионынан құтылудың амалын іздестіру керек.дәлірек
айтсақ , сіңірілген натрийді басқа катионмен ауыстыру.
Солодтар
Зонааралық топырақтардың бір ... ... ... ... ... орын ... ТМД елдері мен Қазақстан, Батыс ... мен ... ... ... ... – дала зонасы мен
шалғынды – дала зоаларының ойпаңды, ... ... ... ... ... алып ... беті ... ағынсыз болғандықтан, бұл
жерлер қосымша жер ... ... ... сол ... жер ... ... сол арқылы жер асты ыза сулары аса тереңде болмай,
жер бетіне ... ... 2,5 – 3,5 м ... гидроморфты
жағдайлар қалыптасады Олардың көлемі не бары 1 – 1,5 млн ... ... ... ... ... топырақтардың жер
бетінің ойпаң ... әрі ... ... өзгерістерге ұшыраумен
байланыстырады . Ойпаң жерлерде ... ... ... ... қабатында қарашірінді мөлшері 3 – 4 % , ... ... тез ... Негізінен орманды жерлер . Кейбір бөлікшелері
шабындыққа ... ... ... ... үшін де ... ... кездесетін негізгі зоналық топырақтарға қысқаша
ситаттама бердік. Бұл топырақтар ... ... ... ... ... ... өзгеруі ықтимал. Ал таулы ... тік ... ... ол ... қай зоналарында,
зоналардың қай секторларында орналасуларына байланысты.
Жоғарыда сипатталған зонааралық ... ... шөл, ... ...... дала ... кездеседі.
ТМД елдерінің негізгі бөлігі мұхиттардан алыс , ішкі құрлықта
орналасқан.
ТМД ... әр ... ... ... да және ... тік зоналықтары тараған алқаптары кездеседі.
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Жамалбеков Е. Ү ., Білдебаева Р.М. Жалпы топырақтану және ... ... , ... ун – ті , 1997, 194 ... ... Е. Ү., ... Р.М. Топырақтану және топырақ географиясы
мен экологиясы. Алматы, ... ун – ті, 2004, 242 ... ... Т.Т., т.б ... ... Алматы,
баспасы, 2000, 182 б.
4. ... Е.Ү,. ... Р.М. ... және ... мен ... ... Қазақ ун – ті, 2000, 204 б.

Пән: Геология, Геофизика, Геодезия
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 9 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ақтау қаласы аумағының топырағын экологиялық-мелиоративтік бағалау және көгалдандыру мәселелері112 бет
Топырақ туралы түсінік, топырақтану ғылымы106 бет
Топырақтың табиғатта таралу заңдылықтары. Тәуелсіз мемлекеттер достастығы елдерінің негізгі топырақ зоналары12 бет
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Chenopodiaceae Vent тұқымдасының Climacoptera B. туысы C.lanata өсімдігінің түрінің морфологиялық және анатомиялық ерекшеліктері31 бет
Биоценоз - тірі организмдердің тіршілік ету жағдайын3 бет
Жер ресурстарын қорғау және тиімді пайдалану5 бет
Жоңғар Алатауы13 бет
Орталық Қазақстан5 бет
Тарбағатай14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь