Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы

Мердiгерлiк шартынан туындайтын құқықтық қатынастар жұмыс орындау бойынша мiндеттемелерге жатады. Солардың көмегiмен, белгiлi бiр тұлғаның (тұлғалардың) жұмысының нәтижесi тиiстi ақшалай құндылыққа айырбасталады.
Экономикалық тұрғыда мердiгерлiк бұл қызмет, оның нәтижесi заттай мiнезде болып келедi (белгiлi мүлiк пайда болады). Одан басқа, орындалатын жұмыстардың өзге де (зат емес) нәтижелерi болуы мүмкiн, бiрақ бұл мердiгерлiк қатынастарының мәнiсiн жоққа шығармайды, себебi оларда қол жететiн нәтижемен қатар белгiлi қызметтiң өзi де (оның барысы) маңызды болып келедi. Осы қызметтi негiзiнен (жалпылама) оңды (пайдалы) қызмет деп мiнездеуге болады, сондықтан мердiгерлiк шарттарында тараптардың өзге қатынастарымен бiрге жүзеге асырылатын қызмет те реттеледi.
Жұмыс атқаратын тұлғаның қызметi жалпы түрде реттеледi, өйткенi ол тұлға мердiгерлiк шарттың жағдайларына сәйкес жұмыстың толық орындалуына жауапты болады. Осымен қатар, құқықтық реттеу, егер ол заттық сипатта болса, тұлғаның қызметiнiң нәтижесiнде оны беру бойынша мiндеттi де қамтиды. Сондықтан мердiгерлiк шарты бұрын қарастырылған шарттардан көрсетiлген қызметтi реттеу бойынша ережелерiмен елеулi ерекшеленсе де, жасалған мүлiктiң өзi және оны беру сұрақтары туралы айтсақ, онда мердiгерлiк шартының тараптардың құқықтары мен мiндеттерi бойынша сатып алу-сату шартымен ортақтығы болып келетiнiн тануымыз мүмкiн. Азаматтық құқықтық әдебиеттер еңбек және мердiгерлiк қатынастардың жақындығы жөнiнде айтылады. Бiрақ негiзiнен мердiгерлiк қатынастарды сатып алу-сату және еңбек қатынастарынан айыруға болады. Айырмашылықтары олардың әрқайсыларының қатысушыларының құқықтары және мiндеттерi жүзеге асырылатын шарттардың мазмұнынан айқын көрiнедi.

1.Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы.
1.1 Мердігерлік шартының түсінігі.
Мердiгерлiк шарты бойынша бiр тарап (мердiгер) екiншi тараптың (тапсырысшының) тапсырмасы бойынша белгiлi бiр жұмысты атқаруға және белгiленген мерзiмде оның нәтижесiн тапсырысшыға өткiзуге мiндеттi, ал тапсырысшы жұмыс нәтижесiн қабылдап алуға және оған ақы төлеуге (жұмыстың бағасын төлеуге) мiндеттi.
Мердiгерлiк шарты консенсуалды ақылы және өзара шарт. Жұмысты орындау үшiн белгiлi уақыт керек, сондықтан мердiгерлiк шарт бойынша шарт жасалу кезi және оның орындалу кезi сәйкес келмеуi мүмкiн. Өз кезегiнде бұл оларға тәуелдiлiкке мердiгердiң жұмыс орындары қойылатын мерзiмдерге әсер етедi. Кейбiр мердiгерлiк шарттардың орындалуы және жасалуы бiр уақытта болуы мүмкiн, мысалы, суретке түсiру шарттары
        
        Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы
Кіріспе.
Мердiгерлiк шартынан туындайтын құқықтық қатынастар жұмыс орындау бойынша
мiндеттемелерге жатады. Солардың көмегiмен, белгiлi бiр ... ... ... ... ... ... ... тұрғыда мердiгерлiк бұл қызмет, оның нәтижесi заттай мiнезде
болып келедi (белгiлi мүлiк пайда болады). Одан басқа, ... өзге де (зат ... ... ... мүмкiн, бiрақ бұл
мердiгерлiк қатынастарының мәнiсiн жоққа шығармайды, себебi оларда қол
жететiн нәтижемен ... ... ... өзi де ... ... ... ... Осы қызметтi негiзiнен (жалпылама) оңды (пайдалы) қызмет деп
мiнездеуге болады, сондықтан мердiгерлiк ... ... ... ... ... ... қызмет те реттеледi.
Жұмыс атқаратын тұлғаның қызметi жалпы түрде реттеледi, өйткенi ол тұлға
мердiгерлiк шарттың жағдайларына сәйкес жұмыстың ... ... ... ... ... құқықтық реттеу, егер ол заттық сипатта болса,
тұлғаның қызметiнiң нәтижесiнде оны беру бойынша мiндеттi де қамтиды.
Сондықтан мердiгерлiк шарты бұрын ... ... ... ... бойынша ережелерiмен елеулi ерекшеленсе де, жасалған
мүлiктiң өзi және оны беру сұрақтары туралы айтсақ, онда мердiгерлiк
шартының тараптардың құқықтары мен ... ... ... ... ... болып келетiнiн тануымыз мүмкiн. Азаматтық құқықтық
әдебиеттер еңбек және мердiгерлiк қатынастардың жақындығы жөнiнде айтылады.
Бiрақ негiзiнен мердiгерлiк қатынастарды ... ... және ... ... болады. Айырмашылықтары олардың әрқайсыларының
қатысушыларының құқықтары және мiндеттерi жүзеге асырылатын шарттардың
мазмұнынан айқын көрiнедi.
1.Мердігерлік шартының жалпы сипаттамасы.
1.1 ... ... ... ... ... бiр ... ... екiншi тараптың
(тапсырысшының) тапсырмасы бойынша белгiлi бiр жұмысты атқаруға және
белгiленген мерзiмде оның нәтижесiн тапсырысшыға өткiзуге мiндеттi, ал
тапсырысшы жұмыс ... ... ... және оған ақы ... (жұмыстың
бағасын төлеуге) мiндеттi.
Мердiгерлiк шарты консенсуалды ақылы және өзара шарт. Жұмысты орындау үшiн
белгiлi уақыт керек, сондықтан мердiгерлiк шарт ... шарт ... ... оның орындалу кезi сәйкес келмеуi мүмкiн. Өз кезегiнде бұл ... ... ... орындары қойылатын мерзiмдерге әсер етедi.
Кейбiр мердiгерлiк шарттардың орындалуы және жасалуы бiр уақытта болуы
мүмкiн, мысалы, суретке түсiру ... ... ... ... ... ... мерзiмдерiнiң ерекшелiгi олардың барынша
қысқалығы болады, және осы мердiгерлiк жасайтын шарттың тапсырысшының
себептенушi ... ... ... ... ... көбiнесе Қазақстан Республикасының
Азаматтық кодексiнде (616-683-б) ұстанылып келедi. Одан басқа Қазақстан
Республикасында халыққа тұрмыстық қызмет ету, Қазақстан ... ... ... ... ... құнды және
антимонопольды саясат туралы тәртiптерiнде қолданылады. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексiн Ерекше бөлiмiн ... ... ... ... қатынастарда бұрын қолданған, Қазақстан
Республикасының Құрылыс министрлiгiнiң 3 наурыз, 1994. №5-5-өкiмiмен
бекiтiлген, Қазақстан Республикасының ... ... ... уақытша тәртiптерi, Қазақстан Республикасының Құрылыс
Министрлiгiнiң 30.06.1994ж. №7-5-Қаулысымен бекiтiлген, бас ... ... ... қатынастарымен өзара қатынастарының
ережелерi күшiн жойды.
1.2 Мердігерлік шартының ... ... ... болып мердiгер және тапсырысшы болып
табылады.
Тапсырысшы – екiншi тарапқа – мердiгерге шарт бойынша келiсiлген белгiлi-
бiр жұмысты орындауға тапсыратын тұлға. Тапсырысшы ретiнде ... ... кез ... ... бола ... Мердiгерлiк
шарттарда мемлекеттiң қатысу ерекшелiктерi жеке заң актiлерiмен
белгiленген, ... ... ... ... және ... ... ... №123-бұйрығымен бекiтiлген, жол жұмыстары
жайындағы конкурстарды (мердiгерлiк саудалар) ұйымдастыру және өткiзу
тәртiбiнiң ережелерi.
Мердiгер – шарт ... ... ... ... мiндеттенетiн тұлға,
көбiнесе кәсiпкерлiк қызметiнiң субъектiсi, жеке тұлға немесе жеке
кәсiпкер, ... ... ... Бiр ... (жүйелi емес) негiзде
мердiгерлiк жұмысты кез келген әрекет қабiлеттiлiгi бар жеке тұлға атқара
алады. Кейбiр жағдайларда, “Лицензиялау туралы” 17.04.1995ж. ... ... ... ... ... ... мен және
толықтырулармен) мердiгерлердiң қызметi лицензиялануы тиiс. Мысалы, жобалау-
iздестiру, құрылыс-монтаждық жұмыстары ж.б. лицензиялануы керек.
Кейбiр жұмыстарды ... үшiн ... ... ... ... қажет.
Сондықтан мердiгер, мердiгерлiк шартты жал-пы жасап, шартты орындауға басқа
тұлғаларды тартуға құқылы. Бұл мердiгер болып заңды да және жеке ... ... ... ... ... жұмыстың мөлшерiн орындауға алғашқы шарт жаса-ған және басқа
тұлғаларды тартқан тұлға бас ... деп ... ... ... ... 619-б. ... Тартылған тұлға
(тұлғалар) қосалқы мердiгер болып табылады. Алғашқы мердiгер оның алдында
тапсырысшы болады. Жалпы ... ... ... ... ... ... келiсiмiнiң керегi жоқ. Бас мердiгер тапсырысшысының
алдында мердiгерлiк ... ... ... ... ... ... келiсiмiмен, тапсырысшы жекелеген жұмыстарды орындауға
үшiншi тұлғалармен шарт жасасуға құқылы. Мердiгердiң келiсiмi барлық жұмыс
орындайтын тұлғалардың iс әрекеттерiн үйлестiру қажет ... ... ... бас ... құқықтары мен мүдделерi тiкелей немесе
жанама зиян шегуi мүмкiн. Алғашқы мердiгер және үшiншi тұлға
тапсырысшысының алдында iс жүзiнде ортақ ... ... ... ... себебi олардың жасаған барлық әрекеттерiне (орындаған жұмыстарына)
жұмыстың ақырғы нәтижесi де байланысты болады. ... ... ... бөлек, бiр-бiрiне байланысты (тәуелдi) емес құқықтық қатынастардың
субъектiлерi, өйткенi олардың әрқайсысымен бөлек (дербес) мердiгерлiк
шарттары жасалады.
Тапсырысшы ең ... ... ... бiр шарт ... ... ... ... көптiлiгi орын алған бiр мiндеттемелiк құқықтық
қатынас пайда ... ... ... және осы ... ... орын алады. Бiр мердiгерлiк шартын жасаудың себебi болып
мiндеттеме ... ... ... ... (ҚР АК 287 ба-бының 1
тармағы), сондықтан мердiгерлiк, кәсiпкерлiк қызметiмен байланысты болуы
себебiнен бiрнеше борышкер тапсырысшысының алдында ортақтасқан борышкерлер
болып келе алады. ... ... ... ... 287 бабы,
2 тармағы).
Бiрнеше мердiгерлер өзара қосымша (акцессорлық) келiсiмдер жасауы мүмкiн
және олардың мәнi де ... ... ... оларсыз жұмыстарды орындау
тәртiбiнде түсiнiспеушiлiктер пайда болуы мүмкiн. Басқа жағынан,
акцессорлық (қосымша) келiсiмдер, олар аталғандай мәселелердi шешуге
көмектесетiнiне қарамастан, өзге ... ... ... ... мүмкiн. Ю.Г.Басин мынадай мысал келтiредi: Төрелiк сот тә-
жiрибесiнде үш жеке орындаушы тапсырысшы үшiн ортақ ... ... алып ... орындауға келiскен соң пайда болған дау орын алды. Алғашқы
(негiзгi) шартты жасасқан соң мердiгерлер алынатын ақыны ... ... ... ... ... Көп ... ... бiреуiнiң қызметiнен бас тартқан бiрақ сол мердiгер басқа
мердiгерлерден соманың 35 пайызын ... өз ... ... ... ... ол ... бөлу туралы мердiгерлердiң өзара келiсiмiне сүйенiп жасаған
және шарт бойынша ... бөлу ... ... сол ... ... ... ... қарастырылмағанға сiлтенген.
Келтiрген мысалды талдай отырып бұндай талаптарды, олар ақыны бөлу ... ... ... соң негiзгi шарт тиiстi бөлiгiнде
тоқтатылғасын негiздi деп тануға болады.1 ... ... ... ... ... ... ... ала алмайтыны туралы
қорытынды жасай аламыз.
Мердiгерлiк шартының нысанасы – бұл ... мен ... ... ... ... ... олармен жұмыс жүргiзiлетiн
белгiлi заттармен, материалдармен байланысты, оларда өзiнiң бейнеленуiн
табады.
Мысалы, бұл мүлiктiң құнын ... ... ... тек заттың тиiстi
халiн қалпына келтiретiн ағымды жөндеу болуы мүмкiн. Сол сияқты кейбiр өзге
жұмыстар да мысалы, көгал алаңдарды қию, ... ... ... ... ... ... ... және оны күтiп ұстауға бағытталған.
Мердiгерлiк жұмыстар кезiнде ... ... өзi де ... ... мердiгер мердiгерлiк жұмыстарды өзi орындауға
мiндеттенедi. Тапсырысшы жұмыстың жүргiзiлуiн бақылай алады, демек оларды
орындауға қойылатын белгiлi талаптар да бар. Бақылау жасалмаса мердiгер
жұмысты ... ... ... ... ... ... ... және т.б. бұзушылықтарға жол беруi мүмкiн. Мердiгер
бұзушылықтарының нәтижесi көрiнбеуi де мүмкiн, ... олар ... ... ... ... шегiнде анықталмауы мүмкiн. Мердiгердiң
қызметiнiң өзi реттелетiнiн растайтын келтiргеннен өзге де мысалдарды
келтiруге болады. Жалпы аталған ... ... ... ... де өз ... ... түсiнiктi.
Шарттың бағасы орындалған жұмыстың құнына сәйкес келуi керек. Баға әр ... ... ... ... ... нысандары әртүрлi болуы мүмкiн.
Мердiгерлiк шартында орындалатын жұмыстың бағасы ... оны ... ... ... ... ... болмаған және тараптар баға
туралы келiсiмге келмеген жағдайда ... ... ... ... ... ... ... алу арқылы сот белгiлейдi. Бағаны есептеу
үшiн, тараптарға келтiрiлген шығындар еске алынуы қажет. Егер, шарт
негiзiнде орындалатын жұмыстың күрделi ... ... яғни сол ... өзi
бiрнеше олардың түрiнен құрылса, бiрнеше кезеңдердi қамтыса және т.б.
жұмыстың бағасы ... ... ... ... ... ... ... шарты бойынша орындалатын бар-лық жұмыстың құнын жұмсалатын
материалдарды (олардың ... ... ... ... және материалдардың құндары жөнiнде бiлiктiлеу болған соң
смета көбiнесе онымен дайындалады. Сонымен қатар, тапсырысшының өзiнiң де
сметаны ... шек ... ... ... ... ... және шарттың ажырамас бөлiгiне айналады. Өз кезегiнде тапсырысшы
дайындаған смета мердiгердiң келiсiмiн талап етедi. Жалпы смета жөнiнде
келiсуде оны шартты ... ... ... ешқандай жаңалық жоқ.
Смета шамалас және тұрақты болуы мүмкiн. Мердiгер тұрақты сметаны көбейтудi
талап ете ... ал ... оның ... ... ете ... ... бiр ... өзгертуге құқық шартты жасау кезiнде орындалуға тиiс
жұмыстардың толық көлемiн немесе бұл үшiн қажеттi шығындарды анықтау мүмкiн
болмаса да ... ... Шарт ... ... ... ... ... мен жабдықтардың, сондай-ақ оған үшiншi тұлғалар көрсететiн
қызметтердiң құны едәуiр өскен кезде мердiгердiң белгiленген бағаны
(сметаны) көбейтудi талап ету ... ... Егер ... ... ... ... бас ... онда мердiгердiң шартты бұзуды
талап ету құқығы пайда болады.
Шамалас сметаның ерекшелiгi, оны қарастырған ... ... ... ... ... аздап көбейту жағына өзгерте алады. Жұмыстың
шамамен белгiленген бағасын (шамалас сметаны) елеулi өсiру қажет бола
қалса, мердiгер бұл туралы тапсырысшыға уақытылы ... және ... ... ... Қандай болса да қосымша жұмыстарды орындау
керектiгi анықталғасын немесе материалдарға, үшiншi тұлғалардың
қызметтерiнiң бағалары өссе, ... ... ... ... Бағаны елеулi
өсiруге көбейтуге келiспеген тапсырысшы шарттан бас тартуға құқылы. Мұндай
жағдайда мердiгер өзiне тапсырысшыдан жұмыстың ... ... ... ... ете ... ... ... бағаны (сметаны) өсiру
қажеттiгi туралы тапсырысшыға уақытылы ескертпеген мердiгер жұмысқа шартта
белгiленген алғашқы баға бойынша ақы төлеу құқығын ... ... ... ... ... ... ... және тапсырысшының олардың шарт
бойынша мiндеттерiн атқаруға байла-нысты қызметiнiң (iс әрекеттерiнiң)
уақыттық өлшемдерiн анықтайды. Мысалы, тапсырысшы белгiлi мерзiмге
мердiгерге материалдарды және жабдықтарды ... ... Ең ... ... ... ... ... себебi мердiгерлiк шарттарының
ақырында орындалуы сол мерзiмдерге тiкелей тәуелдi болады. Оның аралығында
жұмыс толығынан (аяқты түрде) жасалып бiтуi тиiс ... ... ... ... ... ... Онымен қатар шартта жұмыстар орындалуы
үшiн қарастырылған ақырғы мерзiмдер де бекiтiледi (ҚР АК 628 бабы 1
тармақ). Жұмыстың жекелеген кезеңдерiнiң аяқталу мерзiмдерi – ... де ... ... ... екi ... қызмет атқарады. Бiрiншi жағынан, жұмыстың
орындалуына байланысты мердiгердiң қызметiнiң бiрдей етiп бөлiнуiн
қамтамасыз етедi. Екiншi жағынан, олар тапсырысшыға жұмысты ... ... ... Егер ... жай, ... емес ... ... белгiленген мерзiмiнде аяқтау мүмкiн еместiгi айқын болса тапсырысшы
шарттан бас тартуға және келтiрiлген шығындарды өтеудi ... ... ... мердiгерлiк шартта мердiгер бастапқы мерзiмiн бұзса, оны орындауға
уақытылы кiрiспесе де осы нәтиже орын алады.
1.3 Мердігерлік шартындағы тараптардың құқықтары мен ... ... ... ... ... ... орындауға мiндеттi.
Яғни мердiгердiң мойнында ол кәсiби субъект болған соң, оның жұмысты
орындамағандығына байланысты қолайсыз салдар болып ... ... ... ... ... орын алған заңсыз мiнез құлығы ескерiлiп
тиiстi дәрежеде өзгертiлуi мүмкiн. Оған жұмысты орындамағаны үшiн немесе
дұрыс орындамағаны үшiн мердiгердi жауапкершiлiктен ... ... ... ... ... өз материалдарымен, күштерiмен және құралдарымен орындауға
мiндеттi. Егер материал ... ... ол ... ... сатушысы болып табылады және олардың тиiстi сапасы үшiн
жауапты болады. ... өзi ... ... бойынша орындалады
және оған сәйкес болуы керек, яғни ол да ... ... ... шарт ... ... жұмыс заттарды сериялық жасауға
жатқызылмайды, сондықтан оның тиiстi орындауының негiзгi белгiсi ретiнде
тапсырысшының нұсқаулары болып табылады. ... ... ... ... ... ... ... және
нормативтi-техникалық құжаттарда көзделген талаптарды сақтауға мiндеттi.
Осындай талаптар бiрiншi кезекте кәсiпкер ретiнде жұмыс жасайтын
мердiгерлерге қолданылады (Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң
632-б. 2-тармақ), бiрақ ... емес ... де ... ... кезiнде
мiндеттi қойылған талаптарынан шегiнуiне құқығы жоқ, егер мiндеттi
талаптарды ... оның ... тиым ... тиiс. Бұл жаңа ... мен ... емес ... да қатысты.
Егер жұмыстың сапасына қойылатын талаптар шартта белгiленбесе немесе ... ... онда ... ... жұмыстарға қойылатын талаптар негiз
ретiнде алынады. Мердiгер белгiленген мiндеттi талаптармен салыстырғанда,
сапаға қойылатын неғұрлым жоғары талаптарға сай ... ... ... шарт ... ... алуы мүмкiн.
Мердiгер пайдаланып жатқан жабдықтардың тиiстi күйiнде (түзеу) болуын
қамтамасыз етуге мiндеттi. Ол өзi жұмысты ұйымдастырады және тапсырысшының
оның күнделiктi ... ... ... ... жоқ. Егер ... ... мердiгер үшiншi тұлғалар құқықтарының ауыртпалығы жоқ
материалдар мен құралдарды беруге мiндеттi.
Кейбiр жағдайларда, мердiгер ... ... ... ... ... ол ... ... материалдарды ұқыпты және есеппен
пайдалануына мiндеттi. Сонымен қатар, мердiгер оларды дұрыс пайдалану ... ... ... ... кейiн мердiгер тапсы-рысшыға жұмсалған
материалдар туралы есеп беруге мiндеттi. Егер материалдардың қалдықтары
болса, ... ... ... ... ... ... тапсырысшының
келiсiмiмен, қалған пайдаланылмаған материалдың құнына сәйкес жұмыстың
бағасын кемiтiп сол материалды өзiнде қалдыруға құқылы.
Материалдарды тапсырысшы берген болса, мердiгер сол ... ... ... ... мiндеттi. Мердiгер тапсырысшы берген жабдықтарды,
техникалық құжаттарды және өңдеуге берiлген ... ... ... ... жауапты болады. Тапсырысшымен берген нұсқауларды және
тағы да басқа жұмыстың орындау жағдайларын, мердiгер өзiнiң кәсiби
тәжiрибесiне байланысты ... ... ... ... ... ... құжаттаманың
немесе өңдеуге берiлген заттың жарамсыздығы немесе сапасыздығы;
2) оның жұмысты атқару әдiсi туралы нұсқаулармен орындаудан тапсырысшы ... ... ... салдарлар;
3) орындалатын жұмыс нәтижелерiнiң жарамдылығына немесе берiктiгiне қауiп
туғызатын не оны мерзiмiнде аяқтауға мүмкiндiк бермейтiн мердiгерге қатысты
емес өзге де мән-жайлар аяқталған ... ... ... ескертiп,
одан нұсқау алғанға дейiн жұмысты тоқтата тұруға мiндеттi.
Осындай мән-жайлар туралы ... ... не ... ... ... ... ... аяқталуын күтпестен немесе жұмысты тоқтата тұру
туралы тапсырысшының уақытылы ... ... ... ... тапсырысшы оған тиiстi талаптар қойған кезде аталған мән-
жайларға сiлтеме жасауға құқығы жоқ (ҚР АК 628 бабы 2 ... ... ... ... ... ... ... байланысты
жауапты қисынды мерзiмiнiң iшiнде беруi тиiс.
Егер мердiгер ... ... ... ... ... берген
сапасыз материалдардан орындаса, ол тек материалдардың кемшiлiктерiн тиiстi
қабылдау кезiнде анықтау мүмкiн болмаған ретте ғана жауапкершiлiктен
босатылуы мүмкiн. Яғни, тапсырысшы берген ... ... ... ... кiнәсi болуы керек. Осыған байланысты, жұмыс
мердiгердiң материалынан орындалса, мердiгерлiк шартында тапсырысшының
кепiлдiгi көбiрек ... ... ... ... ... ... сапасы үшiн кiнәсi барлығы немесе жоқтығына қарамастан жауапты
болады.
Мердiгер тапсырысшы берген мүлiктiң сақталуын қамтамасыз етуге мiндеттi
және ... ... ... ... мердiгердiң иелiгiне өткен
заттардың тапсырысшы берген материалдардың өзге мүлiктiң жабдықтардың
сақталмағаны үшiн мердiгер жауапты болады. Бұл жауапкершiлiк ... ... ... мүлiкке ғана емес мердiгердiң иелiгiне түскен
басқа да мүлiкке де ... ... ... ... ... (оның
жұмысшыларына) тынығу үшiн бөлiнiп берiлген бөлмелердi, жөндеу кезiнде оны
алып кету ... ... ... және т.б. ... ... ... Осындай мүлiктiң сақталуын қамтамасыз етудiң өлшемi болып, әдетте
орын алатын меншiк иесiнiң өзiнiң шаруашылық ұқыптылығы келедi, ... ... үшiн ... ... мен материалдар туралы айтатын
болсақ, онда бұл жағдайда мердiгердiң ... ... ... ... жоғары болуы керек екенiн танимыз. Кез-келген жағдайда, егер мүлiк
сақтауды қамтамасыз ететiн барлық шараларды қолданбаса, мердiгер кiнәлi
болып табылады.
Мердiгерде үнемдеуге ... бар (ҚР АК 622-б). ... ... ... және ... ҚКСР АК-сында ол болмаған едi. Оны кiрiстiру
мердiгердiң тиымды шаруашылық жүргiзуiн қолдайды, себебi онда оның
қолданылуына байланысты үнемдеуге ... ... ... ... ... ... жұмсалуын азайтуда орындалатын жұмыстың өзiнiң құнын
азайтуда болып келедi. Үнемдеу ... ... ... ... технологияларды енгiзетiн мердi-гердiң жоғары дәрежелi кәсiпқойлығының
салдарынан болады. Мердiгердiң нақты шығыны бағаны белгiлеу ... ... ... кем ... ... ... егер ... мердiгер
алған үнем орындалған жұмыстың сапасына терiс әсер еткенiн ... ... ... ... ... баға ... ... ақы алу құқығын
сақтайды.
Мердiгерлiк шартта мердiгер алған үнемдi тараптар арасында бөлу көзделуi
мүмкiн (ҚР АК 622-б. 2-тармақ). Осы ... ... шарт ... баға азаяды. Егер тапсырысшы жағынан үнемдеуге көмектесуi орын
алмаса бұл норманы ... ақыл ойға ... ... ... ... ... экономика жағдайында мердiгердiң қызме-тiн пайдалану
үшiн, оның тұрақты iскерлiк атағы пайда болу үшiн, ... ... ... ... ... ... ... тапсырысшыға жұмыстың нәтижесiмен бiрге, шарттың нысанасын
пайдалану немесе өзгеше iске асыру үшiн қажеттi ақпаратты беруге мiндеттi.
Осы ... ... ... ... ... жаңа ... ... осы мiндетi тағы шартты да көрсетiлуi тиiс. Кейбiр жағдайларда,
осы жұмыстың нәтижелерiн шартта ... ... ... ... ... ... онда сондай сипаттағы ақпарат мердiгердiң осы
жөнiндегi мiндетi шартта бекiтiлмей-ақ ... тиiс ... (ҚР АК ... ... ... ... ... схемалар, нұсқаулар,
түсiнiктемелер және т.б. жатады. Жалпы мердiгердiң ... беру ... ... ... ерекшелiгiне, жасалған бұйым арнайы күтiмдi
талап ететiнiне және т.б. себептерге байланысты болып келедi.
Қазақстан ... ... ... ... әрбiр тарапқа қарсы
тараптың оның ақпаратпен азаматтық құқықтардың мүлiктiк объектiсiмен1
сияқты иеленуiне байланысты мүдделердiң (құқықтарын) қамтамасыз ету мiндетi
жүктеледi. Бiр тарап шарт ... ... ... ... ... тараптан жаңа техникалық шешiмдер мен бiлiмдер туралы ақпарат алса,
сол ақпаратты үшiншi тұлғаларға өзге ... ... ... ... (бұл ... ... ... қосқанда өнеркәсiптiк меншiктiң
барлық түрлерi туралы ақпарат кiре ... ... ... ... ... құқықтық қорғауы болмайтын ақпарат және де тараптардың бiреуiнiң
коммерциялық құпиясы болып келетiн ақпарат та қорғалады. ... ... ... ... ... ... оны ... бекiткенiне,
бекiтпегенiне байланысты болып келедi, бiрақ ақпараттарды пайдалану
тараптары мен тәртiбi тараптардың келiсiмiмен анықталады (ҚР АК 638 бап).
Мұндай ақпаратты пайдаланудың тәртiбi мен ... ... ... ... ... соң, оған ... ... орындау үшiн берген
құралдарды қайтаруға мiндеттi. Сол сияқты тапсырысшы мердiгер жұмысты
орындауға кiрiспегенi немесе тым баяу орындағанына немесе орындалған
жұмыста елеулi және ... ... емес ... ... ... бұзса (одан бас тартса), онда мердiгер тапсырысшымен берiлген
материалдарды, жабдықтарды өңдеу үшiн берiлген затты немесе өзге мүлiктi
қайтаруға мiндеттi. Мүлiк ... ... ... ... ... ... ... беру мүмкiндiгi жоқ болса, мердiгер материалдардың
құрал-жабдықтарды және тапсырысшыдан алынған басқа мүлiктiң бағасын
қайтаруға мiндеттi (ҚР АК 639 ... ... ... ... ... Бұл тапсырысшы
мердiгермен бiрге белгiлi бiр жұмыстың бөлiгiн iстеу керектiгiн
бiлдiрмейдi. ... ... ... ... онда тапсырысшының
материалдарды беру мiндетi болмайды.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 629 бабының мағынасы
бойынша, тапсырысшы мердiгердiң мiндетiн тиiстi орындауға қажеттi
ұйымдастыру шараларын жүзеге асыруы ... егер осы ... ... ... ... ... ... салынып жатқан объектiге
жолды тазалауға, тиiстi мерзiмде,егер бұл шартта қарастырылса, жабдықтарды,
бөлмелердi (жайларды) беруге мiндеттi. Мердi-герге көмектесу мiндетi
тапсырысшы оған жұмыстарды орындаудың ... ... ... ... ... ... ... керек екенiн, оған жұмыстың орындалуында өзге кедергi
жасамау керек екенiн, керiсiнше ... ... болу ... ... Тапсырысшы осы мiндеттерiн орындамаған жағдайда, мердiгер
зиянды, соның iшiнде жұмыстың ... ... ... ... өзгеруiне немесе жұмыс бағасы көбеюiне байланысты келтiрiлген
шығындарды (қосымша шығындарды) ... ... ... ... ... ... ... бойынша жұмысты орындау тапсырысшының әрекеттерiнiң
(қателiктерiнiң) мүмкiн болмай қалса, мердiгер жұмыстың орындалған көлемiне
сәйкес келетiн мөлшерде жұмыс үшiн ақыны алу құқығын ... ... ... жасаған жұмысты қабылдап оған ақы төлеуге мiндеттi.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 630-бабында жұмысты қабылдау
тәртiбi реттелген және ол шартта да ... ... ... ... ... ... мерзiмде егер сол мерзiмдер шартта
қарастырылмаса, онда қабылдау қисынды мерзiмдерде жүргiзiледi. Қабылдауға
жұмыс нәтижелерiн тексеру ... Егер жаңа зат ... ... бар затты
жөндеу, оны жақсарту жүргiзiлсе қабылдау мiндетi затын ... алу ... ... ... де өз ... енгiзедi. Орындалған жұмысты
қабылдаудың мерзiмiн өткiзiп алу меншiк ... ... ... ... ... ... ... беру орын алғанда өтетiнiне әкеледi.
(Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi-нiң 630-бабы 8-тармағы).
Сiлтеме жасалған норманың мәтiнiнде бiздiң ойымызша қателiк бар, себебi
жұмыс ... ... алу ... өткiзiп алу тапсырысшыға меншiк
құқығы өту сәтiн анықтауға байланысты болуы тиiс емес (меншiк құқығы онсыз
да жалпы тәртiп бойынша тапсырысшыға оған зат ... ... ... ... ... ... (тапсырысшыда) осының салдарынан болған барлық
қолайсыз нәтижелер (тәуекелдер) оның қабылдау мерзiмiн ... ... ... онда ол ... ... ... болған және оны
қабылдаған сәттер арасындағы уақыт аралығындағы мүлiктi күтiп ұстау
бойынша, шығындарда оған жүктелетiнiне (ол сол ... ... ... әкеледi.
Тапсырысшы жұмысты нашарлатқан шарттан ауытқуларды немесе жұмыстағы өзге
кемiстiктердi анықтаса, онда ол бұл туралы дереу мердiгерге хабарлауы ... ... ... ... ... ... кемiстiктердi жою
туралы талап қоймақ болса, онда кемiстiктер қабылдауды куәландыратын актiде
немесе өзге құжаттарда көрсетiлсе ғана, ол соларға ... ... ... Осы
қойылатын талапты ескерсек, бiз мердiгерлiк жөнiндегi нормалар мердiгерлiк
шартының нысанасын ... ... ... ... ... ... қарағанда) қатаңдау талаптар бекiтетiнiн айта аламыз.
Егер тапсырысшы жұмыстың нәтижесiн тексерiссiз қабылдаса, онда ол
қабылдаудың ... ... ... ... ... анықталуы мүмкiн
болған кемiстiктерге (айқын кемiстiктерге) сiлтеме жасау құқығынан
айырылады. Егер тапсырысшы жұмыс ... ... ... ... ... ... кемiстiктердi (жасырын кемшiлiктердi)
сол сияқты оларды мердiгер қасақана жасырған кемiстiктердi анықтаса, онда
тапсырысшы бұл туралы мердiгерге қисынды мерзiмде хабарлауға мiндеттi.
Тапсырысшы мердiгерге оның ... ... ... туралы
хабарлаудың ең ақырғы мерзiмi кемшiлiктер табылғаннан, яғни жұмыс нәтижесi
қабылдағаннан кейiн бiр жылды ... ... ... ... туралы немесе мердiгер қасақана жасырған
кемiстiктер туралы хабарлаудың ең ... ... үш ... ... ... ... мерзiмдерi ретiнде бағалауға болады.
Аталған мерзiмдер заң актiлерiмен немесе шарттармен ұзартылуы мүмкiн. Сапа
кепiлдiгi, егер шартпен өзгеше қарастырылмаса, жұмыс нәтижесiнiң барлық
құрамаларына ... (ҚР АК 633 бабы ... Егер ... шартында
бұл өзгеше көзделмесе, кепiлдiк мерзiмi тапсырысшы жұмыс нәтижелерiн
қабылдағаннан кейiн бас-тап немесе тапсырысшы оларды қабылдауы керек сәттен
кейiн ... ... ... мен ... ... жасалған жұмыс кемшiлiктерi немесе
оның себептерi туралы тартыс болса, олардың әрқайсысының талабы бойынша
сараптама жүргiзiлуi мүмкiн. Сараптау ... ... ... ... шарт ... деп ... немесе мердiгердiң жасаған iс-
әрекеттерiнiң және табылған кемшiлiктердiң өзара байланысы жоқ деп тапса
мердiгер осы шығындардан ... (ҚР АК 630 бабы ... ... ... кiм ... ... ... сол өтейдi. Егер
сараптауды тараптар келiсiмiмен жүргiзсе, онда екi жақ тең ... ... ... ақы ... ... – тапсырысшының негiзгi мiндетi. Бұл
мiндет жалпы тәртiп бойынша мердiгер жасаған жұмысты толығынан тапсырған
соң орындалуы тиiс. ... ... ... ақы ... ... жеке ... ақы төлеу мiндетi қарастырылуы мүмкiн. Ақы төлену үшiн жұмыс
уақытылы орындалуы керек. Жұмыс мерзiмiнен бұрын аяқталса, оған алдын алу
құқығы алдын ала ... ... ... ... ... ... тапсырысшы
содан соң алдын ала төлеуге келiссе пайда болады. ... ... ... кепiлпұл беру осылар шарттарда немесе заңнамада қарастырылған
жағдайларда ғана жүзеге ... ... ... ... ... де
шарттармен немесе заңнамамен анықталады.
Мердiгерге тапсырысшыға қатысты құқықтарын өз бетiмен қорғау құқығы
берiледi. (ҚР АК 9 бабы, 3-тармақ). Бұл құқық ... ... қалу ... ... (ҚР АК 624 ... ... бағаны немесе шартпен белгiленген өзге соманы төлеу
мiндетiн орындамаса, мердiгер шарт ... ... ... ... ... ... ... тапсырысшыға тиесiлi құрал-
жабдықтарын да, жұмысты орындау үшiн берiлген пайдаланылмаған материалдар
қалдығын да және ... өзге ... ... ... ... ... ... құқылы. Бұл құқық шартта қаралмаса да жүзеге
асырыла бередi.
Мұндай жағдайлар ... ... ... да сондай құқық берiледi, ол
мердiгерге тиесiлi сыйақы мөлшерiнен өз уақытылы анықталған ... ... ... өтеу үшiн ... ... құқылы.
Егер тапсырысшы жасалған жұмыс нәтижесiн қабылдауды жалтарып, жұмыс үшiн
төлемесе мердiгер жұмыс нәтижесiн өз ... ... ... ... Бұл ... ... ... уақыты өтiп кеткеннен кейiн бiр
айдан соң және тапсырысшыға екi рет ескертiлгеннен кейiн жүзеге асады.
Мердiгер жасалған ... ... егер ... ... ... ... тиесiлi ақысын алып қалғанын егер шартпен өзгешелiк
көзделмесе тапсырысшы депозитiне салады.
Мердiгерлiк шарты бойынша тараптарда тиiстi көлемде тәуекелдер ... Егер ... ... заң ... ... ... ... жойылуының немесе бүлiнуiнiң тәуекелiн шарт бойынша келiсiлген
жұмысты тапсырудың мерзiмi келгенше мердiгер көтередi. Егер мердiгерлiк
заты ... ... ... жойылса немесе жұмысты аяқтау мүмкiндiгi
болмаса, онда тараптар кiнәсi болмаса, мердiгердiң жасал-ған жұмысқа ақы
төлеудi талап ... ... ... Яғни ... орындалмауының тәуекелi
барлық жағдайда мердiгерге жүктеледi. Затты қабылдауды немесе берудiң
мерзiмiн өткiзiп алу болса егер шартта ... ... ... ... ... өткiзiп алған тарапта болады. Сондықтан тапсырысшы затты
қабылдаудың мерзiмiн өткiзiп алса мердiгер сыйақы алу құқығын сақтайды.
Мердiгерлiк шарттағы тараптардың ... ... ... ... ... ... бiреуiнiң кiнәлi iс-әрекеттерi болатын
жағдайларды айыра бiлу қажет. Мысалы тапсырысшының ... ... ... ... ... жойылуы немесе жұмысты орындаудың мүмкiнсiздiгi
тапсырысшы берген материалдың санасыздығынан болса, немесе оның берген
жұмысты орындау туралы нұсқауына байланысты болса және ... ... ... ... ала ... онда ... орындалған жұмыс үшiн ақы
алу құқығын сақтап қала бередi.
Мердiгерлiк шарты бойынша жауапкершiлiк ... ... ... ... ... шарт ... ... кiнәлi жүрiс
тұрысының салдары болып келедi. Егер мердiгерлiк шартындағы
мiндеттемелердiң кәсiпкерлiк сипаты болса немесе осы шартта арнайы
көзделсе, ... шарт ... ... ... ... үшiн ... ... жүктеледi. Жауапкершiлiктiң мөлшерi азаматтық
заңнамамен немесе шартпен белгiленедi, әдетте зиянды өтеу мiндетiн
атқарады. Көбiнесе, залал егер ... ... ... ... ... оны ... ... не шартта тиiстi ережелер болмаған
кездегi – әдеттегi пайдалану үшiн ... ... ... өзге ... орындаса тапсырысшыға келтiрiледi.
Осыған қарай, Азаматтық кодексте жұмысты сапасыз орындауы үшiн ... ... ... оның ... ... – бұзушыға
жауапкершiлiк туралы жалпы нормалармен жүктелетiн қолайсыз нәтижелермен
бiрге тапсырысшыға өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... өз таңдауы бойынша мердiгерден:
1) қисынды мерзiмде жұмыстың кемшiлiктерiн өтемсiз жоюды;
2) ... үшiн ... ... ... ... ... талап етуге
құқылы.
Осымен бiрге тапсырысшы кемшiлiктердiң өзiнiң қаражаттарымен мысалы, басқа
мердiгердi жалдау жолымен жоюы мүмкiн. Бұл үшiн мердiгерлiк шартында
тапсырысшының жұмыстың ... өз ... жою ... ... өзi жауап беретiн жұмыстың кемшiлiктерiн жоюдың орнына,
тапсырысшыға орындаудың мерзiмiн өткiзiп алу арқылы келтiрген зиянды өтей
отырып, жұмысты ... ... ... ... Бұл ... ... ... сипаты бойынша ондай қайтарып беру мүмкiн болса, оған бұрын
тапсырылған жұмыс нәтижесiн мердiгерге қайтарып беруге мiндеттi.
Сонымен қатар, егер ... ... ... ауытқу немесе жұмыстың
өзге де кемшiлiктерi елеулi болғанда және ... ... ... не
анықталған кемшiлiктер тапсырысшы белгiлеген қисынды мерзiмде жойылмаса,
тапсырысшы шарттан бас тартуға және келтiрiлген залалдарды өтеудi талап
етуге құқылы.
Кейбiр жағдайларда, жұмысты орындау ... ... ... ... шартта белгiлi бiр кемшiлiктерi үшiн мердiгердi
жауаптылықтан босату көзделуi мүмкiн.
Шартты бұзғаны үшiн мердiгердi жауапкершiлiкке тартудың тәжiрибелiк
мүмкiншiлiгi талап қою мерзiмiн ... ... ... ... ... ... ... қоюдың жалпы – үш жылдық мерзiмдерi
тарайды.
Мердiгерлiк шарт бойынша орындалған жұмыс сапасының лайықсыз болуынан
туындаған кемшiлiктер туралы ... ... ... қою ... олар туралы
тиiстi мерзiм шегiнде тапсырысшы мердiгерге хабарлаған болса, кемiстiктер
анықталған күннен өз ... ... ... ... жекелеген түрлері.
2.1 Мердігерлік шартының түрлері.
Азаматтық заңнамада мердiгерлiк ... ... ең ... ... ... ... ... Мердiгерлiк шартының түрлi
сипаттамасына мыналар кiредi: 1) тұрмыстық мердiгерлiк; 2) құрылыс
мердiгерлiгi; 3) жобалау немесе ... ... ... ... ... және ... ... Оларға Азаматтық кодекстегi мердiгерлiк қатынастарды реттеуге
арналған тарауында жеке параграфтар арналған. Мердiгерлiк шартының
жекелеген түрлерiне егер Қазақстан Республика-сының Азаматтық кодексiнiң
бұл ... ... ... ... белгiленбесе мердiгерлiк туралы жалпы
ережелер де (нормалар) қолданылады.
2.2 Мердігерлік шарт ... ... ... мердiгерлiк. Бұл шарт мердiгердiң тұрғындарға қызмет көрсету
аясындағы қатынастарды ... Ол ... ... ... ... ... шарттарды жасасып иелене алмайтын заттарға иелене алады, сол сияқты
тұрмыстық мердiгерлiк шарты бойынша олардың нәтижесi зат болып келмейтiн
жұмыстар ... ... ... ... ... ... және т.б. ... көрсетуi осы сипатта болады. Тұрмыстық
мердiгерлiк қатынасында бөлшектеп сатып алу-сату шартына секiлдi бiр тарабы
болып ... ... ... ... ... ... ... 640-
650 баптарымен реттеледi. Сонымен бiрге Қазақ КСР ... ... ... заңы ... ... ... қатынастарының
белгiлi бөлiгi 1996 жылғы 20 қыркүйектегi №9/7 баға және ... ... ... ... Мем-лекеттiк комитетiнiң
Қаулысымен бекiтiлген тұрғындарға тұрмыстық қызмет көрсету Ережесiмен
реттеледi. Тұрмыстық мердiгерлiк шарты ... ... ... ... ... ... ... арнайы мақсатының
салдарынан болып келедi. Бөлшектеп сатып алу ... ... ... ... ... мердiгерлiк қатынастарында тұтынушы сол шекте
қорғалады. Тұтынушылардың құқықтық жағдайын анықтайтын бiрқатар ... ... ... де ... ... шарты бойынша, кәсiпкерлiк қызметтi жүзеге асырушы
мердiгер тапсырысшының тапсырмасы бойынша, тапсырысшының тұрмыстық немесе
басқа да жеке қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға арналған белгiлi-бiр жұмысты
орындауға мiндеттенедi, ал ... ... ... ... ... оған ақы ... ... мердiгерлiк шарты жария шарттарға жатады. Сонымен бiрге бұл шарт
консенсуалды, өзара және қайтарымды болады.
Тұрмыстық мердiгерлiк шартының ... ... ... бойынша егер заң
актiлерiнде немесе шартта, оның iшiнде формулярлар ережелерiнде ... ... өзге де ... ... басқаша көзделмесе,
тұрмыстық мердiгерлiк шарты мердiгердiң тапсырысшыға түбiртек немесе
шарттың жасалғандығын ... өзге ... ... ... ... ... ... болып есептеледi.
Жұмысты орындауға берiлген тапсырыста (шартқа немесе бекiтiлген нысандағы
құжатта) ... ... тиiс: ... ... ... тегi және аты, оның ... және телефоны; тапсырыс
қабылданған мерзiм, тапсырысты орындаудың басталу және аяқталу мерзiмi,
аванс сомасы (толық сомасы), тапсырысты қабылдаған және өткiзген
тұлғалардың ... ... ... (жұмыс) түрлерi, орындаушы мен тұтынушының
материалдарының (заттарының) толық тiзiмi, бағасы және саны (қанша
материалдар жұмыс орындау үшiн қажет екенi көрсетiледi), ... ... ... ... және өзге де ... ... бұндай толық
ақпарат болуына талаптар тұрмыстық мердiгерлiк шарты жазбаша нысанда
жасалатынын бiлдiредi. Алайда тапсырысшыда аталған құжаттардың болмауы оны
шарттың жасалу фактiсiн немесе оның ... ... ... ... ... ... айырмайды.
Жоғарыда аталғанның барлығын тұрмыстық мердiгерлiк шартының мiндеттi талабы
(елеулi ... деп ... ... ... Онда, жалпы мәндегi
нормаларға сәйкес жасалатын мердiгерлiк шартында да сияқты елеулi
жағдайларға нысана (орындалатын жұмыс туралы) және ... ... ... жағдайлар жатады.
Тұрмыстық мердiгерлiк шарттары ауызша нысанда да жасалуы мүмкiн. ... ... ... ... және тағы ... ... расталуы
мүмкiн. Барлық жағдайда да затты дайындауға тапсырыс, тұтынушының немесе
мердiгердiң эскизi бойынша немесе үлгiлерi бойынша қабылданады. Оның
қолымен (қол қоюымен) ... ... ... ... және осы ... уақытылы мердiгермен келiсу нәтижесiнде үлгiлерден және (немесе) жұмыс
орындау (зат жасау) технологияларынан ауытқу болуы ... ... ... өмiрi мен ... ... және оның ... ортаға зиян келмеуi тиiс.
Тапсырыс рәсiмделген құжат немесе шарттың талабы тұтынушының құқығын
шектейтiн болса, ол ... ... ... ... қорғау туралы”
Заңына сәйкес жарамсыз деп есептеледi. Тұрмыстық ... ... ... тараптардың келiсiмiмен белгiленедi, бiрақ ол мердiгер
жариялаған прейскурантта көрсетiлгеннен жоғары ... ... ... Азаматтық кодексiнiң 644-бабына сәйкес мердiгер
тұрмыстық мердiгерлiк шарт жасалғанға дейiн тапсырысшыға ұсынылатын
жұмыстар, ... ... мен ... ... жұмыстың бағасы мен
оған төленетiн ақы туралы, қажеттi және сенiмдi ақпарат беруге, ... ... ... ... және ... ... қатысты басқа
да мәлiметтердi хабарлап отыруға мiндеттi. Егер жұмыстың сипаты бойынша
мұның маңызы болса, тапсы-рысшыға мердiгер оны орындайтын нақты тұлғаны
көрсетуге ... ... ... ... үшiн жұмысты орындайтын кәсiпорынның
қызметi туралы маңдайшасы, заңды мекен жайы мен атауы, жұмыс iстеу режимi
көрсетiлген маңдайшасы керек. Жеке кәсiпкер өзiнiң тiркелген ... ... ... ... ... талаптарының стандарты туралы
ақпаратты және жұмысы сертификатталғаны туралы ақпаратты ұсынуға мiндеттi.
Орындалуға жататын жұмыс туралы ақпарат оның түрлерi, ерекшелiктерi, бағасы
және төлеу ... ... ... ... ... тыс, ... мекен жайда, жылжымалы пунктiлерде, орынға барып жұмыс iстейтiн
бригадалармен қызмет көрсету жүргiзген кезде де ұсынылуға тиiс.
Тапсырысты қабылдау ... ... ... ... ... ... көрiнетiн жерде орналасуға тиiс. Оның тiзiмi Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... ... 5-пунктiнде
берiлген. Жекелеп алғанда онда жұмыс түрiн орындауға лицензия, тұты-нушыға
ұсынылатын мердiгердiң және өзге бұйымдардың (фур-нитураның) ... ... ... жетондардың, қолхаттардың, талондар және
мердiгер тапсырысты қабылдағанын және тұтынушы жұмыс үшiн төлегенiн
растайтын өзге де құжаттардың үлгiлерi көрсетiлуi тиiс.
Тапсырысшының ... ... ... оған оның ... ... ... жұмыстардың сипаттамалары туралы толық ақпарат
берумен қатар мердiгерге шартқа қосымша ақылы жұмыстарды ... ... тиым салу ... да ... етiледi. Бiр жұмысты орындау өзге
жұмыстар орындалуының мiндеттiлiгiне әкелмеуi керек.
Тапсырысшы өзiне жұмыс нәтижелерiн ... ... кез ... ... бас ... ... бар. Бас ... алдында ол орындалған жұмыс үшiн
мердiгерге белгiленген бағаның бiр бөлiгiн төлеуi керек. Бұл мiндет
мердiгер жұмысты ... ол ... ... ... ... ... ... ғана болып келедi. Тапсырысшы мердiгердiң мәлiмдеме жасау
сәтiне дейiн орын алған өзге де шығындарын өтеуге мiндеттi. Ал ... ... ... бiр ... ... ... бар және одан ... мердiгерлiк шартының жағдайлары жарамсыз болып келедi.
Мердiгердiң негiзгi мiндетi шарт ... және ... ... ... сай ... ... ... жағдайларда жұмыс мердiгердiң
материалдарымен орындалады. Мұндай жағдайда ол материалдар ... мен шарт ... ... ... ... ... ... шартта қарастырылған мерзiмде бiтiруге тиiс. Тапсырысты
орындау мерзiмi азаматтық құқықтағы мерзiмдердi есептеудiң жалпы
ережелерiне сәйкес жүргiзiледi. Мерзiм ... ... бiту ... ... ... ... ... анықталынады. Егер тұрмыстық
мердiгерлiк шартында жұмысты бөлiп-бөлiп орындау қарастырылса, онда шартта
әр орындалатын ... ... ... тиiс. Жедел қызмет көрсету
нысанындағы жұмысты орындау шартқа сәйкес жүргiзiлуi мүмкiн.
Егер тұрмыстық мердiгерлiк шарты бойынша жұмыс тапсырысшының материалынан
орындалатын болса, ... ... шарт ... ... ... беретiн өзге де құжатта материалдың дәл атауы ... ... және ... ... ... белгiленетiн бағасы көрсетiлуге
тиiс. Түбiртектегi немесе сол сияқты өзге де ... ... ... жазбаша дәлелдемелер ұсыну арқылы кейiн сотта дау айтуы мүмкiн.
Мердiгер тапсырысшының берген материалдарының дұрыс пайдаланылуы мен
сақталуына жауап бередi. ... ... ... ... ... ... екендiгiн ескертуi тиiс. Сонымен бiрге орындалатын жұмыс
нәтижелерiнiң жарамдылығына, берiктiгiне қауiп туғызатын мән-жайларды
тапсырысшыға ескертуге тиiс.
Тапсырысшы берген материалды мердiгер бiршама ... ... ... ... ... онда ол сол ... түрi мен сапасы сондай болып
келетiн өзге материалмен ауыстыруы тиiс. ... ... ... шеккен
шығындар да өтелуге тиiс болады. Материалдың жекелеп бұзылуы ... ... ... ... ... ... ... қасиеттерi
жағдайында мердiгер тұтынушының еркi бойынша ұзатпай шартты жаңартып және
қысқа мерзiмде сондай материалдан затты дайындауға ... ... ... ... ... ... мүмкiн
айырықша қасиеттерi туралы ескертсе, онда мердiгер материалдың бiршама
немесе толық бүлiнуiне ... ... ... ... ... өз ... ... деген сөз және осы нұсқауды орындау зиян
себебi болды). Ал ... ... ... ... туралы
бiлмегенi оны жауапкершiлiктен босатпайды.
Мердiгер, егер төтенше және бой бермейтiн (дүлей) күш жағдайлары орын алса,
осының ... ... ... ... тиiсiнше орындалмағаны
үшiн жауапкершiлiктi көтермейдi.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнде тапсырысшы – тұтынушының
мүддесiн қосымша қорғауды қамтамасыз ететiн нормаларды да ... ... ... ... ... немесе орындалған
жұмыстың өзге нәтижесiн тапсырған кезде тапсырысшыға соларды тиiмдi және
қауiпсiз пайдалану үшiн қажеттi талаптарды хабарлауға мiндеттi. Орындалған
жұмыс нәтижесiн ... ... ... ... өзi ... ... үшiн қолайсыз салдары да көрсетiлуi керек.
Жұмысты орындағаннан кейiн немесе тапсырыстан бас тартылған жағдайда,
мердiгер тұтынушыға жұмсалғаннан ... ... ... ... ... ... ... қайтаруға мiндеттi, сол
сияқты олар үшiн тапсырысшы төлеген материалдардың жұмсалуы туралы есеп бе-
руге мiндеттi.
Тапсырысшы орындалған жұмыстың нәтижесiн қабылдауға және орындалған жұмысқа
ақы ... ... ... ... ... ... ... жұмыс
нәтижесiн толық көлемде қабылдағаннан кейiн ақы төлейдi. Тараптардың ке-
лiсiмi бойынша ақы толығынан шарт жасасу кезiнде немесе аванс беру ... ... ... ... ... ... ... түрлеріне алдын
ала ақы төлеу немесе аванс беру қарастырылған. ... ... ... ... ... ... тұрмыстық мердiгерлiк шартын жасау
сәтiнде жұмыстың ақысы толығымен төленедi.
Жиһаздарды жөндеу және дайындау, құрылыстарды салу, жөндеу, аяқ киiмдердi,
тiгiн және тоқыма ... iрi ... ... ... ... тапсырысшы шартта көрсетiлген мөлшерде аванс төлеуi мүмкiн.
Егер тұрмыстық мердiгерлiк шарты бойынша, жұмыс мердiгердiң ... ... ... ... ... ... материал үшiн толық
немесе iшiнара тапсырысшы мердiгер орындаған жұмыстың нәтижесiн алған кезде
түпкiлiктi есеп айырыса отырып, шартта көрсетiлген бөлiгi үшiн ақы ... ... өзге ... ... ... ... ... Шартқа сәйкес материалды мердiгер кредитке, оның
iшiнде тапсырысшының материалға ақыны бөлiп-бөлiп төлеуi талабымен беруi
мүмкiн. Мердiгер берген материал бағасының шарт жасалғаннан ... ... ... әкеп ... ... ... нәтижесiн алуға келмеген немесе тапсырысшы
оларды қабылдаудан жалтарған жағдайда, мердiгер тапсырысшыға жазбаша түрде
ескерте отырып, сол ескерткен ... ... 2 ай ... соң мердiгерлiк
нысанасын қисынды бағаға сатады. Одан түскен соманы мердiгер өзiне тиесiлi
барлық төлемдi шегерiп, ... ... ... нотариустың депозитiне
салуға құқылы. Мердiгер өзiнiң таңдауы бойынша мердiгерлiк нысанасын
сатудың орнына, оны ұстап қалу немесе тапсырысшыдан келтiрiлген залалды
өндiрiп алу ... ... ... ... көрсетiлген жағдайы жалпылама оның жиi орын
алмайтын жауапкершiлiгiнiң (көбiнесе тұрмыстық мердiгерлiк шартында да
мердiгердiң жауапкершiлiгi кездеседi) бiр бөлек жағдайы болып келедi. ... бiр ... атап ... Егер ... ... ... сапасыздығын уақытылы ескертiп немесе жұмыс нәтижесiнiң
берiктiгiне әсер ететiн жағдайларды жоюды талап етсе, тапсырысшы ешқандай
шара қолданбаса, онда оған ... ... Бұл ... ... ... және өзiне келген шығындарды өндiрiп алуына
құқығы бар.
Мердiгердiң жауапкершiлiгiн қарастырайық. Тапсырысшы мердiгердi
жауапкершiлiкке тарта алады, егер мердiгердiң жұмыс (оның нәтижесi),
мердiгердiң өзi ... ... емес ... сәйкес келмейтiн немесе толық
емес) ақпарат беруi тапсырысшыға ... ... жоқ ... ... ... ... мердiгердiң жауапкершiлiгi тапсырысшының
өмiрiне, денсаулығына, мүлкiне зиян келтiрген жағдайда да ... ... ... да ... ... ... шығынды өндiрiп алуға құқық
бередi.
Мердiгер тұрмыстық мердiгерлiк шартының жағдайларының заңнама талаптарына
сәйкес қолданылуы үшiн де жауапты болады. Егер де шарт ... ... ... ... ... оған зиян ... онда ол ... көлемде
өтелуi тиiс. Бұған тұтынушының еркiн жұмыс түрiн таңдау құқығын бұзуда
туындаған шығынды да қосамыз.
Егер мердiгер тапсырысшы берген материалдардың ... ... ... ... тәсiлi туралы нұсқауын ескертпесе,
орындалатын жұмыс нәтижелерiнiң жарамдылығына немесе берiктiгiне қауiп
туғызатын не оны мерзiмiнде аяқтауға мүмкiндiк бермейтiн ... ... өзге де ... анықталған жағдайда тапсырысшыға ескертпесе,
осыларды белгiленген нысандағы құжатта көрсет-песе, мердiгер тапсырысты
тиiсiнше орындамағаны үшiн жауапкершiлiк ... Бұл ... ... ... ... ... ... (презумпциясы)
қолданылатыны айқын көрiнедi.
Орындалған жұмыс нәтижелерiндегi кемшiлiктердi анықтаса тапсырысшы
мердiгерлiк қатынастарды ... ... ... ... ... ... ... Жұмысты қабылдау кезiнде немесе мердiгерлiк нысанасын
пайдалану кезiнде кемшiлiктердi анықтаса, онда тапсырысшы Қазақстан Рес-
публикасының ... ... ... ... ... мерзiмдер
шегiнде мердiгерге талабын жүзеге асыра алады. Егер ... ... ... онда ... гарантиялық мерзiмдер шегiнде жүзеге асуы
мүмкiн. Егер кепiлдiк мерзiмi жалпы заңда көзделген мерзiмнен қысқалау
болса, онда заңда көзделген мерзiмдер қолданылады.
Тұрмыстық мердiгерлiк ... ... ... ... ... немесе өзге тұлғалардың өмiрi мен денсаулығына қауiп
төндiретiндей болса, кемiстiктердi тегiн (ақысыз) жою туралы талап
тапсырысшымен немесе оның құқықтық ... егер ... ... ... ... ету мерзiмдерi қарастырылмаса) жұмысты қабылдау
болған сәттен үш жыл ... ... ... ... ... ... үшiн қаупi болуы мүмкiн кемiстiктердi жою туралы
талап, кемiстiктер қанша ... ... ... ... ... ... кезiнде де) жүзеге асуы мүмкiн. Сонымен бiрге, бұл талап
кепiл ... ... ... де ... мүмкiн.
Тапсырысшы жұмыс нәтижесiн қабылдаған сәтте анықталған кемiстiктер 7 күн
iшiнде жойылуы тиiс, ... ... ... ... ... ... тағайындаған немесе тараптармен келiсiлген кемшiлiктердi жою
мерзiмi шартта немесе өзге де ... ... ... мерзiмдi бұзғаны
үшiн мердiгер тапсырысшыға тұрақсыздық айыбын төлейдi. Жекелеп алғанда
бiреудiң ақшасын пайдаланғаны үшiн АҚ-ң 353 ... ... ... ... (себебi мердiгердiң мiндеттемесiн ақшаға аударуға (ақшалай
бағалауға) болады.
Тұрмыстық ... ... ... ... тоқтатудың барлық
негiздерi қолданылады. Жоғарыда бiр тапсырысшының бiр жақты тәртiппен
шарттан бас тартуын да ... едiк. Бұл ... ...... жеке қажеттерi негiзiнде жасалуы.
Тұрмыстық мердiгерлiк шартының осы ерекшелiгiн ескерсек нелiктен заңнама
шарт тоқтатылуының бiр негiзi ретiнде оның бiр тарабының ... ... ... ... болады. Тұрмыстық мердiгерлiк шартынан
туындайтын мiндеттемелер күшi (қолданылуы) сақталуы бойынша ... ... ... (ҚР АК 376 б.). Алайда, оның тоқта-тылуының
салдары қарапайым (жеке емес) мiндеттеме тоқтатылуының салдарына жақын.
Сондықтан бiр ... ... ... ... ... мердiгердiң)
құқықтық мирасқорларының құқықтары мен мiндеттерi туралы сұрақтың шешiлуiне
әкеледi. Бұндай көзқарас құқықтық мирасқорлардың заңмен қорғалатын
мүдделерiн және олардың кейбiр ... ... ... байланысты
болып келедi.
Шарттың тоқтатылу салдары тиiстi тараптың құқықтық мирасқоры мен оның
келiсiмшарт жасасушы агентiнiң арасындағы келiсiм ... ал ... ... ... ... мөлшерi мен бағасы, жұмсалған және
сақталған ма-териалдың құны, сондай-ақ басқа да елеулi жағдайлар ... сот ... ... ... ... ... ... түрi оның құқықтық өзгерiстерiн
бастан өткiзген. Социалистiк экономиканың дамуының алғашқы кезеңдерiнде
құрылыс ... ... ... ... ... ... ... 1 қаңтарында күшке енгiзiлген РСФСР Азаматтық кодексiнiң 220-235-
баптарында және РСФСР-дың Азаматтық кодексiнiң 235-бабының 5-қосымшасы
болып табылатын “Мемлекеттiк мердiгерлiк және ... ... ... ... ... ... ... үшiн арналған жалпы мәндегi
нормалар болған. Көрсетiлген соңғы нормативтiк актпен қандай жұмыстарды
орындауға шарт ... ... ... және оның ... ... ... бiрқатар ерекшелiктерi реттелген.1
Бiрақ өндiрiсте, барлық өндiрiстiк процестердiң директивтi жоспарлауын
нығайтуына байланысты, құрылыс мердiгерлiк мердiгерлiк шарттардың жалпы
көпшiлiгiнен анық бөлiнiп шықты және 1961 ... ... ... ... ... актiлерi (азаматтық заңнама негiздерi, азаматтық
кодекстер) күрделi құрылысқа мердiгерлiк шартты мердiгерлiк шарттың түрi
ретiнде ... ... ... жеке түрi ... ... ... мердiгерлiгi шартының құқықтық реттелуi барлық нарықтық
заңнама да сияқты экономикалық заңдармен қайшылыққа түспейдi. Бiрақ,
азаматтық ... ... одан ... ... ... ... сол сияқты өзге елдердiң жеке құқығының өңдеулерi ескерiлген,
сондықтан құрылыс мердiгерлiк ... ... ... ... ... ... жағдайда мердiгерлiк шарт бойынша тараптардың өзара
қатынастарына 2001 ... 16 ... ... Республикасындағы
архитектуралық, қала құрылысы және құрылыс қызметi туралы” Қазақстан
Республи-касының Заңы маңызды әсерiн тигiзедi.
Олар (сол ерекшелiктер) бiрқатар жағдайларда құрылыс мердiгерлiк ... ... жер ... ... ... ... құрылып
жатқан объектiлердi энергиямен қамтамасыз етуге шарт жасаумен, мемлекеттiң
бiр немесе өзге органдарымен жарна-құқықтық, басқа да құқықтық қатынастар
пайда болатынында көрiнедi.
Сол ... ... ... салу ... ... ... ... етедi,
олардың әр түрi өз кезегiнде бөлек мердiгерлiк шартының нысанасы және
осыдан да құрылыс мердiгерлiктiң ерекшелiгi көрiнедi.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 651-бабына сәйкес ... ... ... үйдi ... ... ... үйдi), ғимаратты
немесе өзге де объектiнi салуға немесе қайта жаңартуға жасалады. Кейбiр
жағдайларда құрылыс мердiгерлiгi ... ... ... (ғимараттар) кешенiн
құрайтын кәсiпорынды салу немесе оны қайта жаңарту келедi. Құрылыс
мердiгерлiгi шеңберiнде монтаждау, iске қосу ... ... және ... ... ... өзге де жұмыстар орындалады. Құрылыс
мердiгерлiгiнiң ережелерi, егер шартта өзгеше көзделмесе үйлер мен
ғимараттарды күрделi жөндеу кезiнде де ... ... ... ... ... тапсырыс-шының тапсырмасы
бойынша шартта белгiленген мерзiмде белгiлi бiр объектiнi салуға не өзге де
құрылыс жұмысын орындауға мiндеттенедi, ал ... ... ... үшiн қажеттi жағдайлар жасауға, оның нәтижесiн қабылдап алуға және
ол үшiн ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерi бар, яғни шартта
әрқашан мердiгер жағынан кәсiпкерлiк қызметiнiң субъектiлерi, әртүрлi
лицензияланатын құрылыстық жұмыстарды ... үшiн ... ... ... ... ... жеке ... қатысады.
Кейбiр жағдайларда тапсырысшы болып азаматтар келедi. Құрылыс мердiгерлiгi
шарты бойынша ... ... ... тұрмыстық немесе басқа жеке
қажеттерiн қанағаттандыру үшiн орындалатын жағдайда мұндай шартқа тиiсiнше
тұрмыстық мердiгерлiк шарт ... ... ... ... ... ... ... ерекшелiктерi және осы мердiгерлiк
шартымен байланыста пайда болатын құқықтық қатынастардың жиынтығы осы
мердiгерлiк түрдiң мазмұнының ерекшелiктерiне ... ... ... ... ... қатар, реттелуiне бағытталған нормалармен
анықталады (Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 32-тарауының § 3
“Құрылыс мердiгерлiгiнiң ерекшелiктерi”).
Тараптардың құқықтары мен мiндеттерi. Объектiнiң салынуы, салынатын жер
учаскесiн ... ... ... ... ... ... объектiнiң
болашақ иесi жер учаскесiн бөлiп алуы керек. Ол құрылыс салу үшiн жер
учаскесiн ... ... ... және ... ... уақытылы беруге
мiндеттi.
Шартта мұндай нұсқау болмаған жағдайда, жер учаскесiнiң көлемi мен күйi
жұмыстың уақытылы басталуын, оның қалыпты жүргiзiлуiн және мерзiмiнде
аяқталуын қамтамасыз етуге тиiс. ... жер ... алу және ... ... дайындық жұмыстарын, кiрiс жолдарын тазалау және т.б.
мiндеттер мердiгерге жүктелуi мүмкiн. Бiрақ, бұл ... ... ... ... ... ... немесе мердiгер жеке тапсырма
шартының негiзiнде мұндай қызметтi орындайды.
Шартта құрылыс ұйымы өз ... ... үйдi, ... салатындығы
қарастырылуы мүмкiн. Мұндай шарт құрылысты толық аяқтау туралы шарт ... Шарт ... ... ... пайдалануға дайын объектi
тапсырылады. Мұндай шартта сатып алу-сату шартының тиiстi мазмұны басым
болады, мердiгерлiк (құрылыс мердiгерлiк) туралы нормалар тек ... ... ... толық аяқтау туралы шартта құрылыста
болуы ықтимал барлық тәуекелдi мердiгердiң көтеретiндiгi ... ... ... ... ... толық аяқтағанға, тапсырысшыға
жұмыстың нәтижесiн тапсырғанға және жұмысқа ақы ... ... ... объектiнiң иесi мердiгер болып саналады. Құрылыстың материалдық
жағынан қамтамасыз етiлуiн жартылай немесе толығынан тапсырысшы жүзеге
асыратын құрылыс мердiгерлiк шартында қарастырылуы мүмкiн. Мате-риалдық
жағынан ... ету ... ... ... ... ... және т.б. ... мүмкiн. Тапсырысшының бұл мiндеттерi шартта
аталуы қажет. Заңнамамен (ҚР АК 659 ... ... ... ... ... ... ... ең аз мөлшерi анықталған, олар
тапсырысшының құрылыс мердiгерлiгi шартындағы қосымша мiндеттерi деп
аталады. ... ... ... шартында көзделген жағдайлар мен
тәртiпте мердiгерге жұмыстарды жүргiзу үшiн қажеттi үйлер мен ғимараттар
беруге, мердiгердiң ... ... ... ... етуге,
энергиямен жабдықтау су және бу желiлерiн уақытша жүргiзуге, басқа да
қызметтер көрсетуге мiндеттi. Олар үшiн ақы шарттың өзiнде көзделген
талаптар ... ... ... ... ... ... ... жұмыстың барысы
мен сапасына, олардың орындалу мерзiмiнiң (кестесiнiң) сақталуына, мердiгер
берген материалдардың сапасына, сондай-ақ тапсырысшының материалдарын
мердiгердiң дұрыс пайдалануына бақылау мен ... ... ... бұл ... ол ... ... шаруашылық қызметiне араласпайды.
Егер орындалып жатқан жұмысты бақылау мен қадағалау кезiнде шарт
талаптарын, жұмыс сапасын нашарлататын ауытқуды немесе өзге ... ... ... онда ол туралы дереу мердiгерге
мәлiмдеуге мiндеттi. Егер мұндай мәлiмдеменi тапсырысшы жасамаса, онда ... өзi ... ... ... жасау құқығынан айырылады.
Орындалған жұмысқа ақыны тапсырысшы сметада көзделген мөлшерде ... ... ... белгiленген мерзiмде және тәртiппен төлеуге
мiндеттi. Егер заң актiлерiне немесе шартта тиiстi нұсқаулар болмаса, онда
ақы төлеу мердiгерлiк шарт ... ақы ... ... ... ... ... Толық аяқталатын құрылыс кезiнде шартта көрсетiлген баға, егер
тараптардың келiсiмiнде өзгеше көзделмесе, тапсырысшы объектiнi қабылдап
алған соң толық көлемiнде төленедi.
Құрылыс ... ... ... ақы ... ... ... ... арасында тәуекелдi бөлумен тығыз байланысты.
Тапсырысшы жұмыс объектiсi жұмысты өткiзудiң шартта белгiленген мерзiмi
аяқталғанға дейiн дүлей күштiң салдарынан қирағаны немесе ... ... ... ... егер ... ... ... бүлiнгенi орын алса, онда тапсырысшы орын-далған және (немесе)
қалпына келтiру жұмыстарының құнын төлеуге мiндеттi. Екi ... ... ... ... беретiн көрсетiлген тәуекелдi дұрыс бөлу –
бұл тапсырысшыға тек қалпына келтiрiлетiн ... ... ... ... ... нысанасы дүлей күштiң салдарынан қираған немесе бүлiнген
кезде.
Егер мердiгерге қарсылас тарап тұрмыстық тапсырысшы болса, онда оған мұндай
тәуекелдi ... орын ... ... ... ... ... пәнi ... немесе жойылғанда ол осыған байланысты жұмысты төлеуге мiндеттi
емес.
Кейбiр жағдайларда тараптарға қатысы жоқ себептермен шарт ... ... ... етедi. Мысалы, құрылыс объектiсiн салу үшiн
жер учаскесiнiң жарамдылығы ... ... ... ... ... құрылыс жүрiп жатқан учаскеде жол салу жөнiнде сұрақтар шешiлiп
жатуы мүмкiн және т.б. Егер ұқсас себептердiң күшiмен, ... ... ... ... ... ... ... консервацияланса,
тапсырысшы мердiгерге консервацияланған кезге дейiн толық орындалған жұмыс
көлемiнде ақы төлеуге, сондай-ақ жұмыстың тоқтатылуы мен құрылысты
консервациялау қажеттiгiнен туған шығындарды өтеуге мiндеттi.
Құрылыс ... ... ... бiр ... өзге саладағы мiндеттi
талаптарға сәйкес келуi тиiс күрделi жұмыстар жүргiзiлуiне байланысты,
мердiгер жұмысты өзiнiң қамқорлығымен орындауымен бiрге, құрылысты және
онымен байланысты ... ... ... да ... жүргiзуге
мiндеттi.
“Қазақстан Республикасында архитектуралық, қала құрылысы және құрылыс
қызметi туралы” Қазақстан Республикасының Заңындағы 7-баптың 1 ... ... ... ... ... қала ... жобалар;
2) архитектуралық жоба;
3) құрылыс жобасы (құрылыстық жоба), көлем-жоспарлық, конструкциялық,
технологиялық, инженерлiк, табиғат сақтау, экономикалық және тағы басқа
шешiмдерден ... ... ... ... және ... мен ... аумақты инженерлiк даярлау, жайластырушылыққа
байланысты сметалық есептер. Құрылыс жобаларға аяқталмаған объектiлердiң
құрылысын тоқтатып қою ... және ... ... ... бұзу ... жобалары жатады.
Құрылыс мердiгерлiгi шарты (субъективтiк құқықтық қаты-нас) үшiн ең
маңыздысы құрылыс жоба – жобалау сметалық құжаттама. Онымен орындалатын
жұмыстың сандық және ... ... ғана ... ... ... ... олардың құнына тығыз байланыстырылады. Жобалау
сметалық құжаттама негiзiнде ... ... ... бойынша
құрылыс мердiгерлiк шарттарының құқықтары мен мiндеттерi анықталады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексiнiң 654-бабының 2-тармағында
көрсетiлгендей, жобалау-сметалық ... ... ... ... және басқа техникалық құжаттама, ол алғашқы рет шетел тiлiнде
дайындалса, мердiгерге мемлекеттiк немесе орыс тiлдерiне аударылып
берiледi. ... ... ... актiлерiнде белгiленген метрикалық
жүйеге сәйкес болуға тиiс. Құрылыс мердiгерлiгi шартында заңнама
талаптарына сәйкес дайындалатын жобалау-сметалық құжаттаманың құрамы мен
мазмұны айқындалуға тиiс, сондай-ақ тараптардың ... және ... ... ... беру ... ... көзделуге тиiс.
Құрылыс жүргiзу барысында жобалау-сметалық құжаттамада есептелiнбеген
жұмыстарды және осыған байланысты қосымша жұмыстар жүргiзу мен құрылыстың
сметалық құнын өсiру қажеттiгiн анықтаған мердiгер ... бұл ... ... Мердiгер өз хабарламасына тапсырысшыдан он күн iшiнде
жауап алмаған жағдайда тиiстi жұмысты тоқтата алады. Бос тұрыстан
келтiрiлген залалдар тапсырысшының ... ... ... ... ... ... бағасы болашақта өтетiнi туралы мердiгердiң
хабарламасына жауап беру үшiн өзгеше мерзiм көзделуi мүмкiн.
Егер мердiгер жұмыстың бағасының өсу мүмкiндiгi туралы тапсырысшыға
хабарлау жөнiндегi ... ... ... егер тапсырысшының
мүдделерi үшiн шұғыл iс-қимыл жасау қажеттiгiн, атап айтқанда, жұмыстың
iркiлуi салынып жатқан объектiнiң қирауына немесе бүлiнуiне әкеп соқтыра-
тынына байланысты ... ... ... дәлелдей алмаса,
тапсырысшыдан қосымша жұмысты орындағаны үшiн ақы және осыдан туған
залалдардың орнын ... ... ету ... ... қосымша жұмысқа және оған ақы төлеуге келiсiм ... ... ... кәсiби қызмет аясына кiрмейтiн не мердiгерге байланыссыз
себептермен орындалмайтын болған ... ғана ... ... ... бас тартуға құқығы бар.
Тапсырысшы жобалау-сметалық құжаттамаға мердiгер үшiн қосымша шығындарға не
(немесе) жұмыстың орындалу мерзiмiн ұзартуға байланысы жоқ ... ... етуе ... үшiн ... шығындарды керек ететiн жобалау-сметалық құжаттамаға
өзгерiстер енгiзу тараптардың келiсiлген қосымша сметасының негiзiнде
тапсырысшының есебiнен жүзеге асырылады. Егер мердiгерге байланыссыз
себептермен жұмыс құны сметадан ... он ... асып ... ол ... ... ... ... құқылы.
Жобалау-сметалық құжаттамадағы, мұндай құжаттама өзiнiң тапсырысы бойынша
жасалған жағдайларды қоспағанда, мердiгер ... ... ... және жоюға байланысты шығарған қисынды (керектi)
шығындарды өтеудi талап етуге ... ... ... өсуiнiң тәуекелiн мердiгерге жатқызады.
Мердiгердiң тәуекелiн сақтандыру шартпен ... ... ... ... ... байланысты шегiлген шығындар
орындалған жұмыстарға сыйақыны анықтағанда ескерiлетiн құрылыс бойынша
шығындарға жатқызылады. ... ... ... ... сұрақты
шешудiң басқа да жолдары қарастырылуы мүмкiн (бұл мердiгердiң ғана емес,
тапсырысшының тәуекелдерiне де ... ... ... ... ету кiретiн мердiгер өзi берген
материалдарды (бөлшектердi, конструкцияларды) немесе жабдықтарды
орындалатын жұмыстардың сапасын нашарлатпай пайдалану мүмкiн болмай
қалуының тәуекелiн көтередi. Тапсырысшы берген материалдарды ... ... ... ... жұмыстардың сапасын
нашарлатпай пайдалану мүмкiн еместiгi анықталған жағдайларда мердiгер
тапсырысшыдан оларды қисынды мерзiмде ауыстыруын талап етуге мiндеттi, ал
бұл талап орындалмаған жағдайда мердiгер ... бас ... ... ... ... ... бөлiгiне бара-бар бағасын төлеудi,
сондай-ақ осы сомамен жабылмаған залалдарды өтеудi талап етуге құқылы.
Мердiгер құрылыс барысында тапсырысшыдан алған ... егер ... ... ... ... ... және мердiгердiң жедел-
шаруашылық қызметiне залалы болмаса, орындауға мiндеттi.
Жұмысты тиiстi дәрежеде орындамған ... оның ... ... мен қадағалау жасамағанына сiлтеме жасауға құқылы емес. Бiрақ бұған
тапсырысшыға мұндай бақылау мен қадағалауды ... ... ... ... немесе шартта жүктелген жағдайлар жатпайды.
Мердiгерге қоршаған ортаны қорғау және жұмыстарды қауiпсiз жүргiзу
жөнiндегi мiндеттер жүктеледi. Егер қоршаған ... ... және ... ... ... ... тараптар үшiн мiндеттi тараптарды
бұзуға тура келсе, мердiгердiң жұмысты жүзеге асыру барысында тапсырысшы
берген материалдарды (бөлшектердi, конструкцияларды) және жабдықтарды
пайдалануға немесе оның ... ... ... жоқ. Мердiгердiң
көрсетiлген мiндетi қоршаған ортаға залал келтiретiн және айналадағылар
үшiн қауiпсiз емес жұмысты орындағанда басқа да iс-әрекеттердi жасаудан бас
тартынуын талап етедi.
Мердiгер ... ... ... ... ... Ол шартта, жобада және
тараптар үшiн мiндеттi құрылыс нормаларында қарастырылған талаптардан
ауытқулар үшiн, сондай-ақ құрылыс объектiсiнiң жобалық-сметалық құжаттамада
көрсетiлген ... оның ... ... өндiрiстiк қуаты
сияқты көрсеткiштерге жете алмағандығы үшiн тапсырысшының алдында жауапты
болады. Үйдi немесе ғимаратты қайта жаңғырту кезiнде ... ... ... келтiргенде және т.б.) мердiгер үйдiң, ғимараттың немесе
оның бөлiгiнiң берiктiгiн, орнықтылығын, сенiмдiлiгiн төмендеткенi немесе
жойғаны үшiн жауапты болады.
Мердiгер жұмысты ... ... ... шарт тараптарының әрқайсысына
жұмыс нәтижелерiн тапсыру және қабылдауға байланысты белгiлi құқықтар мен
мiндеттерi жүктеледi. Мердiгер ... ... ... ... ... ... ... түрде хабарлауы керек. Хабарды алған
тапсырысшы қабылдауға (объектiнi) дереу кiрiсуге мiндеттi. Кейбiр
жағдайларда хабарлама жұмыстың бiр ... ... ... ... ... ... ... орындалуының аралық кезеңiнiң
нәтижесiн қабылдауға мiндеттi болады.
Егер шартта өзгеше көзделмесе, ... ... ... ... ... ... және жүзеге асырады. Заң актiлерiнде көзделген
жағдайларда жұмыс нәтижесiн қабылдауға мемлекеттiк органдардың және
жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарының өкiлдерi қатысуға тиiс.
Жұмыстың ... ... ... ... тап-сырысшы мердiгердiң
қатысынсыз жойылу немесе бүлiнудi мойнына алады, бұл тәртiп шартта жұмысты
мердiгердiң тәуекелiмен орындау ... ... ... ... ... және ... ... арнайы тәртiбi
қарастырылады. Ол үшiн екi тараптармен қол қойылатын акт рәсiмделедi. Егер
қабылдауда ... ... және ... өзiн-өзi басқару
органдарының өкiлдерi қатысуға мiндеттi болса, онда қабылдау ... ... да қол қоюы ... ... бiреуi актiге қол қоюдан бас
тартса, бұл туралы белгi жасалады, ал ... ... ... қол қояды.
Тараптардың iшiндегi бiреуiнiң актiге қол қоюдан бас ... ... ... ... ... ... Дау ... жағдайда шарттың
тек бiр тарабы қол қойған қабылдау актiсiн сот жарамды деп тануы қажет.
Сонымен ... ... ... ... қол ... бас тарту себептерi
сотпен негiзсiз болып танылған жағдайда ғана қабылдау актiсi жарамды болып
табылуы мүмкiн. Егер қабылдау актiсi жарамды деп ... ... ... ... бiр немесе өзге құқықтары мен
мiндеттерiн (олардың жағдайын) анықтау жөнiндегi ... iстi ... ... ... ... ... ... немесе бұл құры-лыс мердiгерлiгi
шарты бойынша орындалатын жұмыстың сипа-тынан туындайтын жағдайларда, оның
нәтижелерiн қабылдау алдында алдын-ала жүргiзу орын алуы тиiс. ... ... ... ... ... жасалған сынақтың
нәтижелерi оң болған кезде ғана жүзеге асырылады.
Тапсырысшы шартта көрсетiлген ... үшiн ... ... ... кемшiлiктер анықталған жағдайда және оларды мердiгер,
тапсырысшы немесе үшiншi ... жоя ... ... ... ... бас тартуға құқылы.
Кемшiлiктер анықталған жағдайларда олар жөнiнде актiде көрсетiлуге тиiс.
Кейбiр жағдайларда, егер олар заң актiлерiнде көзделсе, салынған
объектiлердi мемлекеттiк комиссия ... тиiс, ... ... ... тәртiбiн Қазақстан Республикасының Үкiметi белгiлеу
қажет және онымен мемлекеттiк органдардың аралық қабылдауларға қатысу
мүмкiндiгi айқындалуы керек.
Құрылыс мердiгерлiгi шартымен ... ... ... ... ... ... ... егер өзгешелiк шартпен
қарастырылмаса, бүкiл кепiлдiк мерзiмi iшiнде құрылыс объектiсiнiң жобалық-
сметалық құжаттамасында көрсетiлген ... ие ... ... пайдалану мүмкiндiгiне кепiлдiк бередi. Егер заңнама актiлерiмен
немесе шартпен кепiлдiк ... ... АК ... ... кепiлдiк мерзiмi тапсырысшы объектiнi қабылдаған күннен бастап он
жылды құрайды.
Кепiлдiк мерзiмi шегiнде анықталған кемшiлiктер үшiн, егер кемшiлiктер
объектiнiң ... оның ... ... ... оны ... ... ... өзi немесе ол тартқан үшiншi тұлғалар
жасаған пайдалану жөнiндегi нұсқаулықтардың дұрыс ... ... ... ... ... ... ... жауап беретiн кемшiлiктердiң (ақаулардың немесе шала iстелген
жұмыстың) салдарынан объектiң пайдалану мүмкiн болмайтын барлық уақытқа
кепiлдiк мерзiмiнiң ағымы тоқтатыла тұрады.
Мердiгердi жауапкершiлiкке нақты ... ... ие болу ... ... ... туралы олар кепiлдiк мерзiмiнiң шегiнде
анықталса қисынды мерзiмде ... ... ... ... ... мерзiмi анықталғанға дейiн сметада
көрсетiлiп, шартта көзделген жұмыс бағасының бiр бөлiгiн тапсырысшының
ұстап қалу ... ... ... ... ... тапсырысшының талап етуi бойынша және
тапсырысшының есебiнен мердiгер жауапты болмайтын ... ... шала ... жұмыстарды) мердiгердiң жою мiндетi көзделуi мүмкiн.
Кемшiлiктер шарттың нысанасымен ... ... ... ... өзiне
қатысы жоқ себептермен мердiгермен орындалуы мүмкiн бол-майтын жағдайларда
мердiгер кемшiлiктердi жоюдан бас тартуға құқылы.
Жобалау және ... ... ... ... ... ... түрi құрылыс жұмыстарымен тығыз байланысты жұмыстар жүргiзiлуiн
құқықтық ... ... ... ... оларға сәйкес, алда құрылыс
жүргiзiлетiн құжаттар өңделуiн қарастырады. Әдетте, жобалау құрылыста жаңа
конструкцияларды, ... ... ... ... ... Сонымен бiрге, құрылыс объектiсiнiң өзi де оларды салу
стандартты жоба бойынша жүргiзiлуi тиiс емес (басқаларға ... ... ... ... ... ... ... келуi мүмкiн.
Алдағы жұмыс көлемi үлкен болып құрылыс арнайы мақсатқа жоспарлануы мүмкiн.
Сондықтан жобалаудың алдағы шығынды бағалау, болашақ құрылыстың
экономикалық тиымдылығын ... үшiн ... ... ... ... ... ғимаратты болашақта пайдаланудың жолдарын құрылыс салу
орнын, құрылыс тәсiлдерiн және т.б. анықтауға мүмкiншiлiк бередi. Бiрқатар
жағдайларда, жобалау және iздестiру жұмыстарына мердiгерлiк ... ... ... ... ... ... Олар құрылыс
мердiгерлiк шарты бойынша мердiгерлер құрылыс қызметiнiң белсендi жүзеге
асыруды, жаңа ... ... ... ... органдар
немесе жеке тапсырысшылар ұйымдастыратын тендерге әлеуметтiк-мәдени,
өндiрiстiк тұрғын үй ғимараттарын салуды болжаулары мүмкiн.
Жобалау және iздестiру жұмыстарына мердiгерлiк шартының ерекшелiгi ... ... ... ... ... ... бар жаңа
ақпараттар өңделетiнi келедi. Сол ақпаратқа құқықтар белгiлi бiр дәрежеде
тапсырысшыға да және мердiгерге де тиесiлi болады.
Мердiгердiң жұмысы шығармашылық тұрғыда да ... ... және ... нәтижесiнде тапсырысшының ынтасына сәйкес құжаттама өңделуi
еместiгi немесе iздестiру жұмыстарының бiр кезеңiнде болжанған құрылысты
жүзеге асыру мүмкiн еместiгi анықталуы мүмкiн. Осындай ... ... ... ... жұмыстарына мердiгерлiк шартының нәтижесi болып
келедi және сондықтан ... ... ... ... ... қажеттi шараларды қолдаған күнде (қолданса) жобалау және
iздестiру шартының нәтижесi ҚР АК-сының “Ашылмаған ақпаратты заңсыз
пайдаланудан қорғау құқығы” деп аталатын 55-тарауының ... ... ... және ... ... ... шарт бойынша мердiгер
(жобалаушы, iздестiрушi) тапсырысшының тапсырмасы бойынша жобалау-сметалық
құжаттаманы ... және ... ... ... ... ал тапсырысшы оларды қабылдап алуға және ақы төлеуге
мiндеттенедi.
Оның ерекшелiктерiн реттеу Қазақстан Республикасының Азаматтық ... § 4 ... ... ... ... және ... ... шартына мердiгерлiк шартының жалпы нормалары да
қолданылады.
Аталған мердiгерлiк түрi де субъектiлiк құрамының өзгешелiгiмен
ерекшеленедi, бiрақ бұл заңнамада тiкелей көрсетiлмеген. Бiрақ, әрине,
лицензиялау ... ... ... ... және ... ... ... жатқан соң мердiгер мiндеттi түрде “арнайы” субъект
болады.
Жобалау және iздестiру жұмыстарына мердiгерлiк шарттарын реттейтiн
нормалардың ... ... ... ... және ... жұмыстарына
материалды-техникалық қамтамасыз ету мiндетi көбiнесе мердiгерде болады.
Себебi, бiрқатар жағдайларда арнайы жабдықтар, керек жарақтар қолданылуы
керек болады, ал олар өз ... тек ... ... ғана болады. Мердiгерлiк шарты туралы нормалардың
диспозитивтiлiгi бұл мiндеттi тапсырысшыға жүктеудi де жоққа шығармайды
немесе шартты орындау кезiнде тапсырысшы қажеттi қаржыландыруды жүзеге
асырып ... ... ... ... және ... ... ... көбiнесе тапсырысшы үшiн тәуекелдi болып келедi. Егер
заңнама ... ... ... ... көзделмесе, шарттың кездейсоқ
орындалмау қаупi оған жүктеледi.
Тараптардың құқықтары мен мiндеттерi.
Тапсырысшы ... ... ... сонымен қатар жобалау-сметалық
құжаттаманы дайындау үшiн қажеттi өзге алғашқы мәлiметтердi беруге
мiндеттi.
Тапсырысшы шарт бойынша тапсырманы дайындауды мердiгерге тапсыруға
өкiлденуi ... ... ... ... жобасы әзiрленгеннен кейiн
тапсырысшы қисынды немесе шартта белгiленген мерзiмде ... ... ... оны қайтаруға мiндеттi. Тапсырысшымен бекiтiлген тапсырма,
мердiгерге мiндеттi болып табылады.
Жобалау және iздестiру жұмыстарын орындау кезiнде, тапсырысшы мердiгерге
шартта қарастырылған ... және ... ... көрсетiп тұруы керек.
Мысалы, көлiк бөлiнiп берiлуi, бiр немесе өзге ... ... ... ... материалдар сатып алынуы, оларға кiрудiң арнайы (ерекше)
тәртiбi бекiтiлген аумақтарға кiруге (олардан өтуге) рұқсат алынуы мүмкiн
т.б. Басқаша айтқанда, жалпы мердiгерлiк шарттары ... да ... ... шарты бойынша да тапсырысшының және мердiгердiң ынтымақтастығы
орын алуы тиiс. Жобалау және iздестiру жұмыстарына мердiгерлiк шартының
басқасынан айырмашылығы, ... ... ... ... ... ... ... немесе көмек көрсетпеу мердiгерге елеулi қиындықтар
туғызуы мүмкiн, сондықтан тапсырысшының ынтымақтастық бойынша мiндетi
тiкелей шартта көрсетiледi. Осының жеке мысалы ретiнде, тапсырысшының
мердiгермен бiрге ... ... ... өзiн өзi
басқарудың органдарымен немесе мемлекеттiк өкiлеттi органдарымен
келiстiруде қатысу мiндетiн атауға болады. Бұл мiндеттi заңмен бекiтуде
тапсырысшының мүддесiн ескеру айқын ... Ол ... ... ... ... ... нұсқауларын жүзеге асыруға бақылаушы
органдар жағынан қандай да бiр кедергiлер болып тұрса ол мердiгерге сол
кедергiлерден құтылуға көмектесуi керек. Сондай-ақ ол өзiн ... ... ... алған соң олар мемлекеттiң
сертификаттау, архитектуралық бақылау органдарының және т.б.талаптарына
сәйкес келмеуi салдарынан жарамсыз болып шығуы қаупiнен сақтандыру керек.
Ал ... ... ... ... ... ... ... онда болашақта ол едәуiр мүлiктiк және рухани қолайсыз зардаптарға
тап болуы мүмкiн.
Жобалау және iздестiру жұмыстарын жүргiзудi ... ... ... ... ... ... тапсырмасын, алғашқы берiлген
мәлiметтердi жағдайлар өзгеруiне сәйкес өзгертiп ... ... ... себебi алғашқы кезде тапсырысшы өзiнiң берiп отырған мәлiметiнiң
бiр немесе өзге жағдайда қандай мәнi болатынын бiлмеуi де мүмкiн.
Сондықтан, бiздiң ойымызша, ... ... оның ... ... ... жетуге (жобасы жасалған объектiнiң көрсеткiштерiне) қалай
әсер ететiнiн көрсетiп тұруы керек. ... ... емес ... ... ... өзгертiлуiне байланысты тапсырысшы мердiгердiң
қосымша шығындарын өтеуге мiндеттi.
Шарт бойынша, ... ... ... және ... ... нәтижесiне екi тарапта да құқықтар пайда болады. Тапсырысшы да
жобалау-сметалық ... және ... ... ... ... құқықтарға иеленедi (осы шектеу iздестiру жұмыстарының
нәтижесi үшiн тек ... ... ... ... ... мүмкiн,
ол негiзiнен АК-те тек жобалау-сметалық құжаттаманы пайдалану шектеулерi
жөнiнде айтылған). Сон-дықтан тапсырысшы осы шарттар нәтижесiн тек шарттың
өзiнде ... ... ғана ... ... мысалы, белгiлi бiр
елдi мекенде бiрқатар ғимараттарды салу үшiн осындай шектеуге жол берiлу
жобалаушының құқықтық мүддесiнен туындайды, ... ... және ... ... ... ... ... өз қызметiн нарықта
одан да әрi өткiзу мүмкiншiлiгiн де шектейдi. Одан басқа тапсырысшының өзге
(әрбiр) ... ауа райы ... ... ... ... сала ... ... iздестiрушiнiң жұмысының
нәтижелерi жөнiнде терiс пiкiр қалыптастырады (қалыптастыруы мүмкiн) және
сол арқылы аталған ... ... ... ... келуi мүмкiн.
Жобалау-сметалық құжаттамаларда интеллектуалдық меншiк объектiлерiне
жататын және мердiгерге тиесiлi болатын бөлек ... ... ... ... мердiгердiң келiсiмiнсiз таратылмауы тиiс болады. Осының
салдарынан тапсы-рысшы жобалау-сметалық ... ... ... және онда ... ... мердiгердiң келiсiмiнсiз жария
етпеуге мiндеттi.
Тапсырысшы мердiгерге шарт бойынша төлеуге мiндеттi. Тапсырысшының
орындалған жұмысы үшiн ақы төлеу мiндетi мердiгерлiк шартының жалпы
нормаларына сәйкес орындалады. Шарт ... ... ол ... ... ... ... ... толығымен немесе жұмыстардың
бөлек кезеңдерi аяқталғаннан кейiн бөлшектеп төлеуге мiндеттi. Барлық жұмыс
көлемiне немесе жекелеген ... ... ала ақы ... де жоққа
шығарылмайды.
Мердiгердiң құқықтары мен мiндеттерi. Мердiгердiң негiзгi мiндетi
жұмыстарды шарт жасасу кезiнде жобалауға берiлген бастапқы деректерге
сәйкес орындау. ... ... бұл ... ... ... ... орындауға мiндеттi. Мердiгер дайын жобалау-сметалық құжаттаманы
тапсырыс-шымен келiстiруi қажет. Қажет болса ол тапсырысшымен бiрге жобалау-
сметалық құжаттаманы ... ... және ... ... ... ... ... Бұл мiндеттi мердiгерге жүктеудiң
өз себебi бар, мердiгер маман болған соң оған жобалау-сметалық құжаттаманы
құзыреттi мемлекеттiк ... ... ... ... ... оның ... тармақтарының, құрамаларының негiз-дiлiгiн көрсету
жеңiлдеу болады. Мердiгердiң мемлекеттiк органдарымен ... ... ... ... ... бiр ... ... тиiстi орындалғанына бақылауды жүзеге асыруға мүмкiншiлiк
бередi.
Кейбiр жағдайларда бiр мердiгерге жобалау және iздестiру ... ... ... Бұл ... ... жұмыстарын жүргiзу
нәтижесiнде жинақталған мәлiметтердi құпия түрде сақтауға ... ... ... ... ... ... пайдаланып мердiгер
жобалауды тұралау және азырақ еңбектенiп жасай алады.
Жобалау және iздестiру жұмыстарының нәтижелерiн беру мердiгердiң бiртұтас
(бөлiнбейтiн) мiндетi болып келмегенiмен мiндеттеменiң ... ... ... ... нәтижелерiнiң бiрге берiлгенiнiң тиiмдiлiгi
көрiнiс табады, өйткенi бұл ... ... ... ... тығыз бай-
ланысты. Сондықтан, егер шартта басқаша көзделмесе, мердiгер тапсырысшыға
дайын ... ... және ... ... ... беруге мiндеттi.
Мердiгер тапсырысшының келiсiмiнсiз жобалау-сметалық құжаттаманы үшiншi
тұлғаларға бермеуi керек.
Мердiгерден орындалатын жұмыстың ... ... ... туралы
жалпы ережелерге сәйкес белгiленедi. (ҚР АК 630-633-б.). Жобалау және
iздестiру жұмыстарының өзгешелiгi, олардың кемшiлiктерi жобаны iске
асырғанда, iздестiру жұмыстарының деректерiн пайдалану ... ғана ... ... сараптама (маман қорытындысы) қажет болады. Бiрақ сараптама
негiзсiз тағайындалмайтыны түсiнiктi. Сондықтан, бiздiң ойымызша,
мердiгерге мердiгерлiктiң бұл түрi ... ... ... қойылатын
талаптың мерзiмi жобаларды жүзеге асыру, iздестiру жұмыстарының
мәлiметтерiн пайдалану басталған соң ... ... ... керек.
ҚР АК-ның “Мердiгерлiк кепiлдiктерi” деп аталатын арнайы нормасы бар ... оның ... өте тар, ол ... тапсырысшының құқықтарының
кепiлдiктерiнiң бәрiн қамти алмайды.
Аталған нормада жобалау және iздестiру жұмыстарында мердiгерлiктiң
өзгешелiгi тiкелей ескерiледi. Мердiгер ... және ... ... мердiгерлiк шарты бойынша тапсырысшыға мердiгер әзiрлеген жобалау-
сметалық құжаттаманың негiзiнде оның ... ... ... тұлғалардың
бөгет жасау немесе шектеу қою құқығының жоқтығына кепiлдiк беруге мiндеттi.
Мердiгер тапсырысшыдан оның ... ... ... ... ... ... талап етуге құқылы.
Тараптардың жауапкершiлiгi. Тапсырысшының жауапкершiлiгi жалпы тәртiп
бойынша белгiленедi. ... және ... ... мердiгерлiктi
реттейтiн нормаларда жобалау-сметалық құжаттаманың кемшiлiктерi үшiн
мердiгердiң жауапкершiлiгi бөлек қарастырылған. Мердiгер жобалау және
iздестiру ... кез ... ... үшiн ... ... ... мердiгер құрылысты салу барысынан кейiн, сондай-ақ орындалған
жобалау-сметалық құжаттама және iздестiру жұмыстарының деректерiнiң
негiзiнде салынған ... ... ... ... ... алғанда, жобалау-сметалық құжаттаманың және iздестiру жұмыстарының
кемшiлiктерi үшiн жауапкершiлiктi көтередi.
Жобалау-сметалық құжаттамада немесе ... ... ... ... ... ... ... талабы бойынша
жобалау-сметалық құжаттаманы тегiн қайта жасауға және тиiсiнше қосымша
iздестiру жұмыстарын ... ... егер ... ... ... ... белгiленбесе, тапсырысшыға келтiрiлген залалды өтеуге
мiндеттi болады.
Осы шарттың жауапкершiлiгiнiң ерекшелiгi, мердiгер үшiн-шi ... ... ол ... ... ... жөнiнде немесе iздестiру
жұмыстарды өткiзуiне тапсырысшы болмаса да, бiрақ оған ... ... ... ... ... залал
келтiрiлсе жауапқа тартылады.
Ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұмыстардың
мердiгерлiк шарты.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексi (жалпы бөлiм) шығармашылық,
интеллектуалдық қызмет ... ... ... ... ... бiз ... деп жатқан мердiгерлiк шарттарының маңызы мен
рөлi өсе түстi. Ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық
мердiгерлiк шартты ... ... ... ... ... ... ағымында болып келедi. Осыны Қазақстан Республикасының 03.07.2002
жылы қабылданған “Инновациялық қызмет туралы” Заңы дәлелдейдi.
Бұл заң айтылған мердiгерлiк шарттың рөлiнiң көтерiлуiне ықпалын ... ... ... бөлiгiнде жасалған шарттармен қаржыландырылатын
қолданбалы зерттеуге және де нарықта бәсекелестiкке түсе алатын
интеллектуалдық меншiк объектiлерiне жататын зерттеу ... ... ... ... жағдайларда мердiгерлiк шарт бойынша түбiрлi
(фундаменталды) зерттеулер де жүргiзiлуi ... ... ... ... ... ... үлесi) қолданбалы зерттеулерге қарағанда
едәуiр болады.
Қазiргi кезде мердiгерлiк шартын қолдану арқылы ғылымды қаржыландыру толық
iске асып жатқан жоқ, ... ... ... әлi де ескi ... ... етiп отыр. Импорт орнын ауыстыру тетiгi толық көлемде iске
асып отырған жоқ және ... ... ... қолдау жетпейдi.
Мiндеттемелiк құқық құралдарын толық көлемде пайдаланып бұл шарт нысаны
олар үшiн ғылыми-зерттеушiлiк қызмет (тiршiлiк) ... ... ... ... ... ... ... ұйымдардың қызметiн тиiстi реттеуге
мүмкiншiлiк бередi. Басқа шарттарда сияқты бұл ... да ... ... ... тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұмыстарында
мердiгерлiк шарты экономикалық қатынастарды бiр жақты ... ... шарт ... ... ... оның неше түрлi қасиеттерiн
қамтамасыз ететiн субъектiлердiң қызметiмен байланыстырады. Тағы да бұл
шарт шығармашылық (ғылыми) қызметтiң интеллектуалдық меншiк объектiнi
өңделiп (оны ... ... ... дейiнгi қызметтi) ол құқықпен
қорғалатындай болғанға дейiнгi кезеңдерiн (тұстарын) реттеуге мүмкiншiлiк
бередi. Кейбiр жағдайларда қымбат тұратын зерттеулердi қаржыландырады.
Сонымен қатар мердiгерлiк шарты мердiгердiң ... ... ... ... ... ... ... ауысуын да
қамтамасыз ете алады. Осы бөлiгiнде ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық
және технологиялық жұмыстарға мердiгерлiк шарты лицензиялық шартпен тығыз
байланыста ... ... ... және
технологиялық жұмыстар бiр-бiрiне толығынан тепе-тең емес. Қазақстан
Республикасының Азаматтық кодексiнiң 32-тарауының §5 бiр-бiрiмен тығыз
байланысты, бiрақ кейбiр айырмашылықтары бар қатынастарды ... ... ... ... қызмет объектiлерiнiң
интеллектуалдық меншiк құқығының әртүрлi қорғау нормаларына жатуына
байланысты. Ғылыми-зерттеу жұ-мыстарының нәтижесi – бұл авторлық ... ... ... ... ... ... ... немесе қандай да болсын бiр өндiрушiге жаңа
технология енгiзу, өндiрiстi қайта жабдықтау, өндiрiсте және ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру үшiн қолданған жөн. Ғылыми-зерттеу жұмыстарының
негiзгi экономикалық әсерi кейiнiрек шығуы мүмкiн, ол мердiгер берген
ұсыныстарын (оның ойларын, шешiмдерiн) ... ... ... ... ... ... мердiгерлiк шартының нысанасы
болып белгiлi тақырып, мәселе, мәселелер топтары бойынша аяқталған ғылыми
жұмыс немесе одан әрi зерттеулер үшiн аралық буын бола ... ... ... ... ... және ... жұмыс нәтижесi өнеркәсiптiк
меншiк объектiсi, өндiрiс аймағында маңызы бар ашылмаған ақпараттар ретiнде
қорғалатын объектiлер болады. Өз ... бұл ... ... ... ... ... тараптардың шарттағы құқықтары
мен мiндеттерiнiң болуына әсер етедi. Қандай өнеркәсiптiк мен-шiк объектiсi
пайда болғанына қарап шарт нәтижесiн ... ... ... тарабының
сыйақы алуға құқығы және басқа талаптар әртүрлi (өзгеше) ... ... ... да ... ... ... нәрсе бар. Мердiгердiң қызметiне оның
аралық кезеңдерiне, мердiгердiң бiр немесе өзге интеллектуалдық меншiк
объектiсiн өңдеушi ретiнде құқықтық жағдайына бұл екi ... ... ... ... ... ... тарайды.
Ғылыми-зерттеу жұмыстарына жасалған шарт бойынша мердiгер (атқарушы)
тапсырысшының тапсырмасында көзделген ғылыми зерттеулердi жүргiзуге
мiндеттi. Тапсырысшы ... ... ... тапсырма беруге,
жұмыс нәтижелерiн қабылдауға және оларға ақы төлеуге тиiстi.
Мердiгер тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұ-мыстарға мердiгерлiк
шарты ... жаңа ... ... оның ... ... жаңа
технология жасауға немесе үлгiсiн дайындауға мiндеттелiнедi.
Тапсырысшы ғылыми-зерттеу жұмыстарына жасалған шарт бойынша әрекеттердi
жасауы қажет. Екi жағдайда да мердiгермен ... ... ... ... ... ... мен ... бүкiл циклын, сондай-ақ
олардың жекелеген элементтерiн де қамтуы мүмкiн.
Жобалау және iздестiру ... ... ... ... ... тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұмыстарға мердiгерлiк
шарттарында бiрқатар жағдайларда мердiгерлер болып кәсiпкерлер қатыспайды.
Мердiгерлер болып көбiнесе жеке зерттеушiлер, ғылыми ұйымдар, жоғарғы ... ... ... ... ... емес ... Ғылыми
зерттеу құрылымдары коммерция-лық ұйымдар құрамында болуы мүмкiн.
Тапсырысшылар болып жеке тұлғалар мемлекеттiк немесе жеке ... ... ... тұлғалар келедi.
Ғылыми-зерттеу жұмыстарын мердiгердiң (атқарушының) өзiнiң ғана жүргiзуiн
талап етедi. Бұл мердiгермен жұмысты орындау мiндетi жеке сипатта екенiн
бiлдiредi. ... ... ... ... ... барысында тапсырысшының
келiсiмiмен мердiгерлер үшiншi тұлғаларды шартты орындауға тартуға құқылы.
Тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұмыстар жүргiзуге мердiгерлiк
шарттарында басты мердiгерлiк жүйесi ... ... ... ... ... ... ... қарастырылмаса, мердiгер жұмысты орындауға қосалқы
мердiгерлердi тартуға құқылы.
Тараптардың құқықтары мен мiндеттерi. Бұл мердiгерлiк тараптардың кейбiр
ерекшелiгi бар құқықтары мен мiндеттерiн қарастырады. ... ... және ... ... ... ... ... мердiгерге техникалық тапсырма беруге тиiс.
Тапсырысшының осы мiндетiнiң ерекшелiгi бар, себебi, ол мердiгермен
жасалатын жұмыстың тақырыптары (көрсеткiштерi) жөнiнде келiсуi тиiс. ... ... бар, ... ... ... ... ... оның
нәтижесiнiң маңыздылығын барлауда қиындық шегуi мүмкiн. Тапсырысшы жұмыс
үшiн керектi мәлiметтердi мердiгерге берiп отыруы керек. Олардың құрамында
таратылуға жатпайтын (конфиденциалды) ... те ... ... Ал ... соң тапсырысшы оны қабылдап алуы және ақы төлеуi ... (ҚР АК ... ... ... ... қабылдау, оған ақы төлеу тәртiбi
шартпен анықталады немесе мердiгерлiк шартына қатысты жалпы ... ... ... ... ... қабылдау және олар үшiн ақы
төлеу немесе ақы төлеудiң өзге бiр ... ... ... ... ... ... ... нәтижеге жету мердiгердiң
(атқарушының) өзiне байланысты емес мән-жайлар бойынша мүмкiн болмаса, ... осы ... ... ... дейiнгi жасалған жұмыс
нәтижелерiне ақы төлеуi керек. Бұл ақының шектi мөлшерi шартта көрсетiлуi
мүмкiн. Сол кезде тапсырысшы шартта көрсетiлген жұмыстың бiр ... ... ... ... ... төлеуге мiн-деттi болмайды. Ғылыми-
зерттеу жұмыстарының нәтижеге жету мүмкiнсiздiгiн мердiгерлiк шарттарындағы
тәуекелдердiң үлесуi ... ... ... Ал, ... ... технологиялық жұмыстарға мердiгерлiк шартында тапсырысшы үшiн
тәуекелдiлiк деңгейi бiршама төмен болады. Егер тәжiрибе-конструкторлық
және технологиялық жұмыстарды орындау ... ... ... ... ... байланысты емес мән-жайлар негiзiнде мүмкiн болмаса,
тапсырыс-шы мердiгердiң шығындарын ғана өтеуi керек.
Ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық және технологиялық жұмыстарына
мердiгерлiк ... ... ... ... берiлген жұмыс нәтижесiн, шартта
көзделген негiздер мен шектерде ғана қолдануға құқылы.
Мердiгер жұмыстарды тапсырысшымен келiсiлген ... ... ... ... орындауға және нәтижесiн тапсырысшыға
шартта көрсетiлген мерзiмде беруге мiндеттi. Ол сонымен қатар,
интеллектуалдық меншiктi құқықтық қорғау ... ... да ... ... ... интеллектуалдық (өнеркәсiптiк) меншiк объек-тiсiне
құқық бекiтiлгенге дейiн тапсырысшы ол туралы жарияламауы керек. Ерекшелiк,
тек интеллектуалдық меншiк объектiсiн көрмеге қою үшiн ... және ... ... ... ... болуы керек, ал өнеркәсiптiк меншiк объектiсiне
құқықтарды рәсiмдеу (патенттеу туралы өтiнiш) көрме болғаннан кейiн алты
айдан ... ... тиiс. ... өз күшiмен және есебiнен
өзiнiң кiнәсi бойынша техникалық құжаттаманың қателiктерiн ... ... олар ... ... ... немесе шартта белгiленген
техникалық-экономикалық көрсеткiштерден ауытқуға әкелуi мүмкiн болса.
Мердiгер тапсырысшыға жұмыстың белгiлi нәтижеге жетпейтiнiн ... ... әрi ... қажеттi емес екенiн және т.б. дереу хабарлап отыруға
мiндеттi. Мердiгер ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық және
технологиялық жұмыстарының нәтижесiн берген кезде оған үшiншi ... ... ... ... керек. Мұндай мiндеттi мердiгерге
жүктеу шарт, ол үшiн де белгiлi дәрежеде тәуекелге негiзделген болатынына
әкеледi.
Мердiгер ... ... ... ... ... нәтижелердi
жарыққа шығармауы (жарияламауы) керек. Ол жұмыс нәтижелерiнде алған
мәлiметтердi қорғау ... ... ... және ол туралы тапсырысшыға
хабарлауға мiндеттi. Мердiгердiң осы екi соңғы көрсетiлген мiндеттерiн
басқаша шешу ... ... ... ... тапсырысшыға ғылыми-зерттеу жұмыстарын орындау арқылы
алынған және құқықтық қорғалуы ... ... ... ... ерекше
лицензия беруге мiндеттi. Мердiгер, егер шартта оның бұл құқығы болмайды
деп қарастырылмаса жұмыс нәтижесiн өзi ... ... ... сөз жұмыс
нәтижесiн оның тек жеке өзi қолдануы туралы айтылып тұр. Егер ... ... ... ... сөз болса, онда қолдану көлемi
тапсырысшымен келiсiлуi керек. Егер бұл шартта көзделсе, онда мердiгер
жұмыс нәтижесiн үшiншi тұлғаларға беруi мүмкiн.
Тараптарға ... өзi ... ... ... ... ... ... сондай-ақ мердiгерге шарттың орындалуы мен жұмыс
нәтижелерi туралы мәлiметтердiң құпиялығын сақтау мiндетi жүктеледi.
Мердiгер жұмыс нәтижесiн патенттеудi тапсырысшының келiсiмiмен ғана
жүргiзедi.
Ғылыми-зерттеу, тәжiрибе-конструкторлық және ... ... ... ... тағы бiр ... ол ... ... режимiнде
болып келедi. ҚР АК 682-б 1-тармағының нормасының мағынасына сәйкес,
мердiгер кәсiпкер немесе кәсiпкер еместiгiне қарамастан ол тапсырысшы
алдында кiнәлi болса, ... ... ... ... ... ... ... орындамағаны және тиiстi дәрежеде
орындамағаны үшiн, егер шарттың бұзылуы мердiгердiң кiнәсiнен болмағанын
дәлелдей алмаса жауапкершiлiк көтередi. Шартты бұзған мердiгер (орындаушы)
тапсырысшыға тек ... ... ... ... ... ... ... тапсырысшыға барлық келтiрiлген шығындарды өтеу мiндетiн жүктеу тек осыны
қарастыратын тiкелей шарттық норма ... ғана ... ... ... ... ... тиiсiнше орындамағаны үшiн азаматтық
құқықтық жауапкершiлiк азаматтық құқықтағы және мердiгерлiк шарты бойынша
жауапкершiлiк туралы жалпы нормаларымен ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Азаматтық құқық бойынша мердігерлік шарты15 бет
Азаматтық құқықтағы мердігерлік ұғымы35 бет
Жобалау және iздестiру жұмыстарында мердiгерлiк шарт13 бет
Мердігерлік шарт24 бет
Мердігерлік шарты30 бет
Мердігерлік шарты туралы30 бет
Мердігерлік шарты туралы жалпы ережелер29 бет
Мердігерлік шартының жалпы ұғымы және түсінігі55 бет
Мердігерлік шартының жеке түрінің ерекшеліктері23 бет
Мердігерлік шартының жекелеген түрлері57 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь