Акционерлік кәсіпорындардың дамуы және экономикалық тиімділігі

ЖОСПАР:
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3
1 КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ФОРМАЛАРЫНЫҢ ДАМУ ЕРЕКШЕЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.1 Кәсіпкерлік құрылымдардың институционалды формаларының қалыптасуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...5
1.2 Акционерлік кәсіпорындардың корпоративтік құрылым ретінде интеграциялануы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.3 Акционерлік кәсіпорындардың ұйымдық.құқықтық құрылымы ... ... ... ...16
2 ҚР КОРПОРАТИВТІК ҚҰРЫЛЫМДАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...25
2.1 Акционерлік кәсіпорындардың ұдайы өндірістік тиімділігі ... ... ... ... ... ... ..25
2.2 Кәсіпорынның рентабельділігі және АҚ төлем қабілеттілігі ... ... ... ... ... ... .33
3 ҚР АКЦИОНЕРЛІК КӘСІПОРЫНДАРДЫҢ ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН ДАМУЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..39
3.1 Қазақстан Республикасында акционерлік кәсіпорындардың қазіргі кезеңдегі даму басымдылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39
3.2 ҚР акционерлік бағыттағы кәсіпорынды дағдарысқа қарсы басқару мазмұны және шетелдік тәжірибесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 43
3.3 Қазақстан Республикасында акционерлік кәсіпорындардың болашағы мен жетілдіру жолдары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 52
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...60
        
        ЖОСПАР:
КІРІСПЕ.....................................................................
...................................................3
1 КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ... ... ... ... ... формаларының
қалыптасуы..................................................................
.................................................5
1.2 Акционерлік кәсіпорындардың корпоративтік ... ... ... кәсіпорындардың ... ҚР ... ... ... ... ... ... өндірістік
тиімділігі..........................25
2.2 Кәсіпорынның ... және АҚ ... ҚР ... ... ҚАЛЫПТАСУЫ МЕН
ДАМУЫ.......................................................................
...............................................39
3.1 ... ... ... ... ... ... ҚР ... ... ... ... қарсы басқару мазмұны
және ... ... ... ... кәсіпорындардың болашағы мен
жетілдіру
жолдары.....................................................................
...............................52
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
........................................58
ҚОЛДАНЫЛҒАН ... ... ... ... ... ... Республикасының
Президентінің жолдаулары мен мемлекеттік даму бағдарламаларымызда отандық
өндірушілер мен барлық әлеуметтік қызметтегі ... ... ... ... ... ... болу ... атап көрсетіледі.
Қазіргі күнгі дүниежүзіндегі экономикалық дағдарыстар, халықаралық сауданың
әрқилы жағдайларға ұшырауы елімізге де ... ... ... ... ... қатынастарда Қазақстанның дамуы ... мен ... ... ... ... болып
табылады.
Дүниежүзiлiк экономиканың ғаламдануы аясында Қазақстан экономикасы
бiрқатар проблемаларға тап ... ... ... ... ... ... бiр ... шикiзат бағыттылығы, әлемдiк экономикаға
ықпалдасудың әлсiздiгi, ел iшiндегi салааралық және өңiраралық экономикалық
ықпалдасудың босаңдығы, iшкi ... ... мен ... ... ... мардымсыздығы (шағын экономика), өндiрiстiк және әлеуметтiк
инфрақұрылымның дамымауы, кәсiпорындардың ... ... ... ... ... ... ғылым мен өндiрiстiң ... ... ... ... және ... ... әрi - ЗТКЖ) қаржының аз бөлiнуi, ... ... ... және сервистiк-технологиялық өтуге
бейiмдеу мiндеттерiне сәйкес келмеуi.
Еліміз жоғарыдағы проблемаларды шешу мақсатында бәсекеге ... ... ... санатына қосылу үшін, тұрақты экономикалық өсуді және
экологиялық тиімді өндірісті қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... ... арналған ұзақ
мерзімді стратегиясын» қабылдады және ол алғашқы жылдан бастап оң ... ... ... негізгі мақсаты – ғылым мен ... ... ... ... ұзақ ... ... ... бiрыңғай мемлекеттік саясатын ... ... ... ... біз экономиканың шикізаттық бағытынан
арылып, ... ... ... ... жасау мен өнеркәсіп
жабдықтарын жолға қоюға тиіспіз. Яғни ...... ... күш
болмақ.
Қазақстан Республикасы Президенті Н.Ә.Назарбаевтың ... ... ... ... ... Жолдауында елімізді жан-жақты жаңартудың
жаңа кезеңіндегі басты басымдықтарының маңызды бағыттары ретінде қолымызда
бар мүмкіндіктерді ... және ... ... жаңа ... қалыптастыру арқылы Қазақстанды ... ... ... ... мемлекеттік саясат, экономиканың бәсекеге
қабілеттілігін қамтамасыз ететін толымды стратегия әзірлеу және оны ... осы ... орта және ... ... жаңа ... сипатын
құруды айқындады. Қазақстанның халықаралық резерві ... 60 ... жуық ... құрайды. Ырыс – ынтымаққа жолығады, дәулет –
бірлікпен толығады. Тәуелсіздік жылдарында ел ... 120 ... ... ... ... Сонымен қатар біз әлемнің 126
еліне 200-ден астам өнім түрін шығарамыз. ... ... ... бір ... шағын және орта бизнестен құралады. Ауыл шаруашылығы
саласы да дамып келеді. Жалпы ішкі өнім ... 2010 жылы 7 ... ... – 10 ... ... ... 19 пайыз мөлшерді құрады. Орташа
айлық жалақы 2007 жылғы 53 мыңнан 2010 жылы 80 мың ... ... ... ... ... ... әлем ... рейтингінде
Қазақстан өткен жылы 26 сатыға ілгерілеп, 110 ел ... 50-ші ... ... таңда кәсіпкерліктің объектісі – кәсіпорындар болып табылады.
Мұндай кәсіпорындар ішіндегі өнім өндірумен ... ... өте ... және ... мәнді иеленді. Ал осы өнім ... ... ... ... қажет қаржыландыру
көздерін іздестіру, өндірісті ұйымдастыру, қызмет барысын басқаруды және
басқа да ... ... ... ... ... етеді.
Дипломдық жұмыстың мақсаты мен міндеті – ... ... ... ... ... ... ... белгілейді:
- Кәсіпкерліктің корпоративтік құрылымын экономикалық категория ретінде
зерделеу;
- АК дамуының әлемдік тәжірибесіне талдау жасау;
- АК ... ... үшін жаңа ... ... ҚР ұлттық экономикасында акционерлік кәсіпорындардың басымдылықтарын
анықтау болып табылады.
Тақырыптың ... ... ... ... және ... ... жайлы отандық және шетелдік ғалымдар еңбектерінде соңғы
кездері көптеп жарияланып жатыр, ... бұл ... ... ... жаңа ... ... болып табылады. Осы мәселелерді
жетілдіру, акционерлік кәсіпорындардың бәсекеге қабілеттігін арттыру мен
олардың қазіргі ... ... ... ... ... ... жарияланған: Әубәкіров Я.Ә., Кошанов А.К., Сабден
О.С., Кенжегузин М.Б., ... ... ... С.Т. ... пәні – ... ... инновациялық дамыту үдерісіндегі
акционерлік компаниялар жүйесі.
Зерттеу объектісі – Ұлттық экономикадағы акционерлік ... ... мен ... ... ғылыми әлеуеті, кәсіпорындар
мен қоғамдар, өнеркәсіп салалары.
Зерттеу жұмыстың ... мен ... ... үш тараудан,
тұжырымдардан, қолданылған әдебиеттер тізімі, суреттер, кестелерден тұрады.
1 КӘСІПКЕРЛІКТІҢ ИНСТИТУЦИОНАЛДЫ ФОРМАЛАРЫНЫҢ ДАМУ ... ... ... институционалды формаларының қалыптасуы
Экономикалық теорияда "кәсіпкерлік" түсінігі өзіндік ерекшеліктеріне
сәйкес бірнеше кезеңдерге ... ... ... бірінші
кезеңі "кәсіпкерлік теориясының" классигі Р.Контильон есімімен ... ... рет ... ... ... ... "Кәсіпкер –
белгілі бағада сатып алушы, ... ... ... яғни ... ... ... экономикалық теорияда кәсіпкерлік ұдайы өндірістің негізі
ретінде тәуекел үшін табыс алушы ретінде ... ... ... ... ... Адам Смит ... ... кәсіпорын иесі
түсінігі ретінде қолданған. Р.Кантильонның пікіріне қосыла отырып, ... ... иесі бола ... ... бір ... мақсаттарды
жүзеге асырып, пайда табу үшін тәуекелге барады деп ... ролі ... ... әрі ... ... ... и ... обложения” еңбегінде дамытылды. Д.Рикардо еркін
кәсіпкерлік қызметті жақтай отырып, оны ... ... ... ... ... қарастырған. Тәуекелді төмендету үшін кәсіпкерге
негізгі өндіріс факторларын: жер, ... ... ... үйлестіруіне тура
келеді .
Жан Батист Сэй кәсіпкерлік туралы өте кең ... ... ... ... ... бағалауымен қатар, оның өнім жасаудағы белсенді
ролін мойындайды. Жалпы, Сэй кәсіпкерді – ... ... ... ... ... К. ... ... немесе өндіріс құрал-жабдықтардың меншік
иесінің қызметін ... ... К. ... ... ... түрі ... ... қабілетке көңіл бөлмеді, бірақ қосымша
пайда жинақтаудың маңызды факторы болып табылатын инновацияға ... ... ... ... ... ... теорияның өкілі Джон С.Милль “кәсіпкерлік”
терминін қарастыруда кәсіпкердің негізгі қызметтеріне басқару, ... ... ... ... ... ... ... кезеңнің ерекшелігі –
кәсіпкердің ... және ... ... ... ... саналуы. ХІХ-ХХ ғғ. Альфред Маршалл өндірістің классикалық ... ... жер, ... ... ... - ... ... Осы
уақыттан бастап кәсіпкерлік түсінігі де, қызметтері де кеңейді.
Кәсіпкерлік теориясының қалыптасуында ... ... ... ролі ... Оның ... ... мәнін жаңашылдық
механизмі құрайды. Кәсіпкер - ... ... ... ... ... ... жеке ... көптеген теоретиктер қарастырды, бірақ
Й.Шумпетер ғана оларды жүйелеуге ... ... ... ... ... байланысты менеджердің қызметінен де ерекшелейді. Бірақ, кәсіпкер
– бұл ойлап табушы да емес, тек сол ... ... ... ... ... ... қалыптасуы мен даму теориясында П.Друкер, Б.Карлоффтың
тұжырымдары көңіл аударуға тұрарлық: олар ... ... ... ... ... ғылымға және шаруашылық
тәжірибеге "кәсіпкерлік кәсіпорын", "кәсіпкерлік қоғам", ... ... ... ... ... мәнін бизнесті жүргізу
үшін мүмкіндікті анықтау және жүзеге асыру қабілетімен байланыстырады.
1–сурет. Кәсiпкерлiктiң жiктелуi
1. сурет. Кәсіпкерліктің жіктелуі
Қайнар ... ... А.К. ... Институционально-
эволюционный подход. - Алматы, 2000г.-65с.
Сонымен ...... ... ... беру үшiн ... ... жаңа ... пайдалану, капиталды жұмсаудың тың
салаларын iздеу, ескi ойлау шеңберiнен шығу болып табылады. Демек, ... ... ...... ... ерекше мағынадағы
новаторлық өндiрiс, айырбас және бөлудiң түрлi факторларын ... әр ... де ... ... ... ... формалары
бар. Кәсiпкерлiктiң шаруашылық жүргiзу тәсiлi ретiнде бiрнеше ... бар. Оның ... ... – шаруашылық субъектiлерiнiң еркiндiгi
мен тәуелсiздiгi. ... ... ... етуi ... ... ... ететiн тәртiп қалыптастырады. Қазіргі кезеңдегі
кәсiпкерлiктiң жiктелуiн келесi суреттен көре аламыз (1-сурет)
Жалпы, ... ... ... ... тұлғалық,
экономикалық және ұйымдастырушылық, жаңашылдық, тәуекелге барушылық ... ... ... ... дамуы кәсіпкерлікті халықаралық деңгейде
дамытуды жетілдіру және ... ... ... ... күшейтуден тікелей байланысты.
Қазақстан Республикасы “жабық экономика” қағидасымен өмір ... ... ... ... ... ... жетілдіру қазіргі ғаламдану дәуірінің талаптарына сәйкес ... іс. Бұл ... ... аймақтық деңгейде дамытылуының
қажеттігі Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... аймақтық деңгейдегі
кәсіпорындардың орталықпен байланысының үзілуі олардың экономикалық
тиімділігін төмендетеді.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... оның ... ... тоқталайық.
Индустриалды экономика шеңберінде ресурстарды басқаруға ерекше көңіл
бөлінеді. Рынок экономикасы қалыптасып, ... ... ... ... кең ... рыноктық қызметтің өкілі ретінде жеке капитал болды.
Мақсаты өз ... мен ... ... және өндірісті рыноктық
ұйымдастыру барысында өнеркәсіпті шоғырландыру болғанымен, оның ... ... көп ... ... өндірісті шоғырландыру
тенденциясы күшейді. Оның ... ... - өз ... мен ... ... реттеу. Бірақ өндірісті рыноктық ұйымдастыру өндірістің
шоғырлану ... ... ... ... бизнестің ұйымдық
құрылымының жіктелуі байқалып, жеке капитал формаларымен қатар, құрылым
фирмалары – ... ... бола ... ... ... ... ол ... күрестің өте қатаң және жаңа формаларының
туындауына әкеліп соқты. Анықтаулар ... таза ... ... болмайды, яғни, монополия бәсекенің қарама-қарсылығы ... ... ... ... ... бәсекеден туындады, және қоғамның
экономикалық өмірінің айқын көрінісі болып, бәсекені тек жойып ғана қоймай,
керісінше, рыноктық құрылымның жетілмеген бәсекесін ... ... ... ... ұлғайту мақсатында кәсіпкерлік
сектор, капиталды бөлу жағымен қатар, оларды біріктіру жағына да ... ... ... ... - ... және қаржылық деп бөлу
нәтижесінде акционерлік қоғамдар құрылды [6,26б.].
Акционерлік қоғам – бағалы қағаздар мен ... сату ... ... ... Алғашқы акционерлік қоғамдар Англияда
(1600ж. ағылшын Ост Инд компаниясы) ... ... ... капитал
капитализмнің экономикалық құрылымының маңызды құрамына айналып, ... ... ... Олар ... шоғырландыру және орталықтандыру
процестерін жүргізудегі тұтынумен тікелей ... ... ... ... ... ... кәсіпорындар
пайда болды.
Акционерлік қоғамның негізгі ерекшелігінің мәні – ... ... ... ... ... жеке ... деңгейі аз болғанына
қарамастан, біріге иемденушілік сезімін тудыру.
Кәсіпорынды басқарудағы ең қиын жұмыс – бұл ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды басқарудағы
еңбектің жоғары формасымен айналысатындарға қарағанда жұмысы анағұрлым
жеңіл келеді.
Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... басымды дамуын ... ... ... мүмкіндігін ұлғайтады.
Кәсіпкерлік түрлерінің одан әрі дамуы шаруашылықтық қосу тенденциясын
біріктіру ... ... ... ... ... ... капиталды
белсенді пайдалануды бірге жүргізетін кәсіпорындардың қызметінен ... ... ... бақылаушы акция пакеттеріне немесе пайларындағы
үлеске иелік ету ... ... ... ... және ... осы қызметтен пайда табатын холдингтік компаниялар ... ... ... ... ... ... Бақыланатын кәсіпорындар
холдингте өз дербестіктерін іс ... ... ... экономикалық
жағынан ол тұтас бір кәсіпорын болып ... ... ... ... ... ... өнім ... қаржыландырылуын қамти
отырып, тұтас бір кәсіпорын ретінде басқарады. Бұл ... ... ... үшін тиісті ұйымдық ... ... ... ... ... есебінен, сондай-ақ артықшылығы бар ... ... ... ... ... ... болады. Биржада – қоғам
өзінің кез келген кәсіпорнының ... ... және ... ... ... бар. ... бөлек, холдинг өзі бақылайтын кәсіпорындардың
табысы мен зиянын қайта бөле отырып, ... ... ... ... ... ... экономикалық теорияда – холдингтермен
қатар, траст ... ... ... ... ... Олар ... беріп, орнына өзгенің меншігін басқаруға маманданған. Бизнестің
бұл түрі трастілік (сенімді) қатынастар ... ... ие ... Өз ... ... ... ... мүлік иесі, трастқа салынған жалпы
меншіктен түсетін пайданың ... бір ... және ол ... ... үлес ... ... ... траст акцияларының тең иесі болып
саналады. Капиталды біріктірудің бұл түрін ... ... ... ... заң ... ... 1887 жылы мүнай синдикатының заңгері Дод жасаған.
Бірақ 1890 жылы тиісті заң қабылданғаннан және 1893 жылы ... ... ... ... ... ғана ... көпшілігі
холдинг түріне көшті.
Капиталды біріктірудің неғұрлым кең тараған түрі өнеркәсіп, көлік,
сауда, несие және ... да ... жеке ... ... және
шаруашылық жағынан біріктіретін қаржылық топтар болып табылады. ... ... ... оның ... топқа кіретін компаниялардың
ақша капиталына билік жүргізетін бір немесе бірнеше банк ... ... ... ... салаларын үйлестіреді. Бірлестіктердің басқа
түрлерімен салыстырғанда қаржылық топ ... ... ... ... ... ... әрбір фирма өз
бетімен халықаралық ... ... ... алады. Алайда, холдингтерде
сияқты, ... ... ... - бас компания, қалғандары шаруашылық
дербестігіне қатысты неғұрлым ... ... ... ... ... топқа кіретін өнеркәсіптік кәсіпорындар ... ... баға ... ... ... ... ... және
картельдік келісімге ұқсас қызметпен айналысады. Сонымен қатар, ... атап өту ... бұл ... ... екі ... ... ... жалған немесе астыртын келісім негізінде жасалса, ал қаржылық
топта күнделікті шаруашылық тәжірибе түрінде жүргізіледі.
Кәсіпкерлік қызметтің ... ... ары ... ... ... ... негізделетін: шектеулі жауапкершілікті қоғамдар, әр ... яғни ... жаңа ... - ... ... ... шектеулі серіктестік – тек мүліктік емес, өз салымдары
бойынша ғана жауапкершілігі болатын ... ... ... ... қоғам мен жауапкершілігі шектеулі серіктестік арасындағы
негізгі айырмашылықтар төмендегідей:
- біріншіден, акционерлік ... ... қоры тек ... ... ... (құрылтайшы инкорпорация) акцияларына
айырбас есебінен ғана құрылмайды, ол сонымен қатар, жазылым инкорпорациясы
процесінде барлық тілектестерге компания ... ... сату ... ... ... ... шектеулі серіктестіктің жарғылық қоры, мүлікті
түрде салынады, оның құрылтайшыларының ... ... ... де ... ... акционерлік қоғамды құру үшін, жарғылық капиталдың ең ... ... және бір ... ең аз ... ... ... Жауапкершілігі шектеулі қоғам құру үшін ... қор ... ... ... ... ... құру үшін - қатысушылардың белгілі бір
мөлшері (минимумы) қажет, әдетте, ... ... ... ... ... ... ... пайшылардың саны,
компаниядағы акционерлер санына қарағанда, өте аз ... ... ... ... ... шектеулі қоғамды бір адам да (мысалы,
Жапония мен Германия Федеративті ... ... құра ... ... егер ... заңдылықты бұзбаса, акцияның бір
меншік иесінен екіншісіне өтуі шектелмейді. ... қор ... ... ... сатылып және сатып алынады. Жауапкершілігі шектеулі
қоғамда пайды беру серіктестердің көбісінің ... ... ... ... ... ... шектеулі қоғамды құру тәртібі акционерлік
қоғамға қарағанда жеңіл, ал оған ... ... пен ... ... экономикадағы өте ірі фирмалар көп қаржыны және ... ұзақ ... ... ... ... ... ... тап осы екі құқықтық формада қызмет етеді. ... ... ... осы ... ... ... ... қоғамдағы кәсіпорындардың корпоративтік құрылым ретінде
интеграциялануы
Меншік құқығының дұрыс қалыптасуы шығындардың ... ... ... қолдануға ықпал етеді. Осыған орай, экономикалық
элементтердің өзара келісімдік формасы жеке шаруашылық ... ... ... ... ... ... ... мән береді.
Бірақ, келісімдік форманы жүргізу үшін арнаулы бір экономикалық институттар
құру қажет. Осы тұрғыдан алғанда, фирманың нақты ... ... ... ... үшін үш ... ... ... саты – жекелік деңгей (яғни Мен), әр азаматтың өзгеру ... ... ... ... ... ... ... ролінде
экономикадағы өзгеру мәнін ... ... ... ... саты – заң ... жұмыс істейтін нақты ... ... ... онда әр ... өз ... ... ... ... ... ... бірге менеджер
ретінде жүзеге асыра алады;
Үшінші деңгей – экономикалық орта ... онда біз ... ... ... және ... ... сол
қоғамның барлық қатысушылары әрекеттесуі ретінде қарастырамыз, сонымен
бірге өзге елмен ... ... да еске ... ... мүше қатынастарының корпорацияға ықпалы
|Тұтынушылар |корпорация жағынан өздеріне көп ... ... ... |
| ... ... өмір сүрмейді. Тұтынушалр |
| ... ... ... мен қызмет, тиімді баға, |
| ... ... және дәл ... ... келеді. Егер |
| ... ... ... ... ұзақ және |
| ... ... ... ... қоғам |
| ... ... ... ... сату мен ... |
| ... ... ... |әділ еңбекті бағалаудың кәдімгі талабынан басқа |
| ... ... ... ... ... ... ... сақтау, қаржылық қауіпсіздік, жеке өмірге |
| ... өз ойын айту ... және ... өмір |
| ... қамтамасыз ету. ... ... ... ... әсер ... Осында корпорация |
|тұрғындары ... ... ... ... ... білім, |
| ... ... ... үшін ... |
| ... ... ... орта ... ... Дәл |
| ... ... ... іс әрекетін тұрғылықты |
| ... ... ... ... қоғам |ұлттық және халықаралық деңгейде ... ете ... |
| ... әсер етеді. Оның әрекеті әртүрлі топтра мен|
| ... ... ... ... ... Оған ... |
| ... мемлекеттік құрылымдар мен массалық ақпарат |
| ... ... ... ... және ... |
| ... ... шешуді талап етеді. Сол |
| ... ... ... және ... міндеті |
| ... ... ... өз ... ұстау |
| ... және ... ... ... ... орны мен |
| ... ... |
| ... ... аз ... ол ірі ... ... |
| ... мен өз ... ... ... етеді. Ірі |
| ... мен ... ... кез ... |
| ... ... ... тізбек болады, олкорпорация|
| ... аз ... ... адал ... ... ... |корпорациямен айырықша қатынаста болады: олар |
| ... өмір ... ... етеді және компания |
| ... ... және ... ... ... |
| ... ... ретінде. ... ... ... ... ... ... ... 2009ж.-
44б.
Қазақстан заңында корпорация анықтамасына жақын ... ... ...... ... ... онда ... жекеменшік процессінде өзгерді сонымен бірге жаңа ... ... ... жағдайда XIX ғасыр соңы мен XX басында америка жазушысы берген
Амброзо Бирстің әдеби анықтамасы келеді: Корпорация – жеке ... ... алу. ... ... өз ... ұшып бара ... қарап
отырғанда (XIX ғасырдағы француз жазушысы Поль Декурсель). ... ... ... ... мен ұсақ ... ... ... сондықтан бизнесті жүргізуде кәсіби маманданбаған өндіріс
дамуына құралдың орнына дивидентер түрінде төлеу тенденциясын жоғарылату.
Корпорацияның ... ... ... ... ... алдымен
американдық тәжірибені қарауды ұсынады. ... та ... ... менеджмент тәжірибесі әлемдік корпоративті менеджмент дамуына
өте қызықты сурет береді. Оны ескермеу корпоративті әдісті қарағанда толық
болмайды.
Әлемдегі ірі ... АҚШ ... ... заңы ... ... критериін қарастырамыз. Америка заңы бойынша
корпорацияны анықтау бес критерий мен ерекшелік ... ... ... ... ... жата ма немесе болмайды ма соны анықтайды.
Бұл міндетті критерилер келесідей:
1. Заңды ... ... ... ... өмір сүру
4. Акцияның еркін берілуі
5. Корпорацияны орталықтандырып басқару
2 сурет. Корпорацияның түрлері
Қайнар көзі: Лаптев В.В Введение в предпринимательское право. –М,2009г.-
48с.
Қосымша ... ... ... ... штат пен ... корпорация мен оның акционерлері арасындағы, акционерлер
арасындағы, ... ... ... ... ... ... акциясының жекеменшігі немесе акционерлік компания арасындағы
келісім.
Барлық корпорацияларды екі түрге ... ... ... ... ... кең ... ол ... заңды
тұлғамен үйлеседі, корпорация-бұл коллективті түзілім, ... ... ... ... ... ... түрлері
|PLC |Public |Жауапкершілігі шектеулі бәрі ... ... |
| |limited ... Ирландия және ағылшын құқықты жүйелі |
| |company ... ... ... Ресейдің ашық акционерлік |
| | ... ... ... ... ... шектеусіз |
| | ... ... ... және биржада бола алады. |
|Ltd |limited ... ... үшін ... ... |
| | ... ... көрсету үшін. Ол халықаралық|
| | ... ... ... аймағында кең |
| | ... Бұл ... ... ... |
| | ... ... кең ... Ол |
| | ... ... ... ... ... | ... Ирландиядағы жауапкершілігі шектеулі компаниялар|
| | |тек осы ... ғана ... ... PLC |
| | ... ... ... ... |Ол да жоғарыдағы сияқты. Ол Америкада және барлық |
| | ... ... кең ... ... ... пен limited ... ... ... |
| | ... ... акцияларға бөлінген) ... |Limited ... ... компания. Жалпы мағнада оның|
| |liability |жауапкершілігі шектеулі ... ... ... |
| |company ... шығарады. АҚШта бірқатар оффшорлы |
| | ... ... ... ... өндірістің |
| | ... түрі бар – ол ... пен ... |
| | ... ... ... |Limited ... ... ... Мұндай компания барлық |
| |duration ... ... ... ... ... |
| |company ... ... негізделген. Кайман аралында кең |
| | ... ... ... ... ... ол ... |
| | |соң ... немесе қайта тіркеледі. ... ... ... ... ... оффшорлы |
| ... ... жеке түр ... енгізілген. (Багама, |
| |company ... ... ... ... т.б.) ... |
| | |іс ... құқы жоқ ... оның ... |
| | ... IBC ... кең ... ... Ltd |
| | |мен Inc жиі ... ... ... ... |
| | ... ... ... 2 жалғасы ... ... ... – акционерлік қоғам. Франция, Бельгия мен |
| |anonima , |Шфейцария ... ... ... елінде бұны |
| |Societe ... тек ... ... ... |
| |anonyme ... кең аумағы үшін акция шығаратын |
| | ... ... ... көптеген оффшорлы |
| | ... ... ... жауапкершілігін көрсетуге |
| | ... ... ... ... ... тілі |
| | ... панама аралдары кең қолданады. ... |Societe a ... ... шектеулі қоғамдар бар бірақ |
| ... ... ... сата ... ... ... ... |e limitee |аббревиатура SA ... ... ... |
| | ... ... ... ... эквиваленті SARL|
| | |SRL ... ... ... мен ... ... ... – |
| |met beperrte ... шектеулі қоғамдар. Бірқатар оффшорлы |
| |aansparrelijr|аумақта бұл сөзтіркесін қолдану шектеулі |
| |heid ... ... ... |Naamlose |Голландия мен ... ... ... –акционерлік |
| |vennootschap |қоғам. Бірқатар оффшорлы аумақта бұл сөзтіркесін |
| | ... ... ... үшін. ... | ... ... бұл ... ... ВV |
| | ... ... белгілейді. Дегенмен ол |
| | ... ... және ... ... үшін ... |
| | ... оффшорлы аумақта ол қолданылмайды. |
|GmbH ... ... мен ...... ... |
| |mit ... ... оффшорлы аумақтарда бұл |
| ... ... ... жауапкершілік үшін қолданады.|
| |haftung | ... ... мен ... –бұл акционерлік қоғам. |
| |chaft ... ... ... бұл аббревиатураны |
| | ... ... үшін ... ... ... ... ... business company |
| |company |бірқатар юрисдикцияларда ... Кук ... ... |..and ... бұл ... соң шектеулі жауапкершілікке |
| | ... онда ... ...... |
| | ... ... |Limited |Командалық жолдастылық (басқаша айтқанда сенімгше |
| ... ... ... |
| ... тек |Сіздің алдыңызда толық жолдастылық. Дегенмен бірқатар|
| ... ... ... ... ... ... |
| |немесе ... ... ... ... ... |
| ... ... онда күмәнді сейілту керек. |
| ... | |
| ... | ... ... Круглова Н.Ю. Хозяйственное право. –М, 2006г.-8б.
Басқару іс әрекеті бойынша барлық ... ... ... ... ... ... ... болады да басқаша айтқанда менеджмент.
Басқару нәтижесінде корпорациялық емес ... ... ... ... Оның
себебі басқарушы қолындағы акционерлік капиталдың маңызды орталықтануында.
Осыдан ол қажетті шешімге қол ... де ... осы ... басқару жолы
үшін кәдуілгі болып қалады.
Тәжірибелі ... ... мен ... ... ... ... ақ оның
қандай іс әрекетпен шұғылданатынына көз жеткізе алады. Төмендегі кестеде
сөздер мен ... ... сол ... ... көрсетілген.
Егер сіз қызығатын фирманың тіркелу куәлінгін ... ... ... ... еске ... ... жоқ. Кез ... куәлік мына түрде
тіркелген деген сөзбен жазылады. Одан әрі құқықты-ұйымдастыру формасына
немесе ... ... ... ... ... ... ... құжаты оқуға жеткіліксіз болғанда қолданылады [12,118б.].
Енді біздің ... ... ... болсақ, 30-дан астам
корпорациялар бүгінгі таңда жұмыс істеуде. Олардың көбісі мұнай, құрылыс,
компьютерлік технолоия және ... ... ... ... ... ... көбісі Американдық және Еуропалық типте. Мысалы:
KazakhmysPLC, ITE Group PLC, Agnitum Ltd, INCOM Ltd, ... Ltd, ... ... Ltd, AMITY ... Ltd, Imagine Web Ltd, ... Munai Ltd, AGILE DENT Ltd, Logos Ltd, Golden Telecom Inc, ... Inc, Chaparral Resources Inc, Texmac Inc және тағы басқалары
[13,47б.].
Капиталды біріктірудің неғұрлым кең ... түрі ... ... ... және ... да ... жеке кәсіпорындарын заңдылық және
шаруашылық жағынан біріктіретін қаржылық топтар болып табылады. Қаржылық
топтың концерннен ... оның ... ... ... ... капиталына билік жүргізетін бір немесе бірнеше банк тұрады, сондай-ақ
олардың қызметтерінің барлық салаларын үйлестіреді. Бірлестіктердің ... ... ... топ ... ... ерекшеленеді. Қаржылық топқа кіретін әрбір фирма өз
бетімен халықаралық сауда ... ... ... ... ... ... ... ядросы - бас компания, қалғандары шаруашылық
дербестігіне ... ... ... шешімдерді қабылдайтын орталыққа
айналады.
Қаржылық топқа кіретін өнеркәсіптік ... ... ... баға туралы келісіп, рыноктарға шығуларды үйлестіреді және
картельдік келісімге ... ... ... ... ... ... атап өту қажет: бұл жұмыс картельде екі немесе бірнеше фирма
арасындағы жалған немесе астыртын ... ... ... ал қаржылық
топта күнделікті шаруашылық тәжірибе түрінде жүргізіледі. Сондай-ақ жалпы
ұдайы ... ... ... ... ... ... беру және атқаратын ролін қарастыру ... ... өту ... ... жаңа ... ... ... қазіргі кезең жағдайында фирмалар бірігуінің негізгі түрлеріне
концерндерді, холдингтерді, қаржы топтарын ... ... ... ... ... құрылымы
Қазақстан Республикасы заңдарында ... ... ... ... ... ... ... (соған сәйкес мемлекеттік және
жеке кәсіпкерлік деп ажыратылады). Сөйтіп, «жеке кәсіпкерлік» деп ... ... ... табуға бағытталған, жеке кәсіпкерлік
субъектілерінің өздерінің меншігіне ... және ... ... ... ... үшін жеке ... субъектілері атынан
жүзеге асырылатын бастамашылық қызметін айтамыз («Жеке кәсіпкерлік туралы»
ҚР Заңы 1-бабының 5-тармағы). Сондықтан заң ... жеке ... ... ... ... 1) ... 2) ... табу; 3)
меншіктің болуы; 4) кәсіпкердің тәуекелі; 5) кәсіпкердің дербес ... Сол ... ... ... ... ... ... жатқызу керек: 1) кэсіпкерлік қызметтің бастамашылығы және
дербестігі; 2) меншіктің ... 3) ... ... 4) пайда (табыс) алуға
деген мүдделілік [14,78б.].
Кәсіпкерлік қызметтің бастамашылығы мен дербестігі: ... ... мен ... ... ... ... тәуелсіз қабылдауы,
әлдекімдердің жеке істерге жосықсыз араласуына жол бермеуі, құқықтарын
кедергісіз жүзеге ... ... ... сот ... ... етуі ... білдіреді. Кәсіпкер кез келген заңға қайшы
келмейтін келісім талаптарын өз ... ... ... алуға, өзінің
құқылары мен міндеттерінің ауқымын белгілеуге ... Оған ... ... мен ... оның ... ... және ҚР
Азаматтық кодексіне сәйкес жоғары деп танылатын (себебі, кәсіпкердің
кінәсіна ... орын ... жеке ... жауапкершілігінде көрініс
табады. Кәсіпкерді жауапкершіліктен босататын ... ... жеңе ... күш ... ... ... ... Ақыр соңында,
кәсіпкердің қызметі заңмен (бірақ мемлекеттің дара кұзырына жатқызылған
мәселелер ... ... ... ... ... ... ... және заңды мүдделерін қорғау, елдің
қорғанысын және мемлекеттік қауіпсіздігін қамтамасыз ету) бойынша ... ... ... ... өз ... ... асыруының негізі болып
табылады. ҚР Конституциясының 26-бабының 4-тармағына сәйкес, кез келген
адам ... ... кез ... заңды кәсіпкерлік қызмет үшін пайдалануға
құқылы. Сонымен бірге белгілі бір ... ... ... ... мүмкіндік береді, яғни кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға
қажетті шарт ... ... ҚР ... ... айқын бекіткендей, меншік
кұқымен шаруашылық жүргізу немесе тікелей ... үшін ... ... бар ... ... деп танылады (33-баптың 1-тармағы), сондықтан оқшау мүліктің
болмауы қандай да бір ... ... ... ... кәсіпкерлік қызмет
субъектісі деп танылмауына себеп болады [15,29б.].
Айтарлықтай маңызға ие (бірақ қолданыстағы заңдарда бекітілмеген) тағы
бір ... ... ... ... ... ... ... атауға
болады. Кәсіпкерлік қызметтің жүйелілігі аталған қызмет біржолғы сипатта
емес және ұзақ мерзім немесе ... ... ... ... іске асырыла
алады дегенді білдіреді. Ондай кезде кәсіпкерлік қызметтің ... іс ... ... ... ... ... және ... пайдалану,
тауарлар сату, жұмыстар орындау немесе қызметтер көрсету болып табылатын
түпкілікті кәсіпкерлік нәтижелерге жетуге бағытталуға тиіс. Ақыр ... ... ... деп оның ... ... ... яғни
кәсіпкерлік қызмет субъектісінің тиісті мемлекеттік органдарда кәсіпкердің:
заңды тұлға ... ... ... ... азамат-кәсіпкер, жеке кәсіпкер
ретінде ... ... ... ... ... ... ... Кәсіпкерлік қызметті мемлекеттік тіркеусіз де атқаруға болғанмен,
алайда аталған тұлғалар солай-ақ кәсіпкер бола ... ... ... яғни тіркеусіз немесе арнайы рұқсатсыз (лицензиясыз) жүзеге
асырылған кәсіпкерлік үшін, мұндай рұқсат (лицензия) алу ... ... ... ... ... бұзылған жағдайда немесе қызметтің
тыйым ... ... ... егер бұл ... ... ... ... ірі залал келтірсе немесе ірі көлемде табыс табуға немесе
акцизді тауарларды елеулі ... ... ... ... ... ... заңсыз әрекет ретінде жауапқа тартылуы мүмкін (ҚР ... ... және ... ... Қазақстан Республикасындағы
кәсіпкерліктің негізгі формалары болып табылады. ҚР ... ... ... қарай жеке және мемлекеттік кәсіпкерліктің аражігін ажыратып
көрсетеді - жеке ... жеке ... ал ... меншік
мемлекеттік кәсіпорынды шаруашылықпен басқару құқына негізделген (ҚР АК 10-
бабының 1-тармағы). Мемлекеттік кәсіпкерлік деп ... ... ... ... а шаруашылық жүргізу құқы бар мемлекеттік
кәсіпорындар іске ... ... ... ... ... ... ... бола алады және екі қасиетте: кәсіпкерлік ... ... ... және кәсіпкерлік қатынастардың жай қатысушысы
(деңгейлес қатынастар) ... ... етуі ... ... жағдайда дәл сол
мемлекеттік кәсіпкерлік туралы сөз болып отыр. ... ... ... ұйымдық-құқықтық формасы мемлекеттік кәсіпорын болып
табылады. Сонымен бірге шаруашылық жүргізу құқы бар ... ғана ... ... ... да кәсіпкерлік қатынастардың қатысушысы бола
алады (1995 жылғы маусымның 19-ындағы №2335 «Мемлекеттік ... ... ... ... ... мемлекеттік меншік түріне ... ... ... ... бөлуге болады: 1)
республикалық мемлекеттік ... ... ... ... 2) коммуналдық мемлекеттік кәсіпорындар (коммуналдық
меншіктегі кәсіпорындар) («Мемлекеттік кәсіпорындар туралы» ... ... ... ... мемлекеттік кәсіпкерліктің ерекше ұйымдық-
құқықтық формалары болып ұлттық компаниялар және ұлттық ... ... ҚР ... ... ... акцияларының бақылау пакеті
мемлекетке немесе ... ... ... және ... көзделген
жағдайларды есепке алмағанда (2003 ж. ... ... ...... ... туралы» ҚР Заңының 34-бабы), ұлттық экономиканың
құрамдас бөліктерін құрайтын стратегиялық маңызды ... ... ... ... ... ... ... саналады. Құрылтайшысы және
жалғыз акционері ҚР ... ... ... ... ... ... акционерлік қоғамдардың меншік кұқымен иеленген акциялар
пакеттерін тиімді басқару үшін ... ... ... ұлттық холдинг
болып табылады.
Кәсіпкерлік қатынастардың ... ... ... ... және ... даму ... ... керек. Ұлттық
басқарушы компания болып кұрылтайшысы және ... ... ҚР ... ... ... ... ... даму институттары және басқа да
заңды тұлғалардың меншік ... ... ... пакеттерін (қатысу
үлестерін) тиімді басқару болатын акционерлік қоғам саналады. ... ... - ... ... ... ... ... және кәсіпкерлік саласында жобаларды жүзеге асыру ... ... ... ұйымдық-құқықтық формасында ҚР Үкіметінің шешімімен
кұрылған қаржылық, консалтингтік, инновациялық, сервистік ... ... үш ... саралауға болады: 1) шағын кәсіпкерлік
(шағын бизнес); 2) орташа кәсіпкерлік (орташа бизнес); 3) ірі ... ... Бұл - ... барлық дамыған елдерінде қолданылатын жалпы
танымал бөлу.
«Жеке Кәсіпкерлік ... ... ... ... ... ... субъектісі болып табылатын заңды тұлға тек азаматтық заңмен
көзделген ұйымдық-құқықтық формада құрыла алады, сол ... ... жеке ... ... ... ... акционерлік қоғам және өндірістік кооператив болуы мүмкін (ҚР
АК 34-бабы, 2-тармағы). Коммерциялық емес ... ... ... ... ... тұтыну кооперативі, қоғамдық қор, діни бірлестік
түрінде және заң актілерімен көзделген басқадай формада (ҚР АК ... ... онда олар ... ... ... ... мақсаттарына
сәйкес қана айналыса алады.
Кәсіпкерліктің акционерлік формасын ... ... ... АҚ-ның гүлденуі ХІХ ғасырдың үшінші – ХХ ғасырдың басына келеді.
Қазіргі ... ... ... ... дамыған елдерде
анықтаушы форма болып ... ... ... ... басқа меншік
формаларының арасында 14% құрайды, ... олар ... ... ... ... ... ... елдерде АҚ өндірістік күштерді дамытудың қарапайым
шешімі болды, мұның ... ... ... ... мен ... өсуі ... алдында мақсаттарды
итермелеген, капиталдың жеке жиналу шегінде шешімі болмайтын
болғандықтан, жеке капиталдың ... ... ... тура ... ... ... ... бастаулар түрінде және барлық
біріккен кәсіпорын қатысушыларының қызығушылықтарын ескере
отырып ... ... ... бұл ... ... ... ... байланысты басталды.
Ресейде АҚ бұл – бұрынғы дәстүрлік өндірістік жүйе мен нарық талаптары және
жекеменшіктің бірігу ... ... ... ... ... шешу құралы болды.
Қазіргі шарттарда АҚ-ның қызметін ... ... ... заңдық
актілер пакеті бар.
• АҚ-дар туралы заң;
• Азаматтық кодекс;
АҚ-ның құрылуы. АҚ жеке және заңды тұлғалардан құралады. Ашық ... ... ... саны шектелмеген, ал жабық АҚ-да 50 тұлғаға дейін. АҚ ... ... ... егер ол ... ... ... ... иемденсе.
АҚ заңды тұлғадан да тұруы мүмкін, бірақ ол бір шаруашылық субъектіден
тұруы мүмкін ... ... ... ... ... АҚ, ... комитетімен расталады (акцияларды сатқаннан кейін бұл қоғамдар
қарапайым қызмет етеді).
Акционерлер қоғам міндеттемелері бойынша ... ... және ... ... ... бөлік немесе акция шегінде болды. ... ... ... ... бермейді, бірақ өзінің
міндеттемелері бойынша ... ... ... ... ... алады.
а) қоғамның төленбеген шегінде міндеттемелер бойынша;
б) қоғамды тіркегеннен бұрын пайда болған міндеттемелері бойынша. Бірақ
қатардағы акционерлер жиналыспен расталған болса ғана жауап ... ... құру және ... ... құру ... ... үшін құрылтай жиналысын шақырады, онда олар құжаттарды
растайды.Акционерлік құғамды құру үшін қажет:
1. Еркін түрде арыз;
2. Жарғы;
3. Баж ... ... ... жиналысының протоколы;
Ескеру қажет, егер қоғам заң ... ... онда ... ... тіркеу құжаттарды ұсынғанннан кейін 30 күн
ішінде аудандық әкімшілік ... ... ... ... ... ... ... емес болады, егер тіркеуден кейін 30 ... ... ... ... төленгені туралы анықтама берілмесе( немесе
жарғылық капиталдың). Тіркеу үшін бір уақыттық жиналым болады, ... ... ... ... Бас ... екі ... ... болуы
мүмкін:
а) құжаттар дұрыс рәсімделмеген;
б) акциоенрлік қоғамның құру реті бұзылған;
Құрылтайшыларға ... ... үшін ... ... бару ... АҚ мемлекеттік реестрге кіргеннен кейін құрылған деп саналады.
Тірелген қоғамға алдымен уақытша куәлік беріледі, одан соң 30 күн ... ... 50% ... ... ... ... береді.
Акциялар құрылтайшылар арасында берілген немесе алдын ала белгіленген
акционерлер ортасында бөлінсе, мұндай акционерлік қоғам ... ... ... ... Жабық түрдегі АҚ тек қана жабық түрде жазылу жүргізе алады.
Жабық түрдегі АҚ қоғамның акциясын иемденуде айтарлықтай ... ... ... ... заңға сәйкес :
1. үшінші тұлғаларға акцияларды сатуды жүзеге асырағанда,
2. артықшылық құқығы қоғам ... әсер ... ... ... және ... қалдырғанда,
2) өзінің мүшелеріне сатқанда,
3) саудаласуда сатылған акциялар және ... ... ... ... жарғыда жазылған түрлнрімен шектелмейді
келісімдер. Жарғылық қызметтің шегінен шығатын, бірақ ... ... ... ... сманалады.
Акционерлердің құқығы мен міндеттері.
Акционерлердің келесідей құқығы бар:
1) жылына бір рет болатын жалпы жиналысқа қатысу,
2) Басқарушы мүше болып таңдалу және ... ... ... ... ... ... бөлігін алу,
4) Қоғамның қызметі туралы ақпарат алу,
5) Қоғамнан кез-келген уақытта шығу.
Акционерлердің келесідей міндеттемелері бар:
1) Жарғы мазмұның ... ... және ... ... ... ... ... келісімін әкелу немесе Директорлар Кеңесі жиналысында
акциялармен дауыс беру құқығы (одан басқа вотинг траст бар)
Ашық АҚ ... ... ... ... мин 1000 ... ... АҚ
– 100 мин. еңбекақы. Жарғылық капитал акциялардан тұрады, АҚ ... ... ... арасында толықтай бөлінуі қажет. Акцияларды
төлеу тіркелгеннен кейін 30 күн ішінде 50% ... ... ал ... бір жыл ... ... ... ... төленбеген акция бөлігі
туралы акционерлерге талап Директорлар кеңесіне беріледі және ол 15 ... ... ... ... ... ... ... қоғам пайдасына
төленбеген бөлік құнынан 10% көлемінде.
Жарғылық капилалға салым ақшалай емес, сонымен қатар ғимарат, мүлік,
құралдар, бағалы ... ... ... және ... ... де
болады. Қоғамда жарғылық капиталдың құрылу реті мен ... ... ... ... ... баға ... бойынша анықталады. АҚ
жарғылық капиталы бөлінеді, шет елдер тәжірибесіне қарағанда:
1. төленген ... , ... ... ... ... ... Резервтік капитал, жарғылық капиталдың 15% -
Шығын болған жағдайда төленген капиталды толтыру үшін, облигациялар
бойынша ... ... ... акцияларды алу, меншік таза активтерінің
10% жоғары емес.
Жарғылық капиталдың ... ... ... ... ... ... ... құнынан өсуінен;
2. акцияны қосымша бөлгеннен, қосымша шығарылған акцияларды шығындарды
жабу мақсатында бөлуге тыйым салынады.
Есте сақтау ... ... ... ... төлем бөлінгеннен кейін
көбеюі мүмкін немесе қосымша акциялар толық ... ... ... ... тағы да екі ... жүзеге асады:
a) акцияның атаулы құнының төмендеуі;
b) акция бөлігін сатып алу және өтеу жолымен.
Есте сақтау қажет, жарғылық ... ... тек қана ... ... кредиторларды ескерту қажет.
Екі жыл қызмет еткеннен кейін және ары ... таза ... ... ... көлемінен төмен болса, онда жарғылық капитал көлемін таза
активтер құнына дейін төмендету қажет, ол жарғыда ... және ... ... АҚ ... ... ... ... және
артықшылығы бар болып бөлінеді. Акциялардың негізгі классификациясы бойынша
бұл акциялардың келесідей ерекшеліктері бар:
Қарапайым акциялар – жалпы жиналыста дауыс беру ... бар, ... ...... беру ... жоқ, атаулы пайызбен белгіленген дивиденті
бар, АҚ жойылған жағдайда мүліктің бөлігін алуда артықшылығы ... бар ... ... беру ... ... ... және АҚ
жойылғанда алады, артықшылығы бар акциялар ... ... ... ... ... реті ... кезектілігі. Сонымен қатар,
артықшылығы бар акцияны ұстаушылар дауыс беру ... ... ... ... ал ... дивиденд төлеу туралы шешім қабылдану қажет,
бірақ қабылданбаған. Мұндай жағдайда оларға дивиденд ... ... ... бар. ... ... ... ... АҚ акцияны таңдалған
жеңілдік бойынша шығарады. Сонымен қатар, мүлікті басқару комитеті акцияның
20%– 49% дейін немесе 51% ... ... ... бар. Акциялар мүлік қорының
сату графигі бойынша конкурста ... ... ... ... ... ... қызмет етіп бастайды.
Акцияның құнының бірнеше түрі бар:
▪ номиналдық құн – ... ... ... ... ... бөлінген;
▪ кепілдік құны (залоговая);
▪ жойылу құны;
▪ баланстық құн ("кітаптық құн" ) – компанияның активтер құн, бір
акцияға ... ... құн – ... ... ... ... бөлу ... құн;
▪ бағамдық құн
▪ таза активтердің бір акцияға ... ... ... ... алу – сату ... ... ... мүшесі. Жылына бір рет акционерлердің жалпы жиналысы болады.
Жиналысты қаржылық жыл ... ... екі ... ерте және алты ... ... ... жиналыста негізгі сұрақтар: өткен жылдың қаржылық
қорытындысын растау, бухгалтерлік балансты растау, сонымен қатар, ... ... ... ... ... ... кеңесін таңдау және
есеп.
Директорлар кеңесі жоғарыда көрсетілген құжаттарды қаржылық ... екі ай ... ... ... Жекешелендіру бағдарламасы
қарастырылады, егер Директорлар Кеңесі берілген периодта ... ... ... комитеті аудитормен келісім жасайды немесе салық
инспекциясына есеп беруді ұсынады, сонымен қатар, ... бәрі АҚ ... ... ... ... есеп ... жиналыстан кейін екі ай
ішінде жиналады.
Қоғамның қызмет ету кезінде тек қана жалпы ... ... ... ... болса, ал кезекті шақырылым әлі алыс болса, онда ... ... ... ... ... ... алады:
• директорлар кеңесі;
• ревизиялық комиссия;
• АҚ 10% акциясын иемденген акционерлер.
Кезексіз жиналысты жинау үшін бас ... ... ... жазылады.
Өтініште жиналыс мақсаты мен күннің тәртібі жазылады. ... ... ... ... 30 күн ... ... онда күн тәртібі және
орны, ... ... ... ... ... ... ақпарат,
дауыс беру бюлетені жіберіледі. Егер ол сырттай жүргізілетін ... ... ... ... ... нотариалды түрде келісімі бар
өкілдердің акционерлі құқығы бар.
Жиналысқа рұқсат беріледі, егер 50 % аса ... ... Егер ... ... уақыттан 30 мин. кейін жиналыс тарқалады және 30 ... сол күн ... ... жиналады. Екінші жиналыс 30% ... ... ... Егер АҚ ... ... онда бұл ... ... шешім қабылдау сұрақтардан басқа дауыс беру көптігімен
шешіледі, онда дауыстың ¾ бөлігі болуы қажет:
• жарғының өзгеруі;
... ... ... ... ... 50 % ... ... тұратын келісімді растау.
50 адамнан асатын АҚ Директорлар Кеңесі таңдайды. ... ... ... ... ... ... ... Директорлар кеңесіне
кейбір анықталған сұрақтар кіреді. Олар жалпы жиналыста ... ... ... ... құрылтайшылар жиналысында дауыстың ¾ ... ары ... ... көптігімен. Жарғылық капиталмен сәйкесінше АҚ
жекешелендіруде Деректорлар кеңесін бірінші рет құру келесідей тізбек
бойынша ... ... ... бас ...... директоры, еңбек коллективінің өкілі, мүлікті бақылау комитетінің
өкілі, әкімшілік өкілдері.
Директор кеңесінің құрамы кумулятивтік дауыс беру ... ... 1000 ... аса ... кеңесі саны 7, ал 100000 мыңнан аса
болса – 9 ... ... ... ... ... байланысты оларда қарапайым акциялардың 10% болуы мүмкін.
Директорлар кеңесі 1 жылғы таңдалады.Олар жарғылық капиталдың 50% ... ... ... ... және ... ... қатысты кейбір
сұрақтарды шеше алады.
Директорлар кеңесі жалпы жиналыс алдында есеп ... ... ... жиналыспен расталмауы мүмкін, егер есеп бойынша
ревизиялық ... ... ... ... ұсынысы бойынша қоғамда орындаушы мүше таңдалуы
мүмкін. Ол жеке немесе коллективті ... ... ... ... ... ... бас директор басқарылуымен).
Егер қоғамда бір бас директор болса, онда бұл міндетті АҚ мүшесі емес,
басқа келісім шарт ... ... ... ... алады.Орындаушы мүшенің
қызмет ету ұзақтығын заң ... ... ... түрде
Жарғыда бір жылдан бес жылға дейін мерзім анықталады. Басқаруға ... ... ... ... ... комиссияны таңдайды. Ереже бойынша, мұндай комиссия
үш адамнан тұрады.Ол:
1. Қоғамның қаржылық пульсында тұрады,
2. Қоғамның ... ... іске ... ... ... ... 10% ... акциялардан, жеке қызуғушылықтары бойынша).
3. Өз еркімен жойылу жағдайында жойылу комиссиясы қызметін орындауға
құқылы.
Барлық инстанциялар ... ... ... ... мен ... ... ақпараттарды беруі тиіс.Ревизиялық комиссияның қорытындысыз
жалпы жиналыстын да, бас директордың да, Директорлар кеңесінің де ... ... ... келесідей ерекшеліктері бар:
1. Ревизиялық комиссия мүшелерін сайлауда ... ... ... ... әрдайым таңдалатын), бас директордың дауысы
саналмайды.
2. Егер бір уақытта Директорлар кеңесі мен ... ... ... ... онда бірінші Директорлар кеңесі мен бас ... ... ... одан соң ... комиссия. Сонымен
қатар Директорлар кеңесінің экс- ... мен ... ... ... ... ... ұйымда сайлануға құқығы бар, бірақ таңдалған
жағдайында ... ғана ... ... қажет,
Ревизиялық комиссияны бес жылға дейін мерзімге таңдайды.АҚ-ның қайта
құрылуы мен жойылуы банкроттық ... ... ... ... ... ... лекциясын қараңыз).
Келесі ұйымдық- құқықтық форма- қосымша және бағынышты қоғамдар.
Шаруашылық қоғамдар қосымша деп аталады, егер ... ... ... ... ... ... капиталда бөлігін алу күшімен, олардың
арасындағы келісім күшімен немесе ... ... ... ... ... ... ... анықтау мүмкіндігі бар. Қосымша қоғам негізгі қоғам
мен серіктестіктің ... ... ... ... Негізгі қоғам, қосымша
қоғамға тапсырма беруге құқығы бар, олардың орындалуы міндетті, ... ... ... ... ... бірге жауап береді, егер
негізгі қоғамның талабы бойынша қосымша қоғам ... ... ... ... ... ... ... банкроттыққа ұшырайтын болса, онда
негңзгң қоғам оның қарыздары бойынша жауапи ... ... ... ... қоғамнан шығындарын өтеп беруін сұрауға құқығы бар.
2 ҚР КОРПОРАТИВТІК ҚҰРЫЛЫМДАРДЫҢ ЭКОНОМИКАЛЫҚ ТИІМДІЛІГІ
2.1 Акционерлік кәсіпорындардың ұдайы өндірістік тиімділігі
Бизнесті ұйымдастырудың ... ... ... іс ... ... ... үлкен қолданысқа ие. Ол бір жағынан қоғамның
эволюциялық дамуының сипатты ... ... да, ... ... нарықтық
экономика шеңберінде одан әрі дамуға біршама қабілетті болады.
Акционерлік корпорациялардың біршама маңызды ... ... ... ... жеке ... құралы ірі капитал түзе алатын
маңызды адамдарды тартуға мүмкіндік береді.
2. Ірі ... ... ... ... алады, біршама
артық тауар ... ... ... ... жай ... ... ... Ең жақсы мысал әлемнің ірі 1000
алдыңғы қатарлы компаниясының реитінгісі, онда ең ... ... ... ... ... ... бір ... немесе қоғамның басқа
сферасына ауысуы жүзеге асуы үшін біршама тиімді. Сондықтан
осы ... ... ... және ... ... ... Акционерлік қоғам қатысушыларының шектеулі жауапкершілігі
компания жапа шеккенде азғантай затын ... ... ... ... ... ... басқа формамен салыстырғанда
қатысушылардың үлкен санымен ... ол ... ... ... ... жай күйі ... ... береді.
Үлкен тұрақтылық, мықтылық және акционерлік компанияның ұзақ өмір сүруі
яғни осыларға байланысты акционер кез келген сәтте қоғам құрамынан ... ... сата ... ол ... ... ... Соңында бизнес
бойынша барлық мүшелерге тұрақты іс ... ... ... ... ... ... ... бірге
кемшіліктері де бар, олар артықшылықты жоймайды:
1) акционерлік қоғам құрғандағы қиыншылықтар ... ... ... ... орында міндетті
келісіммен мемлекеттік ұйымда тіркелу);
2) ... ... ... ... мен мықты бақылау;
3) акционерлер позициясын ескерудің қиындығымен бірге,
жалданбалы ... мен ... ... ... шын ... ... акционермен бірге қоғамда да ... ... ... ... ... ... ... орны
|№ |Корпорацияның артықшылықтары |Корпорацияның мақсаттары |
|1 ... ... ... ... ... белсенді жұмыс |
| ... ... ... ... ... ол жаңа ... ... |
| |алу және функционалған өндірісті |акцияның нарықтық ... ... ... ... ... ... ... ... |
|2 |Өндіріс активтері нарықтық |активтің ... ... шын |
| ... ие ... да, ... міндетті жүргізу мен |
| |нарықта акцияның нарықтық құны ... ... өз ... ... ... конвертацияланады |істеу. |
| ... ... ... құнын | |
| ... ... | |
|3 ... ... белгілі болған |аз уақытта құнды қағаздардың |
| ... ... бос ... ... және ... |
| |айналу үшін құралдарды ... ... ... |
| ... ол ... | |
| ... Акция құны жоғарылау | |
| ... ... үшін | |
| |тек ... ғана арзан алмай, | |
| ... ... да | |
| ... | |
|4 ... ... танымдығын |белгілі сауда марксы болу, |
| ... ол ... ... ... мен өнім ... |
| ... тартады. |жақсарту есебінен корпорация имиджін|
| | ... ... ... ... ... | |
| ... талаптар әкеледі, онда |Корпорацияның мақсаты |
| ... өзі ... | |
| ... ол кемшілік болып | |
| ... | |
|1 ... ... есебін |жылдық есепті жариялау жолымен |
| ... ... ... ашу, ... ... ашып басқа да |
| ... ... ... ... |ақпаратқа толық және міндетті |
| |операциясы бойынша ... ... |
| ... да. | |
|2 ... басқаруды бақылауын | |
| ... егер ... | |
| ... ... бір адамда | |
| ... ... ... | |
|3 ... талабына тиісетін |корпорацияны ішкі басқару кескінін |
| |шешімдерді қабылдағанда басқару ... ... ... ... |
| ... санының жоғарылауы мен|қажетті кеңшілікпен қамту, бір |
| ... ... ... ... ... үшін максималды|
| |Акционерлердің дивиденттерді |ашықтық. |
| ... алу ... ұзақ ... | |
| ... ... ... |
| ... | ... ... ... В.П. ... ... и биржи,
ЮНИТИ, 1998г.-141с.
Міндетті аудиторлық тексеру кіретін маңызды қосымша ... мен ... ... ... іс әрекеті туралы жариялылық
пен жарнама беру.
Ақша құралы қозғалысы мен ақша ... ... ... түсінік бар. Ақша
құралы қозғалысымен барлық ... ... мен ... ақша ... Ақша ... ... ... белгілі мерзімімен байланысты,
осы мерзімге түскен және төленген ақша құралының ... ... ...... нәтижесінде қаржы туындайды, яғни қаржылық
қатынастар, ақша фонды, ақша ағыны. Ақша құралы ағынын басқару ... ... осы ... талдайды, ақша құралы қозғалысын есептейді, ақша
құралы қозғалысын талдайды.
Әлемдік ... ақша ... кэш флоу ... ... бұл ... ... қол ақша ағыны. Ақша ағыны оттоктар
притоктан жоғары болса қарсы кэш флоу делінеді қарама қарсы ... ... цикл ... ... ... екі ... айналушы
құралды табу уақытын - өндірістік және тауарлық әрі оны ақша сатысында ... ... ... ... цилдың есеп айырысуы
Қайнар көзі: Круглова Н.Ю. Хозяйственное право. -М. 2006г.-29с.
Өндіріс іс әрекетін үш ... бөлу ... ... ... ... ... Негізгі іс әрекет қажетті ақша құралымен
үш түрін де қамтамасыз ету және ... ... көзі ... ... ... ... Кәсіпорын айналым құралдарының схемасы
Қайнар көзі: Хэй Д., Морим Д. Теории ... ... ... ... әрі ... бір ... негізгі іс әрекет дамуына
көмектессе екінші жағынан оны қосымша ақша ... ... ақша ... ... ... ... ... алынуы
керек: ақша құралы қайдан түседі түсу көзініңролі қандай және ол қандай
мақсатқа қолданылады. Қорытындыны ... ... ... ... ... және ... Бұл іс әрекеттің әр түрінің ... ... ... мен көзі туралы қорытынды үшін ... ... ... ақша құралы түсуін жоғарылату, инвестициялық іс әреткет
пен міндетті төлем көздері, алынған кіріс жеткіліктілігін ... ... ... ... ағынын есептеудің екі әдісі бар: тура және жанама. Олардың
айырмашылығы есептеу принципінде. Ағынды тура есептеу әдісінде өндірістің
бухгалтерлдік ... ... ... ... ... ал ... түрде -
өндіріс балансы көрсеткіштері негізінде (Ф-1) және ... пен ... ... тура әдісі нәтижесінде ақша құралының барлық бағыты
бойынша және оның барлық төлемді ... үшін ... ... пен шығыстьың салыстырмалы сұрағына ... ... ... әдіс
өндіріс әрекетінің әртүрлі түрінің өзара байланысын ... ... ... ... мен ... ... өзгерісіне әсерін де. Одан басқа
тура әдісте есеп негізіне ... ... ... кіріс те жатады, ал
жанамада кіріс. Жанама ... есеп ... ... кіріс жауап,
амортизация, сонымен бірге өндіріс активтері мен пассивтері. Осыдан актив
жоғарылауы өндірістің ақша ... ... ал ... жоғарылауы
керісінше көтереді.
Өндіріс шегерілуі жалпы оның балансы мен ... ... ... ... ... ... ол ... шегерілуі, яғни ақшаға
өзгере алу қабілеті, ережже бойынша нарықтық құны немесе құнында біршама
төмендету. ... ... ... оның ... ... ... тез болса, сонша шекті.
Өндіріс шектелуіне негізгі әсер ететін оның капиталы мен активтерінің
құрылымы, активтер айналымының күйі мен ... және ... ... ... құралы өндірістің қаржылық күйін анықтайды.
Айналымдағы құрал-бұл ... ақша ... ... ол ... ... процессі мен өндірістік айеналу фонды мен көңіл бөлу
фондын қамтуға арналған. ... ... ... ... оның
шеңбер айналымы, ол үш сатыдан өтеді: ақшалай, өндірістік және тауарлық.
Кез келген өндірісте үздіксіз өндіріс процессін қамту үшін ... кез ... ... әр шеңбер айналымының үш сатысында болуы керек.
Бұл айнаылмдағы құрпалды ұйымдастыру үшін маңызды заңдылық.
Өндірістің айналымдағы құралын басқару сонымен ... ... ... ... ... осы ... қалыптасу көзін басқару кіреді
және берілген ақша құралын қолдану бағытымен(4-сурет)
Айналымда емес активтер көзінің ерекшеліктері олар ылғи да ... ... ... және ... ... ... Айналымдағы активтің
басқару проблемасының екінші бөлігі – бұл оны ... ... Ол үшін ... мен ... қарастырамыз.(4-кесте)
Кесте 4
Айналым активтердің түрлері
|Айналым активтері ... ... | |
| ... ... құны аз және тез | |
| ... ... ... сфера |
| |аяқталмаған құрылыс ... | |
| ... ... ... | |
| ... өнім және қайта сатуға арналған | |
| ... | |
| | ... ... ... ... ... | ... |Қысқа мерзімді ... ... | |
| ... ... | |
| ... басқалар | ... ... ... ... ... және ... емес ... активтерді орналастыру оның
арасындағы кірген тұрақты құрал мен байланысты. Осыдан ... ... тура ... ... ... өз құралы есебінген жабу, қолайлы
болғанда кредит есебімен де, ол ол ... ... ... ... бірге осы активтерге қосымша қажеттілікті жабу үшін;
Дебиттік ... ... ... мен оның түсу ... оны ... жабу қосындысы;
Қалыпты жоспарлы әрекетке қажетті ақша құралының қосындысы, ... ... ... ... ... ... ... қысқа
мерзімді қаржы салуының түрі мен мөлшері; материалды және материалды емес
активтердің айналымының ақша ... ... ... ... ... ... ... қимылдары
1. Қайнар көзі: И.С.Елшібаев. Кәсіпкерлік қызметті ұйымдастыру негіздері.
–Алматы, 2010ж.-31б.
Әлемдік практикада осы процесстерді Боумоль және ... ... ... әдістері белгілі.
Өндіріс сферасында өндіріс активтерін орналастыру акционерлік қоғам
шектелуіне қатты әсер етеді. Осы мақсатта өндірістік мақсаттағы ... ... ... ... ... С (из АІ) – ... ... 1 бөлімдегі «негізгі құралы» жолы;
АІІ сп – баланс активінің 2 бөлімдегі өндіріс сферасындағы айналымдағы
активтер;
А – ... ... ... коэфициенттің минималды мәні – 0,5.
Айналымдағы құралдың тиімдігін анықтауша маңызды көрсеткіштің бірі оның
айнала ... ... ... ... ... оның ... әсер етіп рентабелдігін жақсартады.
Айналымдағы активтердің қайта оралу коэфициентін (Коб.о.а.) мына түрмен
жазуға болады:
(2)
В – өнім сатылғаннан түскен кіріс,
АІІср – ... ... ... ... ... оралы коэфициенті қандай да бір мерзімге айналымдағы құралдар
қанша аналыста болғанын көрсетеді.
Күніне бір айналымның ұзақтығы мен ... ...... ... саны (негізінен кварталда – 90 күн нмесе жылда –
365 күн).
Егер бір айналым ... ... ... онда коэфициентті келесідей
санайды:
(4)
Керісінше егер ол коэфициент белгілі болса онда бір айналудың ... ... ... ... талдағанда оларды әртүрлі мерзімдегі
уақытпен салыстыруға ... ... ... ... ... ... есептеумен
бірге активтер айналуы, таза ... мен ... ... ... ... ... ... қарыздар есептеледі. Осыдан жеке
жағдайларда есептеу базасы сатқаннан түскен түсім ... ... ... өз ... Бұл қордың айналуын есептеуге және оның жеке
элементеріне, кредиттік қарызға ... ... ... ... АҚШ пен ... – 58-61 күн, ... ... күн. АҚшШ пен Жапонияның жеңіл өнеркәсібінде –70 күн, Европада – 59 ... ... – 62 күн, ... мен ... – 78-80 күн, АҚштың
саудасында 85 күн, Европада 42 күн, ... – 22 күн. ... ... ... ... ... біршама мөлшерде
мемлекеттік экономикалық ... ... ... ... ерекшеліктерімен
анықталады.
Қаржы күйін бағалау – акционерлік қоғамның төлемқабілеті мен шектелуін
қамтамасыз ету бағыты. ... ... – бұл ... ... ... үш ... коэфициентті қарастыруға болады.
Шектелу коэфициенті (Кл) (басқаша аталуы – тез, ... ... ...... ... 2 ... ... емес айналымдар
(дебиттік қарыз, қысқамерзімді қаржылық салым, ақша құралы);
ПVI – VI ... ... ... ... ... ... оның міндеттермен қысқамерзімді есептесу қабілетін
білдіреді. ... ... ол ... емес ... активтер
қысқамерзімді пассивтерден аз емес.Бірақ барлық қысқамерзімді ... ... ... ... ... ... ... осы
коэфициенттің рұқсат еткен минималды мәнін ескеру керек. ... ... ... ...... ... активтер, бұл қысқамерзімді қаржылық салым мен
ақша құралы.
Бұл коэфициенттің аз шамасы 0,2-0,25. Бұл біршама ... ... ... минимум оның көмегімен біршама жылдам ... ... ... ... ... ... қарыз бен кредиттер. Өндірістегі бұл
міндеттер үлесі барлық қысқамерзімді міндетер арасныда қалыпты жағдайда 20-
25 ... ... ... ... шектелу коэфициенті (Кт.л) (басқаша аталуы – жалпы
шектелу):
(7)
Ап - «Айналымдағы активтер» баланс активтерінің 2 ...... ...... қарыздар;
ЗС пен КЗ –«Қысқамерзімді пассивтер» баланс пассивінің VI бөлімі.
Тақалған шектелу коэфициенті тек ... ... ... ... ... Европа мен Жапонияның сауда және машинажасауында, жеңіл
және тамақ өнеркәсібінде сонымен бірге АҚШ сол саласында 1 ден 0,8 ... ... мен ... жеңіл өнеркәсібінің шектелу коэфициенті 1,3-1,5
деңгейде. Европа мен Жапонияның жеңіл өнеркәсібі ... ... ... 1 ден көп [20,221б.].
Бүгiнгi әлемдiк экономикада Қазақстан ... ... ... ... Бұл мәселенiң өзектiлiгi әлемдiк ... ... ... ... ... ... ел деп танылуымен арта ... ... ... күнi ... ... ... ... табу
туралы мәселелi сұрақтар кең түрде талқылауға түсiп отыр.
Акцияның табыстылығы жоғары болған сайын, ол инвестор болуы ... ... ... Дамыған нарықтық экономикалы елдерде
акциялардың табыстылығы ... ... қор ... ... ... шолуларынан алуға болады. Мүдделі акция ұстаушы
ретінде, мамандарға бұл ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Төленетін дивиденттер үлесі немесе дивиденттерді
төлеу көрсеткіші (48) компанияның таза табысының дивидент ... ... ... ... ... ... бұл көрсеткіштің өз мағынасы
болады. Әдетте жас және тез өсіп келе ... ... ... ... өте ... және кейде нөлге жақын болады. Акционерлер
фирманың өсуінің болашағымен қанағаттанып, іс ... ұзақ ... ... ... ... акционерлерді өзіне
тұрақты жоғары (50%-ға дейін) дивиденттер төлеу арқылы тартуға ... ... ... – бұл оның ... сату және ... бағасы. Ол
сұраныс пен ұсыныстың арақатынасы әсерімен қалыптасады, тек экономикалық
себептерге ғана тәуелді емес және ...... алып ... ... ... да ... нарықтық бағасының көрсетілгеннен айырмашылығы, ол
капиталдандырылған табысты есепке алады. ... сату ... алу ... ... ... қор ... оның нарықтық құндылығы
капиталдандырылған дивидентті көрсетеді. Сондықтан ол ... ... тура ... (акция әкелген дивидентпен мөлшеріне) және
несиелік капиталдың (депозит ... ... ... ... кері пропорционалды болады.
АКЦИЯ КУРСЫ = ДИВИДЕНТТЕР / НЕСИЕЛІК ПАЙЫЗ * 100 ... ... ... (есептелген пайыздың орташа мөлшерлемесі) салым
бойынша жоғары дәрежедегі ... ... ... ... ... қабылданады. Ал несиелік пайыз ретінде Қазақстан Республикасы Ұлттық
банкінің ... ... ... ... ... ... алып ... болады.
2.2 Кәсіпорынның рентабельділігі және АҚ төлем қабілеттілігі
Өндірістің қаржылық ... ... ... өзара
әрекеттесуі функционалуымен анықталады. Өнімнің өз құндығына ... екі әдіс бар. ... ... тура және ... деп
бөлінеді. Осыдан шыққан әр өнімнің немесе көрсетілген қызметтің ... ... ... ... шығындар ауыспалы және тұрақты ... ... ... ... ... тура және ... бөлу өнім ... өз ... ... тура ... тікелей емес, ал жанамасы – белгілі
базаға пайызбен анықталады. Шығынды ауыспалы мен тұрақтыға бөлу ... мен ... ... өзгеруіне қатысты ... ... ... ... ... ... өнім ... өз құндығы тек
ауыспалы шығын негізінде анықталады. Өнім ... өз ... ... ... ... ... шығарылған өнімнің жалпы көлемінің өз
құндығы кіреді.
Мұндай адым ... ... ... ... ... ... де, одан ... шығарылған өнімнің жекеленген түрлерінің тиімділігі
туралы көзқарасты көрсетеді. Бірінші әдістің ... ... ... және ... бойынша өнім бірлігінің шығынымен анықталады. Бұл біршама
басқару мақсаттарын мүмкіндігін шешеді, ол сәйкесті норматив пен нормаларды
талдауға негізделген. Бірақ сол ... өнім ... ... ... ... жеке ... ... туралы ақпаратты
бұрмалайды. Одан басқа өнім бірлігіне толық шығын негізінде ... ... ... ... ... өскен сайын жоғарылайды, бірақ ол
оның өсуіне пропорционал. Мұндай шығындарды тұрақты-ауыспалы деп ... ... ... ... ... ... жөндеуге кеткен
жөндеу жұмыстары жатады. Өндірістің өмір сүруін қамтамасыз ететін тіреліп
тұрған шығындар – бұл тұрақты-ауыспалы ... ... ... ал ... ... ... бұл ... құрам бөлігі.
«Шығын-қарыз-кіріс» өзара әсерін талдау үш элементті қолдануды
шамалайды:
... ... ... ... ... ... ... (МК) – бұл өнім сатылуынан түскен кіріс пен ... ... ... ... ... =В – ... ... (СК) – бұл өнімді сатудан ... ... ... ... ... ... Яғни,
(10)
Берілуші қатынастар (БҚ) – бұл маржиналды кірістің өнімді сатқандағы
кіріске қатынасы, яғни
(11)
Бұл мысалдардан мынадай қорытынды жасауға болады.
Өндіріс ... ... егер ... ... тұрақты шығыннан
жоғары болса. Маржиналдық кіріс жоғары болады егер ... ... ... ... ... ... ... болса.
Өндірістің үлкен және аз потенциалдық мүмкіндіктері берілуші қатынаспен
анықталады. Берілуші қатынас ауыспалы және ... ... ... ... ... Ол ... шығын ауыспалы шығынға қатынасы жоғары
болса ... ... Сату ... ... ... ... біршама жоғары өсуі
берілу қатынасы жоғары өндірістерде болады:
(Пр ( ПО х ...... ... кірістің өсу темпі,(
(В – жоспарлы мерзімдегі өнімді сатудан түскен кірістің өсу темпі,(.
Осылайша жоғарыда қаралған маржиналды кіріс «шығын-қарыз-кіріс» ... ... ... ... мынаны рұқсат етеді:
• Сату көлемінен кіріс өсу темпінің тәуелдігін санау,
• өнім сату көлемі, бағасы мен шығын ... ... ... пен өнім түрінің біршама рентабелдігін анықтау және өндіріс
кірісін дәл жоспарлау;
• осы әдісті фирмаішілік ... ... ... және ... ... басқару шешімін қабылдау
негізін анықтау;
• инвестициялық жоба тиімділігін анықтау;
шығарылған өнім мен көрсетілген қызметке баға түзу ... ... ... қолдану.
Маржиналды әдістің ең бір артықшылығы оның ... ... ... ... ... яғни ... ... те шығыс та болмайтын сату
көлемі.
Нолдік кіріс деңгейі мына жағдайда туындайды, ... ... ... және тұрақты шығынға тең болса, яғни
В ( ПЕР + ПОС
(12)
Өндірістің қаржы нәтижесін бағалағанда ... роль оның ... ол оның іс ... ... жағында көрініс табады.
Рентабелдікке әсер ететін бірнеше топ көрсеткіштер бар:
өнім,
сату,
активтер,
өзінің акционерлік ... ... екі ... ... ... өнім ... ... кіріс пен өзқұндыққа
қатынсаы арқылы анықталады:
(13)
Егер кіріс – 20 сом ... өз ... – 100 сом, ... ... ... Бұл ... ... білдіреді немесе сол өннім бағасы 120 сомнан
жоғары болмауы керек. ... ...... ... ... ... ... деңгейі мына формуламен анықталады:
(14)
Мұндағы:
Р в.к. – салған капиталға ... – сол ... ... ... в.к. – ... жобада қаралған капиталға салған кірістің
деңгейі;
С ед. - өнім бірлігі өзқұндығы;
ОР нат. – табиғи суреттелген өнім көлемі.
Өнім рентабелдігін есептеу көбнесе ... ... ... мен аз
дәрежеде бағатүзілуімен байланысты, ол осыдан баға негізі ретінде ... ... ал ... ... ... рентабелдігі мына формуламен анықталады:
(15)
ROS- сату рентабелдігі;
П р – сатудан түскен кіріс;
В – сатудан түскен түсім.
Бұл көрсеткіш өсуі сұраныс жоғарыдағанда ... ... ... шығынға
баға өскенде өседі және өнім бірлігі шығыны ... ... ... ... кері ... көрінеді.
Осылайша екі фактор сату рентабелдігіне әсер етеді: баға ... Баға ... ... мен осы көрстекішке сәйкесті түсім ... ROSц - баға ... стау ... ... ... ... сатуынан түскен түсім;
В0 – базалық жылдың сатуынан ... ...... ... ... сатуынан түскен толық өзқұндылық.
Сату рентабелдігіне өзқұндылық өзгеру әсері мынамен ... ROSс - өз ... ... ... сату ... өсуі;
С1 – есептік жылдағы өнімді сатқандағы толық өзқұндылық.
Келесі көрсеткіш – активтер рентабелдігі (немесе инвестицияға
кірістер):
(18)
ROА – ... ... - ... ... ... ... таза ... түскен кіріс ретінде
қолданылады);
А ср. – активтердің орташа шамасы ... ... ... ... RO( деген атпен жазылуы да мүмкін яғни, инвестиция
рентабелдігі.
ROА – көрсеткіші ... ... ақша ... ... ... Жағдайға қарай кіпрістің сол немесе басқа түрі де қолданылуы
мүмкін. Көбнесе бағалау кірістің салық салынуына дейін яғни ... ... ... ... ... ... яғни таза кіріспен жүргізіледі.
Активтер рентабелдігін келесі екі көрсеткіштің туындысы ... ... акт. – ... айналымының коэфициенті.
Осылайша, активтер рентабелдігіне алдымен екі топ факторы әсер етеді,
ол активтер айналымы мен сату рентабелдігімен байланысқан.
Көбнесе ... ... ... ... ... талдау
жасалады, оның осы көрсеткішке әсері ... және ... ... мен ... ... ... ... Есептеу келесі формула
бойынша жүргізіледі:
(20)
ROА о.а. – тақалып тұрған активтер рентабелдігі;
ЧП - өндіорістің таза кірісі;
АІІ - Өндірістегі ... ... ... 2 ... ... басқаша жолмен рентабелдікті және айналымда емес ... яғни 1 ... ... ... емес ... рентабелдігі қатарында ... де ... ... А1 – ... емес ... ... ... ор. – айналымда емес активтердің орташа шамасы.
Рентабелдік көрсеткіштері арасында негізгі орын алатын ... ... ...... капиталдың рентабелдігі;
ПIV ср – белгілі мерзімдегі өндірістің өз ... ... ... ... ... ... өз ... тиімділігі, яғни,
салынған ақшаға таза кіріс, екіншіден, ROЕ өсуін көрсететін өндірістің
тәуекелділік ... ... ... ... ... ... мүмкін:
(23)
Бұл формула өндірістің аналиттикалық көрсеткіштерін біршама кеңейтеді,
нәтижесінде ROЕ ге әсерін ... ... Сату ... Бар ... мен активтер айналымы;
Өз құралы активтеріне құрылған үлес негізінде өндіріс капиталының
құрылымы (қаржы рычагы коэфиициенті) [21,126б.].
Жоғарыда ... ... ... ... ... ... ... тиімді жұмысы мен оның қаржы нәтижесі ... ... ... ... ... ел бойынша - 9(, жеңіл өнеркәсіпте – 7, ... – 13, ... – 11, ... – 6. ... Европада –
12,20,7,9,3(, Жапонияда-6,4,6,7,7(.АҚШтың өз құралы рентабелдігі ...... және 17(, ... ... және 12(, ... және 8(.
• Акционерлік қоғамның таза пайдасы мынаған бағытталады:
• өндіріс дамуына, инвестицияға;
• дивиденттер төлеуге;
• тұтынуға;
• штрафтық санкцияларды төлеуге.
3 ҚР ... ... ... МЕН ... Қазақстан Республикасында акционерлік кәсіпорындардың қазіргі
кезеңдегі даму басымдылығы
Қазіргі күнде Қазақстан экономикасында 16 000 жуық ... ... ... ... өндірелетін өнімінің 17 % ... 1,6% ... ... етуде.
2009 жылдың қорытындысы бойынша ұлттық компаниялармен еншілес және
аффилирді ұйымдардың, ЖАҚ «ҚазМұнайГаз» дочерлі және ... ... ... көрсеткіштерін қоспағанда, есепке алғандағы алынған таза
пайда сомасы 32568,3 млн. теңгені ... Бұл ... ең көп таза ... ААҚ ... (12147,2 млн. теңге аффилилерді компанияларын
қосқанда), ЖАҚ «Қазақстан Темір Жолы ҰК» (8242,7 млн. ...... ... ЖАҚ «НАК ... (4652,8 млн. ... ... аффилилрдік фирмаларын қосқанда), ЖАҚ «ҚазМұнайГаз»
(3116,8 млн теңге – дочерлік және тәуелді ұйымдарын ... ... ... ... ... ... ... құрлымы, ұйымдастыру формаларының және басқару құрлымы бойынша 100-
ге жуық ірі корпоративті бірлестіктер қалыптасқан. ... ... ... ... ... ... ... 4 негізіг
тұрақты корпаративтік құрылымның артта қалуын көрсетуге болады. 10-нан
астам ... ... ... ... ... ... сұранысы тұрақты болып отыр. Бұл корпорацияларға негізінен
шикізат пен ... ... ... ҚазТрансОйл, Петро Қазақстан
Құмкөл Ресорсиз, КЕГОК, Испат – Кармет, Қазақмыс корпорациясы, ...... ... ... ... ... Қаржы секторындағы
корпоративтік құрылымдардың ұлттық лидерлері болып мемлекеттегі екі ...... ... ... мен GDR ... және Азия ... ... және жүниежүзіндегі 1000 ең жақсы ... ... (ТОР 1000 WORLD BANK) – ... пен жеке ... 2/3 – ... ... депозиттерін шоғырландырушы Қазақстанның Халықтық жинақтаушы
банкі саналады [22, 91б.].
Қазақстан Республикасында шетел капиталы ... ... ... ... ... ... ... отыр: Ұлыбритания
(254), Германия (266), Қытай (744), Иран (134), Ресей Федерациясы (1042),
АҚШ (353), ... (653), ... (107), ... (122), ... ... ... бойынша шетел капиталы қатысқан жұмыс істеп тұрған
кәсіпорындардың саны:
1.Өңдеу өнеркәсібі ... ... ... ... газ бен су ... және бөлу ... ... тұрмыстық бұйымдарды және жеке пайдаланатын
заттарды жөндеу 2335;
5.Коммуналдық әлеуметтік және дербес ... ... ... үшін ... ынтымақтастық пен әріптестік те ... ... ... дамудың инновациялық сипаты дамыған
елдерде өнеркәсіптік фирмалар, банктер, ... және ... ... ... ... ... желілер өндірістік және
қаржы ресурстарын біріктіруге, нарықтағы ... ... ... ден
қоюға, жаңа өнім түрлерін жылдам алға жылжытуға мүмкіндік береді [23,82б.].
Біздің ірі кәсіпорындарымызда өзара кооперация мен ... ... ... ... ... және өзара төлемдер проблемаларын
жеңілдету үшін ... жол. ... ... ... – бұл шетел капиталының қатысу үлесінің тез қарқында өсуімен
байланысты. Қазақстан ... ... ... тез ... ... ... экономикасына қатысу қарқынына байланысты орындары –
АҚШ, ... және ... ... алып ... ... ... салу көлемі дүниежүзінде танымал – ... Газ, ... ... Корпарейшн, Эльф Актиен, БМВ, Туркие
Петроллери, Оман Ойл ... ... ... тағы ... ТҰК –ға
тиесілі.
Республиканың сыртқы ... ... ... нығайтып
дамыту да кіреді. Бүгін республикада 200-ге жуық шетел фирмаларының,
банкілерінің, өзге ... ... бар. ... ... ... ... шығарады. Тауар айналымның Қытайға – 22%-ы, Германияға – 13,6%,
Ұлыбританияға – 11,6%, ... – 11%, ... – 4,7%, ...... ... ... астам Бірлескен кәсіпорындар тіркелген. Біздің
серіктестеріміздің ішінде дүниежүзіне белгілі “Шеврон”, ... ... ... ... ... және т.б. бар. ... ... уақытта да арта түспек.
Макродеңгейде мемлекетпен, жергілікті өзін-өзі ... ... ... ... орнатпайынша, өндірісті құрылымдық
қайта құрудың күрделі бағдарламаларын әзірлеу және ... ... ... ... ... қатысуы табысы аз орындарын құру және оларды
қайта оқыту ... ... ... ... ... әлеуметтік
қауырттылықтың шиеленісуін азайту мүмкін. Әлеуметтік ... ... ... ... табысты жүзеге асыру үшін қажетті алғышарт болып
табыладыҚытай капиталы жұмсалатын неғұрлым келешегі зор ... ...... ... және оның ... ... ... ауыл
шаруашылығы өнімдерін ұқсату, тамақ және жеңіл өнеркәсіп саласы, байланыс
және телекоммуникация, тұрмыстық ... ... ... құрылыс және
құрылыс материалдары.
Кесте 5
Қазақстандағы ірі корпорациялардың негізгі типтері
|Корпорация типі |Атауы ... |
|1 |2 |3 ... және ... ұлттық мұнай компаниясы, |20-дан |
|мемлекеттік ... ... ... ... ... |астам |
|компаниялар |компаниясы, «Казоборонпром» ұлттық компаниясы, | |
| ... ... атом ... ... | |
| ... - ... ... компаниясы, "КЕГОК" АҚ | |
| ... ... ... ... қуатын | |
| ... және ... ... қазақстандық| |
| ... ... АҚ ... | |
| ... ... және жаңарту, бидай экспорты | |
| ... оның ... ... ... ... | |
| ... ... агронесиелік | |
| ... ... ... жолы ҰК" ЖАҚ, "Аir | |
| ... ... авиатасымалдаушы, | |
| ... АҚ ... ... | |
| ... банкі" АҚ, | |
| ... даму ... ... ... | |
| ... орталықтары және т.б. | ... ... АҚ, ... ... АҚ, |40-қа ... |"Казцинк" АҚ, "Алюминий Казахстана" АҚ, ... ... ... ... ... ... |
|және ... |АҚ, ... АҚ, | ... бойынша |"Актобемұнайгаз" АҚ, "Казхром" АҚ, | ... ... | ... ... объединение" АҚ, | ... ... АҚ, | |
| ... ... | |
| ... АҚ, т.б. | ... ... АҚ, "КазахстанКаспийшельф" АҚ, |20-дан |
|ұйымдастырылуы |"БТА-Банк" АҚ, "Нефтебанк" АҚ, "Казрі Банк"АҚ, ... ... ... АҚ" және т.б. | ... | | ... | | ... |"Тенгизшевройл" (Chevron) БК, ... ... ... АҚ және "ОКІОС" АҚ (Agip, |жоғары |
|бөлімшелері |BG, BP/Statoil, Mobil, Shell, Total, INPEKS, | |
| ... ... ... |
| |АҚ ... Hydrocarbons Ltd. - | |
| ... ... АҚ (LNM | |
| |Group), ... ... АҚ және "ТНК | |
| ... АҚ (Trans World Group), ... | |
| ... АҚ ... "Казцинк" АҚ (Glencore | |
| ... AG), ... ... ... |
| |АҚ (Philip Morris), "Coca Cola Almaty ... | |
| |АҚ (Coca Cola), ... Казахстан" | |
| ... АҚ т.б. | ... ... ... ... М.Б., ... Ф.М. ... инновации в
рыночной экономике мировой опыт и Казахстан. Министерство образования и
науки РК, 2005г.-246с.
Қазақстан ... ... ... ЖШС ... ... ... ... - Қапшағай қала-сындағы қағаз шығаратын фабрика, «Адал» ... ... ... ... ЖШС ауыл ... өңдеумен айналысатын бірлескен кәсіпорын (томат пастасы және т.б.
шығарады), «Казахстан-Фав Интернэшнл Аутомобил Лтд.» - Алматыда автомобиль
құрастыру өндірісін құру ... ... ... ... мен Қытай арасындағы сауда-экономикалық байланыстардың сапалы
деңгейге көтерілуі тек мұнай-газ ... ... ... ... сонымен бірге Қазақстан мен Қытайдың ірі компанияларының
ынтымақтастығы нәтижесінде пайда болған ... ... ... ... де ... ... жағы ... мұнай
өндіру саласынан басқа Қытайдың «ЧанЧунь» автомобиль шығару зауыты Алматыда
автомобиль құрастыру зауытын ашу ... ... ... ... ... ... ... 670 бірлескен кәсіпорын, 40-тан астам қытайлық
компаниялар өкілдіктері ... ... ... мен ... тау-
кен өндірістік бірлестігі қара металлургия саласындағы қытай компания-
ларының негізгі ... ... ... ... Қытайға металл
өнімдерінің барлық түрін жеткізеді, оның ... ... ... ... Сянь», «Хуньте» бірлескен кәсіпорны мен ... ... ... ... ... ... өндірістік
бірлестігі ШҰАА-ның Меткомпаниясымен бірлесіп жұмыс жасауда.
Қазақстанда қазіргі ... ... аса ... ... құрылымы,
ұйымдастыру түрі және басқарылуы бойынша ерекшеленетін ірі біріккен
корпоративтік ... бар. ... ... ... материалдық-қаржылық базасы республикада негізінен мұнай-газ,
металлургия, химия және мұнай-химия, ... ... ... ... ... агроөнеркәсіп кешендерінде қалыптасқан. Дәл осы ... ... ... ... тік және көлденең интеграцияланған ірі
корпорациялардың құрылуына ... ... ... ... ... тез қарқынмен өсіп келе жа -
тыр. Мысалы: соңғы үш ... ЖІӨ - нің өсу ... 10% ... ... Бұл шама ... үшін ... жетістік. Бірақ, мұндай жетістіктерге жету-
іміз жер қойнауымыздағы минералды қорымыздың бай ... және соң ... ... мен ... бағасының өсуіне тікелей байланысты. Ел
экономикасы әлі шикізаттық бағытынан ... ... жоқ. Ал ... прак ... ... ... шикізаттық өндірістен сервистік –технологиялық өнді-
ріске өтіп, индустриялы – ... ... бет ... Ал шикізаттық өн –
діріспен даму жағынан артта ... және ... ... ғана ... Ел ... атап ... ... жоғары дамыған елдер қатарына қо -
сылу үшін және экономикамыз ... ... ... ... тұрақты экономикалық өсу үшін бүгінде ... ... ... ... ... қатарына қосылуымыз керек. Сол себепті,
қазіргі кезде өндіріс тиімділігін ... жаңа ... ... ... қабілеттілігі жоғары жаңа тауарларды шығару ... ... ... ұйымдастырудың жаңа техника және технологиялық
шешімдері, басқарудың негізгі принциптерін дамытуды ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның экономикалық өсуіне қосымша импульс береді. Өз
табиғатына ... тек қана ... мен ... дамыту емес,
сонымен қатар ғылыми өндірістегі кез – келген өзгерістерді айта ... ... және ... ... жаңарып отыруы,
бәсеке қабілетті өнім шығарудың ... ... ... ... ... ... нарықта жаңа позицияны жаулап ... және ... ... ... көтеруге және кәсіпорынның тиімділігін
арттыруға мүмкіндік береді.
3.2 ҚР акционерлік бағыттағы кәсіпорынды ... ... ... және ... тәжірибесі
Кәсіпорынға қоршаған орта ... ... ... ... ... ... бәсекелестік күрестің шиеленісуі, техникалық және бағдарламалық
құралдарды заңсыз ... ... ... және ... ... ... Сондықтан, кәсіпорын ... ... яғни ... ... ... да, ... ... қамтамасыз ету сұрақтары жүктелетіні сөзсіз. Бұл мәселе ... көп ... ... біз ... жұмысымызда кәсіпорынның тек
экономикалық дағдарысқа ... ... ... ету ... дағдарыстар, әдетте, өнеркәсіп кәсіпорындарға
кері әсерін ... ... ... ... ... өнімділігі азаяды, жас
және білікті мамандар өндірістен кетеді.
Кәсіпорын ... ... тән ... ... орындауына байланысты
өзінің жағдайын бағалау мен болжау сияқты, яғни кәсіпорынға әсер ететін
ішкі және ... ... ... ... индикаторларының
мониторингі жүйесін құру, олардың ... ... ... ... ... сынды, өзекті мәселе туады.
Әрбір кәсіпорын үшін өзінің экономикалық дағдарысқа қарсы басқарудың
қамтамасыз ету сұрақтары, тек қана ... ... ғана ... ... ... да ... ... қарсы басқарудың міндеттері
өз көкейкестілігін жоймайды.
Кәсіпорын тұрақты қызмет ету жағдайында экономикалық ... ... ... ... өндірістің және өнім өткізудің қалыпты
қарқынын сақтауға, материалдық және ... ... ... ... базасының бұзылмауына, теріс пиғылды бәсекені
болдырмауға бағыттайды.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... термині елдің құқықтық - нормативті құжаттарынан
берік орын алды. Осындай нормативті құжаттардың ... ... ... қауіпсіздігі туралы» Заңы, ҚР-ның экономикалық қауіпсіздігінің
Мемлекеттік стратегиясы жатады. Ұлттық ... ... ... мен ... ... ... бойынша, анық көрсетілмегендіктен,
біз «экономикалық дағдарыс» түсінігін жан -жақты қарастыруды үйғардық.
Үлкен ... ... ... ... ... ... ... үдемелі дамуы мен әлеуметтік, саяси ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін
экономиканың жағдайы».
ҚР-ның «ҚР-ның Ұлттық қауіпсіздігі туралы «Заңында ... ... ... экономикасының тұрақты дамуына және экономикалық
тәуелсіздігіне кері әсер ететін үрдістер мен факторлардан, ішкі және ... ... ... » деп ... ... дағдарысқа қарсы басқаруын кәсіпорындағы
барлық ресурстарды (өндірістік, технологиялық, еңбек, ғылыми-инновациялық,
қаржылық, кәсіпкерлік) ... ... ... ... алдын-алу
және ұдайы даму шаралары жүйесінің тиімді қызмет ету жағдайы». Осы ... ... ... толығымен пайдалану, дағдарыстардың алдын-алу,
ұдайы дамуды қамтитын жүйе толығымен қамтылып, ... ... ... басқару түсінігі толығымен ашылады деген ойдамыз.
Кәсіпорынның экономикалық дағдарысқа қарсы ... ең ... ... ... көре білу және ... пайда бола
бастаған қиындықтарды тез шешіп, оң жолға түсу шараларын жүзеге ... ... ... ... ... етудің ағымдағы
жағдайын бағалауда кәсіпорынның өз өнімін өткізу көлемі туралы ақпаратының
мәні зор. Бұл жерде басты көрсеткіш болып, ... ... ... ... анықталады. Маркетингтік тұрғыдан кәсіпорынның тауар
нарығындағы орнын, бәсекелестерінің артықшылықтары мен ... ... ... ... ... ... қатынасын, баға саясатын,
бәсекелік стратегиясын анықтауға-мүмкіндік береді.
Ешкім және ешқашан дағдарыстан қорғап қалуға ... ... ... ... аяқ ... ... ... кәсіпорындарды қызмет
саласына, қызметкерлер санына, өнім сапасына және басқа жағдайларға қарамай-
ақ таңдайды. Дағдарыстық жағдайда менеджменттің ... ... ... тыс ... әдістері қолданылуы тиіс. Олардың ... ... ... ... ... болса, кейбір әдеттегі әдістері
бизнестегі тиімді шараларға қол ... ... ... қолданылады.
Нарықтық экономикасы дамыған мемлекеттер тәжірибесінде ... ... ... ... ... бай ... ... кәсіпорындарында дағдарыс мүлде күтпеген, "көктен түскендей"
тосын жай ретінде ... да, ... көп ... ... персоналы
дайын еместігін байқатады. Нарықтық экономикада жекелеген ... ... іс, ... ... ... елдерді ғана емес,
тұтастай континенттерді қамтитын жүйелік дағдарыстарға да етіміз үйреніп
келеді. ... ... ... ... ... құбылыс
ретінде қарап, алдын-ала мұқият түрде дайындалу керек. Сол ... ... зиян аз, ал ... шығу жеңілірек болады.
Мемлекет нарықтық экономиканың сыртқы жүйесі емес, оның құрамдас бөлігі
болып табылғандықтан, ұдайы өндіріс үрдірісінің әр ... ... ... ... ... ... ... тұрғыдан жасалатын қызметі, мемлекеттік ... және ... ... ... ... жағдайларға сәйкес, әртүрлі және өзара байланысты экономикалық
реттегіштерді ... ... ... ... және ... сипатындағы
жүргізетін типтік шаралардың жүйесі.
Экономиканы мемлекеттік реттеудің маңызды ... бірі ... ... ... ... өтуге жағдайлар жасау
табылады. Бұл міндет ... ... ... ... ... ... ... шешіледі. Дағдарысты мемлекеттік ... ... ... ... ... - ... қорғау
немесе оның арғы қызметін ... үшін ... ... ... және кұқықтық қатынастарын көрсететін макроэкономикалық
категория. Дағдарысты мемлекеттік реттеу-нормативті құбылыс. Ол ... және ... ашық ... қоюдан, мүмкіндігінше дағдарыстық
жағдайларды оң түрде өзгертетін құралдардан тұрады.
Дағдарысты мемлекеттік реттеу тәжірибесін нарықтық экономикалы елдердің
бірі - ... ... ... Ел ... маңызды
ерекшеліктерінің бірі болып, өнеркәсіп шоғырлануының ... ... ... көптеген Еуропалық елдермен қатар, ... ... ... ... инфрақұрылым және оның элементтерінің-
жылжымайтын ... ... ... ... және ... ... бүтіндігі сипаттайды. Бұл бизнестің
жоғары деңгейін, және оның салдары ретінде жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... механизмдерінің типологиясын ... ... ... мемлекеттік қаржыландыру, әдетте, аймақтық
маңызы бар өте ірі зауыттарға ғана қолданылады.
Италияның банкроттылық туралы ... ... ... ... көрсетеді: банкроттық; банкроттық қаупі жағдайында кредиторлармен
келісу; банкроттық ... ... ... ... ... ... ... жою.
Басқару органдарын күштеп тарату ерекшелігі - стратегиялық маңызы бар
бірқатар ... ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың каржылық дағдарысы
жағдайында олардың мүлкін ... ... Бұл ... ... ... тоқтатылғанын көрсетеді.
Банкроттық туралы Италияның заңдылығы үнемі жетілдіріліп отырғанын айта
кету керек және осы ... ... бірі ... ... банкроттықка
ұшыраған жағдайда азаматтарды әлеуметтік қорғау шараларының кешенін енгізу
табылады. Егер ... ... ... ... ... қарыздарын тікелей өтеуге қатысса, ... ... ... ... ... нысандары карастырылған. Ол мемлекеттің
қаржылық қиыншылықтары бар жеке ... ... ... ... енгізу мақсатында үлеспен кіру және осы шеңберде
мемлекеттік үлесті қайтып берумен ... ... ... Осы ... нақты қаржылық дағдарысты басынан кешіріп отырған
кәсіпорындарға ғана ... ... ... Сол себепті олардың дағдарыс
алдындағы диагностикасы мақсатында және оларды ... құру ... ... ... үшін кәсіпорынның төлемқабілеттілігін анықтаудың
негізделген көрсеткіштері қажет.
Чехия Республикасында ... ... ... ... ... ... дағдарыс кезінде реттеу-өркениетті бәсеке
және экономиканы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... өндірістің басталғаны жайлы ... соты ... ... ... ... ... ... (әдетте
3 ай) қамтиды, ол мерзім ішінде несиегерлер талаптары уақытша тоқтайды және
кәсіпорын өз ... ... ... мүмкіндік алады. Кредиторлар
комитеті осы мерзім ішінде кәсіпорын жұмысын бақылаудың бір ... ... ... ... Егер ... төлем қабілеттілігін қалпына
келтірмесе, төлемдер конкурс массасына енгізілген борышкер мүлкін ... ... ... өтеледі. Бұл жерде талаптарды қанағаттандыру
тәртібі, ең алдымен еңбек талаптарымен қатар ... ... ... қосылғандығымен ерекшеленеді.
Чехия заңдылығында банкротты ажыратудың басқа елдерден ерекшелігі
жоқтың ... ... ... ... қарыздардың
кәсіпорынның таза активтерінен жоғары болуы табылады.
АҚШ Конгрессінің ... ... ... ... көп ... үлесіне тиеді және бұл қылмыстың, нашақорлықтың, маскүнемдіктің
және т.б. ... ... ... ... жасайды. Жастарды жұмыспен
қамтамасыз ету жөніндегі іс-шаралармен ... ... ... ... ... кәсіптік оқумен үйлестірудің
тәжірибелік әдістерін әзірлеу, жеке ... ... ... ... ... ... алу ... сияқты міндеттерді ... ... ... ... ... ... ... маңызды
бағыты болып, экономикалық саясатты әзірлеу мен жүргізу жөніндегі әртүрлі
мемлекеттік ұйымдардың қызметтерін ғылыми жан-жақты ... ... Осы ... ... ... ... ... кеңес
құрылған. Оның басты міндеті болып, мемлекеттік аппарат ... ... ... әзірлеу табылады. Оның қызметінде келесі басым бағыттар
бөліп көрсетіледі:
1. қаржы ресурстарын басқаруды жетілдіру;
2. басқару ... мен ... ... бас ... қызметін үйлестіру;
4. қылмыстар санын қысқарту жөніндегі әртүрлі ... ... ... ... мемлекеттік басқару экстремальді даму кезеңдерінде
күшейеді-дағдарыс кезінде кәсіпорындар мен ... ... ... өндіріс және өнімді бөлу ... ... ... ... күшейеді. Мысалы, соғыстан кейінгі жылдардағы
Жапониядағы экономикалық ... ... ... ... үрдісін қатаң
реттеу, баға белгілеу, табыстар саясаты жүйесін реттеу, көптеген ... ... ... ... басқарумен сипатталады.
Ресей Федерациясының «Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы)
туралы» Заңы алғаш рет 1992 жылдың 19 - ... ... да, ... мен ... ... болды. Нәтижесінде 1998 жылдың 8-
қаңтарында «Кәсіпорындардың төлемқабілетсіздігі (банкроттығы) туралы» Заң
қайта қабылданды. Осы ... ... ... (банкроттық)
арбитрлық сотпен немесе борышкердің ... ... ... және ... ... ... толық көлемде
қанағаттандыра алмау қабілетсіздігі» деп анықталады.
Қазақстан Республикасында ... ... ... заң ... жылдың 21 қаңтарында қабылданған «Банкроттық туралы» табылады. Бұл
заңға уақыт талабына сай ... ... ... ... ... заңдылығы кредитор мүддесін қорғауға көбірек бағытталған.
Себебі кредиторлар мүддесі қаншалықты белсенді қорғалса, соғұрлым ... үшін ... Ал, бұл ... ... ... ... дамуының қазіргі сатысында кәсіпорын ... ... ... банкроттықты алдын ала болжау маңызды болып
келеді. Сонымен қатар қолайсыздықтың ... ... ... ... қасы.
Банкроттықты алдын ала болжауды өзінше бір ... ... ... ... капиталистік елдерде (ең ... ... ... ... аяқталғаннан кейін ақ басталды. Оған ... ... ... ... ... қалыпсыздығы, бірінің көркеуі және
басқаларының тарау-ына байланысты банкроттық санының өсуі әсер ... ... ... ... ... ... анықтау
мүмкіндіктерінің мәселесі туды. Алғашында бұл мәселе эмпиризимдік, таза
сапалық деңгейде шешілді, әрине ол ... ... ... ... алдын ала болжаудың тиімді әдістемесін әзірлеудің бірінші
әрекеті 60 жылдарға қатысты, ол компьютерлік ... ... ... ... ала болжаудың негізгі екі белгілі тәсілі ... ... ... ... және ... ... танымал Альтманның (АҚШ) ... ... ... және тағы ... ... ... оқу» ... сүйенуді қамтиды. Екіншісі, банкрот болған
компаниялар мәліметтері-нен алынады.
Бірінші тәсіл банкроттықты алдын ала ... ... ... ... ... бар. ... қиындықтағы компаниялар
өздерінің есеп-терін жариялауды қалай болса да жасырып ... ... ... деректерге жылдар бойы қол жетпейді. Екіншіден деректер
жарияланғанымен олар «шағырамашылық өңделген» ... ... ... ... үшін ... қызметтерін жасыруға тырысуы тән,
кейде деректерді бұрмалауға дейін ... ... ... мен
бүркемелеу деңгейін бағалау үшін барлық тәжірибелі зерттерушілерге тән емес
ерекше ептілік талап ... ... ... ол, басқалары тұрақтылық
немесе кейбір ... ... ... жасауға негіз беріп отырғанда,
компания қызметінің деректері бойын-ша шыққан кейбір арақатынастар ... ... ... ... ... ... ... жағдайын
анықтау қиын.
Екінші тәсіл осындай белгілерімен банкрот болған «күдікті» компаниялар-
дың белгілерін салыстыруға негізделген. ... 50 ... ... ... көп-
теген компаниялардың тізімдері жарияланған. Олардың кейбіреулерінің онда-
ған көрсеткіштер бойынша сипаттамасы бар. Өкінішке орай тізімнің көп ... ... ... ... ... ... және ... қамқор көрсетілмеген. Осы жетіспеушіліктердің ... ... ... ... ... ... ... алдын ала болжауға сипатталған «сандық» тәсілдерден басқа,
банкроттық бағыты ... өсіп келе ... ... тән ... оқып білуге негізделген «сапалық» тәсілді дербес ретінде
белгілеуге болады. Егерде зерттеліп жатқан кәсіпорынға осындай сипаттар ... онда даму ... ... ... ... ... ... Банкроттықты алдын ала болжау механизмі ... ... да ... ... ... ... кезеңінде егерде
арнайы есеп жүргізілмесе, ішкі және ... тыс ... ... осы ... ... ... бағасы (V) келесі формула бойынша табысты капиталға
айналдырумен ...... ... ... ... ... ... несие мен
дивиденттер бойынша пайыздар;
К – ... ... ... орташа өлшенген құны
(рынокта қалыптасқан несиелік және ... ... ... ... ... ... мен дивиденттер).
Кәсіпорын бағасының түсуі оның ... ... ... ... ... ... білдіреді (банктердің,
акционерлердің және ... ... ... ... Ықтимал
төмендеуді болжау табыс пен пайыздық мөлшерлемелер болашағын талдауды ... ... ... ... ... және ұзақ ... ... дұрыс. Кәсіпорын құнының болашақтағы түсу шарттары ағымдағы
уақытта құрылады және нақты бір ... ... ала ... ... ... дамуы әр түрлі ауытқуларға болуы мүмкін, олар қате –
қажетсіз дамуға соқтыруы мүмкін және ... ... оның ... ... ... қате даму ... ... дамуды дұрыс жолға
бағыттауға барабар түзету ... ... ... ... ... әзірлеу
үшін дағдарыстық процесс кезеңдері және дағдарыс қозғалысы туралы айқын
білім ... ... ... ... ... ... ... немесе қайта құратын жалпы дамуды білдіреді.
Кәсіпорын дағдарысының жалпы мәні уақыт бойынша шектелген процессті
білдіреді. Ол ... ... кем ... белгілі шекарада тоқтатылуы,
фирманың ішкі және ... ... ... мүмкін. Дағдарыстық процесс
кәсіпорынға, оның құрылымдарына инновациялық шамасына қарай түрлі ... ... және ... ... ... болуы мүмкін.
Бұл процесстердің болуы төмендегілерді білдіреді: кәсіпорын табыстың
дұрыс жағдайын қамтамасыз ететін сәттілікке жету ... ... ... ... ... ... жүрген ескірген көш басшы-өнімдерге жаңа
ауысымдар келмесе шама үнемі ... ... да, ... ... ... ... Нәтижелер дағдарысы, мысалы жақында ғана
көш басшы болған тауар айналымының төмендеуіне ... оны ... ... ... ... ... сонымен қатар өз кезегінде
сырттан қосымша инвистициялауға итермелеуден болады. Өтімділік ... ... көп ... ... ... көздерінен болғандық-тан
кредиторлардың несиені шектеуі салдарынан болады.
ҚР-ның барлық халықтық-шаруашылық ... және әр ... ... форма меншігіндегі кәсіпорындардың жалпы дәрменсіздігі үшін бар
объективті жағдайларды анықтап алу ... Олар ... ... ... ... рыноктық қатынас жағдайында ойластырылмаған эко-
номикалық концепция және ... ... ... туып ... ақ ... ... ... табылады:
– экономиканы дамытудың ұйымдық-құқықтық негіздерінің баяу дамуы;
... ... ... ... ... ... елдегі және ҚР субъектілеріндегі ... ... ... инновациялық процесстердің әлсіреген қарқыны;
– инфляциялық процесс қарқының жоғарылығы.
Көптеген жағдайларда ... ... ... ... ... ... бұл банкроттық шегінде тұрған кәсіпорындарға қатысыты.
Кәсіпорын теңгерімін жиналып ... ... ... қажет, өткені
одан қарыздардың өсуі және пениялырадың қосылуы ... ... ... ... де ... ... ... кепілдік бер-
мейтін болғандықтан, бөлек алынған ... ... ... шара ғана ... уақытта капиталдың дамыған рыногының бар кезінде «тазарту»
бойынша толық рәсім циклін жүргізуге болады: ... ... ... ... ... ... ... органдардың қатысысыз бұл шаруашы-
лық қызметін тұқырту фактісін анықтау оның ... ... ... ... Осындай себептермен осы кәсіпорынның өнімдері мен қызметтеріне
төлем қабілетті сұраныс қысқаруы, ... ... ... ... ... есебінен еншілес кәсіпорындардың белсенді шаруашылық
айналымын қосуы мүмкін. ... ... ... соқтырған
жағдайларға байланысты оны төлем қабілетсіздігі жағдайынан әр ... ... ... ... Бұл ... маркетингтік құралдар кешенінің
көмегімен сұранысты жоғарылатуға болады (жарнама, тауарды жылжыту ... ... ... ... ... мақсатында жеке имиджі туралы
ойлап, жеткізушілер мен мердігерлерге жауапты қарау қажет.
Бүгінгі күні қаржылық ...... ... қалай әсер
етуде - елде жұмыс орындары қысқарды, жалақы төмендеді немесе ... ... ... ... ... RBC Capital Markets сараптамашылары, Исландиядан кейін, келесі жылы
банкротқа ұшырауға мүмкіншіліктері бар ... ... ... ... ішінде Қазақстанның болуы мәлімделді.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаевтың «Қаржылық дағдарыстан шығу ... ... ... күні ... ой ... ... ... жағдайында эконо-
микалық қауіпсіздік проблемасын шешу жолдарын іздестіру жолдарын көрсетті.
ТМД ... ... ... ... ... ... ... болып
сезінгені белгілі. Дағдарыс алдындағы жылдары Қазақстан, ең алдымен, Ұлттық
қорды ... ... ... ... ... ... үлгерді. Оның үстіне мемлекеттің макро-экономикалық және қаржылық
тұрақтылықты қамтамасыз ету, жылжымайтын мүлік рыногындағы проблемаларды
шешу, ... және орта ... ауыл ... ... ... ... нақты дағдарыспен күрес бағдарламасы бар. ... және ... ... бұл ... ... ... болып табылады. Елбасы осы шараларды жүзеге асыруға 18
млрд. доллар ... ... ... атап ... Бұл ... ... өнімнің 14% құрайды. Осыдан біраз күн бұрын жарияланған Қазақстан
халқына Жолдауымда мен алдағы ... ... ... ... жағымсыз
әсерін азайтуға және ел экономикасын жаңа сапалық ... ... ... ... ... ... дағдарыстың бәріне ықпал
етіп отырған жаһандық сипаты ... ... ... бір елдің немесе
бір топ елдің күшімен шешу ... ... ... ... ... шешу ... менің көзқарасымның негізі жуықтағы “Дағдарыстан
шығу кілті” атты мақаламда жарияланды, ... ... осы ... ... ... ... ... дағдарыстың негізінде қоғам өндірген нақты жалпы өнім мен ... ... ... ... капитал арасындағы қарама-
қайшылықтар жатыр. Әлемдегі өндірілген өнім көлемі 40 ... ... ... деңгейі 400 трлн. доллардан асып ... ... ... ... жүйе ... замандық өмір мен оның
қажеттілік-терінен мейлінше үмітсіз жағдайда артта қалғандығын батылдықпен
мойын-дау қажет. Бұл жағдай бүкіл ... ... ... болып отыр. Кез
келген өндірістің даму негізіне оның ... ... ... ... ... ... жаңаруы оның парадигмаларын алмастыруды
қарастырады. Ал парадигмаларды түбегейлі жаңартудың негізі – бұл түбегейлі
инновация. Демек, бұл ... мен ... кез ... ... ... үш ... деңгейі болып табылады.
Дағдарыстан шығару жолдарына мынадай ұсынуға болады:
- жаңа әлеуметтік экономика құру. ... әлі ... ... ... Батыс елдерінің экономика тәжірибесімен жұмыс істейді. Ал,
өзіміз көріп ... ... ... ... ... өзіміз әлеуметтік экономиканы құру қажет;
- банк жүйесін жетілдіру керек. Ауыл-шаруашылық, өнеркәсіп салаларына
банктен несие қажетті ... ... ... ... көңіл бөлмеген ел өркениетті елдер қатарына қосылмайды;
- халықтың бір тұтас деңгейде болуы үшін – рухани дамытуды қолға ... ... ... даму ... ... білімі басты
назарға алынып, адамдардың сана-сезімен дұрыс бағыттау мақсатында қажетті
іс-шаралар жүргізіп тәрбиелік ... бар ... ... ... ... ... ... жоғары жобалардың, бағдарламалардың
жүзеге аспауының басты себебі тұлғаның ... ... ... ... міндетін түсінбеуі және т.б. Бұл кемшіліктерін
алдын-алу дағдарыстан шығудың, күш-жігерді ... ... ... яғни ... ... ... ... жүзеге асуының алғы
шарты болатындығы белгілі.
Алайда, бұдан сәл бұрынырақ, 2007-2008 жж. ... ... да ... ... ... Нақтырақ айтар болсақ, 2007 ... ... ... Банк және ... ... мен қаржы ұйымдарын реттеу және қадаға-лау
агенттігі халықаралық қаржы және азық-түлік ... ... ... ... үшін ... ... кезекті шаралар қабыл-дады.
2007 жылдың күзінен бастап мемлекеттік бюджеттен шамамен 550 млрд. теңге
бөлінді. ... ... ... ... ... құрылысқа салған
азаматтарды тұрғын үймен қамтамасыз ету мақсатында ... ... ... ... ... 184,7 млрд. теңге бөлінді.
Қазақстан экономикасының ғаламдық құлдырау кезеңіндегі Қазақстан алтын-
валюта резервтерінің және Ұлттық қордың жалпы көлемі 2008 ... 1 ... ... АҚШ ... ... ... ... әлемдік бағаның
құлдырауы әсерінен және капиталдың сыртқы ... қол ... ... ... ... жаңа ... ... шындықтарға
бейімделудің күрделі кезеңін бастан өткізуге тура келеді, бұл ... ... ... ... ететіні сөзсіз.
Дағдарыстан кейінгі даму жолын дұрыс таңдау, ... ... және ... ... ... Алдағы уақытта қабылдаған
шешімдер болашаққа жасалған ... ... ... ... ... ... кәсіпорындардың болашағы
мен жетілдіру жолдары
Қазақстан экономикасының нақты сипатын алған жағдайында ... ... ... ... ... отыр. Қазақстанда соңғы
жылдары өндіріс, көлік, сауда, шаруашылық қызмет процесінде, ... ... ... ... экономикалық агенттіктердің өзара
қарым-қатынасы қағидалары мен ережелері есебінен экономикалық өсім ... ... ... ... ... ірі ... құрулар орын алған корпорациялардың санының өсуі қоса ... ... ... ... ... ірі ... ... қайта құрылуы – тәжірибесі маңызды міндет. Басқа сөзбен айтқанда,
интеграцияланған ... ... ... кең етек ... ... қарқынды дамуына алып келді [27,147б.].
Қазақстан Республикасы Президентінің №669 «Ұлттық ... ... мен ... ... ету ... ... шаралар туралы»
2008 жылдың 13 қазанында қол қойған Жарлығына сәйкес жарғылық капиталы 100
пайыз мемлекетке тиесілі ... ... ... ... ... қор мен 4 ірі ... деңгейлі банктер («Казкоммерцбанк», «БТА
Банк», «Қазақстанның халық ... ... және ... ... ... ... 20 қарашасында банктердің 25%-ға дейін акцияларын сатып ... ... ... енуі туралы меморандумға қол қойылды.
Яғни, өз кезегінде бұл жаңа ... ... ... алып ... Қазақстан экономикасы нарықтық қатынастардың қалыптасу
процесінің ... ... ... пайда болуы мен қалыптасуы
экономиканың ... ... ... ... жеңу және ... - ... арқылы басқарудың мүмкін еместігін алдын ала анықтап
берді.
Экономикалық реформаның басты мақсаттарының бірі – кәсіпорынды мүліктік
жауапкершілігі ... ... ... ... ... беру.
Шаруашылықтың акционерлік формасы мұны ... ... ... ... жауап бермейді және тек сатып алған ... ... ... барады. Акционерлік қоғамдағы капитал өндіріс құралдары
және бағалы қағаздар формасында қызмет ... Бұл ... ... ... құқығы мен жеке меншік құқығын бекітудің материалдық алғы
шарты ... ... ... меншік формасын енгізу инфляцияның өсу
қарқынын төмендетуге мүмкіндік ... ... ... ... ... ... мөлшерде қысқартады, сол сияқты бағалы қағаздар
нарығының дамуын қамтамасыз етеді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ... ... ... ... ... ... ... біртіндеп
жүргізуде. 1991 жылдың ортасында сарапшылардың бағалауы бойынша негізгі
өндірістік қорлардың 90 % дан ... ... ... ... ... біршама санын мемлекеттік емес ұйымдар – ... ... ... ... мемлекеттік меншікте ұлттық экономиканың үштен бір
бөлігі ... деп ... Бұл ... ... мемлекет меншігін
құрайтын қазба байлықтарға негізделген салаларға байланысты болып келеді.
Мемлекеттік кәсіпорынды ... ... ... ... ең қиын ... бұл акционерленетін кәсіпорынның мүлкін бағалау
болып табылады. Мүліктің құны жаңадан құрылатын акционерлік ... ... ... – ала ... ... ... оның ... ықпал етеді. Қаншалықты төлем мөлшері үлкен болса, солғұрлым
кәсіпорының қожайындарының саны аз, ... ... және ...... ... мерзімі ұзаққа созылып, ол кәсіпорынның мемлекеттік
құрылымдарға қаржылық жағынан тәуекелділігі сақталып қалады. Шындығында да
мүлік құнын жоғарылату ... оны ... ... алу ... ... (Мемлекеттік мүлік комитеті) сол кәсіпорынды ұзақ уақыт басқаруға
араласа отырып, оның пайдасының бір ... ... ... ... ... ... ... отырады. Мұның бәрі акционерленетін кәсіпорынның
бәсекелестік мүмкіндігін төмендетеді.
Акционерлеудің басты пайдасы - бұл ... ... әр ... ... кең ... қол ... ... ету болып табылады.
Акционерлік қоғам облигацияларды ... ... да, яғни ... шығару нәтижесінде біршама қаражат тарта алады.
Қазақстанда жекешелендіру объектісінің ... ... ... индексін ескеретін қалдық құны негізінде әдістеме қолданылады. ... ... ... мен ... қор құны және ... ... ... сатып алатын өнімге (қызметке) деген
сұранысты, бәсекелестік қабілетті, рентабельдігіне, ... ... ... ... деңгейі және басқа да факторларды ... ай ... ... ... Мемлекеттік мүлік комитеті анықтап
отырады.
Корпоративтік дамудың қазақстандық моделінде ерекше рөлді ... ... ... ... ... ... ... құрылған интеграциялық корпоративтік құрылымдар негізінен
шикізат өндіру саласында ... ... ... ... ... конъюнктурасының өзгеру динамикасын талдау маңызды болып саналады.
2008 жылдың ... ... 2007 ... ... ... өнеркәсіп өнімінің өсімі 2,1% кұрады. Өндіріс көлемінің өсуі
республика өңірлерінің ... ... ... ... Атырау, Маңғыстау, Қарағанды, Батыс Қазақстан, Ақтөбе, ... ... және ... ... аса ... ықпал етті. Есепті кезеңде
мұнайды өндіру көбейгеніне байланысты Атырау және Маңғыстау облыстарында
17,5 және ... ... өсуі ... 2007 жылдың деңгейіне
қарағанда Батыс Қазақстан ... ... ... ... ... ... және табиғи газды шығару артты.
Шығыс Қазақстан облысында 2007 жылмен салыстырғанда нақты көлем индексі
101% құрады. Мыс кені және ... ... ... мырыш, тантал,
бериллий көп шығарылған.
Актөбе облысында 2007 жылдың деңгейіне көлемнің ... ... және хром ... ... ... ... ... облысында есепті кезеңде нақты көлем индексі 96,3% құрады.
Тазартылған мыс, мырыштандырылған ... ақ ... ... ... мен ... ... тән ... корпоративтік
құрылымдардың қызметін талдай келе келесідей ерекшеліктерді атауға болады:
- Интеграцияланған құрылымдардың ... көп ... ... ... ... ... ... шеңберінде ресурстардың жоғары орталықтандырылған ... ... ... ... интеграцияланған корпоративтік
құрылымдар арасында кездеседі;
- Басқарушы корпорациялардың стратегиясын ... көп ... ... ... әсер ... тереңдігіне, қызмет етуінің акционерлік
бақылауының нысандары мен тәсілдеріне байланысты.
- Банктермен, қаржылық және ... ... ... ... ... ... қаржылық және
өндірістік құрамдастардың ұтымды паритетіне ұмтылуы, екіншіден, құрылым
ішінде ... ... ... ... ретінде ірі экспортты потенциалы
бар өндірістік кәсіпорындардың болуы тән.
Сонымен, Қазақстан Республикасының Президентінің «Қазақстанның ... ... ... ... ... ену ... ... сәйкес елімізде корпоративті басқару жүйесін дамытудың негізгі
шараларына келесілер жатады:
- Аудит жүргізу ... ... - ... ... ... ... корпоративтік басқаруды дамыту мәселелерін зерттеу
бойынша мемлекеттік ... ... ... пен ірі бизнес арасында стратегиялық қарым-қатынасты нығайту
арқылы жаңа нарықтарға шығу;
- Халықаралық еңбек бөлінісіне қатысу мақсатында мемлекет компанияларын
трансұлттандыру процесін ынталандыру;
- ... ... және ... ... ... салыстырмалы талдауы негізінде ... ... ... ... іздестіру;
- Мемлекеттің ірі ұлттық компанияларының қызметін нақты реттейтін
нормативтік-құқықтық базасын жетілдіру [28,115].
Төмендегі 6-шы ... ... ... ... ... тұр, оның ... ... қордың белсенді бөлігі саналатын
машиналар мен жабдықтардың үлесінің өскені зерттеу мекемелерінің ... ... ... жақсарып келе жатқанын көрсетеді. Негізгі құрал-
жабдықтардың тозу дәрежесінің 30% төңірегіндегі қалып отыруы, яғни ... ал ... жою ... ... ... негізгі құрал-жабдықтарды
жаңарту коэффициентінің көтерілудің орнына 4 жылда үнемі кеміп ...... ... бірі.
Кесте 6
Зерттеулер мен әзірлемелерге арналған негізгі құрал-жабдықтар және
негізгі капиталға жұмсалған инвестиция (нақты құны бойынша, млн.т.)
| |2007 ж. |2008 ж. |2009 ж. |2010 ж. ... ... ... |14584,2 |19247,7 |18781,9 |19176,7 ... құны, млн.теңге. Одан: | | | | ... мен ... |7105,7 |9809,8 |10005,4 |9654,5 ... ... тозу |32,6 |29,7 |27,5 |31,3 ... % | | | | ... құрал-жабдықтарды жаңарту |18,6 |14,5 |16,2 |10,6 ... % | | | | ... ... жою |1,4 |3,2 |1,2 |2,0 ... % | | | | ... ... жұмсалған инвестиция, |11582 |13382 |15448 |17778 ... | | | | ... ... |4247 |4177 |6880 |10146 ... |5284,2 |6072 |6555 |7375 ... жалпы көлеміндегі үлесі,|0,48 |0,47 |0,46 |0,42 |
|% | | | | ... ... ... ... негізінде құрастырылды
Негізгі капиталға жұмсалған инвестиция көлемі соңғы 4 жылда 11582
млн.теңгеден 17778 ... оның ... ... ... ... 2,4 есеге өскенімен оның жалпы инвестиция көлеміндегі ... ... ... ... ... кеми түскен.
Енді өнеркәсіптік әлеуетінің ахуалына қарай көз салып көрейік.
Өнеркәсіптің жалпы ішкі өнімдегі ... ... 5 ... іс жүзінде
өзгермей, 29% көлемінде тұр. ... ... 3 ... ... ... төмен
түсу динамикасы байқалды. 2000 жылғы 33,3% ... жете ... ... Қызмет көрсету саласы соңғы 5 жылда 2,6% соңғы 3 жылда 2,2%-ға
ғана өсіп, 1995 ... ... ... ғана асып ... ... ... жалпы өнеркәсіптегі үлесінің төмендеу ... өсіп ... ал ... ... ... керісінше көбеюдің орнына азайып
бара жатыр. 1998 жылы ... ... ... ... ... өнеркәсіп
56,2%-ға ие болса, 2001-2004 жылдары тиісінше 44,3; 47,9; 48,4 және ... ал, ... ... 46,9; 43,3; 42,9 және 39,7% ие ... ... үш ... құйылған инвестиция салыстырмалы түрде
өндеуші өнеркәсіпке құйылған қаржыдан да көп ... ...... есе де 2,5 есе, оның ... басым бөлігі, 75%-дан астамы
металургияға, оның өзі түгелдей ... ... ... ... ... мен тоқыма және тігін өнеркәсібіне бөлінер болмашы қаржы
соңғы жылы ... ... ... ... ... ... жасауға 2008 жылы 4,2
млн.доллар, 2009 жылы 0,2 млн.доллар бөлінген. Тоқыма, тігін өнеркәсібіне
тиісінше 3,0 және 2,1 ... аяқ ... ... ... ұйымдарына 1,7
млн.доллар және 03 млн.доллар бөлінген.
Кесте 7
Қаржы көздері бойынша технологиялық инновацияларға жұмсалған шығын
| |2006 ж.|2007 ж.|2008 ж.|2009 ж. |2010 ж. ... ... ... ... |1905,9 |5381,8 |6478,4 |4359,7 |5613,2 ... ... |10,3 |106,1 |2321,2 |184,5 |36,9 ... жеке қаржысы |32058,3|43936,9|68407,3|70576,3 |96860,0 |
|Шетел инвестициялары |1385,8 ... |8379,7 |9413,6 ... ... ТМД ... |6,4 |70,0 |0,7 |46,6 |46,4 ... ... ... |- |2669,4 |16,3 |23,2 |1536,3 ... ... ... ... негізінде құрастырылды
Технологиялық инновацияға байланысты ... ... ... ... ... ... ... астамы жаратылып ... ... мен ... ... ... ... солай
болуы эанды да. Сол себепті де 2009 жылы жаңа технология ... ... ... ... 2003 ... ... 3 есе аз. ... салдарынан барып
кәсіпорын жаңа технологияның бұрынғыға қарағанда биіктеу сатысына көтерілуі
кешіге түседі. Дегенмен, жаңа ... ... ... ... ... ... арналған шығындар да бес жылда 8 есеге жақын өсіп отыр.
Инновациялық ғылымды қаржыландыру ең басты міндеті болып табылатын Даму
институттарының қосқан ... өте ... ... ... ... ... ... өтімді болуын қаламайтындықтармен түсіндіруге,
ал белгілі бір деңгейде қаржы да бөліп отырғанын ... ... ... ... ... етуімен түсіндіруге болады.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезеңде Қазақстанда табиғи ресурстарды технологиясын жоғары
шетел компанияларымен бірлесе игеру, жаңа ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру секілді
шараларға ерекше мән берілген.
Діттегеніміз – ... ... ... бірге істес, еншілес бола
отырып, Қазақстанға жаңа технология, жаңа ... ... ... өз
тауарымызды өткізетін елдерді, сондағы аймақ пен салаларды анықтау. Өндіріс
пен бизнестің, билік пен қоғамдық қозғалыстардың әлеуметтік ... ... ... пен ... кепілдігіне айналмақ. Сол кепілдіктің
серпілісін жүйелеуге даму ... ... ... ... ... дамудың стратегиясын жасау, елде еркін экономикалық
немесе индустриялық аймақтарды, көлік-логистикалық ... ... ... ... ... пен ... тиімді басқару үшін әлемдегі озық
тәсілдер мен тәжірибелерді пайдалану тиімді болмақ.
Үшіншіден, ... ... ... ... ... және орта ... тиімділігін арттыру. Тиімділік –
іскерлердің өкілеттілігін сұранысқа лайықты кеңейтуде және оны ... ... ... ... ... ...... рынокқа
бәсекелік жолмен ену, өз ... және әлем ... ... қалыптастыру. Кешенді міндеттерге енді нақты нәтижелер,
әлеуметтік бағдарға жер-жерде қарқынды қолдау ... ... оның бір ... ... бір ...... ... талап отандық өнеркәсіпке, біздің еліміздегі шетел компанияларына
бірдей қатысты болуы ... ... өзі ... ... арттыру, бизнес субъектілерінің бастамашылдығы мен
еркіндігіне жол ашу, әр ... ... ... жасауға
назар аудару деген сөз. Осы бағытта даму институттарының ... ... ... ... арттырудың негізгі шарттарының
бірі, оның қоғамдық ... ... ...... ... және ... ... табылады.
Қазақстанда өндірістің шоғырлануы аса жоғары болып ... ірі ... ... ... жуық ... ірі
корпоративтік бірлестіктер құрылды. Олар бір-біріне көлемдері, ... ... ... ... ... және ... ... бойынша
ерекшеленеді.
Қазіргі әлемдік шаруашылық жағдайындағы ұлттық экономикалық жүйелердің
бәсекеге қабілеттілігі қатал бәсеке ... ... ... ... ... ... экономиканы сақтап қалудың жалғыз критерийі
болып сыртқы рыноктық бәсекеге түсе алатын экономиканың ... ... мен ... ... ететін тиімділік болып табылады.
Бәсекеге қабілетті экономикалық жүйе – тек қана ... ... ... ие болатын өнімді ... ... ... ... ... деңгейі бүгінгі күні оның қолда бар ресурстардың
ішкі бәсекелестік күресте рационалды пайдалана отырып, ... ... ... ... ... ... байланысты болып
отыр.
Сонымен, Қазақстан Республикасындағы акционерлік қоғамдардың дамуында
келесідей негізгі мәселелерді көрсетуге болады:
✓ қарапайым халықтың ... ... ... ... ... қоғамдарда акция «акция» болып табылмайды;
✓ акционерлік қоғамдардың үлесінің көптігі;
✓ Заңдық базадағы қайшылықтар
Осындай ... ... шешу ... ... ... ... келтіру;
✓ Акционерлік істі білетін мамандарды дайындау (қаржыгерлер, брокерлер
мен диллерлер, қаржы менеджерлері, т.б.)
... ... ... ... ... ... ... тарату
керек.
Акционерлік қоғамды құрғаннан кейін салымшыларға ... ... ... ... ... ... жұмсалуын қатаң бақылау.
Міне, осындай мәселелерді шешудің бірден – бір жолы ретінде парламент
акционерлік қоғамдардың жарғылық капиталының ... ... ... ... ... қызметінің олардың ... ... ... ... ... ... АҚ – ды ... ұйымдастыру
құрылымын әлі де болса жетілдіре түсінуіміз керек. ... ... ... ... ... ... ... бөлімшесін коммерция бөліміне
біріктіріп, керісінше коммерция бөліміне қарасты қоймалар бөлімшелерін
қызмет көрсету ... ... ... ... ... осы жерде талдау және
болжам жасау бөлімінің орнына тек қана ... ... ... деп ... ... ... ... іргесін бірге қалайық» ҚР Президентінің халыққа Жолдауы //
Егемен Қазақстан, 2011ж.
2. Курс предпринимательства В. Я. Горфинкель, В.А. Швандер – М,1997. ... ... В.Я. Курс ... ... ... А.К. ... ... -Алматы, 2000г.-300с.
5. Белых В.С. Правовое регулирование предпринимательской деятельности.
-М:Проспект,- 2005г.-159с.
6. Горфинкель В.Я. Предпринимательсво. -Москва, ... ... Н.К. ... ... ... ... ... Р. Макконелл,Стенли Л. Брю. -М, 1992.- с.325
9. Мороз.С.П. Кәсіпкерлік (шаруашылық) ... ... ... ... В.В Введение в предпринимательское право. –М, 2009г.-78с.
11. Круглова Н.Ю. ... ... -М, ... ... О.Г. ... ... на ... Р-Д,2000г.-
165с.
13. Ашимбаева А.Т. Структура экономики: закономерности формирования,
тенденции и приоритеты развития.-А:Дайк-Пресс, 2000г.-239с.
14. А.В.Сидорович, А.Б.Абішев. ... ... ... ... ... РК «О ... в Республике Казахстан»- Юридическая газета,1999г.
16. Жеке кәсіпкерлік туралы Қазақстан Республикасының 2006 ... ... ... Заңы // ... ... кәсіпкерлік.
Нормативтік актілер жиынтығы. – Алматы,2006ж.
17. Закон РК « О гасударственном регулировании и надзоре ... и ... ... от ... Грузинов В.П. Экономика предприятия.-М:Банки и биржи, ЮНИТИ-1998г.
19. Хэй Д., Морим Д. Теории ... ... ... ... ... государственного сектора.-М.:Инфра,1997г.85с.
21. Экономика организации: Учебник/ ... ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру негіздері. Алматы,-
2010ж.
23. Қазақстан Республикасының идустриалдық – инновациялық дамуының 2003 ... ... ... стратегиясы. – Алматы, 2003ж.-15-52б.
24. Мамытбеков Е. Инновации в фокусе экономики // zakon.kz - 10 ... ... ... М.Б., Днишев Ф.М. Наука инновации в рыночной экономике
мировой опыт и ... ... ... и ... РК, ... ... РК «О банкротстве».- Казахстанская правда. 1997г., 25 января.
27. Есайдар У.С. Кәсіпорынлардың инновациялық қызметін мемлекет ... ... ... экономика сериясы.2006г.-264с.
28. Пипия Л.К.Современные тенденции в формировании научной и инновационной
политики // Инновации - 2008г.-222с.
29. ҚР статистикалық ... ... ... 2010.-36 ... ... Шағын;
• Орта;
• Iрi.
Территориялық орналасуы бойынша:
• Жергiлiктi;
• Аймақтық;
• Республикалық;
• Халықаралық.
Меншiк формасы:
• Жеке меншiк;
• Мемлекеттiк;
• Муниципалды;
• Аралас.
Салалық ... ... ... ... ... Сауда;
• Инфрақұрылымдық;
Қызмет көрсету түрiне қарай:
• өндiрiстiк;
• коммерциялық;
• қаржылық;
• консультативтiк;
Ұйымдық-құқықтық формалары:
• Жеке кәсiпкерлiк;
... ... ... ... ... ... ... және т.б.;
Корпорация
Жалпыға бірдей корпорация - акциясы ... ... яғни ... ... ... есеп беру аймағында, ақпаратты құнды қағаздар мен
биржалар ... ашу және ... ... ... – шектеулі тұлғалар арасындағы акция (америка заңына
сәйкес 50 ден
көп емес).
Операциялық цикл
Қаржы-лық цикл
Несиелік борыштың айналым уақыты
Өндірістік цикл
Дебиторлық борыштың айналым ... пен ... ... пен ... ақысын төлеу
Дайын өнімді жіберу
Дайын өнімнің ақысын төлеу
Ақша стадиясы:
Кәсіпорын айналысындағы ақша құралдары
Өндірістік стадия:
Аяқталмаған өндіріс, өндірістік қорлар
Қысқа мерзімді қаржы-лық салымдар
Дебитор-лық ... ... ... ... ... ... ... тұрақты бөлігі
Активтер

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Акционерлік қоғамдардың қызметінің экономикалық тиімділігінің теориялық негіздері38 бет
ҚР-ғы екінші деңгейлі банк «Банк ЦентрКредит» Акционерлік қоғамының несиелік саясатын талдау, оның мазмұны мен құрылымдық элементтерін нақтылай отырып, несиелік тәуекелді тиімді басқару жүйесін дамыту және жетілдіру жолдарын ұсыну95 бет
“Казхром” акционерлік қоғамының экономикалық жағдайы мен тиімділігін бағалау34 бет
Акционерлік қоғамның жалпы түсінігі және оның экономикалық мәні28 бет
Банктің қаржы ресурстары және капиталын н қалыптастыру және оны тиімді пайдаланудың теориялық негіздері51 бет
Банктің қаржы ресурстарын қалыптастыру және оны тиімді пайдалану86 бет
Бағалы қағаздар портфелін құрастырудың негіздері45 бет
Капитал құрылымның теориясы7 бет
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы (ҚазМұнайГаз)41 бет
Қаржылық инвестициялар портфелін қалыптастыру көздерінің негізі49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь