Далалық аудандарда өзен суын және жергілікті жерде ағатын суларды пайдалану негізінде суару

Далалы және орманды далалы аудандардың ауыл шаруашылық өндірісіндегі маңызы. Далалы және орман далалы аудандарда барлық егіс көлемінің 60% -не жуығы шоғырланған. Бұл аймақта дәнді дақылдардың негізгі бөлігі және бидайдың барлығы дерлік, көп мөлшерде көкөніс, техникалық және мал азығы дақылдары, жеміс-жидек, сондай-ақ мал шаруашылық өнімдері де өндіріледі. Сондықтан бұл аудандар ауыл шаруашылык, өнімдерін өндіруде үлкен орын алады.
Дегенмен, бұл аудандарда ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру, қайталау мүмкіншілігі 32-таблицада келтірілген, құрғақшылықтың салдарынан тұрақты болмай келеді.
Құрғақшылық ауыл шаруашылығына өте көп зиян келтіреді. Бұндай жылдары егіншілік және мал шаруашылығының көптеген өнімдері өндірілмей қалады.
32. Әр түрлі ылғалданған жылдардың қайталану мүмкіндігі (В. С, Дмитриев бойынша)
Далалы және орманды далалы аймақтарда ауыл шаруашылығын мардымдатудың жолдары. Егіншілік шаруашылығын мардымдатудың негізгі факторлары болып жерді мелиорациялау, дақылдарды дұрыс орналастыру және өнімі жоғары сорттарын өсіру, озат технологня мен ауыл шаруашылығын комплексті механикаландыру және электрлендіруді пайдалану; өндірісті мамандандыру және экономикалық жағдай жасау.
Барлық су жинау, сақтау және оны тиімді пайдалаңуға арналған агромелиоративтік шаралардың алатын орны өте зор; қар тоқтату, жазғытұрым пайда болатын суды орнында ұстап қалу, баурайды көлденең жырту, үзік үзік бороздалар, саңылаулар, кіші көлтабандар жасау арқылы суды орнында ұстап қалу және орман алқаптарын отырғызу және т.б.
Құрғақшылықтын зияның агроорманмелиоративтік және ұйымдастырушылық шараларын жүргізу арқылы кемітуге болады, бірақ та оны толығынан жою суару және сулаңдыру жұмыстары кеңінен жүргізу арқылы ғана мүмкін болады. Ауыл шаруашылығын механикаландыру, химияландыру және егін шаруашылығының мәдениетін арттырумен бірге жер суару жұмыстары топырақтың су режимін реттеп, барлық ауыл
        
        Далалық аудандарда өзен суын және жергілікті жерде ағатын суларды пайдалану
негізінде суару
Далалы және ... ... ... жер ... маңызы
Далалы және орманды далалы аудандардың ауыл шаруашылық
өндірісіндегі маңызы. ... және ... ... ... ... ... 60% -не ... шоғырланған. Бұл аймақта дәнді
дақылдардың ... ... және ... ... ... ... ... техникалық және мал ... ... ... мал ... өнімдері де өндіріледі. Сондықтан бұл аудандар
ауыл шаруашылык, өнімдерін өндіруде үлкен орын алады.
Дегенмен, бұл аудандарда ауыл шаруашылық өнімдерін өндіру, қайталау
мүмкіншілігі ... ... ... ... ... келеді.
Құрғақшылық ауыл шаруашылығына өте көп зиян келтіреді. Бұндай жылдары
егіншілік және мал шаруашылығының көптеген өнімдері өндірілмей қалады.
32. Әр ... ... ... ... ... (В. ... бойынша)
| ... бойы ... ... % ...... аймақтар | |
| ... ... ... |
| ... қуаң ... | ... |5 |33 |62 ... дала |13 |55 |32 ... кара ... дала |33 |31 |8 ... қара топырақты дала |68 |59 |1 ... ... ... қуаң дала |88 |13 |0 ... және ... | | | ... шөл және ... |100 |0 |0 ... | | | ... және ... ... ... ауыл ... мардымдатудың
жолдары. Егіншілік шаруашылығын мардымдатудың негізгі факторлары болып
жерді ... ... ... ... және ... жоғары
сорттарын өсіру, озат технологня мен ауыл шаруашылығын комплексті
механикаландыру және электрлендіруді пайдалану; өндірісті мамандандыру және
экономикалық ... ... су ... сақтау және оны тиімді пайдалаңуға арналған
агромелиоративтік шаралардың алатын орны өте зор; қар тоқтату, жазғытұрым
пайда болатын суды орнында ұстап қалу, баурайды ... ... үзік ... ... кіші ... жасау арқылы суды орнында ұстап
қалу және орман алқаптарын отырғызу және ... ... ... және ... жүргізу арқылы кемітуге болады, бірақ та оны толығынан жою суару
және сулаңдыру жұмыстары кеңінен жүргізу ... ғана ... ... ... ... химияландыру және егін шаруашылығының
мәдениетін арттырумен бірге жер суару жұмыстары топырақтың су режимін
реттеп, барлық ауыл шаруашылық дақылдарының өнімділігін жоғарылатады.
Далалы және ... ... ... суарудың алатын орны өте зор. Ол
құрғақшылықтың зиянды әсерін болдырмай, егіншілік және мал шаруашылығының
өнімділігін арттырады, механикаландыру мен химияландырудың ... ... ... ... ... Далалы аймақтарда өзен суымен жүйелі суару
Далалы аудандарда өзен суымен суарудың ... ... ... Дон, ... ... және т. б.) ... ... суарылатын жер көп.
Суару жұмыстарын дамытудың бағдарламасына сәйкес 1974—1985 жылдар далалы
аудандардағы өзен суларын көбірек пайдалану жоспарланған. Мысалы, Еділдегі
гидростанциялардың және Еділ ... суын ... ... ... ... Энгельс, өзен аралығы, Полесье, Николаев, Городищинск
және басқа да өте үлкен, көлемі 2 мли га ... ... ... ... ... ... ... Астрахань, Орал облыстарының және
Калмақстанның көптеген жерлері суарылатын болды. Сондай-ақ, Днепр, Днестр,
Дунай өзендерінің суы да кеңінен ... ... ең ірі ... бірі — ... ... ... ... мың га) салу, Солтүстік
Қырым каналын кеңіту және одан ... ... ... ... мың га)
жұмыстары жүргізілуде. Солтүстік Кавказда суарылатын жердің көлемі 1 — 1,1
млн гектарға дейін көбейтіледі. Обь өзенінің суын пайдалану негізінде
жергілікті су ... және жер асты ... ... ... ... 2 млн. гектар жерді суаруға мүмкіншілік бар. Келешекте өзен
суларымен суарылатын жердің көлемі одан да әрі ... ... ... ... түрлері. Суарумен көптеген алқаптар
мен шаруашылықтарды қамтуға болады, канал бойына бытыраңқырап орналасқан
көлемі 1-5 мың гектарға тең жекеленген алқаптарды; ... ... ... қала ... ... қамтуға болады.
Суармалы егіншіліктің жекеленгеи аймақтарынық табиғи-экономикалық
ерекшеліктеріне сәйкес астық, көкөніс, жеміс-жидек, сондай-ақ астық — ... ... ... ... және басқа да өнімді өндіруге
мамандандырылады.
Үлкен алқаптар мен шаруашылықтарды түгелінен суаруды қамтамасыз ететін
суару жүйелерінің ерекшелігі — шаруашылықтардың амандандырылу жағдайына
сәйкес анықталады. ... ... ... ... ... өнімді өндіру
шаруашылықтың басты міндеті болып саналады. Сондықтан ауыспалы егіс, суару
режимі және ... ... ... ... ... ... ... мол
өнім алуға бағытталады, осыған орай суару жүйесі тұтас болып жобаланады
және ... ... бас ... мен ... аралық каналдардың
салыстырмалы шамасы өте аз болғандықтан, суару жүйесін салу үшін жұмсалатын
күрделі ... да, ... ... ... ... ... ... суарудың және суару жүйесінің ерекшеліктері.
Бұл жағдайда суару алқаптары ұзындығы он және жүз шақырымға ... ... ... ... ... ... ыдыратылып орналастырылады. Суды
қотару үшіп насос станциялары қолданылады. Мысалы, секундына 50 м3
шамасында су жібере алатын Саратов каналынан шаруашылықтарда 1000 гектарға
бөлшектелген алқаптарды ... ... ... суару жүйелері
суландыру жүйесінің міндетің де атқара береді. Бас және шаруашылық аралық
каналдардың салыстырмалы шамасы, тұтас суарумен салыстырғанда көбірек
болады.
Шаруашылықтағы барлық егіс ... ... ... жер ... ... ... ... мал азығын немесе дәнді дақыл мал азығы
ауыспалы егісін, сондай-ақ мәдени жайылымдарды орналастырады.
Ауыл ... ... ... ... мен ... және ... ... сәйкес жобаланады.
Шаруашылықтарда суарылатын жерлердің көлемі аздау болғанда олар
өзендер мен ... ... ... ... ... Осындай
шаруашылық әдіспен салынатын суармалы жерлерге көкөніс және мал азығы
дақылдары себіледі.
Суару учаскелерін салу бас саға ... ... ... ... ... жерді дайындаудан, қысым трубаларын тасудан және
оларды құрудан, ... ... және ... ... тұрады. Бұндай жағдайда суару комплекстерін кеңінен
пайдаланады.
Қала айналасындағы жерлерді суару үшін ... ... ... ... мен колхоздар әдетте көкөніс, жеміс-жидек, картоп және сүт
өндіруге мамандандырылады. Осы-ған сәйкес көкөніс — мал ... және ... — мал ... ... егісі, бақшалар, мәдени жайылымдар жобаланады.
Суару жүйесінід ерекшелігі — учаскенің табиғи және шаруашылық жағдайлардың
комплексіне сәйкес анықталуы (су ... ... оның ... орналасуы, жер
бетінің бедері, топырағы, гидрогеологиясы, шаруашылық жағдайлар) болып
табылады.
Қаланың сарқынды суларын пайдаланғанда арнаулы егіншілік танаптары
құрылыстары салынады.
8.3. Жергілікті су қорларын жүйелі ... ... ... ... су суару, суландыру, өндірістік
мекемелер мен ел орналасқан жерлерді ... ... суда ... құстар
және балық өсіріп-өндіру, су транспорты және гидриэнергетика, мәдени
және санитарлық қажеттер үшін ... өзен ... су қоры ... ... сондықтан оны бассейн
бойынша комплексті пайдаланып, яғни барлық су пайдаланушылардың кажетін
ескеру керек. Ол үшін ... суды ... ... бассейндік
схемалары жасалады. Бұл схемаларды жасағанда бассейндегі су қорының есепті
жыл үшін балансы анықталып, яғни барлық жұмсалатын және кіріске алынатын
сулардың мөлшерлері ... ... ... ... есепті жыл үшін су
пайдаланушылардың санына және су пайдалану нормасына сәйкес ... ... ... ... ... гидрологиялық есептер арқылы анықталады. Су
пайдаланушылар пайдалана алатын суының аумағы бассейннің нақтылы жағдайы
үшін, су шаруашылығы есептері арқылы жоба лау ... ... ... ... су ... ... одан кейін
жергілікті суды реттеу шаралары жобаланады, ал керек болған жағдайда, суды
басқа бассейндерден де ... ... Бұл ... ... тұрғыда
дәлелденгеннен кейін ғана қабылданады.
Бөгендер мен оның қасындағы құрылыстарды салатын жерді және суару
учаскелерін таңдап алу. ... ... су ... ... Су ... ... салу өте қиын және пайдалану жағынан өте
күрделі және қымбат болады. Жергілікті жердегі суды ... ... ... тек қана топографиялық және топырақтың жағдайына ғана
байланысты болмай, сондай-ақ ... да су ... ... ... ... cyару ... және бөгеттердің орындарын осыларды
еске ала отырып таңдау керек. Бөгет-терді салу орындары оған су ... және су ... ... неғұрлым мол болатындай етіліп геологиялық
топографиялық және санитарлық жағдайларға және суару учаскелеріне су
өздігінен ағып ... ... ... ... өте күрделі мәселе
зерттеу, іздену және алдын ала бірнеше нұсқаларды есептеу арқылы шешіледі.
Әдетте 1 гектар жерді суару үшін жұмсалатын күрделі ... және ... үшін жыл бойы ... қаржының немесе 1м3 судың құнының арзан
болған және техникалық жағынан ең сенімді варианты қабылданады.
Су шаруашылық және гидрологиялық есептеулер. Су ... ... ... ... ... ... болатын судың мөлшері,
су қоймасының тоиографиялық сипаттамасы, оның аумағы, сумен қамтамасыз
етілуі, су ... ... ... ... ... ... ... қоймасындағы суды суару және сумен жабдықтау үшін пайдаланады.
Суару үшін пайдаланатын судың аумағы мына формула арқылы анықталады:
бұнда: Мср- ... ... ... ... ... ... нетто суару көлемі, га;
— суару жүйесінің пайдалы әсер коэффициенті.
Сумен жабдықтауға керек болатын судың аумағы:
бұнда: m1, m2 ...mn — су ... саны ... мал ... ... ... ... ... өсуін ескергенде;
N1, N2, ...Nn - есептеу кезеңінде әрбір су пайдаланушылардың су ... ... ... ... ... ... мөлшері:
Су қоймасының топографиялық сипаттамасы болып оның аумағы мен суға
толу тереңдігінің V=f(h) және су беті ... суға толу ... ... ... қисық сызықты график саналады.
Су қоймасының аумағын анықтау. Қысты күні су пайдаланылмағанда ... ... ... жалпы қажет болатып су мөлшерінен (Vnam),
нәтижесіз -аумақтан (VM) және есептелген кезеңде булануға шығындалатын (VH)
және фильтрацияға (Үф ) шығындалатын судың ... ... ... ... ... су ... реттеуге қатынаспайды және
оның тереңдігі мен аумағын санитарлық жағдайларға байланысты (үй ... үшін 3 ... кем ... және даладағы бөгеттер үшін 1,7 м),
тосаптану мерзіміне (тосаптану мерзімі 40—50 жыл), суарылатын учаскеде
басым ... ... ... және ... шаруашылығының талаптарына
үйлестіріледі. Өте терең су қоймаларында нәтижесіз аумақ деңгейін 1-2
метрге көтеру плотинаның биіктігінің жоғарылауына әсерін тигізбейді.
Нәтижесіз ... ... оның ... жағындағы судың белгіленген
тереңдігінің қисық сызығы арқылы анықтайды — V=f(h).
Су қоймаларын тосаптанудан сақтау үшін топырақ эрозиясын болдырмайтын ... су ... ... ... жүйесін қолдану керек (орман
алқаптарын жасау, ауыспалы егісті енгізу, су қоймалары ... ... ... ... және т. ... ... мөлшерін (һ) әдетте кіші су қоймалары су бетінен жыл
бойы буланатын судың орташа мөлшерінің изолиния ... ... ... булану мөлшері 35-65 см, далалы аймақтарда-65-100 см,
шөл және шөлейт аймақтарда-100-170 см шамасында болады.
Бөгеттел булануға шығындалатын судың ... hп— ... ... ... ... -ға тең су ... көлемі.
Ал енді фильтрацияға шығындалатын судың аумағы гидрогеологиялық жағдайларға
байланысты, су қоймасының Лм + ... тең ... ... ... ... ... (су сіңірмейтін өте қалың сазды және саздақ
топырақтар, ыза сулар жақын жатқан жәнс олардың келешекте су қоймасынан
қайтуы болмағанда) ... ... 5—10%, ал ... орташа болғанда
(топырақтың су сіңіруі тәулігіне 1—3 мм) -10-20% шамасында болады, жағдай
нашар болғанда (топырақтың су сікіруі тәулігіне 3-4 мм) ... ... пот. Vм, Vи, Vф , ... ... қосу ... су ... ... табамыз, оны аумақтық қисық сызығына түсіру арқылч V=f(h)
оған сәйкес қалыпты прелу деңгейін (н.п.д.) және w = f”(һ) қисық ... су ... ... анықтаймыз.
Қысты күні сумен жабдықтағанда су қоймасының аумағын төмендегі
тәртіппен анықтайды: абсцисс ... ... ... ... ... ... аумағын қосады; аумақтар қосындысы арқылы оның деңгейін
табады; анықталған деңгейді ординат білігінің бойымен қысты күні
фильтрацияға шығындалатын судың қалыңдығы мен мұздың қалыңдығын қосу ... ... және ... ... мұз қату ... аумағын анықтайды;
анықталған аумаққа жазды күні пайдаланылатын су аумағын, булануға және
фильтрацияға ... ... ... ... ... ... етілуі. Су қоймаларын
жыл сайын оның нәтижесіз аумағының деңгейінен (У.М.О.) қалыпты тіреу
деңгейіне (н.п.у.) ... ... ... ... ... болған жағдайында су қоймаларының сумен қамтамасыз етілуін
төмендегі ... ... Су ... ағатын судың графигін сызып,
оның ордипат білігінің бойына ағатын судың аумағын, оның үлкен мөлшерінен
кіші мөлшеріне қарай белгілейді, ал ... ... ... - ... саны ... ... ... барлық бақылаулар жүргізілген жылдар
саны (30-40 жыл) 100% ке тең деп саналады және ол 100 тең ... Осы ... ... ... бойына Vн.n.y. —VM ға тең аумақ
белгіленеді де, абсцисс білігінің бойында осы аумақка сәйкес су қоймасының
сумен қамтамасыз етілу ... ... ... ... жағдайында су қойма-ларына ағатын су мөлшерін статикалық ... ... оған ... су ... 1, 5, 10, 50, 80, 97% ке
қамтамасыз етілу картасы арқылы есептейді. Бұнда су қойадасының ағатын
сумен қамтамасыз етілуі ... ... ... сол ... қойманың сумен
қамтамасыз етілуі анықталады.
Сумен жабдықтау үшін салынатын қоймаларды тәулік бойы ... ... ... 97% ке ... ... есептеліп, ал суару үшін
пайдаланатын қоймалар —75—80% ке қамтамасыз етілуі керек. Көп ... су ... ... оған ... судың аз жылдарының бірінен
соң бірі қатарынан келетін су ... ... ... ... құрылыстар арқылы жіберілетік судың мөлшері. Суы мол
жылдары қоймаларға ағатын судың мөлшері олардың аумағынан көбірек болады;
ал топырақтан ... ... ... арқылы суды ағызуға болмайды,
сондықтан артық судың біраз бөлігін су ... ... ... ... ... ... су ... құрылыстары табиғи су бұрғыш каналдар,
жасанды каналдар, кұламалар, концольдар, ... ... ... ... ... және ... ... жасалады.
Су қашыртқы құрылысының жотасы қалыпты тіреу деңгейінде (н.п.у.)
жатса, онда су қоймасы осы деңгейге дейік толтырылғанда одан су ... ... ... су ... оның қалыпты тіреу деңгейінен (н.п.у.) ең
көп көтерілуі техника-экономикалық жағдайларға сәйкес 0,5—1,2 м ... Осы ең ... ... ... ... ... деп ... ең үлкен тіреу деңгейі (м.п.у.) ден атайды. М.п.у. және н.п.у.
арасында тасқын суының біраз бөлігін ұстап қалуға ... ... су ... ... ... жіберілетін судың мөлшерін аяқтайтын
реттеуіш аймақ орналасады.
Су қашырткы құрылыстарының өлшемдері (күрделілігі IV-класс)
гидравликалық есептер арқылы есептелген су мөлшерінің қамтамасыздығы 5% ... қар және ... ... ... ... етіп ... ... жағдайы) және оларды есептелген су мөлшерінің 1% ке қамтамасыз
етілген жағдайына тексереді (пайдаланудың төтенше жағдайы).
Су ағызғыш автоматтар үшін есептелген су ... (Qp ), су ... ... еске ала ... мына ... арқылы анықталады:
бұнда: Qм —Д. Л. Соколовский, Д. И. Қочерин, Б. Д. Зайков және т. б.
формулалары арқылы анықталатын қар және ... ... ... ең көн ... ... су ... м.п.у. және н.п.у. аумақтарының
айырмашылығына тең реттеуіш призмасының аумағы, м3;
S — есепті ... ... қар ... ... ... ... коймасына құйылатын суды толығынан реттеу. Қолайлы топографиялық
жағдайларда 5-3%-ке қамтамасыз етілген суды ұстап қалу үшін ... ете ... ... ... және өте ... ... су қапыртқы құрылыстары
салынбайды. Бұндай жағдайда су шаруашылығы есептері 5-3% ке қамтамасыз
етілген жазғытұрым ... ... суды ... қалу үшін ... болатын су
қоймаларының аумағын табудан және 1% ке қамтамасыз етілген суды өткізуге
тексеруде, ең көп және қалыпты тіреу деңгейін белгілеуден және су ... мен су ... ... ... суды ... турады.
Плотинаның биіктігі оның жотасынын деңгейі және плотина жармасын
тальвегтің деңгейінің айырмашылығына тең болады. Плотинаның жотасын п.п.у.
тен 1—2 м ... ... (1 ... ... ... + конструктквтік
қор).
Жергілікті су қоймасынан суарылатын жердің көлемі төменгі тәртіппен
анықталады:
су қоймасының топографиялық сипаттамасына сәйкес су беті ... ... ... және У.М.О. жағдайында ((оу.мо. ) анықтап,
н.п.у. (VH.u.y.) және у.м.о. (VH.n.y.) жағдайында ондағы судың ... және ... ... ... ... мына ... анықтайды:
бұнда: W н.п.у., ву.м.о.-су бетінің көлемі, м2;
һи, һф, һ0 - булануға, фильтрацияға шығын болатын су ... ... ... ... ... су қабаты, метр есебімен.
Суару және сумен жабдықтау үшін қажет болатын судың аумағы:
Суарылатын ... ... VB - ... ... ... болатын судың аумағы, м3,
Мбр — суармалау нормасының орташаланған ... ... ... ... ... ... ... ағытуымен суару әдісін қолданғанда су
қоймаларынан суды су ағызғыш құлақтар арқылы алады. Олар ... ... ... ... ... орналастырылады.
Су деңгейінің 2-3 метрге дейін құбылуында жоғарғы ... ... ... қабылдағыш патрубок жасалып, ал плотинадан төмен ысырма
қойылады. Су қоймасында су деңгейінің өзгерісі өте көп мөлшерде болған
жағдайда шандорлы қақпағы бар мұнаралы ... ... су ... да қақпақ қойылады. Осы қақпақтар арқылы бас каналға жіберілетін
судың мөлшері реттеледі. Бас каналға суды плотинаиық ... ... ... ... ... да ... болады.
8.4. Көлтабанды суарма
Келтабанды суарманың маңызы және қолдану ... ... ... көктемде топырақтың ылғалдығын арттыру
үшін қар суын бөгеу әдісі. Көктемгі қар суының жолына палдар мен бөгеттер
жасалып, олардың жоғарғы жағында қар суы ... ... ... болады.
Көктемде еріген қар суы тікелей көлтабанда сақталып, немесе ... ... ... ... ... ... мен ауыл шаруашылық дақылдарын суару
үшін қолданылады. Табиғи шөптерді суарғанда суару нормалары және сумен
толтыру ұзақтығы олардың биологиялық ерекшеліктеріне сәйкес болулары керек.
Ауылшаруашылық ... ... ... ... толтырғанда
топырақтағы су қорын өсімдіктердің өсу дәуірі кезеңінде сумен толық
қамтамасыз ететіндей етіп жасау керек.
Көлтабанды суарма ауылшаруашылық дақылдары мен ... ... ... көтереді (бұршақ тұқымдастар 3-6 есе, сүрлемдік
жүгері-3-4 есе, бидай-1,5-3 есе, шөптер-4-6 есе); ол қуан ... ... ... қар суы мол ... ... ... көп тараған аудандарына Қазақстан, Еділдің
арғы беті, Солтүстік Кавказ, Қалмақстан және Батыс және Шығыс Сібірдің
далаңқы аудандары ... ... ... ... күрделі қаржының аз жұмсалуы,
жүйелі суарумен салыстырғанда оның құрылысын салу мен пайдаланудың
жекілдігі; ондағы құрылыстар санының аз болуы және оларды пайдаланудың
оңайлығы, суды ... ... ... жерлерді суару мүмкіншілігінің
барлығы. Сонымен бірге, топырақ дымқылдығын көбейту үшін қар суының ұсталып
қалуының ... ... ... азайып, ішкі су алмасу күшейтіледі.
Көлтабанды суарманың кемшіліктеріне оны тек қызылсу жүрген кезде ғана
қолдануға болатындығы, топырақтың дымқылдығының біркелкі болмауы, ... ... су ... ... ... ... ... тек
еңісі аздау учаскелерде ғана ұйымдастыруға болатындығы.
Көлтабандардың классификациясы. Әдетте ... ... ... ... және ... пайыз және терең толтыратындарға бөлінеді.
Табиғи көлтабандар. ... ... ... ... ... ... су жайылатын алқаптарында жасалады.
Жасанды тұрақты көлтабандар су тоқтатқыш топырақ палдарымен су
жібергіш құлақтары бар плотиналар ... ... ... ... ... суды жайып жіберіп, мезгілінде оларды судан босатады.
Уақытша көлтабандар суды екі жаққа айырып тұратын жоталарда және жазық
баурайлардың жоғарғы жақтарына кішірек, жыл ... ... ... сумен тайыз толтырылатын (судың орташа тереңдігі 0,—0, м) және
терең толтырылатын көлтабандар (су тереңдігі 0,4—2,0 м) ... ... бір ... және ... қатарлы болып
орналастырылады. Қарапайым келтабандар тек қана бірқатар ... ... ... Бұндай көлта бандар жер бетінің еңісі аз
учаскелерде (бойлы көлтабан) және өте жалпақ сай-салаларда (көлденең
көлтабан) ұйымдастырылады.
Қатарлар бойлау палдары арқылы да ... ... ... ... ... орналасқан, бір немесе бірнеше қатарын ... деп ... су ... тұратын тұрақты қаналдарды көлтабанды суарма
каналдары деп атайды.
Нақтылы көлемді суару үшін пайдаланылатын каналдар, палдар және басқа
гидротехникалық құрылыстардың, жинағын көлтабанды ... ... деп ... ... толтыру әдістеріне байланысты олар бір неше түрге
бөлінеді:
1. Еріген қар ... ... ... ... ... тағы
бірнеше түрге бөлінеді:
а) алқаптар меи сай-салалардың жайпақ беткейлеріне орналасқан
көлтабандар;
ә) бойлы көлтабандар, бұларда басты бөгет өзен ... ... ... ... ... басты бөгет өзен бойына көлденең
орналастырылады.
Жер бетіне сақина сияқты орналасқан бөгеттер ойпаң жерге ағатын қар
суын ... ... су ... ... ... көбейтеді;
2. Каналдар немесе арнаулы айналма каналдар арқылы су қоймасындағы
сумен толтырылатын ... ... ... ... үшін су
қоймасы суға толтырылғаннан кейін артық су салаларға жіберілмей, тек қана
көлтабандарға жіберіледі. Қейбір жағдайларда көлтабандарды сумен қолтыру
үшін суландыру және ... ... суды да ... ... Табиғи жағдайда су жиналмайтын немесе өте аз жиналатын өзен
алқаптарына ... ... ... ... ... ... бөлу үшін плотинамен оның жоғарғы бьефіндегі суды өзен ... ... ... ... Ал енді өзен ... ... реттеу үшін плотина мен кашыртқылар салумен бірге өзен жағасын бойлай
және көлденең орналасқан су ағызатын кұрылыстары бар қашыртқылар жүйесін
жасау қажет ... ... екі ... ... еріген қар суымен толтырылған
даланың ойпад жерлеріне орналасқандар және дала өзендерінің тасыған
кездерінде көлтабандар.
Көлтабанға су қаптату нормасы. Суармалау нормасы, немесе көлтабанға ... ... деп ... шөптер немесе өкпе дақылдардан жобаланған өнімді
алу үшін қажет болатын, гектарына ... метр ... ... ... ... су ... ұзақтыгы олардық биологиялық ерекше-ліктеріне
байланысты болады.
Квлтабандарға суды жазғы тұрым өрте каптатқанда су ... ... ... болған жағдайларда ете мол өнім алуға болады: бидайық —
арпабас — коян қүйрықты — 25— 30 ... ...... ...... шөптер—15—20, еркек шөпті —15 және астық түқымдастар —
түрлі шөптер —10—15 тәулік.
Су қаптатудын баска мезгілдерінде көлтабанда су үстаудың үзақтығы ауаның
орта ... ... ... оған су ... ... санағанда—90—100° немесе ІО0—120° болғанға дейінгі уақытқа тең
болады. Температура ... ... ... оған суды ... ... 20—25 ... ... келтабандарға қызыл су жүр-
геннен ксйін суару және суландыру каналдары арқылы су жібер-гендс 14—15
тәулік ... және ... ... бір рет may-bin алғаннан кейіи —5—7
тәулік ішінде жетеді.
Көлтабанга су ... ... өте көп ... жағдайларда олар сазданып
кетеді, жопе мал азығы санасы төмендеп қүнды астық ... ... ... томар өсімдіктері
ығыстырып кетеді.
Табиғи көлтабандардық суару нормасын мына формула арқы-
лы анықтайды:
М-100-К-Н-а(рп— р)+Е—Р;
бүнда: К — топырақтың есептелген қабатынан тыс ағып кететін су ... ... ... толтырылатын көлтабан-дар үшін К= 1,5, тайыз
толтырылатындар үшін—К=1,3. Деген-мен бүл коэффициенттің ... ыза ... ... су сыйымдылығына байланысты. Сондықтан онық мелшерін
тәжірибелер жүргізу арқылы дәлдеу керек;
Н — табиғи және ... ... үшін 2 ... тең ... ... ... мал ... дақылдары үшін —
1,5 м;
a — топырақтын, есепті ... ... ... ... және р — ... есепті қабатының ең көп және нәти-жесіз су
сыйымдылыры, онкң ... % ... және Р— ... ... және көлтабанда су ұста-ған мезгілдегі
судын, булануы және жауын-шашын мөлшері, м3/га.
Кэлтабандардыц көптеген ... мал азық және ... да ... егу ... ... ... ... мал азы-ғы, бақша дақылдары. Суармалау
нормасымен су үстау үзақтығы шөптердін, биологиялық ерекшеліктеріне сәйкес
болатын табиғн көлтабандарға қарағанда, дақылдар ... ... ... топырақтың 1,5—2,0 метрлік қабаты, оның ең кем су
сыйымдылығы мөлшсріне жеткізу мақсатымен анықталады.

Пән: Ауыл шаруашылығы
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Автомобиль жолдары мен аэро алаңдарды жазда күту машиналары5 бет
Ұңғымалардың оқпан маңы аймағына әсер етудiң әдiстерi9 бет
«ағынды суларды аэрациялау»8 бет
«өзенмұнайгаз» өндірістік филиалы15 бет
«Өзенмұнайгаз» ӨФ мысалында ақша қаражаттарын анализдеу53 бет
Іле Алатауы өзендерінің қалыпты жылдық ағындысын бағалау25 бет
Іле өзені аңғарының физикалық-географиялық сипаттамасы93 бет
Іле өзені – Қапшағай бекетіндегі су сапасының химиялық көрсеткіштерін анықтау21 бет
Іле өзенінің су режимі23 бет
Іле өзеніндегі тыран (abramis brama) балығының биологиялық сипаттамасы және жыныс бездерінің гистологиялық ерекшеліктері29 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь