Адам мен азаматтың құқықтары, бостандықтары мен міндеттерінің конституциялық құқықтық қырлары

ЖОСПАР:
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 3
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА АЗАМАТТЫҚТЫҢ ӨЗЕКТІ МӘСЕЛЕЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 6
1.1 Азаматтықтың жалпы мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 6
1.2 Қазақстан Республикасы заң актілері бойынша азаматтық ұғымы ... ... ... .. 16
1.3 Азаматтықты алу және жою тәртібі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 18
2 АДАМ МЕН АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ, БОСТАНДЫҚТАРЫ
МЕН МІНДЕТТЕРІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ
ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚЫРЛАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 24
2.1 Адам құқықтары мен бостандықтары . ең басты мәселе ... ... ... ... ... ... ... .. 24
2.2 Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары
және міндеттерінің жүйесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 25
2.3 Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың құқықтық жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 56
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 63
        
        ЖОСПАР:
КІРІСПЕ
............................................................................
.......................................... 3
1 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА АЗАМАТТЫҚТЫҢ
ӨЗЕКТІ
МӘСЕЛЕЛЕРІ..................................................................
............................ 6
1.1 ... ... ... 6
1.2 Қазақстан Республикасы заң ... ... ... ұғымы
.............. 16
1.3 Азаматтықты алу және жою ... 18
2 АДАМ МЕН ... ... ... МІНДЕТТЕРІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ
ҚҰҚЫҚТЫҚ
ҚЫРЛАРЫ.....................................................................
.................... 24
2.1 Адам ... мен ... – ең ... ... 24
2.2 Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары
және ... ... ... ... Республикасындағы шетелдік азаматтардың
құқықтық
жағдайы.....................................................................
.............................. 56
ҚОРЫТЫНДЫ
............................................................................
............................. 61
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... Республикасының ең жоғарғы
құндылықтары деп адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтарын ... 1-ші ... ... ... ... ... ... өзінің демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік
мемлекет ретінде орнықтырады; оның ең ... ...... оның
өмірі, құқықтары мен бостандықтары».
Әрине, қазақстан халқы және қазақстан қоғам үшін де адам, оның ... мен ... ең асыл ... ... табылады. Дегенмен,
қазақстан халқының және қоғамның ресми әр жүйелі түрде ... ... ... ... ... ... және оның
құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз етіп қорғау мүмкіндігі мол екендігі
өмір шындығы ... ... ... ... табылады.
Конституция дегеніміз, ең алдымен, конституциялық мұраттар, принциптер
мен құндылықтардың жүйесі, содан ... ғана тек ... сай ... ... мен ... ... Егер соңғылары
алдыңғыларына қайшы келетін болса, араларында келіспеушілік туса, онда
соңғылары не ... не ... ... Бұл – ... және
конституциялық құрылыстың мызғымас беріктігінің және өміршең тұрақтылығының
бірден – бір жолы, кілті және кепілі.
Диплом жұмысының ... мен ... ... туралы мәселе – адам мен
қоғам арасындағы қатынастарда ежелден ... орын ... әр ... ... ... құбылтуларға ұшырап отыратын, түрлі саяси ... ... ... ... аса күрделі мәселелердің бірі. Азаматтыққа қатысты
мәселелер ... ... ... ... ... ... болып
отырады.
Ал жұмыстың міндеті, Қазақстан Республикасының азаматтығы адамның
мемлекетпен тұрақты саяси – ... ... ... бұл ... ... құқылары мен міндеттерінің жиынтығынан көрінеді. Мемлекеттің
федерациялы немесе конфедерациялы құрылымдары ... ... ... ... өте жиі ... ... Республикасында әрбір адамның азаматтық алуға құқығы бар.
«Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... 1 – ... ... мемлекет:
Қазақстан Республикасы өзінің мемлекеттік органдары мен лауазымды
адамдары арқылы Республика ... ... ... ал ... ... ... Республикасы алдында жауапты. Ол
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... мүдделерін, оның территориялық тұтастығын қорғауға,
мемлекеттік тіл мен оның ... ... ... ... әдет – ... дәстүрлеріне құрметпен қарауға, Қазақстан
Республикасының күш – құдіретін, егемендігін және ... ... ... ... ... ... ... Азаматтықтың жалпы
мәселелері, Қазақстан Республикасы заң актілері бойынша ... ... алу және жою ... адам мен ... ... мен ... конституциялық құқықтық қырлары зерттеледі.
Тақырыптың зерттелу деңгейі. Тәуелсіз ... ... ... ... диплом жұмысында анық әрі айқын көрсетіледі.
Азаматтық деп белгілі бір мемлекеттің заңдылықтарымен ... ... ... ... ... да құқықтары
мемлекет тарапынан қорғалатын адамның сол мемлекетке тәнділігін айтамыз.
Басқарудың монархиялық ... ... ... орнына
«одандық» термині қолданылады.
Азаматтық және ... ... ... қатысты Қазақстан
Республикасы Конституциясының 10 – ... ... ... ... ... ... азаматтығын өзгерту құқығынан
айыруға, сондай – ақ оны Қазақстаннан тыс жерлерге алыстауға болмайды» деп
жазылған.
Адамды өз ... ... ... оны ... ... ...
болмысқа да, қиынға да жат құбылыс. Өз ... тұру – ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы адамды азаматтығынан
айыруға, оны Отанынан қауіп жіберуге ... ... ... ... ... тыс ... тұратын азаматтарын қамқорлыққа алып, олардың
құқықтары мен бостандықтарын қорғап отырады. Мемлекеттен тыс ... ... ... шет ... ... етуі бойынша ұстап
беруге қақысы жоқ.
«Қазақстан Республикасының азаматтық туралы» Заңы ... осы ... ... 1992 ... 1 – ... ... республика аумағында тұрақты
тұртын адам Қазақстан Республикасының азаматы болып танылады.
Қазақстан мемлекетінің ... ... ... тұрақты саяси және
құқықтық байланысы бар ... ... ... бір ... ... ... бір ... азаматтығын қатар алуы мүмкін.
Адамның мұндай жағдайда қос ... деп ... ... ... ... азаматының басқа бір мемлекетке
азамат болғанын мойындамайды. Соған ... ... ... ... өзге мемлекеттердің заңдарынан туындап жататын жағдайларға
байланысты қос ... ... ... ... ... жұрттың бәріне бірдей беріле бермейді, оны алу ... ... ... ... ... ... өзінің азаматтарынан
қамқорлық жасауға тиіс. Егер мемлекетте қос азаматтығы бар ... ... онда ол ... ... Отаным деп есептейтін адамдардың ауыр жүгін
арқалаған болар еді. Мемлекетті басқару ісіне тек оның өз азаматтары ... Бұл ... ... ... ... ... анықталады.
Қос азаматтығы бар адамдар ... ... ... билік
органдарының депутаттарын сайлауға немесе өздері сайлануға ... ... ұшты ... ... ... еді. ... олардың әрқайсысы дербес саясат
жүргізетін екі елдің азаматы. Ал ел мемлекеттердің мүдделері ... ... ... Сонда осы екі мемлекеттің екеуінің де азаматы болып ... ... екі ... бірін ғана қалау мәселесі туындайды.
Қос азаматтыққа қатысты тағы бір күрделі мәселе әскери қызмет атқаруға
қатыстылықтан туындайды. ... (қос ... бар ... өз ... міндетті.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша әр адам өзінің тұратын
елін, соған байланысты азаматтығын өз қалауымен ... ... бар. ... ... ... әр адам ... ... азаматтығынан
шығуы мүмкін. Азаматтықтан шығарылған адамның азаматтығы тоқтатылады.
Белгілі бір ... ... ... шығуға рұқсат берілмеуі
мүмкін.
Азаматтық алудың құқықтық жағдайына, оның ... мен ... ... ... ... ... ғалымдардың арнайы еңбектеріне
зерттеу жасалынды. Атап айтқанда, Ғ.С. Сапарғалиев, С.К Амандықова, Б.Е
Айтжан, Т.Б ... С. ... ... ... еңбектеріне сүйене
отырып Парламенттің құқықтық конституциялық мәртебесіне ... ... ... ... екі ... қорытынды және пайдаланған
әдебиеттер тізімінен тұрады.
1 ҚАЗАҚСТАН ... ... ... ... ... мәселелері
Заң ұғымы ретінде жеке тұлғаның ... ... ... компоненттер кіреді:
1) азаматтық; 2) негізгі құқық, бостандықтар, ... ... ... 3) құқықтық мәртебенің кепілдіктері. Осы компоненттерді жеке-
жеке қарастырайық.
Азаматтықты әлеуметтік - саяси құбылыс ... ... жөн, ... ... ... мемлекеттіліктің құрылуы мен өмір ... ... бірі ... табылады. Егер азаматтықты адам мен ... және ... ... ... ... онда ... тұтастық
сипаты туралы мәселе түсіп қалады. Азаматтық оған тән ... ... ... ... ... - ... құбылыс ретінде өмір
сүруін тоқтатады және ... ... ... айналады. Мұндай жағдайда
біз азаматтықтың мәнін, маңызы мен рөлін, өркениетті мемлекеттің өмір сүруі
жағдайында оның объективті қажеттігін анықтау мүмкіндігінен айрыламыз. ... ... ... өз ... ... сондай-ақ сыртқы
қатынастардағы барлық көріністерімен қатысты болады [1, 73].
Азаматтық пен азамат ұғымының арасындағы ... көз ... үшін ... ұғымы мен құқықтық норма ұғымдарының ... ... ... ... пен ... ... ... ешкімнің ойына келмейді. Құқық
ерекше құбылыс екені белгілі, сонымен бірге құқық норма ... нақ ... бір ... ... жеке ... ... тіпті оны жан-жақты
сипаттап, талдағанның ... ... ... құқықтық жүйесін түсіну
мүлдем мүмкін емес. Сондай - ақ, жеке азаматтың ... ... ... ... ... мәнін, рөлін, маңызын түсіну мүмкін емес.
Тұлғаның құқықтық мәртебесі ... ... ... ... ... адам және ... ... бірін-бірі толықтырып отыруынан
көрінеді.
Тұлғаның құқықтық мәртебесі өз бойына конституция арқылы бекітілетін
құқықтар мен еркіндіктерді қамтиды. Осы ... ... ... ... ... ... бір ... өз бойына жинақтайды.
Негізгі құқықтармен еркіндіктерге тең заңдық ерекшеліктер мыналар:
1. Конституциялық құқық пен еркіндік, ... ... ... қалайды және басқа құқық ... ... ... ... әрі ... ... Негізгі құқықтар мен еркіндіктер әрбір азамат пен адамға ... ... ... мен еркіндіктердің өзіне тән бір сипаты бұл олардың
ортақтығымен бейнеленеді. Олар барлық адамдар үшін бірдей әрі тең ... ... ... ... мен еркіндіктері өзінің пайда болуы
және қалыптасуымен ерекшеленеді. Оған ... ғана ... ... ... ... ... қатыстылығы бола алады.
5. Қазақстан Республикасының азаматының негізгі ... ... ... еркі ... ... ... кері қайтарылмайды.
Бұл құқықтар оған азаматтығына байланысты беріледі, бұл құқықтар азаматтығы
жоғалтылған жағдайда бірге өз күшін жояды.
6. ... ... мен ... ... іске ... механизміне
байланысты ерекшеленеді. Барлық өзге құқықтары мен ... ... ... ... барысында, құқықтық қабілеті арқылы өзінің жетістігі болып
қалады.
7. Негізгі құқық, еркіндік және міндеттерге тән тағы бір ... ... ... түрде бекітілуіне де байланысты. Олар ... ... ... бұл ... ... ... заңдық күші бар
топтама ел ... ... ... табады.
Жоғарыда аталған белгілер, адам және азаматтықтың негізгі құқықтары мен
еркіндіктері ұғымының ерекшеліктерін сипаттайды. Бұл ... ... ... және ... ... ... мен ... - бұл оған
туылған кезінен бастап, немесе азаматтығына байланысты берілетін бөлінбес
құқығы мен еркіндігі болып табылады [1, ... ... - бұл ... ... бағыныштылығына байланысты ғана
берілетін құқығы мен еркіндігі. Адам және ... ... ... болып теңдік, тең құқықтылық ... ... ... ... ... Конституциясының 14-ші бабына сәйкес
айтылады [2, 7].
Келесі тұлғаның ... мен ... іске ... ... ... бұл ... іске асуына кепілдік берілуі мен
ерекшеленеді. ... ... ... ... және
заңдық кепілдіктер болып бөлінеді.
Конституциялық ... мен ... ... саяси, әлеуметтік-
экономикалық деп саралау дәстүрі қалыптасқан.
Жеке бас құқығы мен еркіндіктері іс жүзінде әрбір адамның жеке ... ... оның ... ... ... ... ... қатысы жоқ. Бұл құқықтар әрбір адамның бөлінбес құқығы, ол құқық
оған туылған кезінен бастап тиісті ... ... жеке ... ... ... ... табиғи құқығы жатады.
Бұл құқық адамның жеке басы өмірімен байланысты ... ... ... болып: өмір сүру құқығы, жеке басының бостандығы құқығы,
мемлекеттің оның жеке ... ... ... ... жеке ... ... хат жазу ... құқықтары болып бөлінеді.
Азаматтың әлеуметтік-экономикалық құқығына қатысты ... ... ... құқығы еңбек қатынастары, демалыс салалары, денсаулық сақтау, ... ... ... ету, ... ... ... ... Осы адамның
және азаматтың негізгі міндеттері Ата Заңымыз Қазақстан ... ... ... ... ... бұл адамның мемлекеттен тұрақты
құқықтың байланыста болуы. Мұнда олардың өзара құндылықтары, міндеттері мен
жауапкершіліктері ... Міне осы ... ... ... белгілер алып көрсетілген.
Тұлғаның мелекетпен арадағы болатын ... ... ... ... ... оның ... тіркеуінде көрсетілуі тиіс.
Азаматтың бұл іс-жүзінде іске асырылған жағдай ... ол ... ... ... ... бұл ... толықтыратын, оның аумағында өмір
сүретін адамдар ретінде ғана ... ... ... соңғысы тек
мемлекет тұрғындары болып - демографиялық категорияны ғана қалыптастырады.
Ал осы ұғымға тек ... ... ғана ... ел ішінде тұрып жатқан
азаматтығы жоқ адамдар мен шет елдіктер де ... ... болу үшін тек сол ... ... тұрып, өмір сүруі
ғана жеткіліксіз. Ол үшін тұлға мен мемлекет арасында ... ... ... Бұл ... ... ... ... негізде тіркелген
азаматтығын дәлелдейтін құжаттарының болуы және олардың құқықтық реттеуінің
болуы, және әрбір занды тұлғаның занды түрде ... ... шарт [3, ... ... ... ... өз ... мыналарды кіргізеді: Тұлғаның
азамат болып танылуы үшін, азаматтықты алуы және азаматтықтан шығу ... өз ... ... ... ... ... осы ... тауып береді. Әрбір адамға байланысты-азаматтық алу ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматының төл құжаты.
2. Туу туралы куәлігі және азаматтығын дәлелдейтін басқа да құжат түрі.
Мемлекет, сонымен бірге туылуы және ... ... ... азаматтың хал-ахуал
актілерін де тіркеп отырады.
Азаматтыққа байланыста болатын тұрақты сипаты, ... ... ... ... болуына дейін және азаматтықты бір жақты тоқтатуға жол бермейтін
шаралардан айқын көрінеді.
Азаматтың өз бастамасымен азаматтықты тоқтату туралы ұсынысы ... ... ... ... ... ... ... бойынша
азаматтықты тоқтатуға мүлдем болмайды.
Азаматтықтың құқықтық ... ... ... ... нормалары және 1991 жылы 20-желтоқсанда шығып, 1995 жылы 3-
ші қазанда өзгерістер мен ... ... ... ... ... Заңы, және азаматтыққа қатысты құқықтық
- нормативтік актлері есептеледі.
Азаматтықты алуға негіз болатын жағдаяттар мыналар:
1. Туылғанан бастап.
2. Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... мемлекет аралық келісімдерінде
қарастырылған жағдайлар негізінде.
4. Заңда көрсетілген негіз бойынша.
Қазақстан Республикасының азаматтық туралы ... 11-ші ... бала ... ... оның ... екеуі де Қазақстан
Республикасының азаматы болған болса, қай ... ... ... ... ... азаматы болып Қазақстанан тысқары жерде тұрақты
тұрған болса, баланың азаматығы жазбаша ... ... ... ... ... [4, ... тән алу, мойындау бұл мемлекеттің еркін ... ... ... Әдетте бұл актіде жұмыс істеп тұрған жағдай ... ... заң ... ... ... ... жаңа заң ... аталған жаңа заң өз күшіне енген кезде
мемлекеттің азаматтығын қабылдаған барлық тұлғалар мемлекет азаматы болып
есептеледі. Аталмыш заң көп ... ... ... ... ... өйткені бұл адамдар өз азаматтықтарын дәлелдеу үшін ... ... ... ... ... ұғымы - бұл Қазақстан Республикасының азаматтығына шет
елдік тұлғаның қабылдауын ... Бұл ұғым ... ... ... ... ... Республикасының азаматтығын қабылдауын да білдіреді.
Азаматтыққа қабылдау тұлғаның арызы ... іске ... ол ... заң ... ... ... сай келген жағдайда ғана
қанағаттандырылады, (қабілеттілік, кәмелет жасына толуы, ... ... ... ісі ... ... ... білдірумен іске асырылады.
Азаматтықты тоқтататын негізгі жағдаяттар:
1. «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... ... бастамасымен азаматтықтан шығуына тілек
білдіруі негізінде.
2. Азаматтықты жоғалтуына байланысты.
А. Тұлғаның басқа бір мемлекеттің әскери қызметіне ... ... Егер ... ... ... негізделіп қабылдаған болса.
В. Халықаралық келісім-шарттарда көрсетілген негіз бойынша.
3. Мемлекет ... ... ... тұратын тұлғаның себепсіз бес жыл
бойы тіркеге тұрмағандығы нәтижесінде.
Қазақстан ... ... ... ... 5 – ... Қазақстан
Республикасы азаматтарының құқықтық жағдайы:
Қазақстан Республикасының азаматтығы, оның қандай ... ... ... және тең ... ... көрсетілген екі құбылысты (құқық және ... ... ... ... ... нәзіктігін көрсету үшін ғана салыстырып
отырғанымыз жоқ. ... ... ... ... ... ... құқықтық нормалармен белгіленетінін көрсетуге мүмкіндік береді.
Сонымен бірге азаматтық ретінде оның ... ... ... ... белгіленген [4, 4].
Қазақстан Республикасының азаматтары тегіне, әлеуметтік және ... ... мен ... ... ... ... дінге
көзқарасына, және басқа да мән - жайларға қарамастан заң алдында тең.
Азаматтықты тұтас саяси - ... ... ... қарастырған кезде
ғана, тек оның демократиялық ... ... ... ... ... ... оның ... өзінің өмір сүруі мен ... де ... ... ... табиғи - тарихи даму процесінің ... бола ... ... негізі болып табылады. Іс жүзінде азаматтық
мемлекеттің өз тұрғындарының саяси - ... ... ... ... ... ... тудырады және ол оның «меншігі» болып ... ... ... ... ... керісінше, тұрғындар мемлекетті құратын
факторлардың бірі ... ... ... азаматтыққа, азаматтықтың
мемлекетке ықпал ету шамасын анықтап, белгілеу үшін саяси-құқықтық маңыз
беріледі. Сөз жоқ, мемлекет те ... ... ... ... салада жүріп жатқан процестер түсінікті болу үшін, азаматтықтың
кеңестік кезендегі саяси - құқықтық құбылыс ... ... ... ... да көрсеткен жөн. Осы процестің елеулі ерекшеліктерінің бірі
азаматтық институтына таптық көзқарас болып табылады.
Азаматтық ... да ... ... ... ... Ол ... - лениндік ілімге негізделген және социалистік
емес мемлекеттерде танылған, жалпы әлеуметтік ... ... ... көзқарас болды. Бұл көзқарастың мәні неде?
Азаматтық институтына ... ... мәні ... ... тарихи
қалыптасқан біртұтас әлеуметтік қауымдастық ретінде қай тапқа жататындығына
қарай екі ... ... және ... ... ... ... ... өзіндік қана емес, прогрессивті,
демократиялык және ізгі, тарихи болашағы мол көзқарас деп есептелді. ... ... ... ... нақ ... ... дамытылды.
Алайда, азаматтық институты жоғарыда аталған қасиеттердің бірде - біріне ие
болған жоқ. Біріншіден, азаматтықтың ... ... ... ... азаматтардың екі бөлікке бөлінуінде: бір ... ... ... ... ... мен бостандықтардың бүкіл кешені
берілді.
Бұл ... ... ... деп ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтарды формальны түрде иеленді. Іс жүзінде
еңбекші азаматтардың құқықтары мен ... ... ... бос ... ... азаматтығы болмаған мемлекетте, тіпті елдің, мемлекеттің
қожайындары деп жарияланғанымен, олардың ... ... ... ... Бұл ... ... егжей - тегжейлі айтылады [1, 89].
Азаматтардың екінші бөлігі елеулі дәрежеде құқықтарынан айырылды немесе
құқықтары шектелді. Олар - ... деп ... Олар ... ... ... - экономикалық құқықтары мен бостандықтарынан айырылды.
Таңғаларлығы сол, халықтардың бұл бөлігі азаматтықтан аласталған ... ... деп ... ... - жәй саяси құқықтық құбылыс емес, ол ... өз ... ... ... болуы және азаматтылық сияқты
биік ... ... ... ... ... бойынша, — «білім ұғымы
мен деңгейі азаматтық қоғам құру үшін қажет».
Азаматтылық бір ... ... ... ... ... ... дағды, әдет, саяси-құқықтық ... ... ... оларды жүзеге асыру қабілетінен көрінеді. Азаматтылық адам тек
өзінің жалаң міндетін орындаған ... ғана ... ... жеке ... ... ... мемлекеттің, оның органдары мен лауазымды
адамдарының заңсыз әрекеттеріне қарсы тұрған кезде көрініс ... ... ... оның жекелеген органдары мұндай қылықтарды ізгі ниетпен
қабылдай алса, онда олардың өміршең, болашағы болатыны. Егер де ... ... ... ... ... онда оның ... болашағының
болмағаны. Сондықтан азаматтылықтың жүйе негіздеушілік қасиеті бар.
Азаматтылықтың мұндай қасиеті мемлекет пен азаматтардың ... ... және ... ... ... ... бейтарап қатынасында жүзеге асырылады [5, 36].
Кеңес мемлекетінің саяси және құқықтық қатынастары (байланыстары) ... ... ... ... ... ... әсер
етпеуі мүмкін емес еді.
Бір жағынан, КСРО-ның жартылай құқылы азаматтары өтпелі кезеңде, барлық
азаматтар 1936 жылдан кейін ... ... ... ... ... саяси белсенділік көрсетті. Бұл процеске азаматтардың
барлығының біртұтас ойлап, саясатын біртұтас ... ... ... ... түрде күштеу жолымен де жүргізген Коммунистік партия басшылық етті.
Мемлекеттің ... ... ... мықты идеялық теперіш пен насихат
азаматтардың маркстік (пролетарлық) саяси санасын қалыптастырды. Осы сананы
өз «биігінде» қолдау үшін ... ... ... да ... біресе азаматтардың үлкен тобына, ... ... ... ... ... ... қолданды. Осындай жағдайда азаматтар
санасының қалыптасуы бұлталаң сипат алды: ... ... кету мен ... ... ... ... ... партиялық, кәсіподақтық, комсомолдық) саяси
сананың тек жағымды жақтарын ғана атап көрсетті, оны ... ... ... ... деп есептеді.
Саяси оқшаулау туралы айтып қана қойған жоқ, оның мүмкіндігін де ... ... ... кез ... сайлауы (Кеңестердің барлық
буындарында), әсіресе, 1936 ... ... ... ... ... ... жүз пайыз дерлік дауыс беруімен өтті. Бұл ... ... ... жоғары азаматтылық көрсетудің нәтижесінде
қалыптасқанын» куәландыруы тиіс ... ... ... ... басқа
мемлекеттік органдарды — үкіметтің, орталық және жергілікті мемлекеттік
органдардың басшыларын сайлады. Сөйтіп, ... ... ... ... төте ... ... түрде «қалыптастырып», «жоғары»
азаматтылық көрсетті. Алайда, іс ... бұл ... ... ... ... соғатын бұлжытпайтын саяси алдау-арбау болды [2, 76].
Жоғары азаматтылықты ... ... ... оның органдары
калыптастырды. Құрылған мемлекеттік органдардың бірден-бір саяси факторы
Коммунистік ... ... ... ... ... партия
органдарына басшылық жасаған шағын тобы болды. Бірақ, азаматтар осы құбы-
лыстың ... жеке ... ... ... ... Сталинге жазған
атақты хатын еске алсақ та жетеді) түсіне бастағанымен не айтуға, не жазуға
рұқсат етілген жоқ. Бұл туралы, жеке ... ... ... ... кейін
тарихта болып өткен құбылыс ретінде, ... да, ... ... ... саяси санасының шынайы болмысы туралы жазуға Кеңес мемлекеті
таратылғанға дейін рұқсат етілген жоқ.
Саяси өмір ... ... ... ... ... ... айтқан жекелеген азаматтар «өзгеше ойлайтындар» «диссиденттер»
аталып, елден қуылды, азаматтығынан айырылды. ... ... ... ... ... мұндай қасиеттен жұрдай адамдар ... ... ... ... ... ... партия
дүниені кері айналдырып, сол мемлекетті ірітіп, ыдыратуға өзінің жағдай
жасайтынын ... ... ... шағын тобының, тіпті миллиондаған
азаматтарды саяси партияға біріктірсе де, өзі ... өзі ... ...... ... ұзақ ... тұра ... ол санасына сіңіре
алған жоқ. Ол тірек ... пен ... ... пісіп-жетілмеген
азаматтылық еді. Кеңес мемлекетін фашизмнен ... ... ... ... ... бетке ұстап, бұған қарсылық білдіретіндердің
де кездесуі мүмкін. Алайда, мұндай қарсылық ... ... ... ... ... ... рас. Ол ... азаматтылық болды,
бірақ ол мемлекетке емес, Елге, Отанға қатысты азаматтылық еді.
Аталған жағдайда мемлекет үлгісінің үлкен мәнге ие ... екі ... ... ... де ... Франция және тағы басқа)
азаматтары сол ... ... өз ... қорғады. 1812 жылы
патшалық қатал езгіге қарамастан Ресейді оның қол астындағы барлық халықтар
француздардың шапқыншылығынан қорғады.
Тиісінше, мемлекет және отан - әр ... ... ... ... қатысты
азаматтылық сезімі де әр түрлі көрініс табуы мүмкін. Егер ... ... ... ... шын ... ресми өкілі ретінде
қабылдаса, онда ол отан ұғымында ұғынылады.
Егер де мемлекет өзін-өзінің азаматтарына қатысты күштеу ұйымы ... онда ... ... ... туады және азаматтар мемлекетті
отаннан дәл айырады. Кеңес мемлекетіне, КСРО-ға ... оның ... ... ... ... қайшылықты саяси көңіл күйлерін,
сезімдерін, көзқарастарын білдірді. Бір жағынан, олар ... ... ... ... және ... ... белсенді қатысатын
сияқты көрінеді. Ал барлық мемлекеттік: әкімшілік, басқару, өкілетті, ... ... ... және ... ... тек ... ғана ... де жұмыс істейді ғой. ... ... тек ... ... жоқ, ... ... ... күшімен өмір сүрді де.
Екінші жағынан, мынадай сұрақ туындайды: ал азаматтар «өз» мемлекетінің
тағдырына, оның тарихи болашағына қалай қарайды? Бұл ... ... ... ... ... жауаптары дайын болды.
Социалистік мемлекет ең прогрессивті, демократиялық, ... ... ол ... ... ... коммунистік қоғамға
айналып, ұзақ өмір сүреді. Коммунистік ... ең ... ... мемлекет қоғамның табиғи-тарихи дамуы нәтижесінде емес, ... ... ... ... тыс күштеу нәтижесінде ... ... ... ол ... ... ретінде құрылғандықтан,
күштеу саясатын тұрақты жүргізді [5, 24].
Оның құрылуына, оның күштеу қызметіндегі сияқты, азаматтардың елеулі
бөлігі ... ... ... ... мен ... елеулі түрдегі ізгі және прогрессивті көрінісі ... ... - ... ... ... Алайда, толыққанды
азаматтылық болмағандықтан, оның сапасына (азаматтылыққа) да ... ... ... тек ... құрылымын жасақтауға ғана емес, сондай-ақ оның
қызметі мен қызмет нәтижесіне де әсер ... ... ... әділетсіздік
мемлекеттің ресми өкілдері болып табылатын азаматтардың өздерінің, сондай-
ақ жәй адамдардың қатысуымен жүзеге асырылды.
Егер ... ... ... сол ... өз ... олардың
кінәсіз екендігін біле тұра, қуғын сүргінге ұшыратса, олардың азаматтық ар-
намысы бар еді ... бола ма? ... олар ... ... ... ... объективті түрдегі азаматтылық сезімі болған жоқ.
Егер азаматтардың көпшілігі тұтастай халықтарға (шешендерге, ингуштарға,
корейлерге, ... ... ... көшірілген тағы басқаларына)
көрсетілген ... ... ... ... ... ... болса,
демек, олардың бойында азаматтылықтың толық қалыптасып болмағандығы.
Күштеумен өмір ... ... ... берік болуы мүмкін емес.
Азаматтық институтын сөз ... ... және тани ... ... ... ... іріткі салып, азаматтылық сезімнің қалыптасуына іс жұзінде
мұмкіндік ... ... ол өз ... ... оқшаулануына белсенді
тұрде ықпал етіп қана ... жоқ, ... ... өз қорын өзі қазуға
әзірледі [6, 97].
Кеңес мемлекеті қазақ халқының да елеулі ... ... ... алмады. Өкінішке орай, қазақ халқы толық мәніндегі біртұтас
ұлттық ... бар ... ... жоқ. ... ... ... қатынастар
белгісі ретінде, жүздерге болінуі қазақтардың саяси санасына елеулі түрде
әсер етті және мемлекеттік ... ... және ... жұмыс
істеттіру процесінде корініс тапты. Әрине, бұл прогреске қарсы және
жағымсыз әсер еді, ... ... ... ... ете ... ... ... тиісті қызметтерді ойдағыдай орындауға
қажетті объективті және ... ... ... ... рулық
белгілері бойынша өсіру мемлекетті, оның органдарын нығайтпайды, ыдыратады.
Мұндай жағдайда мемлекеттік органдар қызметін ... ... ... алып емес, шағын топ адамдарының мүддесін ... ... ... бәрінің бетін ашу оңай емес еді, сондықтан олар ірітуші фактор
ретінде жасырын әрекет ... атап ... ... ... ... ғана емес, тіпті одан айрылып қалуы да ... ... ... ... ... ... азаматтық тұтасуына мүмкіндік
бермеді.
Іс жүзінде, осы мемлекеттіліктің қазғұруы, қалыптасуы, өмір ... ... ... ... ете отырып, басқа ұлттың адамдары сияқты, қазақ халқы
да одан айырылды. ... ... күш - ... ... ... ... өздерінің қайғылы тағдырын олар өз қолдарымен жасады деп
ешкімнің де оларды кінәлауға құқы жоқ [1, 79].
Социалистік ... ... ... ... келген туындысы болды.
Сондықтан табиғи - эволюциялық ... ... ... тән ... онда ... ... бастысы - ол өзіне берік әлеуметтік база жасай алмады, рухани
үстемдікпен біріккен социалистік ... ... ол идея ... ... ... ... және ол ... санасында толық
салтанат құрғандай әсер қалдырса да, берілген адамдар ұрпағын тәрбиелеп,
қалыптастыра алмады.
Іс жүзінде ... ... ... ... ... ... мемлекеттің
тәуелсіздігін қиян - кескі шайқаста сақтап қалды, экономиканың өркендеуі,
және басқа салаларда ерлікке тән ... ... ... ... ... оның ... ... екіншіден, мемлекеттің ... ... ... ... - ... сөне ... билікті иеленген бірден - бір саяси партияның қолындағы
қуыршаққа ... ... жеке ... ... қалыптаспаған және
соған сүйеніп қызмет істемейтін мемлекеттің қабілетті мемлекет ... ... ... ... ... іс ... ... өмір сүруін тоқтатудан
көп бұрын азаматтардың саяси санасында саяси ұйым ... ... ... ... мен ... мемлекетінің басшылары мұны сезді ... ... ... ... ... реформалауға күш салды.
50-70 жылдары қоғамдық өмірді реформалау ... ... ... бұл ... ... ... жетпеді, өйткені ол саяси,
экономикалық құрылымды түбегейлі өзгерту мақсатын көздеген жоқ. Ал ... ... ... құру ... ... ... бұған шыдай
алмады. Ол қайта құру, тағы да сол социалистік мемлекеттіліктен бас ... ... ... те шықпаған» данышпан Коммунистік партияның
басшылығымен жоғарыдан жүргізілгендіктен осылай ... жоқ. ... ... ... ... ... ... тарады, содан соң
мемлекеттік құрылым ... ... тек КСРО ғана ... ... саяси
ұйымның ерекше түрі ретінде социалистік мемлекеттің өзі тарап кетті. ... ғана ... ... ... ... кеңестік азаматтылықтың зардабы
мен жартыкештігі толық күйінде айқындалды.
КСРО-ны біртұтас мемлекет ... ... ... ... ... референдумға катысушылардың 70 пайыздан ... оны ... ... ... ... бірі ... КСРО-ның сақталуын
қаламады. Бұл кеңестік кезенде одақтық мемлекеттің сақталуын ... осы ... ... ... ... - ... кездеспеген шынайы
көрінісі болды. Жасырын дауыс беру нәтижесінде КСРО-ның сақталуын қалаған
миллиондаған адамдар, Ресейдің, Украинаның және ... ... үш ... пip» қол ... ... ... ... жоқ. КСРО-ны миллиондаған адамдар беймәлім дүниеге үнсіз шығарып
салды. Бұрынғы партия басшылары өз азаматтарының еркін білдіруді қажет ... ... ... ... рухы мен ... ... ... олар білді.
Екіншіден, социалистік мемлекет азаматтары ол мемлекетті сақтауды қалай
ма немесе рыноктық мемлекет ... келе ме оны ... жоқ. ... одан ... ... ... ... тетікті социалистік
мемлекетке мүлдем қарама-қарсы принциптермен қайта құруға келіп тірелді.
Дұрыс ойлай білетін адамдардың бәріне де ... ... бай да, ... аш та, ... ... да ... ... қоғам жөнінде еді.
Міне, нақ осы жерде ... ... ... толық қабілетсіздігі
ашылды [1, 81].
Социалистік мемлекеттің азаматтылығы болған жоқ, ... ... ... ... қабілетті, жоғары патриоттық рухтағы азаматы да
болған жоқ. Бұл заңсыз өмірге келген мемлекеттің ... ... ... ... ... ... проблемасын идеяландырудан, оған таптық
тұрғыдан қараудан бірден бас тартты. Азаматтардың қоғамдағы жағдайларына
(мүліктік, таптық, ... және ... ... ... жұмылдыруда
мұның ерекше мәні бар. Сөйтіп азаматтарды бір-біріне ... ... болу ... ... ... ... оны өз ... деп есептейтін барлық
азаматтары куратыны заңды түрде танылды. Бұл мемлекетке өте ауыр да ... ... ... ... қоғамды әр түрлі мүліктік жағдайымен
топтарға бөлу оларды бір-біріне жауласуға итермелейді. Мемлекет тек ... ғана ... қана ... ... күштердің тепе-тендігін де
қамтамасыз етуі тиіс.
Саяси, экономикалық, әлеуметтік және ... да ... ... ... ... барлардың ғана өздерін ... ... ал ... ... ... ... өгей баладай
сезінбеуіне қоғам тұрақты түрде қамқоршы болуы қажет. Әрине, азаматтардың
мүліктік жағдайы әркелкі ... ... ... ... құқылық, тең
құқылық мүмкіндігі - шартты құбылыстар.
Ауқатты азаматтар құқықтық мұмкіндіктерді көбірек пайдалана алады. ... ... ... ... шынайылығына, нақ мемлекеттің қолдауына
мұқтаж адамдардың көз жеткізгендері жөн. ... ... ... заң
арқылы жүзеге асырылады. Заң демократиялық, гуманды ... ... ... ... ... ... топтарды әлеуметтік тұрғыда
қолдауды көздейтін болуы тиіс. Осындай «нысандағы» заңды әзірлеу мен қолдау
ғаламат күш ... ... ... Екіншіден, жалаң тендік жасау - жартыкеш
іс, ең бастысы - нағыз тепе - ... ... ету. ... ... Кеңес заңдарының әлемдегі ең прогрессивті заңдардың бірі болғаны
белгілі. Бірақ ол тап ойдағыдай жұмыс істеген жоқ.
Сайлау ... ... ... ... ... ... ... шын еркін білдірмегендіктен сайлау көз бояушылықпен
өтті. Кеңестердің «халық өкілдерінен» тұрған барлық буындары бар ... ... іс ... ... ... ... ... органдар болды.
Қазақстан Республикасының азаматтары ... ... мен ... ... кепілдік берілетін азаматтық,
саяси, экономикалық және ... ... мен ... ... ... [7, ... ... Республикасы заң актілер бойынша азаматтық ұғымы
Қазақстан Республикасының Азаматтық туралы заңының 2 – ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының соған
сәйкес шығарылатын, ... да заң ... ... ... ... азаматтықты азаматтардың жиынтығы
арқылы емес, Әр жеке адам бойынша белгілейді.
Қазақстан Республикасының азаматтығына ... ... ... ... мен ... жиынтығын білдіретін тұрақты саяси-құқықтық
байланыс ұғынылады [4, 3].
«Азаматтық» ұғымы заң ... үш ... ... ... мемлекетпен байланысы уақытша емес, тұрақты болуы тиіс. Адам
өз қалауы бойынша ... ... ... ... одан бас ... ... ... байланысы саяси-құқықтық сипатта болады.
Мемлекет ... ... ... ... ... кез келген
адаммен құқықтық байланысқа түсе алады. Бірақ саяси қатынас тек ... оның ... ... ғана ... ... мемлекет пен азаматтың арасында ... ... пен ... ... өзінің органдары мен лауазымды адамдары атынан өз
азаматтары алдында ... ал ... ... ... ... алдында жауапты.
Ол Қазақстан Республикасының Конституциясын және заңдарын сақтауға,
оның мүдделерін, аумақтық тұтастығын қорғауға, ... ... ... және оның ... ... ... да ұлт өкілдерінің
тілдерін құрметтеуге, Қазақстан Республикасының қуатының, егемендігі мен
тәуелсіздігінің нығайтылуына үлес қосуға ... ... ... негізгі мәселелері Конституциямен
және Республиканың азаматтық туралы Заңымен реттеледі. Конституцияға
азаматтық туралы ... ... ... ... ... туралы,
азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының кепілдігі туралы, құқықтар ... ... жол ... ... ... ... ... қуғындауға және басқаларына жол берілмейтіндігі
туралы қағидалар енгізілген.
Қазақстан ... ... ... Заң: ... адамдардың
Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатынын, олардың ... ... алу және ... ... ... ... және бала етіп асырап алған кездегі олардың балаларының
азаматтығын, азаматтық мәселелері ... ... ... ... ... ... арыздар мен ұсыныстарды қарау,
шешімдерді орындау тәртібін, сондай-ақ ... ... ... ... ... белгілейді [1, 82].
Қазақстан Республикасының азаматтары азаматтықты алу негіздеріне, шығу
тегіне, ... және ... ... ... және ... ... біліміне, тіліне, дінге қатынасына, саяси және өзге де
наным-сеніміне, руы мен қатынас сипатына, тұратын ... және ... ... ... заң ... ... Азаматтық туралы Заң күшіне енген күнге - 1992 жылдың 1 наурызына
Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
азаматтығын алған адамдар Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады.
Азаматтық деп ... бір ... ... ... пайдаланып, міндеттерді атқаратын, сондықтан да құқықтары
мемлекет тарапынан қорғалатын адамның сол ... ... ... ... ... мемлекеттерде «азаматтық» орнына
«бодандық» термині қолданылады.
Азаматтық алу және одан айыру тәртібі ... ... ... ... ... дүниеге келе сала азаматтық алуы (мәселесі)
табиғилау ... ... ... ... асырылады. Әдетте,
тумысынан азаматтық алу мәселесі екі қағидаға сүйеніп шешілуі мүмкін. Оның
біріншісі – ... ... «қан ... (jus ... деп аталынған
қағидамен азаматтық алу. Мұндайда баланың азаматтығы, өзге жерде туылғанына
қарамастан,оның ата – ... ... ... ... алудың
екінші түрі – аумақтық немесе «топырақ құқығы» (jus soli) делінетін ұстаным
бойынша анықталады. Мұндай ... ... ... ата – ... ... туған жеріне (еліне) байланысты айқындалады.
Қазақстан Республикасындағы азаматтық – мемлекет ретіндегі Қазақстан
Республикасы мен адам ... ... ... ... мен ... ... ... – құқықтық байланыс болып табылады.
Азаматтық мемлекет пен жеке адамның өзара тұрақты ...... ... ... – мемлекетке тәнділігімен айқындалатын заңды тұлға.
Соған орай Қазақстан ... адам ... ... оның ел ішінде
белгіленген құқықтары мен бостандықтарын мойындайды әрі оны ... ... тыс ... де оны ... қамқорлық жасауға кепілдік
береді.
Қазақстан аумағында тұратын, Қазақстан Республикасының азаматы болып
табылмайтын және ... ... ... ... ... ... жоқ ... деп есептеледі.
Қандай да бір болсын шет мемлекетке жататындығыыа дәлелдемесі бар
адамдар шетел азаматтары ... ... [8, ... ... алу және ... ... ... алу негіздері, Қазақстан
Республикасының Азаматтық туралы занының 10 – бабында көзделген ... тууы ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық шарттарында қарастырылған
негіздер бойынша;
4) Қазақстан Республикасының азаматтығы туралы Заңда ... өзге ... ... ... [4, ... ... келген кезде ата-аналарының ... де ... ... ... қай жерде туғанына ... ... ... ... ... ... Осы ... Ата – анасы
Қазақстан Республиаксының азаматы болып табылатын ... ... ... Республикасының Азаматтық туралы заңының 11 – бабында жазылған.
Егер бала өмірге ... ... ... екеуі де Қазақстан
Республикасынан тыс ... ... ... ... ... ... нысанда білдірген келісіміне орай белгіленеді. Егер ата-аналарының
бірі бала өмірге келген ... ... ... ... егер ... Қазақстан аумағында туған;
2) Қазақстаннан тыс жерде туған, бірақ ... ... ... осы ... ... ... тұрақты тұратын орны болса, бала
Қазақстан Республикасының азаматы болып табылады. Бала өмірге келген ... ... ... ... ... ... ал
екіншісі азаматтығы жоқ адам болса, бала қай жерде туғанына қарамастан
Қазақстан азаматы болып табылады [9, ... ... ... ... ... Республикасының
Азаматтық туралы заңының 15 – бабында былай деп жазылған:
«Шетелдіктер және азаматтығы жоқ адамдар олардың өтініштері бойынша осы
Заңға ... ... ... ... ... ... ... азаматтығына қабылдау туралы өтініштері
бойынша шешімді Қазақстан Республикасының Президенті қабылдайды.
Басқа ... ... және ... жоқ адам олардың өтініштері
бойынша азаматтық ... ... ... ... ... ... ... қабылдануы мүмкін. Республика аумағында ... он жыл ... ... не оның ... некелескен азаматтар
Казакстан Республикасының азаматтығына қабылдануы мүмкін.
Кәмелеттік жасқа толмаған қабілетсіздер, Қазақстан Республикасына ерекше
еңбек ... ... ... ... ... ... кетуге мәжбүр
болғандар және олардың ұрпақтары көрсетілген шарттарсыз ... ... [4, ... ... ... 1993 ... 23 ... азаматтық туралы Заңға бірқатар өзгерістер енгізілді. Бұл Жарлық
бұрынғы Кеңес Одағының азаматтары ... ... ... бейнелейді. Бұрынғы КСРО азаматтары бір ... ... ... Туыс ... әр ... ... мүмкіндігі болды, тұрып жатты да және бір-бірімен ешқандай
қиындықсыз араласты. Алайда, ... ... және ... ... ... ... ... Шекара белгіленді және соған орай
шектеулер қойылды. Бұл адамдардың қатынасына, мемлекетаралық қатынастарға
әсер етті. ... КСРО ... ... ... ... ... одан әрі ... және Қазақстан азаматтығын алудың
жеңілдетілген тәртібін белгілеу мақсатында Жарлық ... ... ... ... ... ... Отбасылық қатынастарды қалпына
келтіру үшін бұрынғы одақтас республикалардың ... ... ... туыстары (балалары, жұбайы (зайыбы), ата-ана-лары, апа-
сіңлілері, аға-інілері, атасы мен ... ... ... ... ... тәртіптің мәні мынада, Қазақстан ... ... ... тілек білдірген адамдардың өтініштері өтініш
берген күннен алты айдан асырмай қаралатын болды. ... ... осы ... ... ... туралы Заңмен белгілен басқа адамдардың
азаматтық алуға қажетті 10 жылдық ... тұру ... 5 ... дейін
кемітті [10, 85].
Қазақстан Республикасының азаматтығына қабылдау шарттары ... ... ... ... 16 – ... ... ... Қазақстан Республикасының аумағында заңды негізде кемінде бес
жыл тұрақты тұратын не Қазақстан Республикасының азаматтарымен
кемінде үш жыл ... ... ... ... ... ... азаматтығына қабылданған кезде кәмелетке
толмағандардан, пайым қабілетін жоғалтқан не ... ... ... ... ... ... ие және талаптарға сай
келетін адамдардан және ... ... ... және ... ... ерекше еңбек сіңірген адамдардан, ...... ... ... адамдар мен олардың ұрпақтарынан, егер олар
тарихи Отаны ретінде тұрақтытұру үшін ... ... ... ... ... осы ... ... абзацында көзделген
шарттардың болуы талап етілмейді;
2) Қазақстан Республикасы азаматтарының ішінде ... ...... ... ... ... алған баласы), жұбайы
(зайыбы) және ата – анасының біреуі (асырап алушы), апа ... аға – ... ... ... ... бар, Қазақстан
Республикасына тұрақты тұру мақсатымен келген,бұрынғы одақтас
республикалардың ... ... ... тұру
мерзіміне қарамастан,қабылданатын болады.
Әскери қызмет атқарып жүрген және ... ... ... әскери қызметшілердің азаматтығы ... ... ... ... белгіленді [11, 6].
Азаматтық туралы мәселелер Қазақстан Республикасының мемлекетаралық
шарттарымен шешіледі. Қазақстан Республикасы мен Беларусь ... ... ... мен Ресей Федерациясы арасындағы осы
мемлекеттердің азаматтығын алудың жеңілдетілген тәртібі туралы ... қол ... ... ... ... мемлекеттердің өздерінің
азаматтығының жалпыға бірдей нормаларын, құкыктары мен ... ... ... ... және ... ... ... мен нығайтуға ұмтылудан туындайды. Келісімге сәйкес әр ... ... өз ... ... ... ... ... КСРО азаматы екендігін
дәлелдеген азаматтарға азаматтық алудың жеңілдетілген (тіркелетін) тәртібін
ұсынады. Мұндай ... ... ... бірі ... егер ... ... азаматтығын алған тараптың аумағында туған
немесе тұрған болса;
2) өтініш ... ... ... да ... алатын тараптың
аумағында тұрақты ... және ... ... ... ... ... (бала етіп асырап алғандардың) біреуі, баласы (оның ішінде
асырап алған ... ... ... ... және ... оның
азаматтары болып табылса қолданылады. Ішкі істер органдары тараптардың
бірінің азаматтық ... ... үш ... асырылмайтын мерзімге
жеңілдетілген тәртіппен жүзеге асырады.
Келісімде ата-аналары ... ... ... ... өзгеруінің ерекше тәртібі қарастырылған. Ата - аналарының
азаматтығы өзгерген кезде, соған орай ... де ... ... ... не ... де ... бірінің азаматтығынан шығады, тиісінше
олардың кәмелетке толмаған балаларының да ... ... ... ... ... ... ... тәртібі кезінде қабылдауға қарсылық білдіру негізі
қолданылады. ... ... ... өтініш, егер адам:
адамзатқа, Қазақстан Республикасының егемендігі мен тәуелсіздігіне қарсы
қылмыс жасаса;
Қазақстан Республикасы аумағының бірлігі мен тұтастығын бұзуға шақырса;
мемлекеттік тәуелсіздікке, ... ... ... келтіретін заңға
қарсы қызметті жүзеге асырса;
мемлекетаралық, ұлтаралық және діни өшпенділікті тұтатса, мемлекеттік
тілдің қызметіне қарсы әрекет етсе;
террорлық әрекеті үшін ... ... аса ... қылмыскер деп танылса;
басқа мемлекеттің азаматы болса қабылданбайды.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша басқа мемлекеттің
азаматы Республика ... ... ... ... қос азаматтық танылмайды
[1, 86].
Жалпы, әлемдегі көптеген елдердің заңдары қос ... ... Қос ... ... ... ... ... қайшы келеді.
Өйткені мемлекеттің әлеуметтік негізі, мемлекеттік биліктің қайнар көзі
халық, ол мемлекетпен саяси байланыста ... ... ... ... ... ... саяси себептер бойынша
халықты тек бөлшектеуі мүмкін.
Егемендік, тәуелсіздік кез ... ... ... қасиеті болып
табылады. Егемендік пен тәуелсіздік мемлекеттің бүкіл қуатымен, оның осы
мемлекеттің азаматтарына қызмет ететін Қарулы Күштермен ... ... бар ... егер ... бір мезгілде дауласушы
мемлекеттің де азаматы болса, өзі тұратын мемлекттің жан – тәнімен ... ... ... ... бола ма? ... жоқ. Адамның патриоттық ... елге , бір ... ... Одан әрі, кез ... ... ... ... жасырын: әскери, ғылыми, техникалық, ... ... ... ... Бір ... азаматы ретінде елдің құпиясын білуге
мүмкіндігі болған адамның, оны талап сондай азаматы болған екінші бір ... ... ... ... жоқ. Бұл құпияның «тонның ішкі
бауырындай» сақталатынына 99,9 ... ... бола ... ... ... «Азаматтық туралы» Заңы да жанамалап
таниды.
Жеке адамға қатысты алғанда қос азаматтық адамдар арасындағы теңсіздікті
білдіреді. Халықаралық құқық ... ... де, ... заң ... де барлық адамдар үшін бірдей тең құқықтар мен ... ... қос ... бар ... ... қарай екі ел
тарапынан да қорғалуға құқылы. Мұндай кепілдік кез ... ... ... ... ... бір ... азаматтығын
алғандар мен қос азаматтқ алғандар арасында тепе – ... ... ... ... қос ... ... сол елдің азаматтығын алғандар санасына
теріс әсер ... ... ... ... азамат болып табылатын бірінші ел
тарапынан басқа елге қысым жасаудың тұрақты факторы болады.
Осы айтылғандар жеке азаматтардың дұрыстығы және қос ... ... ғана ... ... көрсетеді. Дегенмен, қос азаматтық
барлық мемлекеттің заңдары рұқсат етеді.
Мемлекеттердің ... ... ... айырмашылық қос
азаматтылықтың пайда болуының бір ... ... ... Әр ... мәселесін реттейтін нормалар қайшылықтың нәтижесінде азаматтың
екі немесе одан да көп ... ... ... ... ... мүмкін [1, 87].
Қос азаматтық көп жағдайда халықаралық шарттар негізінде пайда болады.
Азаматтылықтың тоқтатылуы. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Республикасы азаматтығынан шығу жатады. Азаматтықтан
шығуға Азаматтық туралы Заңда белгіленген тәртіппен белгіленген өтініш
негізінде рұқсат етіледі. Азаматтықтан шығу жөніндегі арыз ... ... Жасы 14 – ке ... бала ... азаматтығынан
шығуға өтініш берген кезде, ата – анасының бірі Қазақстанның азаматтығында
қалатын болса, осы ата – анасының баланың Қазақстан ... ... ... ... ... берілуі тиіс.
Заңмен белгіленген жағдайларда азаматтықтан шығуға рұқсат берілмеуі де
мүмкін. Егер азамат мемлекет ... ... ... ... ... азаматтардың немесе ... ... ... ... ... ... міндеттемелерін
орындамаған болса оған Қазақстан Республикасы азаматтығынан шығуға ... ... – ақ ... ... ... ... егер
шығу туралы өтініш білдірген адам айыпталушы ретінде қылмыстық жауаптылыққа
тартылған болса немесе сот ... ... өтеп ... егер ... шығуы Қазақстан Республикасының мемлекеттік қауіпсіздік
мүддесіне қайшы келсе де рұқсат етілмейді.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... адам басқа мемлекеттің қауіпсіздік қызметіне,
полицияға, әділет немесе өзге де ... ... және ... ... ... ... егер Қазақстан Республикасының азаматтығы көрінеу өтірік мәліметтер
немесе жалған құжаттар ... ... ... ... Қазақстан Республикасының халықаралық шарттармен қарастырылған
негіздер бойынша тоқтатылады.
Ата – аналардың ... де ... ... азаматтығынан
шығуына орай олардың азаматтығы да өзгереді.
Азаматтық мәселесі бойынша шешім шығарушы лауазымды ...... ... ... ... ... ... елдің азаматын
және азаматтығын қалпына келтіру; Азаматтық туралы Заңда ... ... ... тыс ... ... тұратын жағдайда
Қазақстан Республикасы азаматтығынан шығару; ерекше жағдайларда басқа
мемлекеттің азаматтарына Қазақстан ... ... беру ... ... ... [11, 20].
2 АДАМ МЕН АЗАМАТТЫҢ ҚҰҚЫҚТАРЫ, БОСТАНДЫҚТАРЫ МЕН
МІНДЕТТЕРІНІҢ КОНСТИТУЦИЯЛЫҚ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚЫРЛАРЫ
2.1 Адам құқықтары мен ... – ең ... ... ... ... ... жетістігі адам құқығы мен бостандығын
нақты қалыптастыру болып табылса, барлық мемлекет оны қорғап, оған кепіл
болуы ... мен ... ... ... мен ... ретінде
осы субьектілердің Конституциясында белгіленген құқықтары мен бостандықтары
түсіндірілген. ... бұл ... ... ... ... мен
бостандықтары деп айтады.
Адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... ... ... ... деген екі топқа бөлінеді. Бірақ, бұл дегеніміз, негізгі емес
құқықтарды екінші сорттағыларға ... ... ... ... мен
бостандықтардың тұлғаның құқықтық мәртебесінің ядросын құрайтынын және
осылардың көптеген басқа да ... ... ... ... тағы ... ... ... болсақ – тұлғаның негізгі
құқықтары мен бостандықтары екі ... ... ... 1) ... мен ... 2) негізгі халықаралық құқықтық актілерде
бекітілген тұлғаның құқықтары мен міндеттері.
Демек, конституциялық ... мен ... ... ... ... ... табылады. Ал, тұлғаның негізгі құқықтары ... ... тек ... ... мен ... ... солардың құрамына халықаралық құқықтық актілерде бекітілген
құқықтар мен бостандықтар да кіреді [9, ... ... өте ... өйткені халықаралық құжаттарда бекітілген
құқықтар мен бостандықтардың барлығы конституцияларда ... ... ... ... ... актілерде өздері үшін міндетті деп тану
әрбір мемлекеттің егеменді құқығы екенін ұмытпауымыз ... Яғни ... ... актілерге кейбір мемлекеттер қатыспауы мүмкін.
Тағы бір мәселе – ... ... ... адам ... бір – ... сәйкес келмейді. Сол сияқты аталмыш Халықаралық Фактіде
көрсетілмеген, бірақ 1948 жылғы Декларацияда белгіленген құқықтарға келсек,
олар: 1) меншік иелену ... 2) ... ... ... және оған қол ... 3) ... ие болу құқығы.
Жоғарыда аталған халықаралық құжаттардың барлығына қосылмай, оларға
ішінара қатысушы мемлекеттерде адам құқықтарының барлық ... ... да, ... ... үшін ... конституциялық құқықтары
жөніндегі мәселе аса маңызды болып табылады. Мұндай ... ... ... ... халықаралық актілерге қатыспауы жағдайында
аталған кемшілік тұлғаның ең маңызды құқықтарының конституциялық құқықтары
мен бостандықтар ... ... кең ... ... ... тиіс.
Тағы бір тоқтала кететін мәселе – кейбір ... мен ... ... ал тағы ... жәй ... ... ... конституциялық құқықтары мен бостандықтары – мемлекет
үшін ең маңызды болып, табылатын және халықаралық құқықтық жалпы ... мен ... ... ... ... бекітілген
тұлғаның негізгі құқықтары мен бостандықтарының бір бөлігі.
Мемлектедің конституцияларында тек ең ... ... ... ... адам мен ... конституциялық құқықтары мен
бостандықтарын конституциялық реттеудің ең маңызды ... бірі ... ... жеке тұлғаның аса маңызды, әлеуметтік ... ... ... Олар оның ... ... тұлғаға ар – ожданы мен
қадір - қасиетін қамтамасыз етеді. Сонымен қоса конституциялық құқықтар ... ... ... ... ... ... ... бастауларды іске асыруды қамтамасыз етеді.
Конституциялық құқықтар мен бостандықтар бастапқы сипатқа ие, ... және ... ... ... Конституциялық құқықтар мен
бостандықтар әрбір адам мен ... ... және ... ... өзегін құрайды.
Бұнда тұлғаның құқықтары мен бостандықтарын жәй ... мен өзге ... ... ... арқылы бұзылудан қорғауы тиіс [12, 6].
2.2 Адам мен азаматтың конституциялық құқықтары, бостандықтары және
міндеттерінің жүйесі
Жеке адамның Қазақстан республикасының 1995 ... ... ... ... ... мен ... ... негізделген және халықаралық - құқықтық құжаттардың
негізгі қағидаларынан туындайды.
Қазіргі ... ... ... адам ... ... ... актілер кешені қалыптасады. Халықаралық құқықтық ... ... адам ... ... реттемейді. БҰҰ Жарғысы мемлекеттерді
олардың аумағында тұратын барлық адамдардың, қандай да болсын кемісітуге
жол ... ... ... мен ... қамтамасыз етуге
міндеттейді.
БҰҰ шеңберінде осы мәселе бойынша: «Адам ... ... ... (1948 ж.), ... ... әлеуметтік және мәдени
құқықтары туралы», «Адамдардың азаматтық және саяси құқықтары туралы» (1966
ж) және басқа бірқатар құжаттар қабылданады.
Қазақстан ... ... адам құқы ... халықаралық
құжаттардың негізгі идеялары мен қағидаларын қабылдады және азаматқа
қатынасы туралы ... ... ... мен ... ... ... ... олар
абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра ... ... мен өзге ... ... ... ... мен қолданылуы осыған қарай
анықталады. Бұл адамның табиғи құқын мемлекеттің тануы және ... ... көзі ... ... және ... «Адам және азамат» деген II
тарауының мазмұнын белгілейді. Мұнда адам құқымен бірге азаматтың да ... ... ... ... деген – адам. Сондықтан, адамға ... бәрі де ... ... ... ... абсолютті деп танылған және олардың
ешкім айыра алмайтын құқық пен ... ... ... да тән. ... ... табиғи құқықтар мен бостандықтар шетел
азаматтарына және азаматтығы жоқтарға да ... ... ... азаматтың құқынан ерекшеленеді, өйткені
мемлекет азаматқа мейлінше кең құқықтар мен бостандықтар ... ... ... деген ерекше қатынастарына орай оған айрықша ... ... осы ... ... ... Конституциясы жеке
тұлғалардың құқықтары мен бостандықтарын қалыптастырады. Егер ... мен ... ... ... ... онда ... «адам»,
«әркім», «ешкім де емес» деген терминдер қолданылады. Егер де құқықтар,
бостандықтар мен міндеттер тек Қазақстан ... ... ... онда ол тура ... ... құқық субъектісі ретінде
танылуына ... бар және ... ... мен бостандықтарын, қажетті
қорғанысты қоса алғанда, заңға қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға
хақылы» делінген. «Заң мен сот ... ... бәрі тең» ... ... ... оған ... жасауға, басқадай қатыгездік
немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не жазалауға
болмайды».
Сонымен бірге, егер ... тек ... ... мен бостандықтары
туралы болса, онда бұған айрықша мән ... ... ... ... ... жағдайда азаматтығынан, өзінің
азаматтығын өзгерту ... ... ... оны ... тыс
жерлерге аластауға болмайды.
Конституцияда республика азаматының әскери қызметті ... ... атап ... және т.б. ... ... ... шетел азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар — адамдардың арнаулы
мәртебені иеленген ерекше тобы [12, ... ... ... ... ... ... ... шарттарда өзгеше көзделмесе, шетелдіктер мен азаматтығы
жоқ адамдар ... ... үшін ... құқықтар мен
бостандықтарды пайдаланады, ... ... ... ... ... адам және ... ... оларды нығайтатын және олардың құқықтық мәртебесінің жүзеге
асырылуына ықпал ететіндей ... ... ... ... ... қатарына мыналар жатады:
1. Адам құқы мен ... ... ... ... құқық
мемлекеттің сыйы емес. Ол оны тек таниды, атайды және олардың жүзеге
асырылуына, ... ... ... Не ... не оның
органдарының, не лауазымды адамдарының, ... ... өзге ... ... ... құқы ... ... құқықтар мен бостандықтарды теріс пайдалануға тыйым
салады. Адамның және азаматтың ... ... мен ... ... екіншісінің құқықтары мен ... ... ... және коғамдық ізгілікке нұқсан келтірмеуі тиіс
екендігі Конституцияда анық жазылған. Әр адам мен ... құқы ... ... ... олардың бәрінің де иелігін білдіреді. Әрине,
адам құқы мен бостандығын ... ... ... ... ... ... басқа адамдардың құқын, бостандығын, ар-намысы мен қадір қасиетін
құрметтеу жөніндегі міндеттеме бұзылғандықтан, заң кепілдігі ... ... ... ... пен ... ... ... тыйым
салынады. Сонымен бірге Конституция шектеудің шегі мен ... ... ... адам мен ... құқы мен ... тек заң ... мүмкін. Бұл заңға сәйкес нормативтік құқықтық ... ... ... ... ... ... мемлекеттік комитеттердің, жергілікті өкілетті және
атқару органдарының нормативтік ... адам мен ... құқы ... ... ... білдіреді.
Екіншіден, адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтары конституциялық
құрылысты сақтау, коғамдық тәртіпті, адам құқы мен ... ... мен ... ... үшін қажеттілік деңгейінде шектелуі
мүмкін.
Бұл арада әңгіме, шын мәнінде адам мен ... құқы мен ... ... мемлекет пен адамның мүддесін жекелеген адамдар тарапынан
болуы мүмкін кол ... ... ... болып отыр.
Үшіншіден, азамат саяси құқықтар мен бостандықтарды шексіз пайдалана
алады. ... ... ... ... ... құқы мен бостандығын
қандай да бір шектеуге жол бермейтіндігін анық көрсеткен. ... тағы бір ... ... ... ... ... себеппен
азаматтың құкы мен бостандығын шектеуге болмайды.
Әңгіме, бұл арада, адам мен ... ... ... ... ... мен бостандықтары туралы болып отыр.
Конституцияда қайсысы екендігі накты ... Ол ... ... ... қандай негізде алынғанына ... ... ... ... ... ... өз шегінде өз
азаматтарын корғауға және қорғаушылыққа кепілдік береді және оны ... ... ... ... ... ... құқықтық, субъектілік, сот арқылы ... заң және сот ... ... өмір сүру құқығы, адамның жеке басының
бостандығы, адамның қадір-қасиетіне қол сұғылмаушылық, ана тілін пайдалану
құқығы, ар-ождан бостандығы құқығы , ... ... ... жатады.
4. Адам мен азаматтың құқы мен бостандығының тікелей ... ... ... өзінің құқығы мен бостандығын пайдалану мүмкіндігі мен
ақиқаттығын білдіреді. Мемлекеттік ... ... ... томен
қабатымен қамкорлықты шектеген жағдайда ... ... өзі ... ... мен ... сүйене отырып, өзінің құкы мен
бостандығын жүзеге асыруға өзі ... ... ... ... ... заң ... алуға құқығы бар екендігі
жазылған. Заңда көзделген жағдайларда, заң көмегі тегін көрсетіледі.
5. Олардың тең құқылығы адам мен ... ... ... ... ... табылады. Конституцияда осы принцип адам мен азаматтың
қызмет өмірінің барлык ... орай ... заң мен сот ... бәрі де тең. Бұл заң талабының баршаға
бірдей міндеттілік екенін, заң ... ... үшін ... де бір
деңгейде жауапты екендігін білдіреді. Сот ... бәрі де тең. Ол адам ... ... ... ... ... ... ұлтына,
жынысына, тағы басқаларына) қарамастан, сот бәріне де бір ... ... ... бірге сот істі қараған ... ... ... ... тек Конституцияны және заңды ғана ... ... Адам мен ... тендігі конституциялық құқық пен ... ... жол ... ... бір ... ... танудан да көрінеді. Тегіне, әлеуметтік, лауазымдық және мүліктік
жағдайына, жынысына, ... ... ... ... ... ... ... байланысты немесе кез келген өзге ... ... ... ... болмайды.
6. Заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық ... ... ... мен ... ... мен ... ету принципі. Бұл Конституцияда жарияланған адам құқығы мен
бостандығы осы құқық пен бостандықты ... ... ... мен ... заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді әзірлеу және
қабылдау кезінде ең басты негізге ... ... ... ... және міндеттіліктің бірлігі, бөлінбестігі адам
мен азаматтың құқықтық мәртебесінің басты принципі болып табылады. Әркім де
Конституцияны және Қазақстан Республикасының заңдарын сақтауы ... Әр ... ... ... қауымдастығында өмір сүреді [2, 7].
Адамдар құқықтар мен бостандықтарды тең иеленіп қана қоймайды, сондайақ
бір-біріне, қоғамға, ... ... ... ... бірдей
міндеттілік жүктеледі.
Азамат пен адамның құқығының, ... және ... ... [13, ... жеке бостандығы мен қадір-қасиеті туралы
Жеке адамның қоғамдағы жағдайы мемлекет дамуының деңгейін ... ... жеке ... ... мен ... қол
сұғуға ешкімнің де құқығы жоқ.
Сондықтан, Қазақстан Республикасының Конституциясы, басқа да заңдары
азаматтың жеке бостандығын қамтамасыз етуге ... ... ... ... денсаулығына, азаматтық қадір-қасиетіне қауіп төнсе Әр ... ... ... сұрауға, заңмен қорғалуға құқылы. Жоғарыда
айтылғандай, ол үшін ... ... ... істейді.
Адам өзінің құқы мен бостандығын ... ... ... жүгінуге құқылы. Бірде-бір мемлекеттік орган, бір де ... адам ... ... ... алмайды. Бұл, адам құқығы ... ... ... оған қай ... ... ... ... жасағаны туралы хабарлануы тиіс.
Ең маңыздысы, адамның табиғи құқығы — өмір сүру ... ... өмір сүру құқы ... ... өз ... адам ... қиюға қақысы жоқ.
Өлім жазасы ерекше ауыр қылмыс жасағаны үшін ең ауыр жаза ... ... ... жазаға кесілген адамға кешірім жасау туралы
арыздану құқығы беріледі. Өлім жазасы ауыр ... ... ... ... ... және ... ауырлататын мәнжайларда
қолданылады.
Өлім жазасын қолдану туралы үкім шығармас бұрын сот ... ең ... ... ... ... ... өлім ... кесілген адамды
мейлінше толық сипатап көрсетуі тиіс. Сонымен бірге сот сотталушының
психикалық ... ... да ... ... ... дертке
ұшырағандарға жаза мүлдем қолданылмайды.
Өлім жазасына кесілген адам кешірім жасау туралы өтінішпен ... ... ... ... ... жасау туралы шешім
шығарған кезде, сотталған адам қандай кісі, ... ... ба, ... ... ... ба, ... ... жағдайы және басқа мәнжайлары
ескеріледі.
Жеке адамның өміріне қол сұқпаушылық ... ... ... ... оған ... ... басқадай қатыгездік
немесе адамдық қадір-қасиетін қорлайтындай жәбір көрсетуге не ... [10, ... осы ... ... ... ... қатысты.
Қазақстан Республикасының заңдары денеге жарақат түсіретін, адамның ... ... ... ... қолданылуына үзілді - кесілді тыйым
салады. Азаптау ұрып - соғу, төбелесу, дене жарақатын салу түрінде ... - жеке ... ... ... - қасиетін қорлау және басқа әрекеттер
түрінде көрінуі мүмкін. ... ... ... ... ... мұндай әдістерді қолданған милиция, прокуратура
қызметкерлері қылмыстық жауаптылыққа тартылады.
Заң адамның ... ... жеке ... да ... ... Егер кімде - кім адамды өз бетімен бостандығынан айыруға әрекет
етсе ол адам қылмыстық жауаптылықка тартылады.
Мұндай ... күш ... ... ... ... психикалық ауруханаға
жатқызу және басқалары) не күш қолданамын деп қорқыту жолымен жүргізілуі
мүмкін. Егер адам ... ... және оны ... ... ... ... күш ... әрине, ол жауаптылыққа ... ол ... ... ... орындайды.
Егер де лауазымды адам (милиционер, тергеуші) өзінің қызмет ... ... ... ... ... онда ол ... теріс және
асыра пайдаланғаны үшін жауаптылыққа тартылады. Оның үстіне айыпталушыдан,
куәгерден күштеу жолымен алынған ... ... күші ... - ... және сот ісі ... ... тұлға. Заң
бойынша ол тергеу (алдын ала анықтама алу), сот процесінде ... ... ... алады. Ол кім кімге де түсінікті болуы тиіс. Егер адам жеке
адамның, ... және ... ... ... нұқсан келтірілген мән-
жайға куәгерлік күйде болса, онда шындықты ашу үшін ... және ... ... оның ... және ... ... ... кең жағдайында ақиқат жауап бергені үшін
қылмыскерлер ... ... ... кек алу ... ... сот ... органдары естерінен шығармауы тиіс. Куәгердің өзінің азаматтық
міндетін орындауы үшін оның ... ... ету ... ... ... да адам бостандығының көрінісі болып
табылады. Әр адам, өз еркі ... ... ... ... өзі ... Егер адам қайсыбір дінге сенетін болса, оның діни рәсімдерді, ... ... ... ... келтіруге құқы жоқ.
Әрине, діни рәсімдерді, әдет-ғұрыптар мен дәстүрлерді орындау басқа
адамның, ... ... ... ... ... ... Заң дінге
сенетіндердің құқы мен бостандығын тікелей және жанамалап шектеуге немесе
оларға жеңілдіктер мен ... ... ... салады.
Конституция бірде-бір діннің артықшылығын көздемейді. Діни көзқарастары
үшін жаулық пен ... ... адам ... бұзу ... ... Дінге
сенетіндер қасиетті деп есептейтін құрылыстар мен ... ... ... ... мен ... ... бұзушылык болып табылады.
Заң ар-намыс бостандығын жариялай отырып, адамды оның азаматтық міндетін
орындауынан босатпайды. Өзінің діни ... ... ... азаматтың
заңды, атап айтқанда әскери міндетін отеуден бас тартуына құқы жоқ.
Діни ... ... болу ... ... ... ... ... Мемлекет, оның органдары, лауазымды адамдары ... ... ... алмайды, қайсыбір дінге немесе дінге
сенбеушілерге жеңілдіктер бермеуі тиіс. Сонымен бірге Конституция ... ... ... [14, ... ... ... діни ... қызметіне жол
берілмейді»
Бұл ереже әр тұрлі бағыттағы дінге сенушілердің ... ... ... ... Екінші жағынан, көптеген діндер және діни
бағыттар бар қоғамда қайсыбір дін ... ... ... ... ... жасайды.
Адамдардың өткен және бүгінгі ұрпағы «мәңгілік» және идеялар қарсылығына
төзбеушілігімен, жеке ... ... іс ... ... діни
идеологияға айналған. Коммунистік партия идеологиясының қатыгез ... ... ... ... ой ... ... да, адам да ұтқан
жоқ. Айналып келгенде мұндай жағдай Коммунистік ... ... ... ... Айта кету ... тек діни идеология ғана ... ... да ... саяси партияның, басқа да кез келген қоғамдық
бірлестіктердің ... ... ... ... ... Бұл ... ешқандай демократияны шектеушілік жоқ. ... ... ... ... құрсауынан босату алуан пікірлі
демократияның дамуына ықпал етеді [2, ... ... ... адамның ең сапалы қасиеті — ар-
намыс пен қадір-қасиетті жоғары қояды. Ар-намыс барлық халықта да ... ... ... есептеледі. «Басыңды арың сақтайды», «Ардан
ақыл туады, ақылсыздық ең ... ... ... де арыңды сақта»
дейді орыс ... ... да ... үшін жан ... ... ... садағасы, жаным
арымның садағасы» деген қанатты сөздері ықылым заманнан ... ... ... ... ... ... пен ... заңмен
қорғалады. Сондықтан Қазақстан Республикасы Конституциясының 17 бабына
сәйкес: «Адамның қадір-қасиетіне қол ... деп ... ... ... және ... ... ... Егер кімде-кім
адамның ар-намысына, қадір-қасиетіне нұқсан келтіретіндей мәліметтер
таратса және оның ... ... ... онда ол қылмыстық, мүліктік
жауаптылыққа тартылады. Жәбірленуші, егер мұндай мәліметтер жалған деп
есептесе, сот ... ... ... ... сондай-ақ келтірілген
моралдық зардап үшін мүліктік құн талап етуге құқылы.
Заң адамның ар-намысы мен ... ... ... ... ... ... [2, ... - жағымсыз, жалпы адамзаттык мораль принциптері тұрғысынан бұған
жол ... ... ... ... және сөз.
Заң ар-намыс, қадір-қасиетпен бірге жеке өмірге кім-кімнің ... ... қол ... ... Мысалы, азаматқа қатысты ақпаратты
оның келісімінсіз жинауға, сақтауға, ... және ... ... Ол
үшін тек азаматтың ғана келісімі емес, сондай-ақ ... ... ... сақтау, пайдалану тәртібі де сақталуы тиіс. Егер ол заңдық
жауаптылыққа тартылған болса, ақпаратты құқық ... ... ... сот) ... ... ... алады. Егер адам
жауаптылыққа тартылмаған болса, аталған органдардың ол ... ... ... ... және ... құқы жоқ.
Жеке өмірге араласпау тұрғын жайға қол сұқпаушылықты белгілеуді де
білдіреді. Үй ... ... ... де ... адамның үйіне, басқа
адамның пәтеріне басып кіруіне құқы ... үйге өз ... ... ... үй иесінің еркінен тыс ашық немесе
үй иесі жоқ кезде жасырын басып кіру жатады. Бұл үшін заң ... ... та ... ... ... ... ... жолымен басып кірген жағдайда,
басқа адамның үйіне екі немесе одан да көп адам ... ... ... (прокурордың рұқсатынсыз) басып кірген жағдайда қозғалады.
Тұрғын үйге милиция қызметкері қылмыскердің ізіне түсу және ... ... ... ... ... ... ... кіреді.
Адамды тұрғын үйден айыруға тыйым салынады. Егер адам тұрғын үйге меншік
құқына ие болса, онда ол оны иеленуге, пайдалануға және оған ... ... [12, ... ... және ... құқықтары мен бостандықтары.
Экономикалық құқық пен бостандық адамға өзінің материалдық өндіріс және
бөлініс ... өз ... ... ... үшін ... ... пен ... адамның рухани және басқа да қоғамдық (жеке) қажеттерін
өтеуге қызмет етеді.
Қазақстан социалистік (мемлекеттік) экономикадан рыноктік экономика деп
аталатынға өту ... ... ... ... ... мемлекетінің
экономикалық саясатының негізгі бағыттары:
- жеке және мемлекеттік меншікке негізделген экономиканы ... ... ... ... ... ... ... көлік,
жеке сауда саласындағы қоғам үшін ... кез ... ... ... ... көрінеді.
Рыноктық экономика жеке меншік иелерін, өндіріс құралдарына жеке
меншікті ... ... - ... ... ... адамның қанауының негізі, айықпас дерті
ретінде жеке меншікке ... ... ... КСРО ... ... ... меншік те адамдарды қанаудан арашалай алмады.
Мұндай меншіктің пайдасын, негізінен, партияның және ... ... [13, ... заманғы алдыңғы қатарлы елдердің тәжірибесі көрсеткендей, жеке
меншіктің дамуын бетімен ... ... Ол ... ... реттелуі
тиіс. Мемлекет меншіктің жинақталуына, бірақ кәсіпкерлік қызмет ... ... мен ... ... ... ... ... қолдау көрсетуі тиіс.
Оның үстіне Қазақстан мемлекеті адамдардың игілігіне, демократия мен
әлеуметтік саяси тұрақтылықтың негізі ретінде «орташа» таптың ... ... ... ... ... жеке меншік иелерін мүмкіндігінше көбірек
қалыптастыруға қолдау көрсетеді. Осыған байланысты ... ... ... ... жекешелендіру (жеке адамдарға беру) жүргізілуде.
Жекешелендіру мынадай мәселелерді шешеді:
1) жекешелендірудің мақсаты - әр ... оның ... ... ... ... қатысатын әр азамат мемлекеттік мүліктегі үлеске
құқығын куәландыратын құжат ... ... ... ... бір ... жеке ... ие болады. Яғни,
жалпыға бірдей мәрелік бастау қамтамасыз етіледі. Ал одан арғысы әркімнің
жеке қабілетіне, басқа да мән - ... ... ... ... тек ... ғана өзіндік меншігін нығайтты. Ол
жалақының есебінен құрылды және адамның қажетін қанағаттандыруға ... Жеке ... өзі ... ... көзі ... ... ... жеке
меншікке құқық адамның өзіндік меншігі құқығынан елеулі түрде ... ... ... ... ... қандай? Меншік иесінің құқы үш ... а) ... ... ... ... ... : жылжымалы және
жылжымайтын мүлікке заңдық тұрғыдан ... ... ә) ... ... ... ... ... қасиеттерінің тиімділігін көру,
техниканы, ... ... ... б) ... ету құқығы, яғни, сату,
жалдауға беру, ... ... ... ... беру және ... иесі өз меншігіне заңға сәйкес билік етуге құқылы. Бұл өз мүлкін
жекелеген адамға, қоғамға зиянды ... ... ... ... ... ... заңды мүдделеріне нұқсан келтіре ... ... ... сөз.
Жеке меншік әр түрлі жолдармен: материалдық игілік өндірісі, рухани
құндылық, мұра, сыйлық алу, бағалы қағаздарды өткізу және т.б. ... ... Егер ... ... негізде алынған болса, ол мемлекет арқылы
қорғалады.
Мемлекет өз азаматтарының меншікке ... ел ... де, ... ... де ... Мемлекет жеке меншікті, біріншіден, қылмысты қол
сұғушылықтан (ұрлықтан, ... ... ... екіншіден, оған
нұқсан келтіретін кез келген іс-әрекеттен ... ... қол ... үшін ... қылмыстық және ... ... Заң жеке ... ... ... ... адамдар тарапынан болатын заңсыз қол сұғушылықтан қорғайды. Егер
мемлекеттік орган азаматтан ... алу ... ... ... онда ол
келтірілген залалдың орнын толтыруды немесе мүлікті қайтаруды талап етіп
сотқа жүгінуге құқылы.
Меншік иесі ... ... ... өз ... ... талап етуге
құқылы. Айталық, азамат басқа адамның қолында болып ... өз ... ... ... Егер ... ... ... иесіне өз еркімен
қайтармаса, соңғысы мүліктің қайтарылуын талап етіп сотқа жүгінуге құқылы.
Егер мүлік әлдекімнің кінәсінен ... ... иесі ... ... ... сот ... ... етуге құқылы [12, 11].
Жекешелендіру процесінде жеке меншіктің құрылуының қайнар көзі ... жеке ... ... назар аударылады.
Жеке кәсіпкерлік - азаматтың экономикалық бостандығын жүзеге асыру
нысаны. Рыноктік ... ... ... ... бірі ... ... ... ету болып табылады.
Кеңестік кезенде жеке кәсіпкерлікпен шұғылдануға талпынған адамдардың
талаптары басылып тасталды. Мұндай қызмет заңсыз ... ... ... ... соқтыратын тоғышарлык идеологияның көрінісі деп есептелді.
Нәтижесінде жеке кәсіпкерлік толық ... ... ... ... ... жылдар бойғы сақталған ұлттық кәсіпшілік дәстүрін
жалғастыру және ... ... ... ... ... іс тағы ... адамдардың шаруашылық өміріне елеулі зиян келтірді, кәсіпкерлік
құлшынысты басып тастады, еңбек дағдыларының жойылуына ... ... ... ... те, қоғам да, халық та, Әр адам да ұтылды. Енді
кәсіпкерлік қызметке деген көзқарас түбегейлі өзгерді.
«Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне ... ... ... ... және ... туралы Қазақстан Республикасының
Заңы қабылданды. Онда шағын кәсіпкерлікті қоргау мен қолдаудың негізгі
нысандары мен ... ... оның ... ... кәсіпкерліктің қызметіне тікелей
араласуына құқы жоқ. Шағын кәсіпкерлікке ... ... ... ... бұл орайда олар заңды бұзбауы тиіс.Шағын кәсіпкерліктің
құқын бұзған лауазымды адамдар жауаптылыққа тартылады.
Шағын ... - ... әр ... ... ... ... қажеттілікті қанағаттандыруға бағытталған қызметі. Мұндай
қызметті азаматтың өзі ... оның ... ... адам атқарады. Әрине,
кәсіпкерлікпен айналысуға шешім қабылдаған адам оның ... ... ... ... ... қажет ететіндігін түсінуі тиіс. Өйткені адам өз
қызметіне, өз мүлкіне өзі жауап ... ... ... ... ... келтірілуі мүмкін зардаптар үшін ешкім де: мемлекет те емес,
оның органдары да емес, не ... ... емес тек өзі ғана ... ... 200].
Сонымен бірге кәсіпкердің мүлкі заңмен қорғалады, ... оған ... құқы жоқ. Тек заң ... ғана кәсіпкердің мұлкін алып қоюға не
оның қызметін шектеуге болады. Мысалы, ... ... ... ... ортаның қауіпсіздігін қорғау мақсатында, қауіпсіздік
ережелерін сақтауды қамтамасыз ету және т.б. мақсаттарда шектеуге болады.
Басқаша айтқанда, адам ... ... ... ... бұлдіру, суды
ластау және тағы басқа.), қоғамға ... ... ... ... ... жеке ... ... адамдар тобы айналыса алады. Мемлекет
кәсіпкерлерге көптеген жеңілдіктер белгіледі: мемлекеттің қорынан несие
бөледі, қажетті жабдықтармен және ... ... ... ... ең ... ... ... өндіретін кәсіпкерлерге жасалады.
Ол түсінікті, мұндай кәсіпкерлер экономиканы ... ... ... ... ... ... етеді.
Өндіріспен айналысатындарға (фермерлерге, ... ... және ... ... ... кәсіпкерлік пен бәсекені
қолдау қоры құрылды.
Еңбек ету бостандығы - азаматтардың негізгі құқықтарына жатады. Бұл
құқық ... ... ... өз ... өз ... асырауға заңды
мүмкіндігі бар екендігін білдіреді.
«Әркімнің еңбек ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін тандауына
құқығы бар» [14, 11].
Сонымен, ... ету ... ... ... ... ... білдіреді. Екіншіден, әрбір еңбек етуге қабілетті адамның өз
қалауымен мемлекеттік немесе жеке ... ... мен ... ... заңды мүмкіндігі бар екендігін білдіреді. үшіншіден, бұл
құқық адамның жұмысқа өз мамандығы бойынша орналасуына мүмкіндік береді.
Бұл арада атап өткен жөн, жаңа ... ... ... ... ... ... Заң мұндай адамдарды «арамтамақтар» деп атаған
еді. Бір кездерде олар үшін ... ... ... ... де
құрылды. Алайда, күштеу, барлық уақыттағы сияқты, игі нәтиже ... ... ... ... ... істегісі келмегендер (нашақорлар,
маскүнемдер, ар-намыстан айрылып, азған адамдар) ... ... ... ... ... ... екі жолы бар - ay ... Ол - жұмысқа еңбек
қабілеті бола тұрып, еңбек істегісі ... ... ... еңбекке сырт қараушыларды бүкіл халық сынға ... ... ... ... еткенді құдай да жақсы көреді», «Адамды еңбек
асырайды, жатыпішердің ... ... ... ... да, ... ... етсең құдайға да жағасың» және тағы басқа.
Екінші әдіс - еңбек сүйгіш ... ... ... икемі
және талабы бойынша еңбек етуге мүмкіндік беретіндей жағдай (отбасында,
қоғамда және мемлекетте) ... ... ... ... ... орналасуына құқық береді.
Жұмысқа орналасу үшін еңбек шарты жасалады. ... ... ... ... етуші белгілі бір ұжымның құрамына кіреді немесе нақты бір адамға
жұмыс істеу үшін жалданады;
ол еңбек шартында ... ... ... ... ... ... режиміне бағынады;
ол еңбекақыны шартта көзделгендей сан мен сапа бойынша алады ... ... ... ... ... ... ... тиіс;
ұжым әкімшілігі, жеке жалдаушы жұмысқа қолайлы жағдай жасайды. Жалдаушы
адам еңбек шартына қатысушылардың бірі ... ... Ол ... ... өз
атынан қол қояды, өзіне қабылдаған еңбек ету (қызмет ету) ... ... ... ... [15, ... ... ... адам жұмыс істеуге қабілетті болуы керек, яғни
жұмысты қабілетіне қарай өзі ... ... ... және жүктелген міндетке
жауап беруі тиіс.
Әкімшілік (мемлекеттік, кооперативтік ұйымдар, жеке кәсіпкер) еңбек
шартының екінші ... ... ... ... ... ... бар:
«Еріксіз еңбекке соттың үкімі бойынша не төтенше жағдайда немесе соғыс
жағдайында ғана жол беріледі».
Жоғарыда ... ... ... зорлап жұмыс істетуге құқы жоқ.
Жұмысқа зорлау — кұлдықтың белгісі. Азаматтық және ... ... ... ... көзделгендей: «Ешкімді еріксіз немесе міндетті еңбек
етуге мәжбүрлеуге жол берілмейді».
Қазақстан Республикасының Конституциясы бұл талапқа толық ... ... ... ... да ... бар: ... үшін жаза ... қоса бостандығынан айыру жазасы тағайындалатын елдерде, жаза
тағайындаған ... сот ... ... ... ... орындауға
тосқауыл болып есептелмейді». Тиісінше, Қазақстан Республикасының сот үкімі
бойынша еріксіз еңбекке рұқсат ететін қағидасы халықаралық құқықтың ... ... ... ... ... ... жағдай жарияланған кезде заң азаматтардың белгілі
бір жұмыстарды міндетті түрде орындау жағдайын қарастыра алады. ... ... ... ... ... қастандықты болдырмау
және қорғау қажеттігінен туындайды.
Еріксіз еңбектің уақытша ... ... ... жөн және ... ... ... ... бостандығын шектемеуі, азап пен
қатыгездік ... ... ... ... ... ... ... мен заңдары еңбек ету
бостандығын жариялай отырып, еңбек шартының еркіндігіне де кепілдік ... ... ... ... ... орналасуын көздейді. Алайда,
рыноктік қатынас жағдайында, жеке кәсіпорын пайда болған кезде ... ... ... ... оған ... ... жол ... кәсіпорын (кәсіпкерлер) жұмыска қабылдау мен ... ... заң ... өз ... шешеді.
Мемлекет, бұрынғы Кеңес өкіметі кезіндегідей, олардың саны ... ... өз ... мен ... орналастыруға
мүмкіндіктері жоқ. Соның нәтижесінде жұмыссыздық пайда болады [1, 105].
Мемлекет ... ... ... алмайды, сондықтан жұмыссыздарды
жұмысқа орналастырумен шұғылданатын ... ... ... ... немесе жұмысты алғаш іздеушілер, сондай-ақ ұзақ үзілістен кейін
жұмысқа орналасқысы келетіндер, ... деп ... ... ... ... 8 ... соң жұмыссыз адам жәрдемақы ала бастайды.
Жәрдемақы алудың мөлшері мен ... ... ... ... ... ... үшін жұмыс іздестіруі тиіс.
Азаматтардың ереуілге шығу құқығы. Кеңестік өкімет жылдарында «ереуіл»
ұғымы ... ... ... халықтық мемлекет деп танылғандықтан, ол
халықтың мүддесін ... оны ... оның ... қанағаттандыруы тиіс
болды. Сондықтан халықтың да, адамдардың жекелеген тобыныңдатолқу, ереуіл
ұйымдастыруға құқығы болмады. Алайда, мемлекеттік кәсіпорындар адам ... ... үшін ... толы төлемеді, барлық жерде бірдей еңбек етуге
қолайлы ... ... ... азаматтары шырайлы болашаққа үмітпен қарады. Егер өкіметке өзінің
еңбек жағдайын жақсартуды талап еткендер шыға ... ... ... ... ... жылдары Қарағанды облысында жұмысшылардың ... ... ... ... ... экономикалық құқығын қорғау мақсатында
оны ұйымдасқан түрде білдіруге еңбек адамдарының құқы болған жоқ. ... ... ... ету ... ... ... ... азаматтар ереуілге
шығуға да құқылы [7, 120].
Ереуіл — жұмысшылар мен қызметкерлердің ... ... ... ... қанағаттандырмаған кезде қолданылатын ең амалсыз
шара. Оның үстіне мемлекеттік сияқты, жеке кәсіпорындардың қызметкерлері де
ереуілді жариялай ... ... ... ... ... өткізілуі тиіс.
Ереуілшілер басқа азаматтардың заңды мүдделерін бұзбауы, оларға ... ... зиян ... қоғамдық тәртіпті бұзбауы, басқа да заңсыз
әрекеттер жасамауы тиіс.
Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы ... ... ... ... талаптар қойылған: «мемлекет әр елдің заңдарына
сәйкес жүзеге асырылатын жағдайда ... шығу ... ... ... ... ... ... Республикасының Заңы
қызметкерлердің демалыс құқығын жан-жақты ... оның ... ... заң мемлекеттік сияқты ұжымдық және жеке кәсіпорындарды да қамтиды.
Демалыс уақыты — ... ... ... ету ... орындаудан
босаған кездегі уақыттарын оны өзінің қалауы бойынша пайдаланатын уақыты.
Демалыс уақытының мынадай түрлері бар:
Жұмыс күні ішіндегі үзіліс. Мұндай үзіліс екі ... ұзақ ... ... түскі уақытта беріледі. үзіліс, әдетте, жұмыс уақыты басталған соң
төрт сағаттан кейін ... ... ... бар ... кем ... ... қосымша үзіліс беріледі. Ол уақыт жұмыс ... деп ... ... ... ... ... тәртібі жұмыс уақыты 7—8 сағатқа созылатын жерлерде
белгіленеді. Оқу орындарында үзіліс берудің басқа тәртібі белгіленеді.
Жұмыс күндері арасындағы үзіліс. ... ... ... ... ... келесі жұмыс күніне дейін созылады.
Апталық демалыс уақыты. Баршаға ортақ ... күні ... ... ... күні белгіленген жерлерде сенбі — демалыс күні деп есептеледі. Жұмыс
уақытының ... 40 ... ... тиіс.
Жылдық демалыс уақыты — кем дегенде 18 жұмыс күндік демалыс. Әр ... тағы да ... ... беріледі. Мысалы, мұғалімдерге берілетін
демалыстың ұзақтығы 48 жұмыс күні [14, 361].
Мектептерде, арнаулы оқу орындарында ... ... ... ... ... ... Бұл оқитындардың ойдағыдай
білім алуына мүмкіндік береді.
Жұмыс орны әкімшілігінің қандай да бір ... ... ... ... ... бас ... ... жоқ. Мемлекеттік сияқты,
жеке кәсіпорындардың да әкімшіліктері заң ережелерін орындауға міндетті.
Азаматтардың тұрғын үйге құқығы. Гуманды болғысы ... ... ... ... ... ... олардың әрқайсысының тұрғын үйі болуға
ұмтылуы тиіс.
Міне ... ... ... ... ... ... үйге ... кепілдік береді.
1. Азаматтар тұрғын үй салуға, сатып алуға, белгіленген тәртіппен
мемлекеттік, ... ... үй ... ... алуға құқылы.
2. Азаматтар тұрғын үй немесе пәтер сатып алуға, мемлекеттік тұрғын үй
қорынан тегін немесе жалға алуға ... ... ... жеке ... ... үй тұрғызуына, оның
ішінде қарыз алу жолымен тұрғызуына көмек көрсетеді.
4. Тұрғын үйден қуып шығуға кім-кімге болсын ... ... Қуып ... көзделген жағдайда ғана жүзеге асырылады.
5. Азаматтар тұрғын үйді пайдалану ... ... ... ... ... ... ... тоқтатылуы туралы сотқа жүгінуге
құқылы. Егер ... үйі ... ... ... мүддесіне алынатын
болса, мемлекет оның құнын қайтаруы немесе пәтер беруі ... ... үйге ... болумен бірге, оларға түргын үйді
пайдалануға байланысты міндеттер де жүктеледі.
Олар тұрғын үйді ... ... ... ... үйді күтіп,
тұрғын үйді пайдалану тәртібін сақтауы, пәтер ақыны уақытында енгізіп
отыруы, салықты ... тиіс [16, ... ... ... ... ... тұрғын үй жөніндегі
саясаты айтарлықтай өзгерді. Енді мемлекет бұрынғыдай азаматтардың бәрін
бірдей тұрғын ... ... ... ала ... қабілетті азаматтар өз еңбегімен, өз қаражатымен өздері ... ... ... ... ... үй ... жүргізуіне
жеңілдетілген кредитпен көмектеседі, ал халықтың тұрмысы ... ... ... ... ... ... ... құқығы. Бұл құқық мемлекеттік денсаулық
сактау мекемелерінде көрсетілетін тегін медициналық көмек арқылы жүзеге
асырылады. Бұрын ... ... ... мемлекет көрсетті, яғни барлық
денсаулық ісі мемлекеттің қолында болды. Енді мемлекеттік ... ... ... ... ... тағы ... ... жеке
медициналық мекемелер құрылуда.
Әрине, емханаларды, дәріханаларды және басқаларын дүмшелер емес, арнаулы
медициналық білімі барлар ... және ... ... ... ... ... жеке ... көмекке белгілі бір мелшерде ақы төленеді.
Барлық саладағы дағдарыс ... ... ... жаңа жүйеге
кешуі медициналық ... ... ... ... Мұны ... ... Әр адам қатты сезінеді. Алайда, біздің мемлекетіміз, оның
жергілікті жерлердегі ... ... ... ... ... жасауы тиіс.
Бұл — олардың конституциялық міндеті. Әйтпесе, тек адамдардың, әсіресе
жеткіншек ұрпақтың денсаулығы төмендеп қана ... ... ... ... ... Ал ... күрес бұл жұмысты жоспарлы және жүйелі тұрде
жұргізгеннен әлдеқайда көп қаржы мен күш ... ... ... ... керсетуді жақсарту көп жағдайда жергілікті мәслихат
депутаттарының, жергілікті әкімшіліктердің ... ... ... ... ... сақтау туралы, жергілікті өкілетті және
атқарушы органдар туралы заңдары мынадай ... 1) ... ... олардың денсаулығын жақсарту; 2) өндірісте еңбек ету жағдайын
жақсарту; 3) ... ... ... ... алу және оларды ... ... 4) ... ... ... ... үшін ... жасау, сырқаттанған кезде медициналык көмек көрсету міндетін
жүктейді [1, 108].
Денсаулықты сақтау ... ... ... әр ... ... ... құралдары, отініш, хат және т.б.) пайдаланып, халықтың
қамтылуын жақсарту мәселесін ... ... ... ... ... — қоршаған табиғи орта. Оның жағдайы қандай болса,
адамдардың денсаулығы да сондай.
«Мемлекет адамның өмір сүруі мен ... ... ... ... ... етіп қояды». Соңғы 40 — 50 жылда Қазақстанның ... зор, орны ... ... келтірілді. Ол — Кеңес мемлекетінің ... ... ... Тың ... игерудің нәтижесінде оның құнды
қабаты ... ... Қара ... ... ... бойы ... ... сорып әкетті. Шаруашылықтар жайылымдық жерден ... ... ... ... ... Арал теңізі құрыды.
Азияның ертедегі құл иеленуші мемлекеттерінің өзі суды ... ... ... ... еді. ... ... бойы атом ... нәтижесінде Шығыс Қазақстанның жері, су көздері уланды. Мұның бәрі
адамдардың денсаулығына кері әсер етті. Бүгінгі ... ... ... шегіп отыр, ол келер ұрпаққа да жалғаспақ.
Азаматтардың қоршаған табиғи ортаның өмір мен ... ... ... ... ... ... ... асыруда, біріншіден,
егемен Қазақстан мемлекеті бұрынғы социалистік режимнің ізгілікке жат
саясатынан зардап ... ... ... ... білдіреді.
Екіншіден, Қазақстан мемлекеті алда қоршаған табиғи ортаны ластауға жол
бермейтіндей ... ... ... ... демократия, бір партияның үстемдігінен арылған жағдайда
қоршаған ... ... ... ... қабатының, оның ішінде
жастардың алатын орны үлкен.
Конституцияда жазылған құқықтың іс жүзіне асырылуы үшін, оған ... ... ... ... ... ... ... тосқауыл ортаны ластандыратын кәсіпорындар (мемлекеттік және жеке),
қоршаған ортаны қорғау жөніндегі өз міндеттемелерін ... ... ... ... ... ... жөніндегі прокуратура,
санитарлық инспекция, әкімшілік жанындағы ... ... ... ... ... ... Тағы бір ... — жасына қарамастан әр
адамның табиғатқа жанашырлық ... ... ... ... ортаны
қорғауға елеулі үлес қоса алатындығын (орманда орт ... су ... және тағы ... түсінуі [3, 42].
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы ... беру ... ... ... осы аядағы мемлекеттік саясаттың негізгі
принциптерін белгілейді және ... ... ... ... ... құкығын қамтамасыз етуге бағытталған.
Білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі принциптері мыналар
болып табылады:
1) Қазақстан Республикасының барлық азаматтарының білім алу құқықтарының
тендігі;
2) әрбір ... ... ... ... ... ерекшеліктері ескеріле отырып, халықтың барлық деңгейдегі білімге қол
жеткізуі;
3) білім берудің зайырлық сипаты;
4) жеке ... ... ... және ... ... ... беру ... сабақтастығын қамтамасыз ететін білім ... ... оқу мен ... ... ... беру ұйымдарының меншік нысандары бойынша, оқу мен тәрбиенің
нысандары, білім беру бағыттары бойынша алуан түрлі болуы;
7) білім ... ... ... ... және ... ... академиялық бостандықтары мен өкілеттігін кеңейту;
8) білім берудің ізгілікті және ... ... ... ... және өндірістің интеграциялануы;
10) оқушыларды кәсіптік бағдарлау;
11) білім беру жүйесін ақпараттандыру.
Білім беру ұйымдарында ... ... мен діни ... ... ... ... және ... қызметіне жол
берілмейді.
Мемлекет Қазақстан Республикасының азаматтарына тегін жалпы орта білім
мен ... ... ... ... және егер ... осы ... бірінші рет білім алатын болса, конкурстық негізде мемлекеттік
білім беру тапсырысына сәйкес ... беру ... ... жалпы
міндетті стандарттар шегінде тегін кәсіптік орта білім мен кәсіптік жоғары
және жоғары оқу орнынан кейінгі кәсіптік білім ... ... ... Білім
алушыларға білімнің тегін берілуі мемлекеттік білім беру ұйымдарын ұстауды
бюджеттен қаржыландыру, білім беру ... ... беру ... ... ... ... не ... білім беру гранттарын беру арқылы
іске асырылады [14, ... ... мен ... ... ғана ие ... ... ... жоғары білім туралы заңдарында оқушылар мен студенттердің міндеттері
де көзделген. Өйткені оқу орындарына түсу жалаң мақсат ... ... ... ... ... не ... ... — оқу орындарының құрылысына, құрал ... ... ... жөндеуіне, оқытушылардың жалақысына, стипендияға және
тағы ... әр ... ... инженерлік, дәрігерлік, заңгерлік
және тағы басқа салаларда ... ... ... әзірлеу үшін қыруар ақша
жұмсайды. Оқушылар мен ... ...... оқу, терең білім
алуға ұмтылу, ... ... ... ... ... оқу ... ішкі
тәртібінің ережелерін сақтау. Сонымен бірге олардың абыройлы борышы — ізгі
мұраттарға тәрбиеленген мәдениетті адам болып шығу.
Оқу орнына мынадай ... ... ... ... ... мен ... жарқырап көрінуіне, ізгі дәстүр негіздерін
қалыптастыруға, әр адамның дүниетанымын кеңейтуге жағдай жасау;
- азаматтылыққа, оқушылардың отбасы, қоғам мен ... ... ... ... мәдени, саяси өміріне қатысу қажеттігін түсінуіне
тәрбиелеу;
- ... ... ... ... ... және арнаулы білім алуына
жағдай жасау;
- ... ... және ... адамзаттық мәдениетті зерттеп, халықтық әдет-
ғұрыптар мен дәстүрлерді меңгеруіне жағдай жасау.
Білім берудің мемлекеттік жүйесімен бірге Конституция жеке ... ... ... ... ... және баска оку орындарын
ашуға рұксат етеді. Жеке ... беру ... жеке ... қаржысымен
құрылады [10, 50].
Жеке оку орындарында білім ақылы түрде беріледі. Оларды мемлекеттік
органдар ... оны ... ... ... Олар білімді көлемі
жағынан да, деңгейі жағынан да тиісті ... оку ... аз ... ... ... Тек сондай жағдайда ғана оларды ашуға және қызмет
істеуіне ... ... ... ... мен ... ... ғана
заңдық күші болады.
Сөз жоқ, мемлекеттік және жеке оқу ... ... ... ... ... ... ... жаксартып, терендетуіне
ықпал етуі тиіс. Әрине, адамдар мемлекеттік оқу орнындағымен салыстырғанда
терең және ... ... алу үшін ... түрде окиды. Сондыктан, мемлекет,
бәсекеге төтеп ... ... ... оқу ... ... ... туғызып, білім сапасын көтеруі кажет.
Азаматтардың көркем, ғылыми және техникалық шығармашылық кұқығы туралы
да айта кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... университеттерде, ғылыми орталыктарда
мемлекеттің колдауына сүйенген ғылыми зерттеу жұмыстары жүргізіледі. Екінші
жағынан, мемлекет ... өнер ... ... ашуға, ғылыми
еңбектер мен көркем шығармаларға ... ... ... ... ... ... белгісіз жаңа ұғым —
интеллектуальдық (зияткерлік) меншік ... ... ... Ол да ... ... ... ... құқықтар мен бостаңдықтар туралы
Азаматтық ұғымының өзінде азамат пен ... ... ... мәні бар. Еске түсірейік, азаматтық — ол адамдардың сол мемлекетпен
тұрақты саяси-құқықтық байланысы.
Тиісінше, азаматтар бірінші кезекте өзінің ... ... ... ... ... ... ... бойындағы саяси құқық пен
бостандықты, яғни мемлекет ісін басқарумен, демократиямен тығыз байланысты
құкық пен ... ... ... ... ауданда, қалада,
республикада азаматтар мемлекетті баскару ісіне ... ... ... ... де ... түседі.
Демократиялық мемлекет құру мақсатында, Қазақстан азаматына ... ... кең ... құкық пен бостандық кепілдігі
берілген.
Мемлекетті құрудың ең ... ...... ... ... азаматы барлық: аудандық, қалалық, облыстық
мәслихаттардан Республика ... ... ... ... ... ... қатысады.
Аталған өкілетті органдарды сайлауға жасы 18-ге толған азаматтар
қатысады. Азаматтардың бұл ... ... ... ... ... ... ... және баскаларына қарап шектелмейді. Егер
кімде - кім ... ... ... ... ... онда ол тіпті
қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... азаматтың сайлау құқығын
жүзеге асыруына кедергі келтіруге әрекеттенгендерге жаза ... ... ... ... депутаттыққа кандидаттардың сайлаушылармен кездесу,
кандидатураны, олардың бағдарламаларын ... ... ... ... ... мүмкін.
Кедергі келтірудің күштеу, алдау, қорқыту, сатып алу тәсілдері де ... [1, ... ... ... ... ... тең ... катысады. Әр
адам бір дауыска ие жергілікті атқару органдарына және Парламентке сайлау
кезінде ... тек бір рет ... ... Алайда, ол туралы айтылғандай,
Қазақстан Республикасы ... ... ... ерекшелігі бар.
Республика азаматының саяси кұкығына бейбіт жиналыстар, митингілер,
демонстрациялар, шерулер өткізу, тоскауылдарга тұру ... ... ... белгілі бір мәселелерді шешу немесе азаматтардың еркі мен тілегін
білдіру мақсатында жүргізіледі. Мысалы, сайлаушылар депутаттыққа кандидатты
талкылау ... ... ... жеке ұйым ұжымдары өздерінің мемлекет
саясатына көзкарасын білдіру, ... ... ... ... ... ... үшін жиналуы мүмкін.
Ақыр соңында, азаматтар ... ... ... кезінде өз
еріктерімен демонстрацияларға шығулары мүмкін. ... ... ... ... ... кедергі келтірмеулері тиіс [3, 44].
Саяси құқықтар қатарына жазылатын Қазақстан Респбликасы азаматтарының
маңызды ... ... бірі ... ... ... ... ... бірлестіктерді азаматтар белгілі бір міндеттерді жүзеге
асыру үшін өз күштерін біріктіру мақсатында құрылады.
Республика конституциясы азаматтарды ... ... ... мен ... ... ... ... және оларды еркін
өткізуді қамтамасыз етеді. Дегенмен бұл құқықты пайдалану мемлекеттік
қауіпсіздік, ... ... ... ... ... ... құқықтары
мен бостандықтарын қорғау мүдделері үшін заңмен ... ... ... алайда, анархия, бетімен кетушілік емес. Тәртіпсіздік
ұйымдастыруды көздейтін, ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынады.
Сөз жоқ, азаматтардың әр түрлі коғамдық бірлестіктер құру кұқығының
саяси мәні бар. Мәселе мынада, бұл ... ... ... ... ... өміріне катысуға, атап айтқанда, өкілетті
органдарды ... ... ... ... ... ... бағдарламалар әзірлеуге және тағы басқа, кұкығы бар.
Азаматтар қоғамдық бірлестіктерге өз еріктерімен ... ... ... ... құрылады. Бірлестіктер жарғыларын мақсаты мен міндеті
Конституцияға, заңдарға қайшы келмейтіндей етіп әзірлейді.
Мемлекеттік қызметке кіруге тең ... ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Конституцияда мемлекеттік қызмет туралы бірқатар негіз боларлық ... Онда ... ... ... ... қойылатын талап тек
лауазымдық міндеттер ... ... ... ... [3, ... ... ... асыру, мемлекеттік кызметті
ұйымдастыру негіздерін мемлекеттік қызметкерлердің ... ... ... кызмет саласындағы қатынастарды реттеу мақсатында
Қазақстан Республикасының ... ... ... туралы» 1995 жылғы
26 желтоқсан Заң күші бар Жарлық шығарды. Жарлықта мемлекеттік қызметке
анықтама беріледі.
Қазақстан Республикасында ... ... ... ... ... аппараттарындағы азаматтардың конституция негізінде жүзеге асыратын
және мемлекеттік басқаруды, мемлекеттің өзге де міндеттері мен кызметтерін
жүзеге ... ... ... қызметі. Жарлыкта лауазымдык өкілеттігін
мемлекеттік органның атынан жүргізетін Қазақстан ... ... ... ... ... көрсетілген.
Жарлықта мемлекеттік қызметтің принциптері бекітілген. Бұл принциптерді
мемлекеттік қызметке, мемлекеттік қызметкердің құқықтары мен міндеттеріне,
мемлекеттік қызметкерлермен құқықтық ... ... ... үш топқа
бөлуге болады.
Мемлекеттік азаматтық институт ретінде бірінші топқа мынадай принциптер
жатады: а) ... ... ... ... мемлекеттік қызмет
саласындағы қатынастарды реттейтін Конституция қағидаларын, заңдарын, басқа
да нормативтік құқықтық актілерін мүлтіксіз ... ... ... ... қызмет жүйесінің тұтастығы, ол ... ... ... атқарушы және сот тармақтарына бөлінетіндігіне қарамастан
қызметтің тұтас ... ... ... б) ... қызметтің
үздіксіздігінің мемлекеттік қызмет кадрларының ... ... ... ол бір ... ... ауысып, оның
орнына екіншісінің келуімен мемлекеттік қызметтің ... ... ... ... ... ... а) баршаға жолдың ашықтығы,
яғни, өздерінің қабілетіне және кәсіби даярлығына сәйкес ... ... ... тең ... ... жол ... кез келген
азамат кез келген мемлекеттік қызметке кіре алады ... сөз ... ... жоғарыда айтылғандай, азаматтардың мемлекеттік
органдардағы кәсіби қызметі.
Тиісінше, мемлекеттік қызметке кіргісі ... ... ... ... ... ... және қабілеті болуы керек; ә) азамат мемлекет
қызметіне өз еркімен кіргендіктен, ол өзіне қатысты барлық ... ... ... ... ... Ол үшін ... өкілеттігі шегінде
жоғары тұрған органдардың шешімін орындау міндет; б) өз ... ... ... қызметкер коғамдық пікірді ескеруі тиіс; ... ... көз ... ... ... керек. Сонымен бірге, әрине,
жариялауға болмайтын мемлекеттік құпия сакталуы тиіс.
Принциптердің үшінші тобына ... ... ... ... ережелер жатады. Ол азаматтардың құқықтарының, бостандықтарының
және заңды мүдделерінің мемлекет мүддесінен жоғары ... Бұл ... ... ... ... ... және ... өз
азаматтарына қызмет етуі тиіс екендігінен туындайды.
Мемлекеттік қызмет азаматтардың ... мен ... ... ... ... ... азаматтардың құқықтары және бостандықтарымен
бірге олар өз еріктерімен орындауы тиіс ... де бар. ... ... олардың заңды міндеттерін орындауларын талап ... ... [8, ... ... ... ... атынан Әрекет етеді, оларға
мемлекет берген өкілеттікті жүзеге асырады. Сондықтан мемлекеттің беделі
мен мәртебесін ... үшін ... ... ... ... ... ескере отырып, заң мемлекеттік қызметкерге заңдық ... ... ... де ... қызмет туралы Жарлықта мемлекеттік қызметкер Конституцияны,
Республика заңдарын, сондай-ақ қызмет этикасының ... ... ... көрсетіледі. Осы ережені одан әрі дамыту үшін Президент
Жарлығымен 1997 жылдың 16 маусымында «Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... қызметке келудің қоғам мен мемлекет тарапынан ерекше ... ... ... ... Ал бұл ... ... қызметкері осы «Ережемен» белгіленген жалпыға ортақ этикалық
нормалар мен принциптерді сақтауы тиіс ... сөз. Ол екі ... ... ... ... ... міндетті қызметін орындау кезінде
сақтауы тиіс этикалық нормалар мен принциптер жатады. Атап ... ... ... ... ... ... мүддесін қорғауға міндетті
және Президент саясатын қолдаушы болуы тиіс. Ол ... ... және ... ... ... ... күш салуы тиіс. Ол
жалпыға ортак моральдық - этикалық ... ... және ... ... ... әдеп - ғұрыптары мен ... ... ... ... тура айту, ешкімді алаламау, жемқорлық көріністеріне
қарсы тұру олардың моральдық міндеті болып табылады. Ол карапайым, баска
адамдардың ... ... ... ... ... [1, ... топ — ол мемлекеттік қызметкердің жеке өміріне ... ... Ол ... тыс ... ... не бар? ... ең қолы ... қауіпті қылмыскердің өзі өзінің өмірін, бостандығын сауғалап, ... ... ... адамдардың құқығын, бостандығын, ар-намысы мен қадір - қасиетін
құрметтеу үшін мейлінше адал, тәрбиелі, ... әр ... ... ... ... білу керек. Әрине, адамның ізгі қасиеттері,
негізінен, ... ... ... ... Белгілі бір дәрежеде
адамға биологиялық фактор да ықпал етеді. Бірак, адамды калыптастыратын ең
маңызды фактор — оның ... ... ... заң үшін адамның қандай ортада
тәрбиелеңгенінің ерекше мәні жоқ. Заң ... ... ... және ... әр ... ... ... беру принципіне сүйенеді.
Салықтар және алымдар төлеу міндеті. Мемлекеттің, барлық адамдардың,
мемлекет каржыландыратын ұйымдар мен ... өмір ... ... ... мен алымдар болып табылады. Рыноктық қатынастарға көшу,
жеке кәсіпкерлікті дамыту жағдайында ... мен ... ең ... жеке адамдардан, азаматтардан түседі. Салыкқтар мен алымдарды дер
уақытында саналы түрде ... ... ... ... ... ... де қуаты арта түседі, адамдардың өмірін жақсартуға, білім,
ғылым, ... ... ... зейнетакы төлеуге қаржы көбірек
жұмсалатын болады.
Салықтар мен алымдар республикалық және ... ... ... ... Республикалық салықтар мен алымдарды ... ... ... және ... алымдар, баж салықтары — салық төлеушілерден ... ... ... ... Жеке ... — ол Қазақстан Республикасының азаматы,
шетелдік азаматтар және азаматтығы жоқ адамдар. ... ... мен ... тек ... ... ғана ... шетел
азаматтары және азаматтығы жоқ адамдар да төлейді. Бұл және ... ... ... еткен кызмет түрлерінің бәрімен айналыса алады ... ... ... жағдай жасайды, олардың өмірін, денсаулығын,
мүлкін қорғайды, бұған ... ... ... ... ... ... де ... материалдық қолдау көрсетуі тиіс, яғни, мемлекет
бюджетіне заңмен белгіленген ақшалай қаражатты енгізуі керек.
Салықты төлемегені үшін кінәлі ... ... ... ... Қазақстан қоғамының экономикалық негізін
меншіктің екі түрі: мемлекеттік және жеке меншік ... ... ...
ол материалдық кұндылық және пайдалану үшін, ... ... ... ... ... ... иесі өз ... пайдалануға құқылы. Бірақ меншікті
пайдалану коғам шеңберінде, адамдар арасында жүргізілуі және ... ... ... зиян ... тиіс.
«Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне ... ... ... ... ... пайдаланудың конституциялық талабы
мемлекетпен бірге азаматка да қатысты.
Азаматтардың өз ... ... ... міндетін ерекше атап айткан
жөн. Енді мүлік дегеніміз тек жеке қажеттілікті қанағаттандыруға ... ... ... жағдайында зауыттар, фабрикалар және ... мен ... ... ... да меншігіне өтеді. Осы
мүлік иелері оны ... ... ... ... ... да ... ... тигізбейтіндей етіп пайдалануы кажет.
Бұл міндет орындалмаған ... ... адам ... ал ... ... ... Сондай - ақ, олар өндіріс құралдарын
алуға, кәсіпорындар құруға ... ... ... ... ... да жүктеледі.
Қазақстан Республикасын қорғау — ... ... ... ... ... ... ... әскери борышын
өтеуге міндетті.
Әскери кызмет — республика азаматтарының Қарулы Күштер ... ... ... өтеуіне катысты мемлекеттік кызметтің ерекше
нысаны.
Әскери ... ... ... матростардың, сержанттардың және старшиналардың аз
мерзімдік әскери ... ... ... және старшина кызметінде келісімшарт бойынша
орындалатын әскери кызмет;
әйелдердің бөлімдерде ... ... ... ... ... оқу ... курсанттарының әскери қызметі;
прапорщиктер мен мичмандардың әскери қызметі;
офицер құрамының әскери кызметі.
Әскери міндетін ... ... ... ... және 50 ... асқан ер адамдар;
18 жасқа дейінгі және 40 жастан ... ... ... міндетін өтеу — әр азаматтың Отан ... ... ... ...... ... діни ... әлеуметтік жағдайына
т.б. қарамастан олардың Отаны [1, 119].
Отбасының құқықтық негізі
А. Отбасы — ... ең ... ... Сондықтан мемлекет оған ерекше
қамқорлықпен қарайды, мүмкіндігіне ... ... кім ... болсын
сырттан заңсыз араласуынан қорғайды. Әрине, некеге отырған, отау ... ... те ... бір ... ... Тек осындай талаптар
орындалған жағдайда ғана мемлекет ... ... ... ... ... қабылдайды. Мұндай талаптар кездейсоқ емес, олар азаматтардың
(олардың кемелденуінен және т.б.), ... ... ... отбасы —
игілік негізі) мүдделерінен туындайды. Сондықтан отау тігу үшін ... ... ... ... ... жасы ... үшін - 18 жас, ал қыздар үшін 17 жас болып
белгіленген. ... ... ... жасы бір ... ... мүмкін.
Неке жасын кеміту туралы өтінішті тұрмысқа шығатын қыздың өзі жазуы
керек. Мұндай ... ... ... да жаза ... ... ... қыздың өзінің келісімі керек. Некеге тұру жасын қысқарту ... ... ... шешеді. Әдетте, толыкқ қабілеттілік 18 жастан
басталады (азаматтық қатынаска өз еркімен тұру және өзінің әрекетіне өзі
жауап ... ... ... 17 ... ... тұруға рұқсат етілсе, отбасылық
қатынаста толық қабілеттілік некеге 18 жасқа ... ... ... ... ... ерлі - ... бала тәрбиесіндегі, мүлікт
пайдаланудағы, отбасылық өмірдегі баска да мәселелерді шешудегі құкықтары
мен міндеттерінің ... ... жоқ, неке әйел адам мен ер ... екі ... ... ... Тек ... неке ғана заңды деп есептеледі. Егер кімде - ... ... ... ... онда ... әрекет кылмыс деп есептеледі.
Мәжбүрлеу әртүрлі: ұрып - соғу, денеге жарақат салу, бостандығынан ... ... және т.б. ... ... ... азаматтық хал актілерін жазу мекемелерінде тіркеледі. Бұл мән ... ... ... ... ... құқы мен ... неке АХАЖ-да тіркелгеннен
кейін ғана пайда болады. Тек ... ... ғана ... ... ерлі –
зайыптыларды қорғау туралы міндеттеме алады, оларды ерлі - ... ... ... бұл ... ... ... - ... бостандығы жағдайында адамдар діни рәсімдерді, әдет-
ғұрыптарды ... ... діни ... некеге тұра алады.
Қазақстан Республикасының Заңы мұндай некеге тыйым салмайды. ... ... ... күші бар деп ... Бұл, ... ... ... жағдайларда олардың некелік ... ... ... ... (сот, ... және тағы басқа).
Халықтың, қоғамның бүгіні мен болашағы отбасы тағдырымен, олардың
игіліктерімен тығыз байланысты. ... заң ... ... ... ... ... ... қояды [17, 98].
Мынадай жағдайларда некеге тұруға рұқсат етілмейді:
1. Некеге тұруға ... ... ... ... адаммен некеде
тұрса. Мұндай шарт бір ғана неке принципінен туындайды. ... ... деп ... ... АХАЖ-да тіркелген және бұзылмаған неке танылады.
2. Тікелей алыс, жақын ... ... және ... ... аға ... ... бала етіп асырап алушылар мен асырауға алынғандар
арасындағы некеге тыйым салынады.
Заң тікелей туыстық ұғымына түсінік бермейді. ... ... әке ... ана және ұл ... кыз, әже ... ата және ... ... болып табылады.
Бір ата-анадан (әке мен шешеден) тарағандар қандас аға-іні және апа-
сіңлілер болып есептеледі. Егер анасы бір, ... ... ... ... ... ... ... аға-іні, апа-сіңлілер жартылай қандастар деп есептеледі.
Туыс ... ... де ... Ол әр ерлі-зайыптының бұрынғы некеден
туған балалары. Заң мұндай аға-іні және ... ... ... Бала етіп ... ... мен ... алынған балалар өздерінің
құқықтары мен ... ... шығу тегі ... ата-аналарға және
балаларға теңестіріледі. Олардың арасындагы неке моральдык ... ... ... ... ... ... ... салынады.
4. Рухани дертке шалдыққандар немесе ақылы кем ... ... де ... салынады. Ол үшін, сот мұндай ауру адамдардың некелесуге
қабілетсіздігін тануы тиіс. Өкінішке орай, адамдар ... дерт ... ... ... барлық уақытта бірдей біле бермейді немесе мұндай
жағдайға назар аудармайды. Ал ... ... ... есті ... ... Болашақ ұрпақ тағдыры үшін отау ... ... ... керек.
Некеге отырғысы келетін азаматтар бір-бірінің денсаулығы туралы мейлінше
хабардар ... тиіс [18, ... Отау ... кейін ерлі - зайыптылардың құқығы мен бостандығы пайда
болады. Егер некелескенге дейін ер адам мен әйел ... ... ... ... ... ... ... олардың арасында заң
нормаларына негізделген құқықтар мен ... ... ... ... ... құқық екі топқа: жеке құқықка және мүліктік
құқықка ... ... ... ... ... оны одан ... ... алуға
болмайды. Оған тегін, мамандығын, жеке қалауы бойынша қызмет тандау құқығы
жатады. Заң бойынша әйел кыз кезіндегі тегін ... ... ... ... ... өмірдегі мәселелерді шешкен кезде ерлі - зайыптылардың бірінің
өз пікірін екіншісіне таңуға құқығы жоқ, әйтпесе, ол жеке ... ... ... мамандық, қызмет орнын таңдауын
шектеуіне кұқығы жоқ. Бұл мәселелер мәжбүрлеусіз, бірі-бірінің бостандығы
мен қадір-қасиетін құрметтей отырып шешілуі тиіс.
Конституция бойынша ... ... ... ... ... және тандауға
әйелі мен ері тең құқылы.
Бірлескен өмір кезінде жиналған мүлік ортақ ... ... ... ... мүлік ерлі-зайыптылардың екеуінің ... ... ... ... зайыбы жұмыс істемеуі, үй шаруасындағы
еңбекпен, бала тәрбиесімен айналысуы ... ... ... ... ... кірісі де ортак мүлік болып есептеледі. Әрине, егер отбасында
мүліктің кімдікі екендігі туралы егесулер ... ... олар ... шешу ... өтінішпен сотқа жүгіне алады.
Сот мүліктің пайда болуына қатысты барлық мән - ... ... ... ... ... ... ерлі-зайыптылардың тәртіп жағдайын (екеуі де салауатты өмір салтын
ұстана ма немесе бірі жағымсыз кылықтарға бой ... ба, ... ... пе және тағы ... ... деген, балаларына деген ... ... ... ... (пәтер, машина және тағы басқа) ерлі-
зайыптылардың бірінің атына жазылады. Тіпті, осындай ... ... ... ... ... болып табылады.
Сондыктан ерлі – зайыптылардың бірі екіншісінің келісімінсіз ол заттарды
сатуға, алмастыруға, сыйлауға және тағы басқа кұкығы жоқ. Ерлі – ... ... ... ... ... ... тиіс.
Ерлі – зайыптылардың біреуінің ғана иелігіндегі мүлік те болуы мүмкін.
Оған некелескенге дейінгі ... ... ... ... ... Олар ... мүлік болып табылмайды.
Ол мүліктерге ерлі-зайыптылардың әрқайсысы тиісінше өзі ... ... ... ... ... ... Жеке ... жеке пайдаланудағы
заттар да жатады (сырт киім, аяқкиім және тағы басқа). ... ... ... ... алынған құнды заттар жалпы ортақ меншік болып табылады
[1, 120].
Өз мүлкіне келтірілген зиян үшін ерлі-зайыптылардың әрқайсысы өзі ... ... Егер ... ... ... ... ... мүлкін бүлдірсе, ол өзінің жеке мүлкімен жауап береді, ал егер ... онда ... ... өз үлесінен төлейді.
Егер жалпы ортақ мүлік жасалған қылмыстың нәтижесінде пайда болса немесе
көбейсе, онда ... ... ... орны ... ... есебінен
толтырылады. Әрине, бұл мәселелердің бәрі осы іске ... ... ... - жақты тексерілуі негізінде сот арқылы шешіледі.
Айтылғандардан көрінгендей, ерлі-зайыптылар арасындағы қатынас жалпыға
мәлім моральдық нормаларға ғана ... заң ... да орай ... ... ... ... ... сот шешеді, сот алдында олардың құкықтары
мен міндеттері, сондай-ақ жауаптылығы да бірдей.
Ерлі - зайыптылар бірінің алдында бірі ... Ол ... ... қана ... ... ... заң ... да жауаптылық.
Заңды жауаптылық ерлі - зайыптылардың бірі ... ... ... ... ... материалдық кемтарлык жағдайында және
тағы басқа) мұқтаж болған, ал екіншісі көмек көрсетуден саналы ... ... ... ... ... ... заң ... мұқтаж жағының екіншісінен
алимент өндіріп алу туралы сотқа жүгіну құқын береді.
Іс жағдайын мұқият қарағаннан ... ... сот ... ... ... ... ... босатылуы мүмкін. Егер отбасының
ажырасуына зайыбы кінәлі болып табылса (аналық міндетін ... ... және тағы ... онда ол ... алу ... ... ... барлық уақытта бірдей ата - аналық құқық пен
міндетгі ... ... ... ... ... ... ... [18, 8].
Балаларына қамқорлық — ата - аналардың қасиетті борышы.
Балалар — қоғамның болашағы ... ... ... Алайда, өкінішке
орай, осы бір қарапайым ұғымды ұқпайтындар табылады. ... ... ... қамқорлық туралы моральдық нормалармен бірге, ... үшін ... ... де белгілейді.
Заң ата - аналардың балаларының ... ... ... және
қанағаттандыруын талап етеді. Балалардың заңды мүддесі дегеніміз не?
Бұл біріншіден, балалардың денінін сау болуы; ... ... ... ... ықпал ету; үшіншіден, балаларын адамдар қоғам, мемлекет
алдында азаматтық жауапкершілік рухында тәрбиелеу.
Өз кезегінде мемлекет отбасының ... ... ... ... Атап
айтканда, көп балалы отбасыларға материалдык көмек көрсетеді. Мысалы,
олардын фермерлік ... ... ... ... жасайды [19, 323].
Б. Ата-аналардың балаларға қатысты құқықтары мен міндеттері.
Ата-аналар балаларын оқыту және тәрбиелеу үшін ... ... ... оқу ... ... ... ата-аналар балаларын кәмелеттік жасқа жеткенше және арнаулы білім
(орта, жоғары) ... жеке өмір ... ... ... ... ... тәрбиелеу мен оқыту — тек құқық қана емес, сонымен бірге
белгілі бір ... ... ... ... ... ... орта ... алуы міндетті болғандыктан, олардың ... ... ету, ... ... ... ... міндеті болып табылады.
Бұрын мектептер тек мемлекет қарауында ... ал енді ... беру ... ... ... ... тиіс жеке ... құрылуда.
Тек осындай жағдайда ғана жеке мектептерде берілетін куәлік ... ... ... ... ... ... ... бірге жеке мектептерде де
окытуға кұкылы.
Кейбір мектептер (гимназиялар, колледждер) жеке ғылым ... ... ... білім береді. Әр халыктың балаларды тәрбиелеуге қатысты
жүздеген жылдар бойы калыптасқан ... ... бар. ... ... ... ... «сәби шағынан бастап ержеткенге дейін
заттық және ізеттілік жөніндеп сұранысына; ең кем дегенде ... ... ... және ... ал жоғары мәнінде өмір сүруіне
қажеттіні алуына, бойына ... ... ... ... ... адам — дөрекілікке, көргенсіздікке қарсы өнегелілік кағидасын
бойына сіңірген адам. Ата-ананың ізгі де, азаматтық та міндеті — ... ... ... ... бірінші кезекте өз балаларын ұлттық әдет-ғұрыппен,
дәстүрмен, өнегелілік қағидалармен тәрбиелеуге тырысады.
Жеке адам да, қайсы бір ... ... те ... діни және ... ... ... әлеуметтік діни теңсіздіктер көздейтін міндеттер
қойып, осы мақсатта жұмыс жүргізе алмайды.
Басқаша ... ... және ... ... ... ... ... қорлауға болмайды. Әр ұлттың ішкі өз әдет-ғұрпы, дәстүрі өзіне
жақын. Сонымен бірге кез келген ұлттың адамдары оқшау өмір сүрмейді, ... ... ... ... ... өмір ... жағдайда баланы тек басқаларынан басым болатын ұлттық қағида,
дәстүр рухында ғана ... ... ... жақындастыруға, олардың
бірге оқуына, бірге қызмет етуіне, бірге өмір сүруіне игі әсер етпейді.
Ондаған жылдар бойы бір ... ... өмір ... ... орыстар,
украиндар, өзбектер, немістер, татарлар, корейлер және ... ... ... дәстүрлер, әдет-ғұрыптар аз емес. Енді дербес
өмір сүру жағдайында олар одан да ... ... ие ... ... ... ... барлық азаматтары — бір, біртұтас халық.
Өз балаларын тәрбиелей отырып, ата-аналар балаларының ... ... ... ... ... ... ... балалар өз мүдделерін қорғай алмайды [1, 127].
Ата-аналар, біріншіден, өз балаларының кұқығын қорғауға тиіс. ... ... ... жеке және ... құқықтар жатады.
Екіншісіне, балалардың заңды мүдделері жатады. Оған, атап ... ... ... бір ... ... мұралыққа құқық пайда болуы
мүмкін фактілерді белгілеу құқықтары жатады. Құкықтар мен мүдделерді қорғау
балалардың құқығын бұзушылықпен күресте көрінеді.
Ата-аналар өз ... ... ... ... ... Ол ата-
аналардың, белгілі бір жағдайларда балаларға қорғаншылық және қамкоршылық
органдарымен тағайындалуы мүмкін қамқоршы мен ... ... мен ана тең ... ... ... де ... ... заңды өкілдері болып табылады.
Ата-аналардың өздерінің балаларына қатысты табиғи міндеттерін саналы
түрде сезінбеуі немесе оларды ... ... ... ... ... ... жайттер өмірде жиі кезедеседі. Әрине, өз балаларының
тәрбиесіне нем-құрайды қараудан, ең алдымен, ... ... ... ... ... ... өздері жиі таяқ
жейді. Бірақ, тәрбиесіздік құқық бұзуға қолайлы жағдай ... ... ... ... ... зиян ... Сондықтан өзінің
борышын өтемейтін ата-аналарға қатысты заң ықпал ету шараларын көздейді.
Ерекше жағдайларда ата-аналар ... ... ... өздерінің
құқықтарынан айырылуы мүмкін.
Ерекше жағдайлар деп нені ... ... ... ... ... ... орындаудан жалтару жатады. Мұндай келеңсіз жайт ата-
аналар адамгершілік тәрбиесіне мән бермеген, балаларының ... ... және ... ... ... ... ... жағдайда туады.
Екінші бір келеңсіз жайт, ата-аналық құқықтардың теріс пайдалануы болып
табылады. Мысалы, оқуға қатысуға, сабаққа ... ... ... ... ... да әрекеттермен оларды білімнен қол үзуге мәжбүр етеді.
Үшіншіден, ата-аналар (ата-ана) ... ... ... ылғи ... ... ... ... қоюы, үйден қуып жіберуі, баланың намысына
тиюі және тағы басқа қиянат жасауы мүмкін [18, 6].
Төртіншіден, ... ... ... ... ... ... ... кері ықпал етуі мүмкін. Бесіншіден, егер ата-аналар
ішімдікке салынып кеткендер немесе ... ... олар ата – ... ... - ... ... ... ата-аналар мен балалар арасындағы азаматтық
қатынасты тоқтатады. Сот ата-аналық құқықтан айырған бұл ата-аналар бала
(балалар) ... ... ... ... да жеке ... жоғалтады, ол
басқа адамнан баланы талап ете алмайды, ... өкіл ... ... ... ... ... да ... айрылады. Алайда, ата-аналық
құқықтан айрылғандар балаға материалдық көмек көрсетуден босатылмайды. Егер
ата-аналар (ата-ана) өзінің ... ... ... ... ... келтірілуі мүмкін.
Ата-аналық аялаудан айрылған балаларға қамқорлық жасау, оларды асырау
мен ...... ... ... ... ... ... — кез
келген халыктың дәстүрі. Бұл іспен мемлекеттің арнаулы органы айналысады.
Ол - ... беру ... және ... ... ... ... ... органдары.
Ата-анасынан жетім қалғандар туралы осы органдарға хабарлау керек. Олар
қамқорлықсыз қалғандарды қанатының астына ... ... ... ... ... пен ... балалардың өздері өз
құқықтарын қорғай алмайтын, өз міндеттерін орындай алмайтын болғандықтан
балаларды ... ... ... ... ... үшін ... 15 ... дейінгі балаларға, ал корғаншылық - 15 жас пен ... ... ... ... және ... болып
туысқандарынан немесе өзінің міндетін ... ... ... әзір ... ... өз жағдайларын теріс пайдаланса, қорғаншы-лыкка алынғандардың
мүлкін иеленіп кетсе, ... ұрып – ... ... ... ... алмаса, онда
олар қамқоршылық құқықтан айырылады [18, ... ... ... ... ... ... және өз ... өз
еңбегімен жасауға қабілетті ересек балалардың міндеттері жөнінде болып
отыр. Ата-аналарына қатысты олар заң бойынша да ... ... қала ... ... еңбекке қабілетті балалар еңбекке жарамсыз ата-
анасына камқорлық жасауға міндетті» [2, ... ... ... мәжбүрлеусіз-ак қамқоршы болу, сөз жоқ,
балалардың перзенттік ... адам үшін одан ... жан ... бола ... ... ... ... ата-аналарына ықтиятты камқорлық жаппай ... ... өз ... ... ... ... Конституцияға ешқандай
бап енгізудің қажеті еді. Әрине, балаларының болашаққа ұсытыны ата-анасына
көбіне байланысты.
Заң міндетті ... онда ол ... ... ... да белгілейді. Кәмелеттік жасқа толған балалар, егер ата-аналары
еңбек етуге қабілетсіз ... ... және омір ... кажетті қаражаты
болмаса оларды асырауға міндетті [19, ... ... ... ... ... ... ықыласына
бөленуі тиіс. Тіпті, кезінде баласын асыраудан ... ... ... олардың өткендегі кемшілігі үшін кек алуға ұмтылмағаны
жөн. Кең жүректілігімен адамдар өз балалары алдында да, ... да өз ... ... ... мен ... ... мен бостандығын қамтамасыз ету және қорғау
үшін құрылған мемлекеттік институттар.
Қазақстан Республикасында адамдар мен ... ... ... ... ... мен ... қорғау мен жүзеге асыруды
қамтамасыз етуі тиіс мемлекеттік институттар ... және ... ... ... мен ... ... және ... ету жөніндегі
маңызды мемлекеттік ... бірі ... ... болып табылады.
Президенттің тиісті өкілеттігінің заңдық негізі Конституцияда, сондай-ақ
Президенттің Президент туралы ... заң күші бар ... ... ... ... — адам және ... мен бостандықтарыныц нышаны әрі кепілі деп жазылған, ... ... ... халыққа беретін антында мынадай сөздер ... ... адал ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясы мен ... ... ... ... құқықтары мен
бостандықтарына кепілдік беруге салтанатты түрде ант ... мен ... ... мен ... ... ... мәселелер бойынша Парламент мәжілісіне қарауға Үкімет енгізетін
құқық қорғаушылық заң жобаларына Президентің бастамашылығы ... ... мен ... ... ... ... ... бірі болып табылады.
Үкімет арқылы Президент бастамашы болған кейбір заңдарды айтсақ та
жетеді.
Қазақстан Республикасының шағын кәсіпкерлікті ... ... ... ... ... азаматтарының денсаулығын қорғау туралы Заң,
Қазақстан Республикасында мүгедектігі бойынша, ... ... және ... ұлғаюына байланысты мемлекеттік әлеумет-тік
жәрдемақы төлеу туралы Заң, және тағы ... ... ... ... ... ... нормативтік азаматтық актілер сиякты, адам ... ... мен ... ... ету үшін жеке
сипаттағы актілер де ... ... ... ... актілері туралы»
Жарлығында жарлықтармен адам мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын
қамтамасыз ету ... ... ... ... Ол Президенттің
тиісті Жарлығымен бекітілген мемлекеттік ... ... ... ... ... бойынша: а) мемлекет ... ... ... мен ... және заңды мүдделерінің
басымдығы; ә) жалпыға ортақтық, яғни, ... ... ... ... тең ... б) қоғамдық пікірді еске-ру мен жариялылық
мемлекеттік қызметтің маңызды принциптері болып табылады [20, ... ... ... мемлекеттік органдар қызметінің азаматтардың
құқықтары мен бостандықтарын ... ... және ... көздейтіндей
принциптер қарастырылған. Бұл принциптер Президенттің ... ... ... сәйкес мәртебесін белгілейтін ... ... ... ... Республикасы ішкі істер
органдары туралы» 1995 жылғы 21 желтоқсандағы Жарлығында, бұл органдардың
адам мен ... ... мен ... ... ... және ... алдын алу және жолын кесу жөніндегі қызметті ... ... ... адам мен азаматтың саяси, әлеуметтік-экономикалық
және жеке құқыктары мен бостандықтарын жүзеге асыруды ... ... ... ... Атап ... ... республика азаматтығын,
саяси баспана беру мәселелерін ... ... ... ... және өзге де атақтар береді. Президент ауыр ... ... ... ... ... салуды, сондай-ақ ... ... ... мен ... ... ... ... үшін
пайдаланады [21, 394].
Қазақстан Республикасының демократиялық институттарына, азаматтарының
қауіпсіздігіне ... ... ... жағдайда Президент қалыптасқан жағдайға
орай шаралар қабылдауға құкықты. Атап ... ... ... ... және оның ... аймақтарына төтенше жағдай енгізіп,
Қарулы Күшті қолдана алады.
Қазақстан Республикасы Президентінің жанынан ...... ... адам ... ... ... ... кұрылды. Комиссияның
басты міндеті Президенттің конституциялық мәртебесі — оның адам ... ... мен ... ... адам мен ... мен ... қамтамасыз ету және қорғау тетігін жеңілдетуді
жүзеге ... ... ету ... ... бұл ... ... мақсатында мемлекет басшысының және
комиссияның атына адам мен азаматтардың құқықтары мен ... ... ... ... адам ... сақталуы туралы жыл сайын
баяндамалар жасайды, адам мен ... ... мен ... ету ... ... ... ... және тағы басқа
әзірлейді.
Парламент та адам мен азаматтың құқықтары мен ... ... мен ... ... ... маңызды мемлекеттік институттардың
бірі. Парламент мұны, негізінен, заң шығару қызметі аркылы жүзеге ... ... ... ... ... көрінген.
Парламент жеке тұлғалардың азаматтық субъектілігіне, азаматтық құқықтар
мен бостандықтарға, жеке ... ... ... ... мен ... ... ... басқару органдарын құру мен
қызметінің негіздерін белгілейтін маңызды қоғамдық қатынастарды ... ... адам мен ... ... мен ... жүзеге
асырылатын қоғамдық қатынастардың негізгі салалары Парламент қабылдайтын
заңдар арқылы реттеледі.
Сот, ішкі ... ... ... ... адам мен ... мен ... ... мен қорғауға ықпал ететін органдар
болып табылады.
Адамның құқықтары мен ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының «Күзет қызметі туралы» 2000 жылғы 19 қазаңдағы Заңы. «Күзет
қызметі туралы» ... ... ... ... күзет
қызметінің азаматтық негіздерін белгілейді.
Күзет қызметінің негізгі ... жеке ... ... мен ... ... және өзге де ... қол ... қорғау:
2) жеке және заңды тұлғалардың мүлкін құқыққа қайшы қол ... ... ... болып табылады [1, 130].
2.3 Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтардың құқықтық
жағдайы
Қазақстан Республикасының Президентінің Қазақстан Республикасындағы шет
ел азаматтарының құқықытық жағдайы туралы 1995 ... 19 ...... күші бар Жарлығына сәйкес, уақытша келетін шет ел азаматтары ... жоқ ... ... ... ... ... ... реттеу мақсатыныда Қазақстан
Республикасының Үкіметті қаулы ... Қоса ... ... ... Республикасында тұрақты тұруға
рұқсаттар алуға үміткер шет ел азаматтарының және ... ... ... ... болу кезеңінде өздерінің төлем
жасау қабілеттілігін растау ережесін бекітілсін.
2. Қазақстан Республикасының Ішкі істер министірлігі өзінің нормативтік
құқықтық ... ... ... ... Осы қаулы жарияланған сәтінен бастап күшіне енеді.
1. Осы Ереже Қазақстан ... ... ... шет ел азаматтарының құқықытық жағдайы туралы» 1995
жылғы 19 ... № 2337 заң күші бар ... ... көші –
қоны туралы» Қазақстан Респуликасының 1997 жылдғы 13 желтоқсандағы
Заңына ... ... және шет ел ... мен ... ... өздерінің төлем жасау қабілеттілігін растау тәртібін
айқындайды.
2. Шет ел ... мен ... жоқ ... ... ... тұру ... ... белгіленген
тәртіппен берілетін рұқсатты алу туралы қолдаухатпен жүгінген кезде
өздерінің төлем жасау қабілеттілігін ... ... ... Республикасында болу кезінде өзінің төлем жасау
қабілеттілігін растау үшін ішкі істер органдарына мынандай:
1) тұрақты тұруға ... ... ... ... күнге белгіленген
бір мың үш жүз жиырма еселенген ең ... ... ... тең ... одан ... ... білдіруші тұруға ниет білдірген елді ... бір ... ... 15 ... ... ... үй сатып алуға жеткілікті
сомада банктік шотта ... ... ... банк ... ... ... ... тұлғасының қолы қойылған
Қазақстан Республикасының резиденті – банктік құжатын ұсынады.
Соманың ... сол ... ... ... ... ... ... құнына
сәйкес, жылжымайтын мүлікке арналған құқықтарды онымен ... ... ... ... ... ... орган берген құжаттың
негізінде белгіленеді.
Өтініш берушіге тұрғын үй беру туралы жеке немесе заңды тұлғамен ... ... ... үй ... алу үшін ... ... ... банктің
құжаты талап етілмейді.
3) Төлем жасау қабілеттілігін растайтын ұсынылған ... ішкі ... ... ... ... және ... Республикасында
тұрақты тұру құқығына рұқсаттар алу материялдарына қосылады.
Қазақстан Республикасының Конституциясы Республика аумағына келген шетел
азаматтарының және ... жоқ ... ... ... ... принциптерді бекітті [22, 130].
Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда өзгеше көзделмесе,
шетелдіктер мен азаматтығы жоқ ... ... ... ... ... мен ... пайдаланады, сондай-ақ міндеттер
аткарады.
Қазақстан Республикасы Президентінің «Шетелдік азаматтың азаматтық
жағдайлары туралы» ... ... ... ... Онда ... ... республикадағы мәртебесі туралы
халыкаралық шарт нормаларының басымдығы орныктырылды. Егер ... ... ... ... ... ... туралы жарғыдағыдан өзге ереже белгіленсе, халықаралық шарттағы
ереже қолданылады. ... ... ... және ... жоқ адам ... береді.
Қазақстан Республикасының азаматтары болып табылмайтын, өзге мемлекеттің
азаматы екендігі дәлелденген адамдар ... ... ... деп ... ... азаматы болып табылмайтын және өзге
мемлекеттің азаматы ... ... жоқ ... ... жоқ
адамдар деп танылады [23, 7].
Президент Жарлығында Қазақстан Республикасындагы шетелдік ... ... ... ... Олар мыналар болып табылады:
1. Қазақстан Республикасындағы шетелдік азаматтар да Конституцияда және
заңдарда белгіленген барлық құқықтар мен ... ие және ... ... ... ... Конституциясының II бөлімінде
31-бапта айтылған.
Қазақстан Республикасы ... ... ... ... мен ... азаматтарына бірдей берілген құқықтар мен
бостандықтар, атқарылатын міндеттер туралы айтылады. Бұл — ... мен ... ... міндеттер туралы баптар. ... ... ... ... ... ... ... деген сөздер пайдаланылады [24, 8].
2. Шетелдік ... ... ... мен ... ... ... шарттарымен белгіленуі мүмкін.
Халыкаралык шарттар ... ... ... мен ... ... ... ... шарттарда Қазақстан Республикасы заңдарында қарастырылғаннан
өзге ережелер болуы ... Егер ... ... Парламентте бекітілетін
болса, ондағы ережелердің Қазақстан Республикасы ... ... ... Қазақстан Республикасындагы шетел азаматтары шығу тегіне, әлеуметтік
және мүліктік жағдайларына, нәсілдік және ... ... ... ... дінге қатысына, руына және қызмет сипатына қарамастан заң
алдында тең.
Бұл ... ... ... ... ... ... ... халықаралық азаматтық актілерде жекелеген топтарға орай
нақтылануы мүмкін. Демек, дипломатия-лық қатынастағы ... ... ... ... ... ... ... біраз өзгелеу.
4. Шетелдік азаматтар өздеріне берілген құқықтары мен бостандықтарын
Қазақстан Республикасының мүддесіне, Қазақстан ... және ... ... ... ... ... мен бостандықтарына және заңды
мүдделеріне зиян келтірмейтіндей етіп пайдаланулары тиіс. Сонымен бірге
Қазақстан Республикасының Конституциясы мен ... ... ... ... орындауға тиіс міндеттер жүктейді. ... ... ... ... тең ... негізде заңдык жауаптылыққа тартылады. Бұл
туралы тиісті заңдарда анык айтылған .
Шетелдік азаматтар: 1) Қазақстан Республикасында ... ... және ... ... ... тұрақтын болып екі топқа бөлінеді. ... ... ... ... ... ... ... азаматтар тұрақты
тұратындар деп танылады.
Қазақстан Республикасында өзге заңдық негізде тұратындар Қазақстан
Республикасына ... ... деп ... Олар ... келуге рұқсат етілген белгілі бір мерзімі өткеннен ... ... ... ... ... ... азаматтық жағдайлары туралы» Жарлығы
белгілі бір жағдайларда шетелдік ... ... ... ... ... ... ... а) мемлекеттік ауіпсіздікті қамтамасыз ету,
қоғамдық тәртіпті немесе халыктың денсаулығын сақтау ... ... ... ... ... мен ... ... максатында;
б) егер шетелдік азамат Қазақстан Респуб-ликасының ... ... ... ... ... мен ... ... шақырса; в)
егер мемлекетаралық, ұлтаралық және діни алауыздык отын қоздырса; г) егер
террорлық әрекеті үшін ... және тағы ... ... ... [25, ... азаматы Қазақстан Республикасының бұған өкілеттігі бар мемлекеттік
органдардың басқа мемлекетке баруға рұқсат еткендігі туралы ... ... ... ... шыға ... азаматтың елінің келісімі негізінде шығуының басқа да тәртібі
белгіленуі мүмкін. Белгілі бір жағдайларда ... ... ... ... ... Рұқсат етпеу: а) егер шетелдікті ... ... үшін ... ... — істі ... ... ә) егер
қылмысы үшін сотталса — жазасын ... ... б) егер сот ... ... жалтарса — міндеттеме орындалғанға дейін және т.б.
жағдайларда белгіленеді.
Көрсетілген ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
шектеу болып табылмайды. Олар адам ... ... ... актілерге
қайшы келмейді.
Олар Қазақстан мемлекетік органдарының жалпыға бірдей белгіленген заң
нормаларына негізделген.
Қазақстан аумағында ... ... ... ... ... ... жалпы негізде жауаптылыққа тартылады.
Сонымен бірге шетелдік азаматтар солар үшін арнайы белгіленген ... ... ... құжатсыз тұруға рұқсат етілмейді. Олар солар үшін
белгіленген тіркелу және орын ... ... ... келу ... ... ... ... Бұл ережелерді бұзса шетелдіктер әкімшілік
жауаптылыққа, сондай-ақ егер ... ... ... ... ... жауаптылыққа тартылады.
Белгілі бір жағдайларда шетелдік азаматтар республика шегінен күштеп
шығарылуы мүмкін. Мұндай ... егер ... ... ... ... ... ... егер бұл халықтың денсаулығын және
имандылығын қорғауға қажет болса және т.б. ... ... [26, ... ... ... мемлекет болуды аңсайды, қандай мемлекет құруды
армандайды, ... ... ... ... ретіндегі идеалы не десек, онда
біз Республика Конституциясының 1 – бабына назар ... ... ... деп ... ... ... өзін демократиялық,
зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады». ... ... ... ... ... – демократиялық, зайырлы,
құқықтық және әлеуметтік мемлекет.
Адам және азаматтың міндеттерінің конституциялық – құықтық ... ...... қатынастардың обьектісі ретінлегі
міндеттер көлемін бекітеді.
Адам және азаматтың ... ... ... ... ... ... ... мәртебесіне қатысты емес және жоғарғы, конституциялық
деңгейде бекітіледі.
Конституция «әркім» және ... ... ... ... ... ... конституциялық міндеттерін белгілейді. Қазақстан
Республикасының азаматтарымен қоса ... ... ... және ... жоқ тұлғаларды есепке алады.
Әркімнің міндеттері мыналар болып табылады:
- Қазақстан Республикасыың Конституциясы мен заңдарын ... ... ... ... ... ар – ... мен қадір –
қасиетін құрметтеу;
- Заңды түрде белгіленген салықтарды, алымдарды және өзге де ... ... ... міндеттері мыналар енгізіледі:
- Қазақстан Республикасының қорғау және әскери қызмет атқару;
- Тарихи және мәдени ... ... ... ... ... және ... ... қорғау және оларға ұқыпты қарау;
Конституциялық – құқықтық мұраттар, құндылықтар және ... ... ... құрайды. Олар Конституцияның мәтіндік
құрылымының логикалық жүйесін анықтап, оның ерекшеліктерін астарын құрайды.
Сонымен ... ... іске ... ...... белгілеп,
оның қоғамдық қатынастарды реттеудегі мүмкіндігін реттеудегі мүмкіндігін
межелеуге және пәрменділігін бағалауға жағдай жасайды.
Демек, конституциялық – құқықтық ... ... мен ... ... ғана ... ... қоймай, сол арқылы еліміздің құықтық
– нормативтік жүйесінің, бүкіл заңнамалық ... ... ... ...... ... ... қол жетер деп ұмтылатын ... ... сана – ... ... ... ... Қазақстан халқының идеалы:
1) еркін халық болу, 2) өзге жұртпен терезесі кең жүрт ... 3) ... ... пен ынтымақ орнатып бір тұтас, іштей татау ... ... ... өзге халықтармен де аразы жоқ болып, олармен де тату халық
болу.
Бір қызығы, Қазақстан ... ... ... ... ... ... Яғни ... азаматтық қоғам деңгейін идеал ретінде
қабылдамай, керсінше, оған қол жеткізгендігін ... ... ... ... ...... халқының бүкілхалықтық, бүкіл
қоғамдық идеалдары.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1 Ғ. Сапарғалиев. Қазақстан Республикасының ... ... ... Алматы: «Жеті жарғы», 2004. – 480 б.
2 Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 ... 30 ... ... референдумда қабылданған Астана: «Елорда», 2008 –
56 б.
3 Т. Ағдарбеков, А. ... А. ... ... ... Оқу ... ... «Заң ... 2009. – 260 б.
4 Қазақстан Республикасының Азаматтығы туралы. Қазақстан Республикасының
Заңы. – ... ... 2008. – 16 ... С. ... ... ... ... 2 ші басылым. Алматы, 2004. –
248б.
6 А.Н ... ... ... ... ... Алматы:
«Білім», 1999. – 336 с.
7 С.К Амандыкова. Конституционное право Республики Казахстан. Караганда:
«Болашак», 1998. – 212 ... ... А.Е. ... ... ... Казахстан. Учебник.
Москва: «БЕК», 1996. – 464 с.
9 А. Қалимұқашева. Адам құқықтары мен бостандықтары ең басты мәселе. ... 2005. – 24 ... Қ.Д ... ... және ... ... ... – Алматы, «Нұр-
пресс» 2007 – 296 ... ... ... ... ... ... алуға үміткер шет
ел азаматтарының және азаматтығы жоқ адамдардың Қазақстан Республикасында
болу ... ... ... жасау қабілеттерін растау ережесін бекіту
туралы Қазақстан Республикасының үміткерінің Қаулысы. 2003.26.11. №1185.
«Егемен Қазақстан».
12 ... үй ... ... ... ... ... ... «ЮРИСТ» 2006. – 52 б.
13 Е. Баянов. ... ... ... мен құқығының
негіздері. Оқулық. Алматы, 2003.- 692 б.
14 А. Ахметов, Т. Ахметов. Еңбек құқығы. ... ... «Заң ... – 405 ... Н. Айымханова. Қазақстан Республикасының еңбек құқығы. Оқу құралы.
Алматы: ... ... 2002. – 240 ... С.М ... Салықтық құқық. Оқулық. Алматы: «Жеті жарғы», 2005. –
400 б.
17 Б.Е Айтжан, Т.Б Шіркінбаев. Отбасы құқығы. Оқу құралы. Алматы: ... 2006. – 112 ... Неке және ... ... ... Республикасының Заңы. Алматы:
«Юрист», 2002. - 68 ... ... ... Конституциясы. Ғылыми құқықтық түсініктеме.
20 З. Ж Кенжалиев. Әл – Фараби атындағы Қазақ ... ... Заң ... ... № 3. ... ... ... шетел азаматтарына және азаматтығы жоқ
адамдарға саяси ... беру ... ... ... ... ... 1996ж. 15.07. №3057 Жарлығы мен бекітілген).
«Қазақастан Республикасы Президентімен Қазақстан Республикасының Үкіметінің
актілер ... 1996ж. №35, 4-7 ... Н. О ... С.Қ ... А.В ... Мемлекет және құқық
негіздері. Оқу құралы. Астана: «Фолиант», 2001. – 252 ... Ғ. ... Заң ... ... ... З. О Ашитов, Б.З Ашитов. Қазақстан ... ... Оқу ... Алматы: «Жеті жарғы», 2003. – 296 б.
25 Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 10 жыл. Заң актілерінің
жинағы. Алматы: «Жеті ... 2001 – 760 ... ... ... Азаматтық кодексінің ресми мәтіні (Жалпы
және Ерекше бөлімдері): 2 – бас., 2007 жылғы ... ... ... ... ... ... – Алматы: «Жеті жарғы», 2007. – 488
б.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 59 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Адасқандар». романнан повестке35 бет
Демократиялық қоғамдағы адам құқықтары6 бет
Прокурорлық қадағалау туралы ақпарат16 бет
VIII Тақырып. Үкіметтің ұйымдастырылуы мен қызметінің конституциялық негіздері22 бет
Автордың мүліктік және жеке мүліктік емес құқықтары71 бет
Адам және азаматтардың конституциялық міндеттері18 бет
Адам және азаматтардың конституциялық құқықтары мен бостандықтары82 бет
Адам және азаматтың жеке құқықтары мен бостандықтары19 бет
Адам және азаматтың конституциялық және басқа да құқықтары мен бостандықтарына қарсы қылмыстар9 бет
Адам және азаматтың конституциялық құқықтары мен бостандықтары35 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь