Қазақстан Республикасының өнеркәсібінде инновациялық процестердің ерекшеліктерін талдау

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3.4
1. ИННОВАЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Инновацияның мәні, түрлері мен қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5.8
1.2 Ғылыми.технологиялық прогресстің мәні мен жалпы тенденциялары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 8.11
2. ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӨНЕРКӘСІБІНДЕГІ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІН ТАЛДАУ
2.1 Қазақстанда инновациялық дамудың жаңа бағыттары ... ... ... ... ... ... ..12.17
2.2 Қазақстан Республикасының мұнай саласындағы инновациялардың қазіргі жағдайы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17.21
3. ИННОВАЦИЯЛЫҚ ПРОЦЕСТЕРДІ МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
3.1 Индустриялық.инновациялық даму стратегиясын одан әрі іске асыр ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22.28
3.2 Инновация . жаңа экономиканың негізі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..28.32
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33.34
ПАЙДАЛАНЫЛҒАНӘДЕБИЕТТЕРТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 35.36
        
        КІРІСПЕ
Зерттеу тақырыбының өзектілігі. Қазақстан экономикасының дамуындағы басым міндеттердің бірі ғылыми және жоғары технологиялық өндірісті құру болып табылады. Осы мақсаттың ... ... даму ... ... ... қойылуы, технологиялар-даму стратегиясының құрамдас бөлігі ғана емес, ол оның ... ... ... ... көрсетеді. Қазақстанның технологиялық дамуының қазіргі деңгейі, көп жағдайда осының алдындағы КСРО құрамында дамығандығымен және тәуелсіздікті алғаннан кейінгі алғашқы онжылдықтағы экономиканың ... ... ... ... Одақ ... ... ... күндегі Республикадағы барлық өндіріс түрлері бойынша аяқтаушы циклдың жоқтығына, өндірістің негізінен ескірген техникалық ... ... ... және ... ... дамыған және жекелеген дамушы елдердің деңгейінен артта қалуына алып келді және осы ретте технологиялық әртектілігімен сипатталынады. Тәуелсіз Қазақстанның өмір ... ... он ... ... ... ... нарықтық экономиканың институционалдық негізін орнату стратегиясы ретінде сипаттауға болады.Қазақстандық ғалымдар қазіргі күнде еліміздің технологиялық дамуының екі жолын көрсетеді. Оның біріншісі ... ... ... ... мен ... алу, ал ... - өзіндік ғылыми-технологиялық қуаттарды дамыту. Осы орайдағы индустриалдық-инновациялық стратегияға сәйкес ғылыми-технологиялық дамудың негізгі ... ... ... ... космостың технологиялар және жаңа материалдарды жасау болып табылады. Қазақстандағы кәсіпорындарды ... ... ... дамудың әлемдік үрдістерін ескере отыра, жоғарыда көрсетілген екі мүмкіндікті де пайдалануды ескеруі ... ... даму ... білу ... ... ... технологиялық дамуының дұрыс стратегиясын құруға мүмкіндік береді. Осы ретте, технологиялық даму теориясы саласында ұсынылып отырған ... ... ... ... ... жаңа технологиялық кеңістікке енулеріндегі ең тиімді сәттерді анықтауға мүмкіндік береді. Технологиялық дамудың заңдылықтары туралы ой түйе отырып, оның дамуының ... ... ... бой ... шарттары мен ерекшеліктерін талдауға көшейік. Осы орайда, әдетте бастапқы саты (1 саты), ерте өсім (2 саты), кеш өсім (3 ... және ... (4 ... ... Ал ... бой ... екі жолмен жүзеге асырылады: тәуелді тұрғыда кіру, технология иесінің ұсынысымен кіру және реципиенттің ұсынысымен дербес кіру. Енді ... ... ... ... Реципиент бірінші сатыда салыстырмалы немесе динамикалық артықшылықтарды иеленуі ... ал кіру ... ... ... үшін ... ... көп ... келісімдер формасында болуы мүмкін. Екінші сатыда кіруге мүмкіндіктер тым шектеулі. Осы сатыдағы кіру шикізатты ... ... ... өкіл ... ... ... ал ол үшін реципиент өз тауарын жеткізу географиясын ұлғайтуға мүдделі болуы керек не ресурстарға немесе нарықтарға ене ... ... ... ... кіру ... ... кеңейе түседі және реципиент донордың құрылымдық бірлігі ретінде енуі мүмкін. ... бой ... ең ... ... ... ... көрініс табады. Мұндағы іс-әрекет бірлескен кәсіпорын формасында жүзеге асады, ал оның ... - ... ... төмендігі және қаржылық көздерге мүмкіндіктің болуы. Курстық жұмысымның тақырыбын Қазақстан Республикасының өнеркісңбңнде инновациялық процестердің даму мәселелеріне арнап отырмын. Бұл ... алу ... ... ... болашағына апарар жол осы инновациямен тығыз байланысты деп ойлаймын. Қазіргі жаһандану процесінде әлемдегі дамыған елдерден ... ... үшін ... ... ... қабілеттілігі жоғары деңгейде болуы шарт. Ал ұлттық экономиканы көтеретін мемлекеттік саясат пен отандық кәсіпорындардар. Мемлекеттік саясат дұрыс ... ... ал ... ... ... дәстүрлі сипат алған. Саясаттың дәстүрлі емес жолы да бар, ол - ... яғни ... ... айтқанда инновация. Міне, осы инновациялық саясатты қалай қалыптастыру керек, оның мазмұны ... ... ... мен тәсілдер бар, инновациялық саясатты қалай тиімді қалыптастыру қажет ... ... ... ... ... ...
Курстық жұмыстың мақсаты: әлемдегі дамыған елдерден қалып қоймас үшін ұлттық экономиканың бәсекелестік қабілеттілігін жоғарлату жолының бірі - ... ... ... ... ... ... инновациялық саясатты қалыптастыру, тиімді жолдар мен тәсілдерді іздестіру.
Осы тақырыпты зерттеген ғалымдар: Й.Шумпетер, ... ... ... ... Е.Ф., ... Л.Н. Красавина, О.И.Лаврушин, О.Б. Баймұратов, Г.Т.Қалиева, Қ.Қ.Ілиясов, Н.Қ.Мамыров, Ғ.С.Сейітқасымов, М.С.Саниев, Н.Н.Хамитов, Б.С.Саубетова және т.б.
Құрылымы: кіріспеден, ... ... ... тұрады. Негізгі бөлім үш тарауға бөлінеді; бірінші, инновацияның теориялық негізі; екінші, ҚР өнеркәсібіндегі инновациялық процестердің ерекшелігін ... ... ... ... ... ... ИННОВАЦИЯНЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗІ
1.1 Инновацияның мәні, түрлері және қасиеттері
Әлемдік даму үрдісі қазіргі ғылыми-техникалық серпілісті ... жаңа даму ... ... ... ... ... 90-шы жылдардың басында экономикалық даму парагдимасы өзгерді де, батыстың алдынғы қатарлы елдері шаруашылық ... ... емес ... ... ... ерекшеленетін көшті. аясында шынайы түрде білімге, яғни экономикалық өркендеудің жаңа ... ... ... ... ... мен инновацияға негізделген нарықтың жаңа шаруашылық субъектілері (кәсіпорындар) құрылды.
Қазіргі уақытта технология, құрал-жабдықтар, ... ... ... ... сипатында іске асқан үлесіне экономикасы дамыған елдерде жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) өсімінің 70-тен 84 пайызына келді. Жанадаң қалыптасқан жағдайда ... ... ... ... құрайтын дәл осы зияткерлік капитал, ал оның маңызды құраушылары (ҒЗТКЖ, ... мен ... ... таңбасы, персоналдың ғылыми білімі мен біліктілігі, кәсіпорынішілік мідениет және т.б., яғни ... түрі жоқ ... ... ... мен ... ие ... ... Экономиканың инновациялық белсенділігі басым сипатқа ие болуда, бұл, өз кезегінде, кәсіпорынлардың өз ... ... ... жаңа бісекелестік ортада және тіршілік етудің негізі ... ... ... ... ... ... желейді.
Жаңалық, жаңарту және инновация. Ғылыми-техникалық серпіліс заңдылықтарының мәселесі, әсіресе, негізгі ұғым-түсініктер бойынша пікірталас тудырады. Сонымен, ... ... ... , және ұгымдары синоним болып табылады және ол ғылыми-техникалық серпілістің нәтижесін білдіреді деп түсіндіріледі. Екінші ... ... бұл ... арасында белгілі бір айырмашылықтар бар деп көрсетіледі. Егер ... деп жаңа ... ... және ... ... ... ... ал осы жаңалықты іс жүзінде пайдалану жаңарту (инновация) деген ұғымды білдіреді.
Жаңалық - бұл қандай да бір іс-әрекет ... ... ... ... ... мен талдамалардың рәсімделген нәтижесі және ол осы іс-әрекеттің ғылыми әрі техника жетістіктерін тәжірибелі, нарықтық тргыда пайдаланудың аралық қорытындысы ... ... ... ... ... жаңа ... айналған соң, соңғысы жаңарту (инновация) болады. Осылайша, қазіргі заманғы инновация теориясындағы және ... ... ... ... олар - синоним сөздер. Егер жаңарту деп жаңалықтың алғашқы рет қолдануын айтатын болсақ, инновация деп жаңалықты жаппай қолдануға ... ... ... . ... кез ... ... серпіліске әкеле бермейді. Ол орынды түрде таралған жағдайда ғана бұл жаңалықтың қоғамдық өндіріс пен даму үшін инновациялық мәні бар деп ... ... ... экономикалық әдебиеттерде де инновацияға ғылыми-техникалық серпелістің жаңа өнімдер мен технологияларда шынайы көрініс тапқан ... ... ... ... де ... ... ерекше мазмұнын өзгертулер құрайды, ал инновациялық іс-әрекеттің басты ... - ... ... ... ... Австрия ғалымы Й. Шумпетер 1911 жылы бес түрлі өзгерулерді бөліп ... Жаңа ... жаңа ... үдерістерді пайдалану немесе өндірісті жаңадан нарықтық қамсыздандыру (сатып алу-сату);
* Жаңа қасиеттері бар ... ... Жаңа ... ... ... ... ... ұйымдастырудағы өзгерістер;
* Өнімді сатуда жаңа нарықтың пайда болуы.
Кейінірек, 1930-жылдары, ол инновация тұтыну тауарларының жаңа түрлерін, жаңа өндірістік және ... ... жаңа ... мен ... ұйымдастырудың жаңа түрін ендіру мен пайдалану мақсатында жасалған өзгерістер деген ұғымды енгізді. [1, 51-55 б.]
Мұндай көзқарасқа халықаралық стандарттарға ... ... ... ... ... ... ... әдістемелігі де сәйкес келеді. Ол бойынша инновациялық іс-әрекеті деп идеяларды (әдетте ол ... ... мен ... немесе өзге ғылыми-техникалық жетістіктер нәтижесі) ұластыру және оны жүзеге ... ... ... түрі деп түсіндіріледі:
* Жаңа немесе жетілдірілген технологиялық үдерістерде;
* Нарықта ... ... жаңа ... ... ... мен ... Іс ... пайдаланылған өндіріс тәсілдері мен оны ұйымдастыру түрінде.
Сонымен, - бұл бір мезгіде екі бірдей әлемнің, атап ... ... ... мен бизнес әлемінің көрініс табуы. Өзгеріс тек технология деңгейінде қатысты болғанда ... оны ... деп, ал ... ... ... онда ол ... болып табылады дейді.
Инновацияның түрлері. Инновациялық іс-әрекетті басқару оны ұзақ уақыт бойы зерттеген жағдайда ғана ... ... бұл ... ... ... пайдалану үшін қажет. Сол себепті, инновация жайлы айта отырып, оны ең алдымен дұрыстап саралап алу қажет. Инновацияны ... сан ... ... бар. ... ... ... саралау түрлері келтірілген.
Кесте 1- Инновациялық саралау.
Белгілері
Инновация тұрлері
1. Енгізілген өзгертулердің тереңдігіне қарай
Радикалдық. Жақсартушы. Жалған ... ... ... ... ... ... үшін ... түрлері бойынша
Әлемдік сала үшін жаңа. Ел ішіндегі сала үшін жаңа. Осы кәсіпорын үшін жаңа
4. Орнын басушылығы бойынша
Орнын басушы. Күнін ... ... ... ... ... ... Стратегиялық
6. Нарыққа шыққан уақыты
Көшбасшы-инновациялар. Ізбасар-инновациялар
Қайнар көзі:
Олардың ішінде ең маңыздысын сипаттайық. Ең алдымен инновацияның түрлерін ... ... ... ... ... алайық. Радикалдық, жақсартушы және жалған инновациялар. Радикалдық инновация - бұл бұрын-соңды белгісіз болған немесе мәлім болатын, алайда ... ... ... ... ... ... жақсарған қасиеттерге ие өнімдер, үдерістер немесе қызмет түрлері. Аталған ... ... ... өнім және қызмт көрсету саласында жасайтын өзгерістер соншалықты болғандықтан, оның нәтижесі қалыптасқан нарықтар мен салалардың ... ... ... жаңа ... және сала ... алып ... ... инновация аса қомақты емес төңкеріс жасай қоймайтын, көп ретте, тіпті, ... ... өнім және ... ... болжанған өзгерістерді білдіреді. Мұндай инновациялар көбінесе өткен уақытқа өте ... ... ... ... бойынша қалыптасады. Мардымсыз түрлерінің өзгеруіне келесілер әсер етеді:
* өнім құрылымы өзгеріссіз қалдыратын, бұйымның көрсеткіштеріне, қасиетіне және құнына, сонымен ... ... ... және ... ... ... ... өнімдерге енгізілген мардымсыз техникалық немесе сыртқы өзгерістер;
* кәсіпорынның табысын ұлғайту және ағымдық сұранысты қанағаттандыру мақсатында бұрын осы ... ... ... ... ... ... ... игеру есебінен өнім қатарын кеңейту. Инновацияның маңызды сипаттамасы - оны ... ... ... ... ... ... деп ... инновация. Өнімдік инновация өндіріске немесе нарыққа технология жағынан жаңа ... ... ... ... ... ... жаңа өнім - бұл ... сипаттамалары немесе пайдалану ұсынысы мүлдем жаңа немесе бұрын шығарылған ұқсас ... ... ... бар ... ... инновация мүлдем жаңа технологиямен немесе бұрынғы технологияны жаңа қырынан пайдалануға негізделеді. ... ... өнім - ... немесе құндық сипаты біршама тиімдірек болатын құрамдастар мен материалдар пайдалану есебінен бір немесе бірқатар техникалық ішкі жүйелерін ішінара өзгерту ... ... ... қолданыстағы өнім.
Үдерістік инновация. Үдерістік инновация технолгиялық жаңа немесе едәуір жетілдірілген өндірістік әдістерді әзірлеп, ендіруді қамтиды. ... бұл түрі жаңа ... ... ... ... ... жаңа әдістерін немесе олардың жиынтығын пайдалнуға, сондай-ақ зертеулер мен әзірлеу нәтижелерінпайдалануға негізделуі мүмкін. Мұндай инновациялар, әдетте, өндіріс тиімділігін ... ... ... ... ... өнімді беру, ал кей жағдайда қарапайым өндірістік әдістермен өндірілуі мүмкін болмайтын технологиялық жаңа немесе жетілдірілген өнім өндіруге ... ... ... ... Инновация нарықта немесе өндірістік үдерісте ендірілген жағдайда ғана іске асырылған деп есептеледі. Берілген сипаттамаларға сәйкес ғылыми-техникалық инновациялар ... ... ие ... ... ... болуы керек;
* нарық сұранысын қанағаттандыруы керек;
* өндірушіге пайда әкелуі керек.
Демек, инновация - белгілі бір тұтынушылардың сұранысын ... үшін ... ... ... асыру мақсатымен жаңа идеялар мен білімдері, жаңалықтар, өнертабыстар мен ғылыми-техникалық жобаларды өндірістік үдеріс барысында ... Сол ... ... ... ... оның ... ... қатар өндірістік қолданбалығы да жатады. Инновацияның коммерциялық іске асырылымдығы - оның әлеуеті, ... сол үшін оған қол ... ... бір күш салу қажет. Инновация үшін жоғарыда аталған барлық қасиеттері де ... ... ... ... айта ... жөн. Оның ... ... болмауы инновациялық үдеріске кері әсер етеді.
[2, 71-76 б.]
1.2 Ғылыми-технологиялық прогресстің мәні мен жалпы тенденциялары
Кәсіпорынның ... ... - бұл жаңа ... ... ... не қызмет көрсетуі, оларды өндірудің жаңа әдістерін қолдану мақсатындағы ғылыми техникалық зияткерлік әлуеттік шаралар жүйесі. Бұл жеке сұранысты, сонымен бірге ... ... ... ... ... ... үшін пайдаланылады.
Инновацияның екі тұрпаты ажыратылады:
* өнімділік;
* үдерістік;
Жаңа өнімді өндіріске енгізу инновацияның түбегейлі өнімділігі ретінде анықталады. Мұндай ... ... жаңа ... ... не ... ... жүрген технологияның жаңа түрінде пайдалануын ұштастырады.
Процестік инновация - бұл жаңалықты енгізу немесе ... ... және ... ... жетілдіру, жабдықтарды және өндірісті ұйымдастыруды өзгерту.
Жаңалық дәрежедегі инновация негізінде жаңа, яғни ... ... және ... ... ұқсастығы жоқ және жаңа нәрсенің салыстырмалы жаңалығы болып ұсақталады. Негізінде өнімнің жаңа түрлері, технологиясы және қызмет көрсетуі ... ... ... ие ... және үлгінің түп нұсқасы болып табылады.
Инновацияның өмірлік кезеңі өзара ... ... және ... ... ... ... көрсетеді. Инновацияның өмірлік кезеңі уақытаралығы ретінде идеяның дүниеге келуінен ... ... алып ... ... инновациялық өнімнің негізінде анықталады.
Кәсіпорынның инновациялық қызметін әзірлеуде, енгізуде, жаңалықтарды ... ... ... ... ... ... ... жұмыстар, өнімнің жаңа зертханалық үлгілерін, техниканың жаңа түрлерін, жаңа конструкцияны және ... ... ... және ... ... жүргізу;
* Өнімнің жаңа түрлерін дайындау үшін шикізаттар мен материалдардың қажетті түрлерін таңдап алу;
* Жаңа өнімді дайындау технологиялық процесті әзірлеу;
* Қажетті ... ... үшін ... ... ... ... және жаңа ... үлгілерін енгізу;
* Жаңалықтарды іс жүзіне асыруға бағытталған ұйымдастырушылық-басқарушылық шешімдерді әзірлеу және енгізу;
* Қажетті ... ... және ... ... ... ... зерттеу және әзірлеу;
* Қажетті ғылыми-зерттеу және конструкторлық жұмыстарды жүргізу үшін дайындау, оқыту, жаңа мамандық беру және қызметкерлерді арнайы ... ... ... ... ... ... жүргізу немесеқажетті құжаттарды алу;
* Инновацияны жетілдіруді ұйымдастыру және маркетингтік зерттеулерді жүргізу.
Нарықтық экономика жағдайында инновациялық қызметінің тиімділігін талдау қиындайды және көп ... ... ... ... ... - жаңа техниканы және технологияны қолдану қажеттігін дәстүрлі қорытындылайтын техникалық деңгейдегі жеке көрсеткіштер және жаңа ... мен ... ... [3, 20-24 ... ... ... тиімділігін арттыру көрсеткіштері және өз деңгейінің көрсеткіштері, яғни техниканың, технологияның, ұйымдастырудың, басшылықтың және ... және ... ... ... ... ... тұлға айыру қажет. Ең ақырында өндірістің техникалық-ұйымдастыру деңгейі өндірістік процестің негізгі элементтерін пайдалану деңгейінде байқалады: ... ... ... ... заттары. Міне, сондықтан да, мұндай экономикалық көрсеткіштер, еңбек өнімділігі, қор қайтарымы, материалды қажетсіну,айналым қаражатының айналымдылығы ретінде өндірістің қарқынды ресурстарын ... ... жаңа ... мен технологияның экономикалық деңгейін арттыру көрсеткіші болып табылады. Жоғарыда аталған көрсеткіштер қарқындатудың жеке көрсеткіштері деп аталады. Бұларды талдау техникалық-ұйымдастырушылық деңгейінің ... ... ... қажет. Жеке көрсеткіштермен қатар қорытындылайтын көрсеткіштер де пайдаланылады.
Техникалық және ұйымдық ... ... ... ... ... мына ... топтарға бірігеді:
* Еңбек өнімділігінің үстелуі, жұмыс істеушілердің саны және еңбекақы қорының салыстырмалы ауытқуы;
* Материалдық қайтарымның үстелуі, ... ... ... салыстырмалы ауытқуы;
* Негізгі өндірістік қорлардың қор қайтарымының үстелуі, негізгі өндірістік қорлардың салыстырмалы ауытқуы;
* Айналым қаражатының айналым жылдамдығының үстелуі, ... ... ... ... Қарқындату есебінен еңбек, материалдық және қаржы ресурстарын тиімді пайдалануда қнімді шығару мөлшерінің үстелуі;
* Пайданың немесе өнімнің ... ... ... ... ... қабілеттілігі және қаржы жағдайының көрсеткіштерінің үстелуі.
Қолданылатын техникалық және технологиялық шешімдердің үдемелігі өндірістің мүмкіншілігімен ... ... ... ... ... ең ... дәрежесі технологиялық әдістік заттарға технологиялық қарқындылық және технологиялық басқарылатын процестерге, оның бейімделу-ұйымдық деңгейіне әсер етуіне байланысты болады.
Жобалауда, әзірлеуде және жаңа ... мен ... ... енгізуде бұл шаралардың экономикалық тиімділігін анықтау төрт кезеңнен тұрады:
Бірінші кезең - бұл инновациялық шараларды іске ... үшін ... ... ... ... - бұл ... ... көздерін анықтау;
Үшінші кезең - бұл жаңа техника мен технологияны өндіріске енгізудегі ... ... ... ... - бұл ... ... ... арқылы салыстырмалы жаңалықтардың тиімділігін бағалау. [4, 71-74 б.]
Өндіріс жағдайында экономикалық тиімділікті анықтау кезінде мыналар пайдаланылады:
* Өнімде және қызмет ... ... ... ... бөлшек сауда бағалары және тарифтер;
* Қолданыста заңды түрде белгіленген өндірістік ресурстар үшін нормативтік төлемдер;
* Қолданыстағы кәсіпорынның пайдадан нормативтік ... және ... ... ... және ... ... үшін жоғары ұйымдардың, мемлекеттік және жергілікті бюджеттердің бірігуі;
* Банкілердің несие берудегі немесе жеке қаржыларын сақтау жөніндегі кәсіпорынның тәртібі мен есеп ... ... ... ... ... ... нормативтері, т.б.
Жалпы түрінде ғылыми- техникалық прогресті жеделдету тиімділіктің бірнеше түрін жасайды: экономикалық, ресурстық, ... және ... ... - бүл ... ... артуы, еңбек және материалдық сиымдылықтарды төмендету, өнімнің өзіндік құнын кеміту, ... ... және ... одан әрі ... ... - бұл ... ресурстарды босатып алу: материалдық, еңбек және қаржы.
Техникалық нәтижелік - бұл жаңа техника мен ... ашу, ... және ... ұсынысы, ноу-хау және басқа да жаңа енгізілімнің пайда болуы.
Әлеуметтік нәтижелік - бұл халықты материалдық және ... ... ... ... ... және ... көрсетуде мұқтаждарын қанағаттандыру, жағдай және техниканың еңбек қауіпсіздігін жақсарту, ауыр қол ... ... ... ... ... қол ... болады, егер де үкімет тарапынан ғылыми-техникалық прогресті жеделдетуге толық жағдай жасалса.
[5, 11-15 б.]
2 ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ ӨНЕРКӘСІБІНДЕГІ ИННОВАЦИЯЛЫҚ ... ... ... ... инновациялық дамудың жаңа бағыттары
Жаһандану жағдайында әлемдегі қаржы дағдарысының, яғни құлдырау мен рецессиясының ұлттық экономикаға ықпал күрт өсті. ... ... ... ... қосылуына байланысты сыртқы жағдайлар ел экономикасына қатты әсер ете бастады. Қазіргі жағдайда және ... ... ... ... келетін әс-шаралар жүйесін құрастыру және дағдарыс салдарынан болатын жағымсыз құбылыстарға қарсы тұра алатын шараларды ұйымдастыру қажет. ... ... және ... ... ... ... ... аудармауға, елемеуге болмайды.
Дағдарыс әлемдік деңгейде болғандықтан, Қазақстанда өаржылық және экономикалық қиындықтар ... ... ... жылдардағы ұлттық экономиканың жоғрғы өсу қарқынына қарамастан, экономиканың кейбір секторларында атап айтқанда, қаржы және құрылыс салаларында едәуір құлдырау байқалды. Әлемдік ... ... ... ... орын алуы, шикізат өнімдеріне сұраныстың төмендеуі, бағаның күрт төмендеуі, жұмыссыздық ... өсуі және тағы ... ... ... әсерін күшейтті. Соңғы жылдары жалпы экономикалық өсу қарқынының едәуір төмендеуі байқалады. 2000-2006 ... ... ішкі ... (ЖІӨ) ... ... ... ең ... көрсеткішке ие болды, яғни 10,2%, ал 2007 жылы жалпы ішкі өнім - 8,5% ... 2008 жылы - 3%-ға ... ... ... ... ... ... көрсеткіштерден де төмен. Үкіметтің, Ұлттық банктің, Қаржы нарығын бақылау және реттеу агенттігінің және қаржы ұйымдарының бірігіп жасаған жоспарларында тұрақтандыруға қажетті ... ... 2 172 ... ... 18,1 ... ... құрайды. Ұлттық қор қаражатынан қаржыландыратын негізгі блок бес бағытты қамтиды:
* Қаржы секторын тұрақтандыруға - 4 млрд. доллар;
* ... үй ... ... - 3 ... ... ... және орта ... демеуге - 1 млрд. доллар;
* Агроөнеркәсіптік сектор - 1 ... ... ... ... ... ... - 1 млрд. доллар жұмсалды. [6, 64-72 б.]
2003-2015 жылдарға Қазақстанның индустриялық-инновациялық даму стратегиясын жүзеге асыру мақсатында Үкімет ... 2003 ... ... 100 ... ... ... ... түрінде құрды. Ол Республикада инновациялық қызметпен инновациялық ... ... ... орталық сервистік даму институты ретінде құрылды. Осы акционерлік қоғам 2004 ... ... ... Қарағандыда және Оралда технопарктер ұйымдастырды. Ал 2008 жылдың ақпан айында ... ... ... ... қоғамымен арнаулы экономикалық аймақтың және Қазақ Ұлттық техникалық университет техно паркінің активтері ... ... ... ... ... басым бағыттары анықталған. Аймақтарда технопарктерді ұйымдастыру жөнінде іс-шаралар жүргізілуде. Жаңаша кеңселік және лабораториялық жабдықтары бар ғимараттарда табиғи инфрақұрылымдар ... ... ... ... мақсатына аймақтардың әлеуметтік-экономикалық және технологиялық дамуын қамтамасыз ететін ғылым, ... және ... ... ... ... ... қамтамасыз ету жатады. Технопарктер ғылыми-зерттеу, инновациялық қызмет және ... аяда ... ... мен ... ... ... зерттеулерді байланыстыратын құрылымдардың қызметін атқарады. Олар білім, ғылым, өндіріс, билік тұтынушылар, ғылыми зерттеулердің ғалымдар мен мамандардың жаңалықтары меншығармашылықтарының ... ... ... ... ... ... ... инфрақұрылымды ұйымдастырудан айырмашылығы ғылыми сыйымды кәсіпкерлікті қолдаудың әмбебап құрылымын құруда болып отыр. Сондықтан да оның ... ... ... ... ... құру, эксперттеу, кеңес беру және ақпараттық қолдау көрсету, инвестициялау көздерін іздестіру, кәсіпорын-клиенттер қызметкерлерін оқыту, өнім ... ... ... ... ... ... орай, қазіргі ұйымдастырылып жатқан технопарк үлгісі аталған қызмет түрлерінің толық кешенін ... ... ... ... ... ... ... ұйымдар республика ішінде де, шетелде де аймақтық технопарктерге қызығушылық тудырмай отыр. Соның салдарынан 2004-2007 жылдар ... ... ... ... ... 2007 ... екінші жарты жылдығынан бастап қана, ұлттық инновациялық жүйеде нақты стратегиялық бағытты анықтау, инновациялық жобаларды іздестіру, шағын инновациялық компаниялар мен инжинирингтік ... ... ... ... ... ... трансферттеу, оларға жұмсалатын қаржы ресурстарын бақылау жұмыстары оң өзгерістерге ұшырады.
Бұл мәселелер және ... ... ... аймақтың технопарктерді дамытудың жаңа үлгісінде көрініс тапты. Үлгінің жобасы жасалып, онда бүгінгі күннің, яғни әлемдік ... ... ... ... 2 ... ҚР ... өзгертулер мен толықтырулар енгізілді. Гранттың қаржыландыру тұрғысында технопарктерге технология сатып алу үшін ... ... ... ... және ... ... ... қайтарылмайтын қаржылар болуды қарастырған. [7, 22-28 б.]
Шетел ... ... ... ... ... ... ... олардың унивеситеттермен, мемлекеттік зерттеу орталықтарымен тығыз байланыста жұмыс жүргізетінін аңғаруға болады. Мысалы, технопарктер мен оның құрылымдарының 20 пайызын ... ... 10 ... - жеке ... ... 28 пайызы инновациялық жобаны жасаушылармен келісімшартқа отыру арқылы, 38 пайызын бірлескен кәсіпорындар түрінде, тек 4 ... ... ... ... ... да ... құру мен ... негізгі критерийлері ретінде жақсы ұйымдастырылған менеджмент, технопарктің орналасу ... ... ... оның ... ... түрде жоспарлау, маркетинг жұмыстары мен қаржыландыру көздерін дұрыс анықтай білу жатады.
Көптеген ғылыми ізденістерде, соның ішінде еліміздегі экономикалық әдебиеттерде инновация ... ... ... ... ... қарастырылған. Бірақ, экономикасы инновацияға қарай бет құрған көптген елдер тәжірибесінен инновацияның ... және ... ... жүргізумен ғана емес, сонымен қатар оның нәтижелерін пайдалануда қол жеткен табыстармен анықталатынын байқауға болады. Инновациялық жаңалықтар ғылыми жетістіктерге сүйене отырып, ... ... ... жабдықтаушылармен және бәсеклестермен нарық коньюнктурасына сәйкес ақпараттардың болуын қажет етеді.
Осыған ... ... ... үшін ... ... ... ... жүру барысындағы білімнен айырмашылығы болады. Бұл айырмашылық инновациялыққызметтегі өзара байланысты қызметтердің жиынтығынан тұрады. Ол технологиялық сынақтар, нарық мониторингін негізге алады. ... бұл ... ... рөлі ... кәсіпорынның инвестициялық-инновациялық әлеуеті инновациялық қызметті жүзеге асыруға қажетті санаткерлік, ғылыми, ғылыми-техникалық, материалдық, өндірістік, қаржы-инвестициялық және басқару ресурстарының ... ... ... ... ... қызмет кәсіпқой менеджментпен үйлестіре отырып, өнеркәсіптік өндіріс пен өндірістің басқару тиімділігін көтерудің негізгі жетелеуші күшіне айналған. Сөйтіп, ... ... ... иелері, инновациялық өнімдерді тұтынушылар, несие-қаржы, патенті-лицензиялық, консалтингті, оқу-әдіснамалық және тағы басқа мемлекеттік және жеке құрылымдар айналысады. [8, 33-41 ... ... ... тәжірибесінен кәсіпорын басшыларының инновациялық үрдісті жүрзізуге, жаңалықтарды ашу мен енгізуде стратегиялық бағыт ... ... ... ... ... ... ... және өнеркәсіптік салалар үші тиімді комбинациялар құру нақты инновациялық жобаны таңдау мен жүзеге асыруға әкеп тірейді. ... ... ... көтеруге жалпы өнім көлеміндегі жаңа технологияның үлесі немесе ... ... ... ... ... ... үрдістің орташа жасы, шикізат пен материалдарды пайдалану коэффициенті, ... ... ... саны ... ... ... ... пассивті түрдегі инвестициялық саясаттан белсенді саясатқакөшуде, сөйтіп инвестициялық үйлестіруші функциясын орындап отыр. Даму банкін күшейту және инвестициялық қор, ... қор, ... пен ... ... ... маркетингтік және аналитикалық зерттеу, инжинирингтік және технология трансферті орталықтары сияқты дамудың мемлекеттік қаржы институттары құрылды.
Қазақстанда ... өнім ... ... дамытуға салымдардың аз және несилік ресурстардың пайыздық ставкаларының жоғары болуына қарай оларды алуда жоғары шектер қойылған. Мұндай кедергілірді жою ... Даму ... ... ... ... ... ... жобаларды қаржыландыруда белгілі бір операциялар мен қызмет түрлеріне байланысты мамандырылуы тиіс. Мысалы, Даму ... ... ... банк ... ... инвестициялық қор жарғылық қордағы үлестік қатысу арқылы, инновациялық қор - ғалымдарға және ғылыми мекемелерге гранттар беру ... ... ... ... ... ... Яғни, даму институттарының табиғаты нарықтық болғанымен, қызметі бәсекеге негізделуі тиіс.
Әрине, олар қосылған құндардың технологиялық және ... ... ... бағытталған жобаларға да қатысатын болады деп көзделуде. Бұл ... ... ... ... ... ... бере алатын, соңғы өнімге бағытталып жұмыс істейтін көп салалы кәсіпорындар құруға да мүмкіндік береді деп ... ... ... ... құрылған институттарды қалыптастыру арқылы жалпы мемлекет тарапынан экономикадағысыңаржақ дамуға шек қоя отырып, жоғары технологиялық және ғылыми сыйымды өндірістерді өркендетуде инновациялық ... ... ... ... ... ... береді.
Осы бағытта жүргізіліп жатқан іс-шараларды зерттей келе, Даму институттарынан қаржы алуда ... және ... ... ... ... ... ... төмендігін, өтініш білдіруші жоба иелерінің дайын еместігін, кепілдік беру базасының аздығын, ... ... ... байқалады. Сонымен бірге, кәсіпорындардың бизнес - жоспар жасау ... ... жаңа ... қол жете бермеушілік пен мемлекеттік процедураларды білмеушіліктің басым екенін көруге болады.
Мемлекеттік деңгейде инновациялық басымдылықтарды таңдау ... ... ... ... тиімділігі;
* Жаңалықтардың жалпы мемлекеттік және әлеуметтік мәні;
* Ғылыми және техникалық жаңалықтар деңгейі;
* Тиісті облыстарды ... ... және ... ... шешуге бағыттау;
* Салааралық бағыттылық, инновациялық облыстарда жаңа технологияны дамытуға ... бола ... ... ... ... мен ... ... позициясын күшейту;
* Мамандармен қамтамасыз ету, санаткерлік әлеуетінің ... ... ... және ... лицензиялармен қамтамасыз ету дәрежесі;
* Қаржыландырудың әртүрлі көздерін ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру-басқару механизмінің болуы;
* Қоршаған орта жағдайына әсер етуі;
* Тәуекел деңгейі жатады. [9, 51-53 ... ... ... ... ... үшін алдыңғы қатарлы ғылыми және техникалық шешімдерді жүзеге асыратын салалар мен ... ... ... және ... ... мәселеге айналуы тиіс деп санаймыз. Бұл үшін өңдеу өнеркәсіп кәсіпорындары трансұлттық корпорациялармен, ірі шетелдік және ... ... ... ... ... біріккен инвестициялық жобаларды жүзеге асыруға мүмкіндігі жоғары болады.
Шетелде жаңа технологиялардың үлгісін демонстрациялау механизмі жолға қойылған, оған көптеген қаржы, ... ... де ... ... инвестициялық қорларды қалыптастырудың көздеріне:
* Жеке инвесторлардың қаржылары;
* Инвестициялық институттары;
* Зейнетақы қорлары;
* Сақтандыру компаниялары;
* Әртүрлі үкіметтік агентстволар мен халықаралық ... ... ... ірі ... ... ... құру ғылыми-технологиялық парктер қалыптастыруға жол ашады.
Өндірістік кәсіпорындарда өндірісті техникамен жарақтандыру қосымша инвестицияларды қажет етеді. Машиналар мен құрал-жабдықтарды импорттау өндірістің ... ... ... ... ... отыр. Біздің талдау нәтижелеріміз негізгі капиталға жұмсалатын инвестиция өндірісті толық жаңартуға емес, тек оны қолдау шараларын ... ғана ... ... Сондықтан инвестицияны пайдалану, әсіресе өңдеу өнеркәсібінде өте төмен ... деп ... ... ... ... технологиялық үрдістерді жаңарту мен ресурстарды үнемдеу арқылы өнімнің сапасы мен бәсекелік ... ... ... енгізу басты мақсат болуға тиіс. Өнеркәсіп кәсіпорындардағы инновациялық белсенділіктің төмен болуы оның экономикалық ... ... ... ... отыр.
Сөссіз, технологиялық инновациялар өте қымбат болғандыұтан, оларды табыс көлемі жоғары ірі компаниялардан сатып ала алады. Мемлекет ірі кәсіпорындар мен біріге ... ... ... ... ... тұратын техника-технологиялық жобаларды сатып алу үшін қаржы ресурстарын шоғырландыра отырып, таңдамалы түрде жүргізілетін инновациялық саясатты жүргізуі ... [10, 12-17 ... ... ... ... ... ... қазіргі жағдайы
Жоғарғы қосылған құнды өнім шығаруды қамтамасыз ететін өнеркәсіптің басымдылық (приоритетті) салаларының инновациялық дамуы ел ... ... ... ... алғы ... ... ... Табиғи-ресурсты әлеует, мамандандырылған жұмыс күші, қолда бар өндірістік инфрақұрылым мұнай саласының дамуының келешегін анықтап, арықарай мұнай өнімдерінің әлемдік нарығына алып ... ... Бұл үшін ... мұнайды қайта өңдейтін және мұнайхимиялық кешендерінің дамуын ынталандыратын, Қазақстан Республикасы экономикасының мұнай кешенінің өндірістік кәсіпорындарының және ғылыми, оқу ұйымдарының ... ... ... ... бір ... шаралар жүргізуі қажет. Тақырыпты зерттеудің маңыздылығы көрсетілген мәселенің жеткіліксіз қарастырылғанын ғана дәлелдеп қоймай, сонымен қатар ... ... ... ... ... ... қарамастан, мұнай операцияларын жүргізуде осы саланың әлем жетістіктерінен ... ... ... ... ... бірқатар мәселелерінің болуы. Оған себеп салық салу және мұнай операцияларын несиелеу сұрақтарына қатысты заңдарының жеткіліксіз, саланы жаңғырту деңгейінің ... ... ... өңдеудегі және тасымалдаудағы қолданылатын негізгі капиталдың тозуы; сала кәсіпорындарының өндірістік күштерінің толық емес ... ... ... ... ... және т.б. ... ...
Тәуелсiздiк алғаннан кейiн Қазақстан жаhандық экономикада әлемдiк тауар рыноктарына мұнай, газ, ... ... ... ... ... және ... металдар мен уран өнiмдерiн шығаратын ел ретiнде қарастырылады. Ауыл шаруашылық ... ... ... ... бар. ... ... ... iрi қорларының болуы оның салыстырмалы экономикалық артықшылығы болып табылатындықтан, ол қазiргi уақытта классикалық экономика сценарийi ... ... ... және шикiзат ресурстары экспортының қарқынды дамуы экономикаға экономикалық дағдарыстан шығып, соңғы үш жылда экономикалық өсудiң жоғары қарқынын қамтамасыз ... ... ... ... шикiзат салаларына шетелдiк инвестицияларды тарту және қаржы саласында құрылымдық-институционалдық ... ... ... ... мемлекеттiк саясаттан жүргiзiлуiне байланысты Қазақстан экономикасының дамуында iлгерiлеу ... елде өмiр cүру ... ... және ұзақ ... ... ... сервистiк-технологиялық даму сатысына өтуге мүмкiндiк беретiн қаржы ресурстары жинақталуда. Бүгiнгi таңда Қазақстанды әлемдiк қоғамдастық нарықтық экономикадағы мемлекет ретiнде мойындап ... атап өту ... ол ТМД ... ... ... ... инвестициялық ел рейтингiне ие болды. Дүниежүзiлiк Банк Қазақстанды әлемдегi ... ... ең ... 20 ... ... ... ... жылдары Қазақстан экономикасына 21 млрд. астам АҚШ долл. тартылды. Стратегиялық тұрғыдан алғанда ... ... ... Қазақстан бәсекелестiкке және әлемнiң барлық елдерiмен өзара тиiмдi ынтымақтастық орнатуға негізделген тауарларды, қызметтердi, капиталды және жұмыс күшiн экспорттауға бағдарланған ашық ... ел ... ... 2001-2002 жылдары iшiнде ЖIӨ-нiң орташа жылдық өсу қарқыны 11,5 % құрады. 2010 жылы ЖIӨ екi есе ... үшiн оның ... ... өсу ... 7,2 % ... ... Стратегиялық жоспарды iске асыру саласында ел экономикасының жақсы қарқын ... атап өту ... Орта ... ... ... дамуды жалғастыру және сонымен қатар экономика мен әлеуметтiк салада сапалы өзгерiстер жүргiзу керек. Сонымен қатар Қазақстан отын және ... ... iрi ... ... ... ... ... өндiрiстiң өңдеушi салаларына инвестициялар үшiн тартымсыз. Бұл шикiзат ресурстарына жағдаяттың өзгеруiне қатысты ел экономикасын осал әрi ... ... ... ... ... ... ... бай кейбiр дамушы елдер тұрақты экономикалық дамуға қол жеткiзбей, шикiзаттың әлемдiк тауар ... ... ... тым тәуелдi болып қала бередi. Экономиканың шикiзат секторларынан едәуiр табысқа иe болып, мемлекет пен жекe ... ... жаңа ... дамытуға ынталанбайды. Сонымен бiрге ресурстар қоры мардымсыз немесе тапшы елдер ілдебайлап күн кешу шегiнде болатындықтан, экономиканың жаңа секторларын ... ... ... ... Алайда ұзақ мерзiмдi келешекте шикiзат қоры сарқылады, бұл пайдалы қазбалардың кен орындары толықтай ... ... ... даму тұрғысынан алғанда елеулi проблемалар туғызады.
Экономиканың шикiзат секторынан ... iрi ... ... тыс ... ... ескере отырып және мұнай бағасының күрт төмендеуiнiң зардаптарын болжау негiзiнде Қазақстанда Ұлттық қор ... онда ... мен ... ... әлемдiк баға деңгейiнiң белгiленген қалыпты шектен асып кетуiнен түсетiн кiрiстер жинақталады. Бұл шара, сондай-ақ қазақстандық қаржы жүйесiне түсетiн валюта қысымын ... және ... ... және ... ... ... тежейтiн теңгенiң айырбас бағамын қамтамасыз етуге мүмкiндiк бередi. Құрылымдық-институционалдық реформалар саласындағы ... ... ... ... артуын және елдiң экспорттық әлеуетiнiң жедел қарқынмен өсуiн айта ... ... ... ... ... ... сипаттағы қызметтер көрсететiн салалар тиiсiнше дамымай отырғанын атап өту керек. Өңдеушi өнеркәсiпте ... ... ғана ... ... ... түсе ... Тамақ өнеркәсiбiнiң кейбiр өнiмдерi осыған ұқсас шетелдiк өнiмдермен iшкi рынокта ғана бәсекеге түсе алады, ал ... ... ... ... ... таңда тiкелей және жанама субсидиялардың есебiнен ғана ұсталып отыр. Бұл электр энергиясына, ЖЖМ, өнiмдi тасымалдауға төмен және ... ... ... ... белгiленуiнен, кедендiк қорғау баждарын белгiлеуден көрiнiс беруде. 2003 жылға ... ... ... ... ... тоқыма, тiгiн, былғары аяқ киiм, резина және пластмасса бұйымдарын ... ... ... ... ... ... жол ... бұрынғы берешектерiн төлеу өсiмi есептелмей кейiнге қалдырылды. Тоқыма, тiгiн, былғары аяқ киiм өнеркәсiбi ... өзi ... ... ... 2002 ... ... ҚҚС нөлдiк cтaвкa бойынша салынды. [11, 20-28 б.] ... ... ... ... ... және ... әрбiр өзгерту сатысында қосылған құны мөлшерiн арттыру арқылы технологиялық тұрғыдан бiрнеше қайтара өзгертуге болатын өнiмдер шығаратын өндiрiс ... ҚҚТ әдiсi ... ... ... қабiлеттi және экспортқа бағдарланған өндiрiстердi дамыту мен қалыптастыру алаңына немесе базасына айналуы тиiс. Iс ... ... ... ... ... ... өз ... әртараптандыру проблемасы алаңдатады. Дүние жүзiнде осы бағытта бiраз тәжiрибе жинақталған. Мұнай және мұнай өнiмдерiне конъюнктура өзгерiстерiнiң ... ... ... аса iрi ... экспорттаушы елдер соңғы он жылдықта мұнай экспорттаудан алынатын табысты қайта бөлу есебiнен экономиканың өндiрiстiк ... ... ... шараларды iске асыруда. Осымен бiр мезгiлде дамыған елдер экономикасынан кiрiс алу ... ... ... ... экспорттау жұмысы жүргiзiлуде. Қазақстанда мұнай-газ өнеркәсiбiне жылдан жылға көбейiп келе жатқан инвестициялар көлемi экономика ... ... ... орта болып табылады. Осыған байланысты, Каспий теңiзiнiң қазақстандық секторын (КТҚС) игеру индустрияны дамытудың негiзгi қозғаушы "локомотивтерiнiң" бiрi болып табылады, онда ... ... ... ... ... қоры 8,0 ... тоннаны құрайды, ол күтiлiп отырғандай, Қазақстанда көмiрсутектер өндiрудiң неғұрлым елеулi өсiмiн қамтамасыз етедi. Перспективада қайраңдағы кен ... ... ... жылына 150-200 млн. тоннаға жетiп, 25-30 жыл бойы осы деңгейде тұруы мүмкiн. Каспий теңiзiнiң солтүстiк бөлiгiндегi тұзды кен орындары ... ... ... ... жоғары - шамамен 60% көлемiнде болуымен сипатталады. Қашаған кен орнының мұнайында ғана ... ... қоры ... кен орнының қорымен ғана теңесуi мүмкiн деп күтiлуде. Тұтастай алғанда Қазақстанның орта және ұзақ мерзiмдi перспективасында ОЭК-iнiң ... ... ... ... ... 2006 ... кейiн оншорлық кен орындарында өндiрудiң өсуi шамалы болады. Каспий өңiрi ... ... ... магистральдық, оның iшiнде экспорттық мұнай және газ ... ... ... және ... тиеу үшiн ... ... мен порт құрылыстарын, мұнай құятын және газ толтыратын темiр жол терминалдарын салуға, электр энергетикасында және ... ... жаңа ... енгiзуге байланысты Қазақстанның жалпы экономикалық қарқынына едәуiр көлемде әсер ... ... және ... ... ... ... бастан кешiретiн болады. Каспийде көмiрсутегiн өндiрудiң мұнай-химия индустриясы үшiн отандық шикiзат базасының қалыптасуына жағдай жасайды. Iрi инвесторларды ... ... ... кен орнының өнеркәсiп аймағының маңында iлеспе табиғи газды ұқсату жөнiндегi мұнай-химия кешенiн салу ... ... ... өнiмдерiнiң сұйық және бастапқы компоненттерiнiң ауқымды бөлiгiн - этан, пропан, бутан, гексан, этилен, пропилен, ацетилен, ... ... және ... ... негiзiнде пластикалық массалар мен эластомерлер алуға мүмкiндiк бередi. Алдағы он бес ... ... ... ... ... инвесторлар 80 млрд. AҚШ долларынан астам қаржы салуға ниет бiлдiруде. Бұл қаражат iске қосылатын кәсiпорындардың ... ... ... ... инфрақұрылымдық және әлеуметтiк объектiлер салуға жұмсалатын болады. Аталған инвестициялық жұмсалымдар тауарлар мен қызметтер көрсетулердiң ауқымды түрiне сұраныс тудырады, ... бiр ... ... ... үшiн уақытша сипатта болады, ал басқа бөлiгi мұнай қорлары сарқылғаннан кейiн де ... және iшкi ... ... ... өндiрiстер құруға бағытталатын болады. Мысалы, Каспий жағалауының инфрақұрылымын дамыту демалыс және ... ... құру үшiн, ... ... - ... ... ... шығыстарын азайту үшiн, машина жасау зауыттары баржалар, жүк, кәсiпшiлiк және әскери кемелер, жабдық пен тұрмыстық техниканың мол ассортиментiн ... және т.б үшiн ... ... ... мен ... ... ... түсу iс жүзiнде экономиканың барлық салалары мен тұрмыста пайдаланылатын полимерлiк бұйымдардың ... 200 ... ... мүмкiндiк жасайды. Осы бағытта ҚҚТ-ны дамыту көп салалы трансұлттық корпорация құруға жағдай жасайды. ҚҚТ-ны дамыту үшiн металлургия өнеркәсiбiнде ... ... бар. ... ... ... жүйесiнiң 100-ге жуық элементiн қамтитын минералдық рудалардың ... бар КСРО ... оның 74 ... ... ... ... ... Қазақстанның түстi металлургия өнiмi ғылымды көп қажет ететiн және ... ... ... - ... ... қару-жарақ, электр техникасын жасауда пайдаланылды. Қазақстанда түстi, асыл және сирек кездесетiн жер металдарының кең ауқымды ... ... және қоры аз ... руда ... ... шлактар мен қайта өңдеу қалдықтарынан алу жөнiндегi ғылыми-инновациялық әзiрлемелердi түстi металлургия кәсiпорындарында енгiзудiң осы ... да зор ... ... мен тәжiрибесi бар. Металлургиялық қалдықтар мен руда үйiндiлерiн ұқсату жөнiндегi жаңа технологияларды енгiзу орта ... ... ... құны жоғары өнiм алуға мүмкiндiк бередi. Қазақстанға iрi инвестициялардың ағылуы түстi металлургия, химия және жиhаз ... ... және т.б. ... тудырады. Осының бәрiн мұнай мен газды және металдарды өңдеудi кеңейте түсу есебiнен Қазақстанда шығаруға болады әрi болашақта бұл өнiм әлемдiк ... өз ... ... ... әлемдегi iрi астық өндiрушiлердiң бiрi болып табылады. Астық өңдеу процесiн ... көп ... ... ... ... ... болуы мүмкiн. Осындай тiзбектi дамытудың бағыттары астық өңдеудiң технологиялық процесiн кеңейтуден де, жемшөп өндiру, мал шаруашылығы, ет пен сүт ... ... ... да көрiнедi. ҚҚТ-ға, сондай-ақ элеваторлар да, ауыл шаруашылығы техникасы мен минералдық тыңайтқыштарды шығару жөнiндегi зауыттар да, табиғи тағам ... ... ... ... ... мен ... ... жөнiндегi кәсiпорындар да кiредi. Экономика құрылымын және қазақстандық экономиканың экспорттық ... ... ... ... ... ... басым бағыт болып табылады. Алайда ұсынылып отырған жобаларды iске асыруға мемлекеттiк қолдау көрсету жөнiндегi түпкiлiктi шешiмдi ҚҚT әдiсi бойынша аталған ... ... ... ... бөлiнiсiнде дамыту мүмкiн болатын бәсекелестiк артықшылықтарды егжей-тегжейлi талдаудан кейiн ғана қабылдау ... [12, 36-42 ... ... ... МЕМЛЕКЕТТІК РЕТТЕУ
3.1 Индустриялық-инновациялық даму стратегиясын одан әрі іске асыру
Үкіметтің басымдықтарының бірі еңбек өнімділігін арттыруды ынталандыру арқылы бәсекеге қабілетті ... ... ... ... ... іске асыру шеңберінде Үкімет елдің бәсекеге қабілетті экономикасын арттырудың ... ... ... 2003 - 2015 жылдарға арналған индустриялық-инновациялық даму стратегиясының ... іске ... ... ... ... саясат саласындағы бұрын қабылданған бағдарламалық құжаттар идеологиялық тұрғыдан жеделдетілген экономикалық дамыту үшін серпінді секірістерді қамтамасыз ету бойынша басымдыққа сәйкес келеді. ... ... ... секторы мен қызмет көрсету саласын жедел әртараптандыру мен жаңартуға бағытталған ... ... ... ...
Негізгі міндет өңделетін сектор мен қызмет көрсету саласын жедел әртараптандыру және ... ... ... ... ... қол жеткізу жолымен экономиканы орнықты дамытуды қамтамасыз ... ... ... ... шешу үшін ... бағыттар бойынша шаралар қабылданатын болады:
* негізгі қорларды жаңарту және экономиканың нақты секторын техникалық қайта жарақтандыру;
* ғылыми жетістіктер мен ... ... ... есебінен еңбек өнімділігін арттыру;
* ресурстар мен энергия үнемдейтін технологияларды енгізу жолымен отандық өндірістердің энергияны қажетсінуін азайту;
* ... ... ... ... мен ... ... экономикасына тарту;
* жаңа өсу нүктесін қамтамасыз ететін және елдің технологиялық серпінді секірістер үшін ... ... ... ... және іске ... Қазақстанның өңірлік нарықта көшбасшы болуына мүмкіндік беретін қызметтер көрсету саласын дамытуға арналған күш-жігерді шоғырландыру. Бұл жерде мынадай басымдықтарды атап ... жөн: ... ... өнеркәсіп инжинирингі, құрылыс индустриясы, туризм, ІТ-индустрия, көліктік логистика, денсаулық сақтау;
* мемлекеттің жәрдемдесуі кезінде ішкі ... ... ... ... ... бәсекелестік бизнес ортасын дамыту;
* ДСҰ-ға кіру;
* негізгі серіктес елдермен ықпалдастықты ... және шет ... ... ... ... ... ... мен қайта даярлаудың тиімді жүйесін жасау.
Бұл міндеттерді шешу үшін Үкімет мынадай бағыттарда жұмыс жүргізуді ... ... ... ... ... ... өнеркәсіп секторы мен қызмет көрсету саласы өсуінің баяу қарқыны жүйелі проблемалардың бар екендігін көрсетеді. Соңғы жылдарда қабылданып ... ... мен ... ... секторы мен қызмет көрсетутер саласының құрылымдық өзгеруінің қажетті қарқынын бере ... ... ... дәрежеде отандық өндірушілер қанағаттандыра алатын сапалы тауарлар мен ... ішкі ... ... ... ... ... ... инвестицияларды тарту жөніндегі жұмыс тәжірибесі де ішкі нарықтың бір жақтылығында Қазақстан ... ... ... ... ... ... төмендігін көрсетіп отыр.
Тұтастай алғанда, бұл жалпы ұдайы өндірісті және оның кеңеюін тежейді, жаңа ... ... мен ... ... ... ... ... сапасы мен бәсекеге қабілеттілігін арттыру үшін ынталандырмайды.
Әлемдік тәжірибені талдау мемлекеттің экономикалық дамуының жедел қарқынына қол жеткізуде елеулі рөл ... ... оны ... өндіріс есебінен қанағаттандыруға бағытталған ішкі сұранысты реттеуге (ынталандыруға) берілетінін көрсетіп отыр. Отандық тауарлар мен қызметтердің ... мен ... ... ... ... ... айтылған саясатпен бірге бұл экономикалық серпінді секірістер үшін қолайлы жағдай жасайды.
Қазақстандық кластерлік бастаманы іске асыру жалғасатын болады. Бұл ретте ... ... ... мен ... ... ... бизнеспен тікелей қарым-қатынастағы және туындаған жүйесіз проблемаларды шешу үшін жеткілікті өкілеттіктер мен құзыреті бар орган ретінде ... ... ... ... ... ...
Үкіметтің күш-жігері ірі кластерлерге, ТНК тарту проблемаларын шешуге, экспорттық стратегияларды қалыптастыру мен кластерлік ... ... ... ... ... ... [8, 9-14]. ... аграрлық саясат саласында оның салаларының өнімділігінің өсуі мен ... және ... ... ... ... ... ... негізінде агроөнеркәсіп кешенін орнықты дамытуды қамтамасыз етуді басты міндет деп санайды. Бұл үшін Үкімет өзінің жұмысын ... ... ... ... ... ... АӨК ұлттық бәсекелестік артықшылықтарын дамытуға бағытталатын болады. Біздің аграрлық сектордың бәсекелестік ... ... ... мүмкін бірқатар артықшылықтары мен елеулі іске асырылмаған әлеуеті бар. Бұл - шикізат өндіру мен оны өңдеуге арналған ... ... емес ... ... ішкі тұтыну көлемінен айтарлықтай асып түсуі; әр түрлі табиғи-климаттық аймақтардың ... ... ... ... өнім ... ... ... қуаттың, мүмкіндіктері, шикізат өндіру саласындағы бизнестің белсенділігі. Ықпалдасу резервтерін пайдалану негізінде өнімнің өнімділігі мен ... ... ... жетілдірудің және жабдықтарды жаңғыртудың катализаторы кластерлік өзара қарым-қатынастарды дамыту болады.
Екіншіден, АӨК-ті индустрияландыруды жүзеге асыру қажет. Бұл АӨК ... ... және ... ... егу ... ... өтімділігі жоғары дақылдардың үлесін арттыру, мал шаруашылығын өнеркәсіптік негізге көшіру, ғылыми ... ... ... және ... ... ... ... қамтамасыз етілетін болады. АӨК-ті индустирияландыруды жүргізу үшін дайындық кезеңі ретінде Үкімет ауылдық кооперацияны ынталандыру және ірі ... ... құру ... ... ... ... ...
Үшіншіден, АӨК инфрақұрылымы одан әрі дамытылатын болады. Азық-түлік тауарларының ... ... ... мүмкіндік беретін ұтымды жүйе құру жоспарланып отыр, бұл ДСҰ-ға кірудің басты шарттарының бірі болып табылады. Бұл ретте бірінші жоспарға ... ... ... және ... салауаттылығын қамтамасыз ету мәселесі көтеріледі. АӨК өнімдерінің сапасын бақылау және қауіпсіздігінің тәуекелдерін бағалау жүйесін жаңғырту аса маңызды сәт ... ... Оны шешу үшін ... ... ... регламенттер мен стандарттарды әзірлеу және енгізу, АӨК субъектілерінің сапа мен қауіпсіздік менеджментінің халықаралық жүйесіне көшуін қамтамасыз ету, мамандандырылған зертханалар ... құру және ... ... ... талаптарына сәйкес қажетті жабдықпен жарақтандыру ұсынылып отыр. Сондай-ақ АӨК-тің қаржылық және сақтандыру ... ... алда тұр. Ауыл ... ... ... ... кепілдік беру және оны сақтандыру көлемін, сондай-ақ ауыл ... ... ... ... түрлерін кеңейту көзделуде. Ауылдық ақпараттық-консультациялық орталықтар желісі арқылы маркетингілік ақпарат беру жөніндегі тегін қызметтер тізбесін ... ауыл ... ... алдыңғы қатарлы технологиялар, ғылым жетістіктері мен инновациялар туралы ақпаратты тарату және беру жүйесін ... ... ... ... қаржылық-техникалық консалтингі жүйесін қалыптастыру жолымен АӨК субъектілерін ақпараттық-маркетингілік және консультациялық қамтамасыз ... ... ... ету ... ... ... арнайы жабдықталған дайындау-сатып алу кооперативтерінің тармақталған желісін құру арқылы тауарларды өндірушіден тұтынушыға дейін жылжытудың айқын жүйесін түзу ... бұл АӨК ... ... ... ... және ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз ету. Мұндай шаралардың қажеттігін ауыл шаруашылығы өнімдерінің өндірісі көлемінің маусымдық ауытқуы және тиісінше азық-түлік тауарларының ішкі нарыққа әрқилы ... ... ... бұл өз ... бағалардың күрт ауытқуының және инфляциялық процестердің себебі болып табылады. Бұдан басқа, өндіріс көлемінің және қолданыстағы өткізу нарықтарының ... орын алып ... Бұл ... ... үшін ... ... ... таралған сатып алу және баға интервенцияларының тетіктерін пайдаланады, ауыл шаруашылығы өнімдерінің дамыған көлік-логистикалық және ақпараттық инфрақұрылымы бар ... ... ... ... ... ... ... Бұл шараларады іске асыру агроөнеркәсіптік кешен өнімдерінің ішкі, сол сияқты халықаралық нарықтарда да бәсекеге қабілеттілігін ... ... ... мен ... саласындағы тиімді мемлекеттік саясат елдің бәсекеге қабілеттілігін арттырудың түйінді факторларының біріне ... ... ... ... ... ... ғылыми әлеует пен технологияларды пайдалану негізінде бәсекеге қабілетті соңғы өнім жасауды қамтамасыз ететін ашық үлгідегі инновациялық жүйені одан әрі ... үшін ... ... болады.
Технологиялар мен инновациялар саласындағы мемлекеттік саясат қысқа мерзімді кезеңде мынадай ережелерге ... ... ... ... ... ... ... сондай-ақ Қазақстанда операция жасайтын ірі корпорациялармен ынтымақтастық арқылы экономиканың нақты секторы салаларының технологиялық базасын жаңғыртуды қамтамасыз ... ... бұл ... ... ... үшін ... айналуы тиіс.
2. Мемлекет жеке сектордың бастамаларын қолдайтын инновациялық инфрақұрылымды қалыптастыруға ... ... ... ... ... қазіргі заманғы жоғары технологиялы бағыттардың дамуын оларды Қазақстанға ... ... ... талдау және мониторингілеу нәтижелеріне негізделетін болады, өйткені Қазақстанның артта қалуы бірқатар объективті ... ... ... түрде өсіп келе жатқан бағыттар бар және бүгінгі ... ... ... және ғылыми әлеуеттің оларға қатысуы мүмкін емес.
Озық шетелдік технологиялар трансфертін ынталандырудың мемлекет тарапынан тікелей қаржылық ... ... ... ... және т.б.) және ... ... ... мен инвестициялық преференциялар) қолдауды қамтитын кешенді жүйесі мемлекеттік саясатты іске асырудағы негізгі құралдардың біріне айналуға тиіс. Бұл ретте озық ... ... ... ұстаным экономика қажеттіліктеріне және қазіргі ресурстарға негізделуге, технологиялық шектеулерді ескеруге, сондай-ақ құрылған және көшірілген технологияларды одан әрі ... ... ... ... тиіс. Осылайша, Үкіметтің технологиялар мен инновациялар саласындағы жұмысы төрт бағыттағы міндеттерді ... ... ... нақты секторы үшін озық шетелдік технологиялар импортын басқару тетігін құру.
2. Телекоммуникациялар және технологиялық сервис саласында ... ... іске ... Әлемнің технологиялық жағынан неғұрлым дамыған өңірлерінде қазіргі ... ... ... ... ... ... серпінді секірісті инновациялық технологиялар импорты жүйесін қалыптастыру.
4. ... мен ... ... ... ... ... жетілдіру.
Бұдан басқа, Үкіметтің жұмысы жаңа өсу нүктелерін қамтамасыз ететін және елдің технологиялық серпінді секіріс жасауы үшін негіз болатын ... іске ... ... ... Бұл мақсаттар үшін мұндай жобаларды сәйкестендіру әдістемесі әзірленеді және ... ... ... ... ... жүйесі айқындалады.
Инновациялық жүйе элементтерін ақпараттық қамтамасыз ету үшін инновациялық дамудың бірыңғай ақпараттық жүйесін құру болжанып отыр.
Инвестициялаудың басым ... ... ... ... ... ... ... мен фармацевтика, жаңа материалдар мен нанотехнологиялар, көмірсутекті ... мен ... ... ... ... үшін жаңа технологиялар болып табылады.
АҚ тиісті ... ... ... ... ... ... ... сатып алу жолымен шетелде перспективалы жобаларды қаржыландыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... отандық және шетелдік инвесторлармен бірлесіп, венчурлік қорлар құру және ... ... ... ... ... венчурлік қаржыландыру инфрақұрылымын қалыптастыру жалғасады.
Үкімет индустриялық-инновациялық дамуды басқару, даму ... ... ... заңнамаға қажетті өзгерістер енгізе отырып, мемлекеттік-жеке серіктестік салаларындағы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... экономикалық дамуды қамтамасыз ету үшін экономиканы жаңғырту жөніндегі іс-шараларды ғана іске асыру жеткіліксіз. Бұл үшін ... ... жаңа өсу ... ... ететін және елдің технологиялық серпінді секіріс жасауы үшін негіз болатын макро-жобаларды іске асыруға шоғырландыру қажет. Сервистік-инфрақұрылымдық сипаттағы жобалар, ... ... ... ірі ... Қазақстан үшін жаңа салалар құру және т.б. қолдау табуға тиіс.
Мысал ретінде мынадай жобаларды ... ... ... ... ... ... ... шығару жөніндегі электролиз зауытын салу, ақпараттық және ядролық технологиялардың ұлттық парктері, мұнай-химия паркі және басқалары.
Осыған байланысты Үкімет таяудағы уақытта серпінді ... ... ... сәйкестендіруі және қалыптастыруы, сондай-ақ тікелей қаржыландыруды қоса алғанда, оларды мемлекет ... ... ... ... ... ... [13, 18-22 ... дамыту Қазақстан Республикасының әлемдегі бәсекеге қабілетті 50 елінің қатарына кіру ... ... іске ... ... шарты болып табылады.
Негізгі міндет ғылыми-техникалық қызметті әзірлемелерге шоғырландыруға және инновациялық сипаттағы серпінді секіріс ... іске ... ... ... ... айқындайтын негізгі бағдарламалық құжат әзірленіп жатқан Ғылымды дамытудың 2007 - 2015 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасы болады.
Келесі үш жыл ... ірі ... ... дайындық кезеңіне айналуға тиіс. Бұл үшін барынша қысқа мерзімде елдің ғылыми-техникалық әлеуетінің аудиті жүргізіледі.
Аудиттің нәтижелері бойынша:
* Қазақстан ... ... ... ... алуы ... ғылыми зерттеулердің басымдықтарын түзететін перспективалы тауашаларды іріктеу;
* мемлекеттік инвестициялар аяқталатын және жеке ... ... ... ... ... инвестициялар шеңберін айқындау көзделеді.
Осы сәттің өзінде перспективалы тауашалардың бірі индустрияға қойылатын экологиялық талаптарды қатайту ... ... ... ... ... табылады.
Экономикалық қатынастардың жалпы жүйесiнде инновациялық қызметтiң түпкi нәтижелерi - өндiрiс ... ... ... өнiмдiлiгi мен капиталдың өсуi, жоғары технологиялы өнiм көлемi - елдiң экономикалық қуатын айқындайтын ... оған ... рөл ... ... ... елдерде технологиялардан, құрал-жабдықтардан, кадрлар даярлаудан, өндiрiстердi ұйымдастырудан көрiнiс табатын жаңа iлiмдер үлесiне ІЖӨ өсiмiнiң 80-нен 95 %-iне ... ... Бұл ... жаңа технологияларды енгiзу нарықтық бәсекелестiктiң өзектi факторы, өндiрiс тиiмдiлiгiн арттырудың және тауарлар мен қызметтер сапасын жақсартудың ... ... ... ... ... уақытта ғылымды көп қажетсiнетiн отандық өндiрiстi дамыту, бәсекеге қабiлеттi өнiмдердi ... ... жаңа ... ... ... мен ... және республиканың өнеркәсiп пен ғылыми-техникадағы әлеуетiн сақтау мен дамыту есебiнен ұлттық экономикалық ... ... ... ету Қазақстан экономикасының өзектi стратегиялық мiндеттерi болып табылады. Қазақстанның ғылыми-технологиялық саясаты инновациялық процестердi жандандыруға, жаңа технологиялық құрылымдарды ... ... ... жаңа ... ... ... ұлттық ғылыми-техникалық әлеуеттi жандандыруға, ғылым мен өндiрiс арасындағы алшақтықты еңсеруге, индустриялық қызметтi ынталандыруға, озық ... ... ... ... мен ... ... енгiзудi қамтамасыз етуге бағытталуы керек. Ғылыми техникалық салада кәсiпкерлiк секторды қалыптастырмай инновациялық қызметтi дамыту мүмкiн емес. Соңғы жылдар ... ... ... ... және жұмыспен қамтылу санында шағын бизнес секторының ... ... ... отыр және ... 2,8-3,2% және 12,4-14,0%-тi құрап отыр, бұл индустриясы дамыған елдердегiден бiрнеше есе аз. Шағын инновациялық кәсiпкерлiктiң ... ... ... ... ... ... ... iрi кәсiпорындармен салыстырғанда бәсекеге қабiлеттi өнiмдер шығара алмауында болып отыр. Шағын кәсiпкерлiктi iрi кәсiпорындармен бiрiктiру (кооперациялау) мақсатында табиғи монополия субъектiлерiнiң ... ... ... қызметтер көрсету жөнiндегi функцияларын шағын бизнес субъектiлерiнiң бәсекелестiк ортасына беру тетiгiн ... ... ... ... ... ... инновациялық және ғылымды көп қажетсiнетiн өндiрiстердi, оның iшiнде лизинг бойынша құрал-жабдықтар мен технологияларды сатып алу және шағын және iрi ... ... ... кең ... ... ... үшiн жағдай жасау керек. Қазақстандық өндiрушiлерге ғылыми әзiрлемелердi рыноктық тауар деңгейiне жеткiзу ... ... ... ... және ... ... жоғары бiлiктi мамандар жеткiлiксiз. Осыған байланысты қазақстандық мамандарды жетекшi шетелдiк ғылыми-зерттеу институттары мен компанияларына ... ... және ... ... даярлау үшiн республикаға жоғары бiлiктi шетел мамандарын тарту тәжiрибеге енгiзiлетiн болады. Қазақстандағы ғылымның қазiргi таңдағы жағдайы аяқталған ... ... мен ... ... ... ... сипатталады. Бұл айтарлықтай үлкен әлеует және оны пайдалану инновациялық қызметтi дамытудың негiзгi мiндеттерiнiң бiрi болуы тиiс. Зияткерлiк ... ... мен ... қорғау инновациялық қызметтi дамытудың маңызды факторы болып табылады. Құқықтық қатынас субъектiлерiнiң құқықтары мен ... ... ... ... ... ... ... айналымы зияткерлiк меншiк жемiсiне сұраныс пен ұсыныс бiрлiгiн, ғылыми-техникалық зерттеулердi дамытуды, оларды өнеркәсiпте iске асыруды, бәсекеге қабiлеттi жаңа ... мен ... ... ... мен ... ... ете ... Инновациялық дамудың базалық моделi негiзiнде iшкi (өcipу) және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... өсiру стратегиясы iргелi және қолданбалы жеке зерттеулерге негiзделген өзiндiк технологияларын белсендi жетiлдiретiн алдыңғы қатардағы елдерге (АҚШ, ГФР, Англия, Жапония) тән. ... ... ... ... және ... жеке ... жоқ және бұл ... арналған ресурстары шектеулi елдерде де iске асырылады. [14, 11-25 ... ... - жаңа ... ... келе ... ... өтпелі эконо - ми - калы елдердің ... ... - бұл жай ғана ішкі ... ... адам ... шақ - қандағы өсу қарқыны емес, бұл эко - но - ми - ка - ның ... ... ішкі ... өнімнің сапа - лық тұрғыдан да өсуі. ... ... ... ... жаңа ... ... технологиялар, өндірістің жоғарғы ғылыми-техникалық деңгейі, экономиканың шикізат өндіруге емес, ... ... ... және ... ... ... жүйеге құрылуы, яғни әлемдік рыноктың толқымалы коңюнктурасына байланған бәсекелестігі жоғары өнімдерді ... - осы ... ... ... ... үшін ... экономикаға ықпалдасу - ең бір өзекті мәселелердің бірі. Оны мына екі ... ғана ... бо - ла - ды. ... ... ... ... жыл - дық жалпы ішкі өнімнің мөлшерінен 40 пай - ыз - ға ... ... біз ... 25 ... ... көлемінде өнім өндіретін болсақ оның 11-12 млрд.-ын сыртқа шығарамыз. Сондық - тан да ... ... осы ... ... - жү - ... рынокта лайықты қорғай білуіміз керек.
Өткен жылдармен салыстырғанда, өнер - кәсіп ... ... ... ... межелер белгіленіп отыр. Бұл салада жыл сайынғы орташа даму қарқыны 9-9,5 пайызды құрауға тиіс. Сондай-ақ, экономиканың даму ... ... ... ... да ... болып келеді. Ал ол факторларды перс - пективалық жоспарларды жасаған кезде ескермеске болмайды. Елдер арасындағы бәсе - келестіктің ... ... ... ... ... ... негізгі макрокөрсеткіштерді одан әрі жақсартуды қамтамасыз ету негізгі міндеті.
Өндіріс пен экспортқа бағытталған шикізат ресурстары ұлттық экономиканың дағдарысынан өтті және ... ... ... ... ... ... етіп келеді. Демек, осы өсім болашақта экономикамызды постиндустриалдық дамудан қызмет көрсету мен технологиялық даму ... ... ... ... ... ... үшін де елімізде жоғары технологиялық өндірістің діңгегін қағуымыз керек. Оның басты ... ... ... ... және ... ... ... ұлттық университетінде оқыған дәрісінде: "Қазақстанның алдағы он жылда бәсекеге барынша қабілетті, дамыған 50 елдің қатарына қосылу мақсатын орындау ... ... бірі - осы ... ... ... мен ... ... қажет", - деп атап өткен еді.
Мемлекет басшысы инновациялық білім беру ... ... ... ... ... жоғары оқу орындарының қызметі инновациялық білім беруге, яғни өзінің теориялық тәжірибесін практикалық нәтижелерге бағыттауы қажет. Осыған орай оқу ... ... ... ... ... ... мен ... орталықтарының ашылуы бұл студенттердің қолданбалы білімге деген ын - та - сын ... ... ... ... - ... ... ... арқасында мемлекетті қарқынды экономикалық дамудың жаңа белесіне көтеруге мүмкіндік туады. Сонымен қатар, экономика салаларының мәселелерін талдау барысында озық ғылыми-инновациялық тәсілдер ... ... ... ... Осы ... Елбасы еліміздегі барлық жоғары оқу орындарындағы математикалық бағыттағы қолданбалы ... ... беру ... - ... - де тың инновациялық технология үрдіс - терін кеңінен енгізу қажеттігін қадап айтты. ... ... ... ... кез ... ... ... математикалық әзірлігінің жоғары деңгейі барлық салаларда сапалық секірісті ... ... ... ... өркендеудің алдыңғы елулігіне ену - кемел келешектің маңызды сатысы. ... ... ... ... - ... ... Ал ... мақ - саттың одан да биік болуы заңдылық. Ме - же - ні бағындыру, негізгі мақсатқа барынша жа - ... түсу ... ... ... барлық саласында бірдей күнделікті атқарылып жатуы қажет. Бұл ... ... мен инно - ва - ... ... қатысты. Ғылыми-инновацияның өркендеуіне кең өріс ашылмайынша, толық - қанды дамуға қол жеткізу мүмкін емес.
Инновациялық-технологиялық даму стра - те - ... ... ... өнеркәсіпті тұтастай тұрғыдан да, сондай-ақ жекелеген өндірістер тұрғысынан да қайта ... ... табы - ... Бұл ... ... ... оңды өзгерістерге қол жеткізуге, бүгінгі заманға сәйкес корпоративті құрылымдарды дүниеге әкелуге және ұзақ мерзімдік ыңғайда сервисті-технологиялық экономикаға көшу үшін ... ... ... ... сөз. ... ... ... әлемдік нарықта бәсекелесуге қабілеттігіне қол жеткізу ең елеулі ... бірі ... алға ... ... Бұл мәселелер Бүкіл әлемдік сауда ұйымына енетін ... ... ... ... ... ... ... шикізаты мен қара және түсті металдар нарығын берік орнықтырдық, деді Елбасы. Сонымен бірге, біз республика экономикасының ... ... ... ... халықаралық еңбекті бөлуде де лайықты орын алуы үшін ұмтылатын боламыз. Елімізде Индустриялық-инновациялық даму стратегиясы жасалып, бекітілді және іске ... Оның ... ... ... ... ... оны ... жоғары өнімділік пен жаңа технологияларды қолдануға бағдарлау арқылы тұрақты ... ... қол ... ... табылады. Осы орайда, индустриялық-инновациялық саясатты жүзеге асыруда қол жеткізген ... ... ... ... ... құрылған бес даму институтын атауға болады. Аталмыш инсти - тут - тар ... ... ... ... ... қаржыландырушысы болып, ал мемлекет өз тарапынан тек қолдау ... ... ... жаңа ... ... көтеру инновациялық үдерімді дамыт - пай - ынша мүмкін емес. Сондықтан ... - ция - лық ... ... жасақтау қажет. Инно - вациялық құрылымдарды, технопарк - тер - ді, тех - но - ... ... ... ... ... ... мәселеге айналады. [25, 16-19 б.]
Қазақстанда инновациялық дамудың ұлт - тық ... ... ... ... сон - дықтан біз үшін осы жолдан өтіп, бүгінде ай - тар - ... ... ... - калық және әлеуметтік тиімділіктерге қол жет - кізіп отырған елдердің тәжірибесі өте қыз - ғы - ... ... ... ... ... да - мы - ту ... ... желілерінің құры - луына көп қолдау көрсетілуде. Кластерлер таяу орналасқан кәсіпорындарды бір орта - лыққа шоғырландыра отырып, ... ... ... ... өнім ... қол ... бірегей тәжірибесі болып табылады. Сонымен қатар, нарықтық және сараптамалық орталықтар мен инжиниринг, технологиялық трансферт пен ... қор құру ... ... қабылданды.
Қазақстанның ғылыми-технологиялық секторы үлкен әлеуетке ие, ол әлеует елдің әлеуметтік-экономикалық даму мақсаттарына барынша жұмсалады да. Әлемдік тәжірибеде сыннан өткен ... даму ... ... ... де қолданысқа енетін болады. Бұл тәсілдердің алғашқысы технология мен құрал-жабдықтардың халықаралық рыногын тартуға келіп тіреледі. Оның ... ... ... және технологияны бейімдеу орталықтары, лизинг бойынша құрал-жабдық алу, ... ... ... ... құру үшін ... кеңейту. Екінші тәсіл төл ғылыми-техникалық әлеуетті арттыруға негізделеді. Бұл бизнес-инкубаторларды, технопарктерді, ғылыми-техникалық ... ... өнім дең - гейі - не ... етіп ... ... қоса ... ... венчура - лық инфрақұрылымды талап етеді.
Еліміздің ғалымдарының ұсыныстары ... ... ... өндіріс орын - дарында тың технологияларды енгізу мәселесі қолға алына бастады. Осылайша индустрия - ның жаңа саласын ... ... ... ... ... саласындағы жоғары технологиялық өндірістерді дамыту, сондай-ақ, көптеген аймақтарда өндірістік бірлестіктерінің өнеркәсіптік базасы негізінде арнаулы технопарктер құрылып, биотехноло - ... ... ... ... ... ... ... инновациялық игі үрдістер жалғаса түспек. Құрылып жатқан технологиялық парктерде инновациялық үрдістерді жолға қоюда шетелдік әріптестерге айрықша орын ... Осы ... ... ... ... ... ... басым бағыттағы жобаларға қатысуды табыстаған сәттен бастап 5 жыл мерзімге корпоративтік және жер ... ... атап ... даму ... сәйкес біз экономиканың шикізаттық бағытынан арылып, Қазақстаның индустрияландырылуын тереңдетуге, мәшине жасау мен өнеркәсіп жабдықтарын ... ... ... тиіспіз. Демек, өз жұмысында инновациялық ойларды іске асыра білген адам да, компания да алдыңғы қатардан көрінеді деген сөз. ... ... ... ... күші ... ... ... рынок - тардағы бәсекеге қабілеттілігін арттыруда әлемдік стандарттар мен сертификаттарға ... ... зор. ... ... - латын өнімдеріміздің әлемдік стандарттарға сай келуіне баса назар аударуымыз қажет. Әрине, бұл үшін шығарылатын өнімнің сапасын әлемдік деңгейге дейін ... ... осы ... ... ... ... ... енгізу жөнінде көп күш-жігер жұмсалады.
Индустриялық-инновациялық саясатты жүзеге асыру жөніндегі атқарылуға тиісті міндеттер:елдегі индустриялық-инновациялық күштерді қалыптастыру және ... Бұл ... ... ... Даму ... мен ... инвестициялық және инновациялық қор мемлекет тарапынан жоспарланған жұмыстарды қаржыландыратын болады; ... ... ... ... ... ... ... қайта құру. Бұл - білім, ғылым, қаржы фискальдық және тарифтік саясатты жетілдіруді ... ... ... ... ... ... жаңа бағыт - экономи - каның индустриясы мен инновациясын дамытуға жағдай жасау саясаты; ... ... ... арасында насихаттау, мемлекеттік және жеке құрылымдар арасындағы түсіністік механизмін қалыптастыру.
Еліміздің индустриялық-инновациялық ... 2015 ... ... стра - те - ... ... негізгі күш экономиканың шикізаттық емес бағыттағы салаларында жұ - мыс істейтін бәсекеге қабілетті, соның ішінде экспортқа ... ... ... және құруға бағытталады. Ұзақ мерзімді стратегия - лық ... шешу ... ... ... ғылымды қажетсінетін және жоғары технологиялы өндірістерді дамыту үшін жағдай жасауға ... ... ... яғни ... жаңа ... немесе жаңадан қолданысқа енгізілген дүниенің халыққа берері көп болады. [26, 85-86 б.]
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазақстан Республикасы реформалар ... ТМД ... ... ... бола ... ... әсерлі өсуін көрсетті және соңғы онжылдықта жүргізілген өзгерістерде едәуір ... ... ... де ғаламдық экономикалық дағдарыс жүзеге асырылып жатқан экономикалық және инновациялық саясатта белгілі кемшіліктерді айқындап берді. Бұл ... ... ... ... ... ... озық ... халықаралық озық практикамен ұштастыру жолымен, өзгерістер сабақтастығын қамтамасыз ету арқылы мемлекеттік саясаттың тиімділігін арттыру мақсатында әзірленді. Әйтсе де ұсынылып отырған ... ... ... бар. Белгілі салаларды немесе кластерлерді дамытуға ғана емес, бастысы - Қазақстан Республикасының ... ... және ... ресурстарын ұтымды әрі теңгерімді пайдалануды қамтамасыз ететін бірін-бірі толықтырып отыратын үш бағытқа да көңіл бөлу қажет:
* өнімділікті арттыру, өнімділігі төмен ... ... ... ... ... ... мақсатында, қолданыстағы экономиканың тиімділігін арттыру (жетілдіру және әртараптандыру);
* ұзақ мерзімді перспективада экономиканың тұрақты өсуін қамтамасыз ету және дарындардың ... ... ... ... ... ... үшін ... жасау мақсатында болашақтың экономикасының негізін қалау;
* салыстырмалы түрде біліктілігі төмен деңгейдегі халықтың жұмыспен тиімді қамтылуын қамтамасыз ету ... ... ... ... ... урбанизациялау салдарынан көшкен халықты жұмыспен қамту және шағын бизнестің дамуын ... ету). ... үш ... ... күштерді шоғырландырудың түрлі дәрежесінде жүзеге асырылуы тиіс. Мемлекеттік саясатты жүзеге асырудың мақсаттары, басымдықтары, міндеттері, сондай-ақ ... ... мен ... ... бағыттарда бірінен-бірі біршама ерекшеленеді.
Мемлекеттік бюджет пен борыштық құралдар есебінен емес, тікелей шетелдік инвестициялар есебінен қаржыландырудың артықшылығы бар. Бұл ... ... ... ... ... үшін ... ... болуы тиіс. Жай ғана тиімді өнеркәсіптік алаңдарды емес, ... ... ... ... ... Тиімді экспортер болмай, дамыған индустриялы экономиканы құру ... ... ... ... проблеманы - ҚР инвестициялық тартымдылығын төмендететін ішкі рыноктың шектеулі потенциалы проблемасын шешуге басты ... ... ... Бұл үшін, ҚР Еуразиядағы бірегей геосаяси потенциалын толықтай жүзеге асыру арқылы, ҚР халықаралық саудаға ... ... және ... ... ... ... ... тартылуын күшейту қажет.
Жаңа инновациялық-технологиялық саясат. Ұлттық экономиканың жаңартылуын және ... ... ... ету ... ... ... назарын сайлаушылық қолдау мен ұлттық ғылыми зерттеулердің нәтижелерін коммерцияландырудан заманауи және ... ... ... ... ... қажет. Мемлекет ресурстарымен ғана емес, сондай-ақ дарындарымен де бәсекелестікке түседі. Білікті кадрлар тапшылығы проблемасын шешу экономиканы әртараптандыру міндеті үшін де, ... ... ... қалыптастыру үшін де ауыр сын болып отыр. Мұндайда білім беру жүйесін түбегейлі реформалауға ғана емес, сондай-ақ дарындарды ұстап қалу және ... ҚР ... ... ... ... ... ... көңіл бөлген жөн. Барлық жағдайлар мен болып жатқан өзгерістерді ескеруге ... ... бола ... үлкен қателіктерге әкеп соқтыруы мүмкін жоспарлау тәуекелінен алшақ болған жөн. Қатаң жоспарланған шектеулер салдарынан аймақтар мен салаларды дамыту жолында ... ... ... ... ... - бұл салалық құрылымды өзгерту ғана емес, сондай-ақ оның шоғырлану деңгейін едәуір төмендету. Даму ... ... ... ... 200-300 адам ... қамтылған және айналымы шамамен 20-30 млн. АҚШ долларын құрайтын ... ... және ... орта ... ... берілуі тиіс. Осыншама күрделі міндеттерді шешу үшін мемлекеттік басқаруды жаңа ... ... ... ... [27, 62-63 ... ... ... 2003 ж. №1096 ҚР Президентінің ... 2000 ж. 12 ... №1059 ... ... ... ... 2003 ж. 21 ... №66 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы.
* 2003 ж. 18 наурыздағы №263 Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысы.
* Назарбаев Н.А. Новый ... в ... ... Астана, 2007. - С. 85-86.
* 2002 ж. 3 ... №333 ... ... ... ... А.Қ., Қабылбеков М.Г. Кәсіпорын экономикасы, КазҰТУ, 2004.
* Оразалин К.Ж. Кәсіпорын экономикасы, 2007.
* Инновационная экономика. 2 изд. ... и ... - М: ... ... Инновационная деятельность в Республике Казахстан, 2001г.
* Мамыров Н.К. ... М.А. ... ... - ... , ... ... А.Қ., Әлімбетов Қ.Ә. Кәсіпорын экономикасы: Оқу құралы - ... ... ... ... А.М. и др. ... ... предприятия. - Алматы: Экономика, 1998.
* Төлегенов Б.Т. Ішкі ... ... АТУ ... ... ... А.Н. Қазақстан өнеркәсібінің индустриялық деңгейін көтерудің экономикалық механизмі: монография. Алматы: Экономика, 2005.
* Инновационная экономика. 2 изд. Исправленное и ... - М: ... ... Инновационная деятельность в Республике Казахстан, 2001.
* Гончарук В.А. Развитие предприятия. М.: Дело, 2000.
* Казанцев А.К., Подлесных В.Н., Серова Л.С. ... ... - М: ... ... ... И.В. Экономика предприятия: уч. Пособие. 2-е изд. перераб. и доп. М: Финансы и статистика, 2002.
* Есайдар У.С. ... ... ... ... ... пособие - Алматы: Дәуір, 2001.
* Безруких П.С., Кашаев А.Н. Учет затрат и ... в ... - М: ... и ... ... // . ... ... №6, 2004 ж.
* // . Экономика сериясы №2, 2009 ... // . №6, 2 бет, 2007 ... // . №4, 2006 ... // . ... ... 2009 ж.

Пән: Экономика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 31 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аймақ өнеркәсібін инновациялық дамыту124 бет
ОҚО-ның кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаментінің Қазақстан \Республикасына индустриалық-инновациялық 2003-2015 жж даму стратегиясы51 бет
Қазақстан Республикасы өнеркәсібінде инновациялық процестерді дамыту16 бет
Қазақстан өнеркәсібіндегі бәсекеге қабілетті инновациялық жобаларды жүзеге асыру46 бет
ҚР өнеркәсібінде инновациялық процестерді дамыту31 бет
Өнеркәсіпте инновациялық инфрақұрылымды қалыптастыру және дамыту43 бет
Жаһандану жағдайында ұлттық экономиканың бәсекелестік артықшылығын қалыптастырудағы агроөнеркәсіп саласының әлеуетін және мүмкіншіліктері85 бет
Машина жасау өнеркәсібі кешені11 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының экономикалық – географиялық жағдайы55 бет
Оңүтістік Қазақстан облысының кәсіпкерлік және өнеркәсіп департаменті мемлекеттік мекемесі туралы жалпы мәліметтер64 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь