«БИОС» жшс-ң қаржылық жағдайы мен экономикалық потенциалын талдау және бағалау

КІРІСПЕ 2
I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУДЫҢ ТЕОРИЯЛЫҚ НЕГІЗДЕРІ МЕН РӨЛІ 4
1.1. Кәсіпорынның қаржы шаруашылық қызметін талдаудың пәні, объектісі, принциптері, мақсаты мен міндеттері 4
1.2. Шаруашылық қызметті талдаудың ұғымы, мазмұны мен рөлі 7
1.3. Қаржылық жағдайдың мәні 10
II Бөлім. «БИОС» ЖШС.ң ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ТАЛДАУ ЖӘНЕ БАҒАЛАУ. 16
2.1. Ұйымның негізгі экономикалық сипаттамасы. 16
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау 19
2.3. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және бағалау 36
2.4. Кәсіпорын табыстылығы мен іскерлік белсенділігін бағалау. 52
IІІ Бөлім. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жолдары 56
Қорытынды 63
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 65
        
        Кәсіпорынның қаржылық жағдайын талдау Биос ЖШС мысалында диплом жұмысы
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ 2
I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ... ... ... ... МЕН РӨЛІ ... ... қаржы шаруашылық қызметін талдаудың пәні, объектісі,
принциптері, мақсаты мен міндеттері 4
1.2. Шаруашылық қызметті талдаудың ұғымы, мазмұны мен рөлі ... ... ... мәні ... Бөлім. «БИОС» ЖШС-ң ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ТАЛДАУ
ЖӘНЕ БАҒАЛАУ. ... ... ... ... сипаттамасы. 16
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және ... ... ... ... мен ... ... талдау және бағалау 36
2.4. Кәсіпорын табыстылығы мен іскерлік белсенділігін ... ... ... ... ... ... жақсарту жолдары 56
Қорытынды 63
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 65
КІРІСПЕ
Дипломдық жұмыс тақырыбының ... ... ... ... ... мен ... орнықтылығының негізі оның қаржы
тұрақтылығы болып табылады. Сондықтан ... ... ... ... ... қаржы тұрақтылығы ақша қаражаттарын еркін орын
алмастыра отырып қолданып, тиімді пайдалану жолымен ... ... ... ... ... ... ете ... өзінің қаржы ресурстары
жағдайын көрсетеді. Қаржылық тепе-теңдікке жету кәсіпорынды шаруашылық
жүйесінің ... ... ... ... ... бұл ... ... дамуының маңызды факторы болып табылады.
Жаңа және тиімді әрекет ететін нарықтық жүйені қалыптастыру үшін
қаржылық, ... ... ... ... сонымен қатар заң шығару
және монополияға қарсы реттеу облысында нақты және дәйекті саясатты жүзеге
асыру ... ... 2030 ... ... даму ... ... асыру
жөніндегі іс-шаралар туралы» Қазақстан Республикасы ... ... ... ... дамытудың қажеттілігі ҚР Үкіметінің
алдағы қызметінің бірден бір негізгі бағыты ретінде ... ал ... ... оның ... негізгі принципі ретінде бекітілді
(Президент Республики Казахстан. О дальнейших ... по ... ... ... до 2030 ... Указ от 17 ... 2000 года ... текст).
Дипломдық жұмыстың зерттеу объектісі: «Биос» Жауапкершілігі Шектеулі
Серіктестік. Ол 1998 жылы ... ... түрі - ... ... ... ... дәрі-дәрмектерді сату болып табылады. «Биос» ЖШС-ң өзінің
балансы, банкте есеп айырысу және өзге де ... ... ... ... ... ... ... мақсаты: «Биос» ЖШС-ң қаржылық жағдайын бағалау.
Бұл мақсатқа жету үшін мынадай ... ... :
1. ... қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау;
2. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және ... ... ... ... мен ... талдау және бағалау.
Осы міндеттері орындау барысында ... ... ... ... ... қатар оның қаржылық жағдайын жалпы бағалау,
актив кұрамы мен құрылымын, меншікті ... ... ... мен ... бағалау, кәсіпорынның төлем қабілеттілігі мен баланс
өтімділігін талдау, табыстылық, іскерлік белсенділік көрсеткіштерін және
кәсіпорын кызметінің ... ... ... ... ... асырылады.
Дипломдық жұмысты орындау барысында «Биос» ЖШС-ң есеп беру формалары
пайдаланылады. Атап атқанда 2004-2005 жылдың ... ... ... ... нәтижелері туралы есеп, Ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы есеп, Түсініктеме хат және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету олардың жұмысына
экономикалық түрғыдан ... ... ... етеді, бұл көбінесе оны талдай
білумен айқындалады. Кешенді түрде талдаудың көмегімен даму тенденциясы
зерттеледі, ... ... ... ... ... және жүйелі түрде
зерттеледі, бизнес-жоспарлар мен басқару шешімдері негізделеді, ... ... ... ... өндіріс тиімділігін арттыру резервтері
анықталады, кәсіпорынның қызмет нәтижелері бағаланады, оны ... ... ... ... ... ... талдау жүргізу - бұл бизнестегі
басқару шешімдерін қабылдаудың ғылыми негізі. Оларды негіздеу үшін ... алда ... ... өндірістік және қаржылык тәуекелдерді анықтай
және болжай білу керек, қабылданған шешімдердің шаруашылық ... ... және ... ... тигізетін әсерін анықтау керек.
Сондықтан барлық деңгейдегі менеджерлердің кешенді түрде экономикалық
талдау жасау әдісін ... ... ... ... құрамды бөлігі болып
табылады.
Талдау техникасы мен технологиясын біле ... олар ... ... оңай ... ... және ... жауап пен шешімдер
таба алатын болады. Осыған орай экономикалық ... ... ... шешім қабылдауға қатысатындарға да, оларды қабылдау бойыша ұсыныстар
беретіндерге де пайдалы болмақ.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... субъект ретінде құқық жағдайларын едәуір нығайтып,
олардың көптеген өндірістік және ... ... өз ... ... ... ашты.
Шаруашылық жүргізуші субъектілердің қызметінің жетістіктері басқару
деңгейіне, қабылданған шешімдердің объективтілігі, нақтылығы, шұғылдығы ... ... ... ... Үйлесімді шешімдердің қабылдануы,
материалдық, еңбек және қаржы ... ... ... ... ... бағытталады.
I Бөлім. КӘСІПОРЫННЫҢ ҚАРЖЫ ШАРУАШЫЛЫҚ ҚЫЗМЕТІН ТАЛДАУДЫҢ ... МЕН ... ... қаржы шаруашылық қызметін талдаудың пәні, объектісі,
принциптері, мақсаты мен міндеттері
Шаруашылық қызмет және онда өтіп жатқан процестер ... ... ... ... ... ... теорияның, макро- және
микроэкономиканың, басқарудың, өндірістік-қаржылық ... ... ... ... ... ... экономикалық талдаудың
және т.б. Экономика саласының немесе жеке бір ... ... ... ... ... ... жеке және ... тигізетін әсерін зерттейді. Статистика шаруашылық қызметте жүріп
жататын жалпы экономикалық ... мен ... ... ... ... ... пәні ... қызмет процесіндегі
капиталдың айналуы болып табылады. Ол ... ... ... және ... ... ... қаражатының қозғалысын және
оның жұмыс нәтижесін құжат жүзінде көрсетіп отырады.
Шаруашылық қызметін талдау пәні ... ... ... ... ... ... табылады. Кәсіпорынның
шаруашылық қызметіндегі себеп-салдар байланыстарын біліп отыру экономикалық
құбылыстар мен процестердің ... ... жэне ... ... жеткен
нәтижелерге дұрыс баға беруге, жоспарлар мен басқару ... ... ... ... байланыстарды топтастыру, жүйелендіру,
моделдеу, шамалау ШҚТ ... ... ... ... табылады.
Шаруашылық қызметін талдау объектісі шаруашылық қызметтің экономикалық
нәтижелері ... ... ... өнеркәсіптік кәсіпорында талдау
объектісіне өнімді ... және ... оның ... ... ... еңбек
және қаржы ресурстарын пайдалану, өндірістің ... ... ... ... және т.б. ... ... талдау принциптері.
Шаруашылық қызметіне талдау жүргізген кезде ғылым мен ... ... бір ... мен ... басшылыққа алу керек.
Талдау ғылыми сипатта болуы, танымның дидактикалық ... ... ... ... ... заңдарының талаптарын
ескеруі керек, ғылыми-техникалық процесстің алдыңғы қатарлы тәжірибенің
жетістіктерін, ... ... ең жаңа ... ... кешенді болуы керек. Зерттеудің кешенділігі қызметтің барлық
тізбегі мен бүкіл тараптарының қамтылуын және ... ... ... ... ... ... етеді;
Талдау объективті, нақты, дәл болуы тиіс, ... ... ... ... ... негізделуі керек, ал оның тұжырымдары нақты
талданған есептеулерге ... ... Осы ... ... ішкі және ... ... ... талдау
әдістемесін оның есептеулерінің дәлдігі мен дұрыстығын ... ... ... ... ... туындайды;
Талдау жарамды болуы керек, кемшіліктерді, қателіктерді, жұмыстағы
жіберіп алған мүмкіндіктерді уақтылы ... ... олар ... ... хабарлау керек, өндіріс барысы мен ... ... ... әсер етуі ... Осы ... ... кәсіпорынды басқару үшін, ... ... ... ... ... ... ... және анықтау үшін нақты түрде
пайдалану қажеттігі туындайды. ... ... ... ... ... анда-санда емес, жоспар бойынша, жүйелі түрде жүргізіп отыру
керек. Бұл талаптан кәсіпорындағы ... ... ... ... ... ... орындаушылар арасында бөлу және оны жүргізуді
бақылау қажеттігі туындайды;
Талдау оперативті болуы тиіс. Оперативтілік дегеніміз талдауды жылдам
және ... ... ... ... ... кабылдауды және оны жүзеге
асыруды білдіреді;
Талдау принциптерінің бірі - бұл ... ... ... көпшілігі катыса алатындығын пайымдайтын
оның демократиялығы, бұл алдыңғы қатарлы ... ... ... ... ішкі ... ... пайдалануды қамтамасыз етеді;
Талдау экономикалық құбылыстарды, процестерді, шаруашылық ... ... ... ... ... негізделуі тиіс. Басқаша
айтканда, шаруашылық қызметтің нәтижесін бағалай ... ... ... әлеуметтік, экологиялық, халықаралық саясат пен
заңдарға сәйкестігін ескеру керек;
Талдау тиімді болу ... яғни оны ... ... ... ... ... ... керек.
Сонымен, талдаудың негізгі принциптері ғылымилылық, кешенділік,
жүйелілік, ... ... ... әрекеттілік, оперативтілік,
демократизм, тиімділік жэне т.б. болып табылады.
Мақсаты мен міндеттері(Савицкая Г.В., ... ... ... ... ... кәсіпорындардың
қаржылық жағдайын талдаудың басты мақсаты ... ... ... ... ... және оның есеп беру ... өзгерісіне
баға беру;
... мен ... ... ... арасындағы сәйкестікті,
оларды таратудағы рационалды және пайдаланудағы тиімділікті зерттеу;
• айналым капиталының көлемін, оның ... ... және ... арақатынасын анықтау;
• қаржы-есептік және несие ережесін сақтау;
... ... және оның ... құрылымын
зерттеу;
• ағымдағы ... ... ... оның ішінде дебиторлық
борыш және қорлар есебі;
... ... ... қаржылық тұрақтылығының және
төлеу қабілеттілігінің абсолюттік және салыстырмалы көрсеткіштерін анықтау;
• кәсіпорын табыстылығын бағалау;
... ... ... керсеткіштерін, сондай-
ақ олардың деңгейінің өзгеруіне әсер етуші факторларды есептеп шығару;
... ... ... ... ... ... жағдайының тұрақтылығын ұзақ және қысқа
мерзімді болжау, яғни оның қаржылық стратегиясын анықтау.
Қаржылық жағдайды талдау кәсіпорынның шаруашылық ... ... ... ... ... Және ол 3 сатыны қамтиды: ... жөне ... ... ... коммерциялық, өндірістік және
қаржылық қызметті құрайды. Кәсіпорынның қаржылық қызметі - бұл оның ... ... ... және ... ... көлемі мен құрамына
өзгеріс әкелетін қызметі болып табылады. Ол қаржы ресурстарының ... ... мен ... ... есеп жөне ... ... ... және ... ... ... ... сондай-ақ кәсіпорынның тиімді қызмет етуі мақсатында
қаржылық тұрақтылыққа қол ... ... ... Кәсіпорын қызметінің
қаржылық, өндірістік және коммерциялық жақтары арасында тығыз байланыс пен
өзара ... бар. ... ... қызметінің жетістігі, көбінесе оның
өндірістік-сату керсеткіштерімен анықталады. Көсіпорынның өзі алатын
төдемдерді және ақша ... алуы оның ... ... ... ала
қарастырылған сұраптылымды ұстап тұруына, өнім ... ... ... және оны бір ... ... жөне ... байланысты болады.
Жоғары сапалы өнімді үздіксіз өндіру және өткізу ... ... ... оң әсерін тигізеді. Өндіріс ... ... ... жөне оны ... ... ... шотына ақша
қаражаттарының келіп түсуіне кедергі жасайды, нәтижесінде кәсіпорынның
төлеу қабілеті төмендейді. Кері ... та бар, ол ақша ... ... ... ... ... ... демек өндіріс
процесінің тоқтауына әкеліп соқтыруы мүмкін.
Шығындар көлемі өндіріс процесінің ... ... ... ... қаншалықты көп болса, кәсіпорын өнімді өткізу көлемін
сақтай отырып ресурстарды, соның ішінде қаржылық ресурстарды ... ... Және ... шикізат пен материалдар шығындарының нормасының
өсуі, еңбек өнімділігі деңгейінің ... ... да ... тыс ... және ... емес ... ... қаржы
қаражаттарының қажеттілігіне себепші ... ... жөне ... ... ең ... ... өзіндік құнында, содан соң табыста
талдап қорытылады. Соңғы айтылған көрсеткіштің көлемі көсіпорының ... ... ... ... оның ... ... жағдайында
елеулі көрініс табады.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалыпты болуы әсіресе өз ... ... қол ... үшін қажетті жағдайларды туғызады, оның
төлеу қабілеттілігінің кепілі болып табылатын өнім ... ... ... ... ... тұрақтылығын қамтамасыз ... К.Ш., және т.б., 2001 ... ... ... талдаудың ұғымы, мазмұны мен рөлі
Экономикалық талдау - бұл ... ... ... бөле ... түрлі байланыстар мен ... ... ... құбылыстар мен процестердің мәнін танудың ғылыми тәсілі.
Әлемдік, ұлттық экономика және оның кейбір салалары ... ... мен ... зерттейтін
макроэкономикалык талдау, және ... ... ... ... ... ... мен ... микроэкономикалық талдау деп бөлінеді. Соңғысы «шаруашылық
қызметті талдау» (ШҚТ) деген атау ... ... ... құбылыстар мен процестердің мәнін
тану құралы ретінде пайда болуын бухгалтерлік есеп пен баланс ... ... және ... ... Алайда ол өзінің теоретикалық
және практикалық дамуын ... ... ... ... ... XIX ғ. ... жартысында алды. Шаруашылық қызметті ... ... ... саласына бөлінуі кейінірек - XX ғ. бірінші жартысында
болды.
Шаруашылық қызметін талдау мазмұны кәсіпорынды басқару ... ... ... ... оның атқаратын рөлі мен қызметінен
туындайды. Басқару жүйесі мынандай өзара ... ... ... ... ... есеп және ... ... және басқару
шешімдерін қабылдау.
Жоспарлаудың көмегімен кәсіпорынның, оның құрылымдық бөлімшелерінің
және кейбір жұмыскерлер қызметтерінің ... ... мен ... Оның ... ... кәсіпорын дамуының және оның әрбір мүшесінің
қызметінің жоспарлануын, ... ... ең ... ... ... ... қамтамасыз ету болып табылады.
Ресурстар__________
Басқарылатын жүйе
(жабдықтау, өндірістік өткізу, инвестициялық,
маркетингтік және басқа да қызметтер)
Өнімдер мен қызметтер
Басқаратын жүйе
Жоспарлау Есеп және ... ... ... ... Басқару жүйесіндегі экономикалық талдаудың орны.
Өндірісті басқару үшін өндірістік процес пен жоспардың орындалу барысы
туралы толық және ... ... ... ... ... ... ... бірі, өндірісті басқаруға және ... мен ... ... бақылауға қажетті ақпараттарды жинауды, жүйелеуді және
жинақтауды қамтамасыз ететін есеп болып табылады.
Шаруашылық қызметті талдау есеп пен басқару ... ... ... тізбек болып табылады. Бұл процесте оның есептік
ақпараты талдамалы өңделуден өтеді: ... қол ... ... ... ... деректермен, басқа кәсіпорьшдардың және орташа салалық
көрсеткіштермен салыстыру жүргізіледі; сан ... ... ... ... әсері анықталады; кемшіліктер, ... ... ... келешектегі жоспарлар және ... ШҚТ ... ... ... ... қол жеткізіледі.
Талдау нәтижелері негізінде басқару шешімдері әзірленеді және негізделеді.
Экономикалық талдау шешімдер мен ... ... ... ... және өндіріске ғылыми басшылық жасау негізі болып табылады, оның
тиімділігін ... ... ... ... шешімдерін ғылыми негіздеу және
оңтайлаңдыру үшін қажетті деректерді ... ... ... ретінде
қарастыруға болады.
Шаруашылық қызметін талдауды ... ... ... ... және ... ... ... болады, өйткені терең
талдаусыз бұл қызметтерді жүзеге асыру мүмкін емес. Жоспарлауда, ... мен ... ... ... ... ... жоспардың орындалуын тексеру мен ... ... ... рөлі өте ... ... үшін ... бекіту, шын
мәнінде, алдағы жоспарланған уақыт ішінде ... ... ... шешімдерді қабылдауды білдіреді. Бұл кезде алдыңғы жоспарлардың
орындалу нәтижелері ескеріледі, кәсіпорынның даму тенденциясы ... ... ... ... ... алынады. Шаруашылық
қызметті талдау тек жоспарды негіздеу құралы ғана ... ... ... орындалуын бақылау құралы болып ... ... ... ... ... ... және сонымен аяқталады, бұл
жоспарлау деңгейін арттыруға, оны ғылыми тұрғыдан ... ... бұл ... - жоспардың орындалуын бақылау және соларды
негіздеу үшін ақпараттар дайындау тұрғысынан - ... ... ... ... ... ... ... ортаның белгісіздігі
және өзгергіштігі жағдайында ағымдағы және алдағы жоспарларды ... ... ... ... ... ... отыратын сыртқы орта жоспарлау процесінің
үздіксіз болғанын талап етеді. Жоспарлау бойынша менеджер әрбір жағдайдың
өзгеруін бағалай, ... ... және ... жоспарына шұғыл түрде
түзетулер енгізіп отыруы керек.
Өндіріс тиімділігін арттыратын резервтерді ... мен ... ... орын ... Бұл ... ... үнемді пайдалануға,
алдыңғы қатарлы тәжірибені анықтап, енгізуге, еңбекті, жаңа ... ... ... ғылыми тұрғыдан ұйымдастыруға, артық шығындар мен
жұмыстағы кемшіліктерді ... және т.б. ... ... ... ... ... нығаяды, қызметінің тиімділігі артады.
Соныменен, шаруашылық қызметті талдау өндірісті басқару жүйесіндегі
маңызды элемент, ішкі шаруашылық ... ... ... ... ... мен ... шешімдерін әзірлеу негізі болып табылады.
Талдаудың кәсіпорынды басқару құралы ретіндегі рөлі қазіргі кезде
артып келеді. Бұл ... ... ... ... ... ... мен құнының артуына, өндірістің
ғылымды және капиталды көп ... ... ... ... ... арттыру қажеттігінен;
• басқарудың әкімшілік жүйесінен кету және ... ... ... ... мемлекет иелігінен алу, кәсіпорындарды ... ... ... басқа да шараларына байланысты шаруашылық
жүргізудің жаңа ... ... ... ... басшысы тек өзінің түйсігіне және
ойындағы пайымдауларына ғана арқа сүйей алмайды. Басқару ... мен ... дәл ... ... және ... ... талдауларға
негізделуі тиіс. Бірде-бір ұйымдастыру, техникалық жэне ... ... ... ... негізделмейінше жүзеге асырылмауы
тиіс. ШҚТ ... ... ... ... және ... ... ... кезде бірқатар шығындарға душар етеді. Және керісінше,
ШҚТ байыппен қарайтын кәсіпорындар жақсы нәтижеге, ... ... ... ( ... ... ).
1.3. Қаржылық жағдайдың мәні
Нарықтық қатынастар жағдайында кәсіпорынның ... ... ... өте зор. Бұл ... тәуелсіздікке ие болуымен,
сондай-ақ олардың меншік иелері, жұмысшылар, коммерциялық серіктестер ... ... ... ... ... ... ... үшін толық жауапкершілікте болуымен байланысты.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... ... жағдай" дегеніміз немесе "қаржылық жай-күй"
дегеніміз не, соны анықтап алған жөн. ... ... ... арнайы
әдебиеттерде бұл ұғым әр түрлі түсіндіріледі. Профессор А.Д.Шеремет
"Кәсіпорынынның ... ... ... ... тарату, пайдалану және оны
қалыптастыру көздерімен (меншіктік капитал және міндеттемелер, яғни
пассивтер) ... деп ... Н.А. ... бұл ... былайша анықтайды: "Кәсіпорынның
қаржылық жағдайы, қаржы ресурстарын жасау, тарату және пайдаланумен
сипатталады. ... ... ... ... ... ... және басқа да қызмет түрлері үшін қажетті қаржы ресурстармен
қамтамасыз етілуімен және ... ... сай, ... ... және
пайдаланумен, сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-
қатынаста ... ... ... және қаржылық ... ... ... ... ... оның қаржылық жағдайының
жақсылығын керсетеді".
В.М.Родионова мен М.А. Федотова кәсіпорынның қаржылық жағдайы "қаржы
ресурстарының қалаптасуымен, таратылуы және ... ... ... ... және ... ... ... былайша түсіндіреді: "Қаржылық жағдай — бұл қаржы ресурстарының
қолда ... ... ... және пайдалануын сипаттайтын
көрсеткіштер жиынтығы".
Профессор ... ... ... ... - бұл оның ... бәсекелестік қабілеттілігінің сипаттамасын (яғни
төлем қабілеттілігі, несие қабілеттілігі) қаржы ресурстары мен ... ... ... және ... да ... субъектілерінің
алдында өз міндеттемелерін орындау. Шаруашылық субъектісінің қаржылық
жағдайын ... ... ... ... ... ... ... несие қабілеттілігі; капиталды пайдалану;
валюталық өзін-өзі өтеу" — деп жазады ... К.Ш. және ... осы ұғым ... ... ... ... ... "Кәсіпорынның қаржылық жағдайы - бұл ... ... оның ... мен өмір сүру қабілеттілігін кешенді түрде
бағалау".
Жоғарыда берілген анықтамалар ... ... ұғым ... ... ашпайды, бірақ олардың әрқайсысында бұл ұғымды дәлірек
анықтауға мүмкіндік беретін ұтымды тұжырымдар бар. ... ... ... бірыңғай көрсеткіштерге қарағанда (мысалы, еңбек
өнімділігі, қор ... ... құн, ... ... ... жағдай түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде және олардың жалпы
бағалауға тигізетін әсерін зерттеу негізінде анықталатыны ... ... ... қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру қабілеті ... ... ... бәсекелі нарықтық экономика жағдайындағы
кәсіпорынның сенімді болуын, тұрақтылығын және ... ... ... ... Э.Т. ... Ж.Г. ... ... сенімділік кәсіпорын жұмысының үздіксіздігін және оның ... ... ... түсініктерге сүйене отырып, мынадай қорытынды жасауға
болады:
Кәсіпорынның қаржы жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір ... ... және оның өз ... ... үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін қаржы ресурстарымен
қамтамасыз етілуін ... ... ... ... нені ... Бұл сұрақ та
арнайы оқулықтарда ... ... Бір ... ... "өз ... ... ... қабілеттілігі, жұмыс
процесінде үздіксіздігін қамтамасыз ететін қаржының жеткілікті ... ... ... ... - ... және ... ... деп жазады.
Енді біреулер "өз қаражаттары есебінен ... ... ... емес ... ... қаражаттары) жіберілген қаражаттарды
жабатын, сондай-ақ өтелмеген дебиторлық және кредиторлық қарыздарға жол
бермейтін және де өз ... ... ... ... ... ... болып табылады" деп жазады.
Бұл ұғымды ... пен ... өте ... ... ... ойынша "Қаржылық тұрақтылық - бұл әрдайым төлем
қабілеттілігін кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір ... ... мен ... бұл ... ... түсіндіреді:
"Кәсіпорында тұрақты қалыптасқан табыстың шығыннан артуының өзіне ... - ... ... болып табылады. Ол ақша қаражаттарын еркін
пайдаланып, оларды ... ... ... ... мен ... өткізу
процесінің үздіксіздігін қамтамасыз ететін, сондай-ақ кәсіпорынды кеңейтуге
және жаңартуға қажетті шығындарын ... ... ... ... ... ... тұрақтылық кәсіпорынның жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады". Осы еңбегінде бұл авторлар
одан әрі мына ... ... ... К.Ш. жэне т.б., 2001).
"Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы — бұл ... ... ... ... ... мен ... ... сақтай
отырып, табысты өсіру негізінде қаржыны тарату мен ... ... ... көрсететін қаржы ресурсының жағдайы".
В.Г.Артеменко мен М.В.Беллендир бұл ұғымды былай түсіндіреді:
"Қаржылық тұрақтылық - бұл табыстың ... ... ... ... ... қаражаттарын еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану арқылы өндіру және өнімді сату процесінің үздіксіз ... ... ... да ... ... ... өндіріс шаруашылық қызметі
процесінде қалыптасады және кәсіпорынның жалпы тұрақтылығының негізгі
бөлігі болып ... Ал ... ... қаржылық тұрақтылығы, ол ең
алдымен әрдайым табыстың шығыннан артуын қамтамасыз ететін ақша ағымының
қозғалысын ... ... ... ол ең ... ... ... ... түсетін табыстың тұрақтылығын талап етеді және оның мөлшері
мемлекетпен, жабдықтаушылармен, несие берушілермен, жұмысшылармен және ... есеп ... үшін ... ... болуы тиіс. Сонымен қатар
кәсіпорынның одан әрі дамуы үшін ... есеп ... мен ... ... кейін, осы кәсіпорында ... ... ... базасын жаңартуға және де әлеуметтік климатты
жақсартуға және басқаларға ... ... ... ... ... ... тұрақтылықтың мәні - қаржы ресурстарын ... ... және ... ... — деп ... мен ... Дүйсенбаев, Э.Т. Төлегенов, Ж.Г. Жұмағалиевалардың ойынша бұл
ұғымды ... мен ... ... жөне ... түсіндіреді.
Олар қаржылық тұрақтылықтың мәні — бұл ... мен ... ... ... ... — деп түсіндіреді.
Э.А.Маркарьян мен Г.П.Герасименко да дәл ... ... өз ... ... есептесу мүмкіндігі" немесе "Сауда,
несие және басқа да төлем сипатындағы ... ... ... ... ... міндеттемелерін уақтылы жөне толық орындау
мүмкіндігін көрсететін төлем ... ... ... ... ... ... ... жұмысы нарық жағдайына өтумен бірге
оның ... ... және оны ... ... ... жөніндегі сұрақтар
да шиелінісе түсті.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына көптеген факторлар әсер
етеді, оларды В.М.Радионова және М.А.Федотова келесіндей ... ... ... болу ... байланысты — ішкі және сыртқы;
2. нәтижесінің маңыздылығына байланысты — ... және ... ... ... - ... және ... ... ету уақыты бойынша — тұрақты және уақытша.
Ішкі факторлар кәсіпорынның ... ... ... ... ал ... ... кәсіпорын еркіне бағынышты емес.
Негізгі ішкі факторларды қарастырайық. Кәсіпорынның түрақтылығы ең
бірінші өндіріс шығындарымен үздіксіз байланысқан ... өнім ... ... ... мен ... ... Сондай-ақ, тұрақты
және айнымалы шығындар арасындағы қатынас маңызды болып ... ... өнім жөне ... ... ... ... тұрақтылығының маңызды факторларының бірі —
активтердің тиімді құрамы мен ... ... ... ... ... таңдап алуы болып табылады. Ағымдағы активтерді басқару
өнері — ... ... оның ... ... ... үшін ... болатын
қаржының ең төменгі сомасын ұстаудан тұрады.
Қаржылық тұрақтылықтың ішкі, маңызды факторларының бірі - ... ... ... мен ... ... ... стратегиясы мен
тактикасының дұрыс таңдалып алынуы. Кәсіпорынның өз ... ... ... таза ... ... көп ... ... ол өзін жайлы ... ... тек таза ... ... ғана ... ... қатар
оны тарату құрылымы, әсіресе өндірісті дамытуға бағытталған бөлігі де өте
маңызды болып табылады.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... ... үлкен әсерін
тигізеді. Кәсіпорын ақша қаражаттарын қаншалықты көп тартатын болса, оның
қаржылық мүмкіндіктері де соншалықты, жоғары ... ... ... ... тәуекелділік те өседі — яғни кәсіпорын өз кредиторларымен
уақытында ... ала ма, жоқ па? — ... ... туады.
Және де б9л жерде кәсіпорынның төлеу қабілеттілігінің қаржылық
кепілінің бір түрі ... ... ... роль берілген.
Жоғарыда айтылғандарды қорыта келе, кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығына әсер ... ... ішкі ... атап ... ... ... салалық топқа жатуы;
• шығарылатын өнімнің (жұмыс, қызмет) ... және ... ... ... бар сұраныстағы үлесі;
• төленген жарғылық ... ... ... ... олардың ақшалай табыспен салыстырғандағы
динамикасы;
• қорлар мен ... ... ... мен ... ... ... пен қаржы ресурстарының жағдайы;
• кәсіпорындарды басқару тиімділігі.
Сыртқы факторларға ... ... ... жағдайының
әсері, қоғамда үстемдік етуші техника мен технология, төлеу қабілеті бар
сұраныс және тұтынушылар табысының деңгейі, ҚР ... ... және ... ... ... ... жөніндегі заң актілері, сыртқы
экономикалық байланыс және тағы басқалар жатады.
Кәсіпорынның тұрақты қаржылық ... ... оның ... ... органдары, банктер, жабдықтаушылар, сатып
алушылар, акционерлер жөне тағы басқалар) ... ... ... ... Сондықтан да серіктестермен реттелген іскерлік қатынаста болу —
жақсы қаржылық жағдайдың ... ... ... ... ... өз ... қорларын тұрақты тиімділікке ие және дивиденттерді
ұқыпты төлейтін ... ... ... салады. Инвестициялық
тартымдылығы болуы үшін, тек бүгінгі күні ғана ... ... ... ... ... ... қарағанда жақсы болуы тиіс
(Дүйсенбаев К.Ш. жэне т.б., 2001).
Сондай-ақ, бұл жыл сайын өз ... ... ... ... ... ... ал заем ... біткен уақытта — облигация құнын
толық өтеуді ... ... ... ... де ... Кез келген
коммерциялық кәсіпорын сияқты банктер де өз ... ... ете ... алушының өз қарызын уақытында және толық өтеуін ... ... беру ... ... ... ... кез ... банк өз клиентінің
қаржылық жағдайын және бұл қарыздың қамтамасыз етілуін тексереді. Басқаша
айтқанда, кәсіпорынның қаржылық ... ... осы ... ... ... ма, жоқ па, ал бұл сұрақты дұрыс шешкен жағдайда - қандай пайызбен
және ... ... ... сұрақтарды шешудегі негізгі белгі болып табылады.
Жабдықтаушылар мен тұтынушылар сенімді және төлем ... ... ... ... ... ... Тіпті қаржы
органдары, әсіресе салық инспекциясы кәсіпорынның жағдайы тұрақты болғанын
қалайды, себебі тек осындай кәсіпорын ғана салықтар мен ... да ... ... және ... ... ... қаржылық жағдай кәсіпорынның бәсекелестік қабілетін және
оның іскерлік қарым-қатынастағы потенциалын анықтайды, көсіпорынның өзінің
жөне оның ... ... жөне ... ... ... ... ... дәрежеде кепілдендірілгенін
бағалайды. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының объективті дұрыс бағасын алудың
ең жақсы ... бұл — ... ол ... даму ... ... ... қызметіне кешенді түрде баға беруге мүмкіндік береді ... ... ... шешімдерді өңдеумен көсіпорынның өзінің
өндірістік кәсіпкерлік ... ... ... ... ... осы ... дейінгі уақытта қаржы ... ... ... ... ... ... береді: Қаржы ресурстары
жағдайының нарық талаптарына сай болуы және де ... ... ... ... бере алуы өте ... ... ... қаржылық тұрақтылықтың жетіспеушілігі кәсіпорынның төлеу қабілетінің
жоқтығына және оның дамуына қажетті қаражатының болмауына, ал көп ... ... ... ... басы ... ... және ... кәсіпорын
шығындарын көбейтуіне әкеліп соқтыруы мүмкін.
II Бөлім. «БИОС» ЖШС-ң ҚАРЖЫЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ МЕН ЭКОНОМИКАЛЫҚ ПОТЕНЦИАЛЫН ТАЛДАУ
ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... жағдайы.
«Биос» Жауапкершілігі Шектеулі Серіктестік 1998 жылы құрылған.
Ол өндіріс, шаруашылық, делдалдық, коммерциялық, қаржылық, ақпараттық және
өзге де ... ... ... ... құрылған. Басты мақсаты - заңды
және жеке тұлғалардың тауарларға, ... ... және ... табыс табу. Меншік түрі - ... ... - жеке ... Ол ... ... ... ... өзін-өзі қаржыландыруға, өзін-өзі өтеуге негізделген. ... ... ... бар. ... ... түpi - ветеринарлық дәрі-дәрмектерді
caтy. Биос ЖШС өз қызметін келесі құжаттар негізінде ... ... ЖШС ... ЖШС ... ... ... ... Кодексі 1.07.99жыл ... мен ... ... ... Жауапкершілігі шектеулі және қосымша
жауапкершілікті серіктестіктер туралы Заңы 22.04.1998жыл №220-1(өзгертулер
мен ... ... де ... ... ... инструкциялар және методикалық
ұсыныстар.
«Биос» ЖШС шағын кәсіпкерлік субъектісі болып табылады ... ... ... кұны 60000 ... дейін, қызметкерлер саны 50
адамнан аспауы қажет). Серіктестіктің өзінің балансы, банкте есеп ... өзге де ... ... ... және ... белгісі бар. Серіктестік
шектеусіз мерзімге құрылған. Кәсіпорынды қайта ... ... ... ... және ... ... ... жағдайларда. Жарғылық капиталы
62000 тенге. Серіктестік өз қызметін Қазақстан Республикасында және өзге ... ... ... ... ... ... ... жарғыға,
келісім-шартқа сәйкес жүзеге асырады.
П.Басқару, ұйымдық құрылымы.
Серіктестікті басқару органдары: Ең жоғарғы басқару ... ... ... жиналысы. Атқарушы - Директор ... ... ... ... және ... ... Қазақстан
Республикасының заңдарымен және серіктестіктің Жарғысымен анықталады.
Серіктестіктің қаржы-шаруашылық қызметіне ... ... ... ... ... ... комиссияны (ревизор) жалпы жиналыста
таңдайды. ... ... ... қызметін тексереді. Бухгалтерия
бөлімінің қызметі: шаруашылық қызмет туралы толық әрі сенімді ақпараттарды
белгіленген уақытта ... ... есеп ... ... ... және ... туралы есеп беру, ақша қаражаттарының қозғалысы
туралы есеп беру) құру және ... ... ... ... ЖШС ... - ... қызметін талдау*
Көрсеткіштер 2004 жыл, мың ... 2005 жыл, мың ... ... өткен
жылға
(%)
1.Өткізуден (сатудан) түскен түсім 6896,606 10262,222 ... ... құны 5648,498 7584,883 1936,385 ... ... 1248,108 2677,339 1429,231 ... ... 1252,966 2484,054 1231,088 ... ... ... ... — 87,345 — ... салығы — 47,618 — ... ... ... ... — 47,618 — —
8.Негізгі ... ... ... құны 23,017 ... ... ... 300 316 16 ... сиымдылығы 0,00333 0,00316 0 ... ... 3,836 4,057 0,221 ... емес ... 12,936 12,936 — ... ... 3306,732 13,775 -3292,9 ... 5504,288 13358,133 7853,845 58,8
15.Дебиторлық берешек 531,856 415,962 -115,894 ... ... 9364,909 ... 4381,772 ... саны ... 6 8 2 ... ... 1149,434 1282,777 133,343 ... ... (рет) 1,19 0,88 -0,31 ... табыстылығы
(рентабельділігі), (%) 0,18 0,26 0,08 30,8
21.Активтердің пайдалылығы (рентабельділігі), (%) — 0,004 ... ... ... ... және ... - ... ... туралы есеп мәліметтері негізінде жасалған.
Біз 1-ші кестеде көріп отырғанымыздай, өнімді ... ... ... жылы 10262,222 мың тенгені құраған, өткен жылмен салыстырғанда
32,8%-ға өсті. Сонымен қатар есепті жылы өнімнің ... құны ... ... ... ... ... ... өсті. Кәсіпорын 2003 жылды
зиянмен жапты. Бірақ 2004 жылы ... ... ... түсім көбейіп, жылды
табыспен жабуға әсер еткен бірден-бір фактор. ... біз ... ... ... деп ... ... ... жылы негізгі
құралдардың орташа құны 29%-ға, қор қайтарымдылығы 5%-ға, қор ... ... ... ... ... 27,9%-ға кеміді,
қызметкерлер саны 25%-ға, еңбек өнімділігі 10,4%-ға, сату табыстылығы 30,8%-
ға өсті. ... ... оң деп ... ... ... ... ... өсуі және түскен түсімнің өсуі, қор ... ... ... Бірақ қор сиымдылығы өте аз және өзгермеді деуге болады. ... ... ... ... өсуі мен ... ... өсуі ... Сату табыстылығының өсуіне түскен түсімнің өскені әсерін тигізді.
Ақша қаражаттары өте үлкен сомада азайған. ... ... те ... ... ... ... ... баяулады, айналым саны 1
ретке де жетпеді. Есепті жылы кезең шығындары да 49,5%-ға жоғарылады. ... ... ... кері әсер етеді.
Осыған орай мынадай ұсыныстар жасауға болады: түскен ... ... ең ... ... ... ... ... тауарлар
сапасына мұқият болу керек; сатылатын тауарлар ассортиментін молайту;
өткізілетін өнімнің өзіндік ... ... ... серіктестіктерді дұрыс
таңдау; тауарлы-материалдық қорлардың қалдығын ... ... ... ақша ... дебиторлық жэне кредиторлық ... ... ... ... ... ... ... және ірі сомаларына мұқият
болу; кезең шығындарын азайту; жұмыстың ұйымдастырылуын жақсарту; есептеу
жүйесін жетілдіру; тауарды ... ... ... ... ... Бас ... Вед. ... Вед.
специалист
Помощник
Бухгалтер ... ... ... ЖШС- ң ... құрылымы.
2.2. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын талдау және бағалау
Іс жүзінде қолданылып жүрген шаруашылық жүргізуші субъектілер
қызметінің ... ... ... екі ... топтарға бөлінеді.
Бірінші топқа нормативтік мәндері бекітілген көрсеткіштер жатады. ... ... ... ... пен ... көрсеткіштері. Екінші
топтағы көрсеткіштер бойынша нормативтік мәндер бекітілмейді. Бұл топқа
табыстылық ... ... ... мен ... белсенділік
көрсеткіштері жатады.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы деген ұғым ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылықты бағалау талдаудың
сыртқы субъектілеріне (әсіресе ... ... ... ұзақ мерзімге (бір жылдан аса) анықтауға мүмкіндік береді.
Нарықтық экономика жағдайында өндіріс процесін жүзеге асыру, оны ... ... және ... да ... ... қаржыландыру, яғни
меншікті қаражаттар, ал олар ... ... - ... қаражаттары
есебінен жүргізілетіндіктен, сыртқы қарыз беру көздерінен қаржылық тәуелсіз
болудың мәні зор, ... ... да ... ... қиын, ал кейде тіпті
мүмкін емес. Сондықтан заемдық, ... және ... ... ара-
қатынастары әр түрлі қырынан зерттеледі. Ол үшін бірнеше ... ... К³3 ... ... коэффициенттері есептеледі және талданады:
K³1 = Заемдық қаражаттар
Жалпы капитал
Осы жағдайдағы ... ... ... міндеттемелерін
білдіретін ағымды пассивтерді, ұзақ мерзімді ... ... ... ... ... II және III баланс пассиві бөлімінің
қорытындысы).
Қаржылық ... ... ... кепілдігі бар төлем
қабілеттілік, ... ... ... мен ... ... ... ... бағалаудың осы түрі, жақыннан
қараған кезде, төлем ... ... ... ... қабілеттілікті
өтімділікке ұқсатады және керісіше. Сондықтан кәсіпорынның қаржылық
тұрақтылығы деп, ... ... ... ... біршама ұзақ мерзімге
қамтамасыз ететін қаржылық ... ... ... керек. Теңдестік
нүктесі - бұл нормативтік база емес, қауіпсіздік алаңы, бұл қаражаттарды
қарызға алуға тиым ... және ... ... ... емес,
керісінше тек теңдестіктің ұтымды ... ... Яғни бір ... ... ... шеткі деңгей (өзін-өзі өтеу нүктесі).
Кәсіпорынның қаржылық жағдайынының маңызды сипаттамаларының бірі -
ұзақ мерзімді ... ... ... ... Шаруашылық
жүргізуші субъектінің қызметі жан-жақты сипатталуы ... ... ең ... оны ақша ... ... ағып келуі мен ағып кетуінің
жиынтығы ретінде қарастыруға болады. Ақша ... бір ... ... ... ... болашағы сипаттамасына жатады, ал екінші бөлігі
осы ... ұзақ ... ... ... ... ең ... ... қаржылық құрылымына және кредиторлар мен инвесторлардан
тәуелділік дәрежесіне байланысты болады (Ковалев В.В.,2003).
Кез-келген кәсіпорынның көптеген қаржыландыру ... бар. ... ... мен ... таңдай отырып, кәсіпорын белгілі
мүмкіндіктер алады да, ... ... ... ... ... ... басқару мүмкіндігі нарықтық қатынас жүйелерінің келесі
ерекшеліктерімен анықталады.
Біріншіден, ресурстар (материалды, ... ... және т.б.) жеке ... ... ... тең ... ... көлемді және құрылымды ресурстарды қалай және
қайда пайдамен салуды білетін, бірақ ресурстары жоқ, немесе, ... бос ... ... ... ... ... нақты жолын
білмейтін көптеген жеке және заңды тұлғалар кездеседі.
Үшіншіден, ресурстарды қайта бөлуді реттеу жүйесінің екі жағы ... ... ... ... ... заң жүзінде реттеледі,
мысалы, ... ... ... ... ... (ресурстарды уақытша пайдалануға беру кейбір сыйақы орнату
жолымен көтермеленеді: еңбекақы, ... ... ... ... және
т.б., көтермелеу мөлшері көптеген факторлармен белгіленеді, ... ... ... ... тәуекелі факторларымен).
Қаржылық ресурс қосымшасында нарықтың қалыптасқан ... оның ... ... ... ... ... Бұл ... жаққа да пайдалы екен; кейде қарыз ... ... ... ... ... ... қаражаттар көздерін ... ... ... ... ... ... ... бірге қандай да бір пайда алу ... ... ... ... ... жатады, соның ішінде өзіне
белгілі бір тәуекелді алумен байланысты. Уақытша алынған ұзақ ... да, акша ... ... үшін ... түрде төлем жасап түру
қажет; одан басқа, қатыстырылған қаражаттарды қайтару керек.
Сондықтан кәсіпорын өзінің ұзақ мерзімді қаржылық ... ... беру ... бағалау мәселесі туады – ... ... ... мәні ... ең ... баланс активтерінің және олардың құрастырылу
көздерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдаймын. Ол үшін 2003, ... ... ... ... ... ... активтерінің құрамы мен құрылымының динамикасын талдау —
кәсіпорынның барлық ... және оның ... ... ... ... арту ... кему мөлшерін белгілеуге мүмкіндік береді.
Қаржылық есептің ... ... ... ... ... ... осы ... нақты қолда бары, құрамы, құрылымы және оларда
болған өзгерістер ... ... ... ... және оның ... талдау, олардың рационалды тартылуын талқылауға мүмкіндік береді.
Активтерінің өсуі (артуы) кәсіпорынның ... ... ... мәліметтері бойынша активтердің құрамы мен олардың
тартылуына талдау жасау үшін келесі аналитикалық ... ... ... ... ... ... мен ... 2005 жыл басы 2005 жыл соңы Жыл ... (+, -) ... ... мың тг үлес і % ... мың тг ... мың тг ... 5:1*100 (4гр-2гр)
1 2 3 4 5 6 ... ... ... ... 5527,305 100 13390,58 5 ... 142,26 ... ... ... құралдар 23,017 0,42 32,452 0,24 9,435 ... ... 5504,288 99,5 8 ... 99,76 7853,845 142,7 ... ... ... ... мәліметтері негізінде жасалған.
Кесте мәліметтерінен ... ... ... ... ... есепті жылы 7863,28 мың ... ... ... ... болады. Бұл кәсіпорынның қызметінің оң ... ... ... ... ... ... кәсіпорын
активтерінің құрамында негізгі құралдар үлесі өте аз, ... ... ... ... ... ... т.б.) жалға алады. Баланста
тек өзге де негізгі құралдар есептеледі. Ал дайын өнім немесе ... ... ... ... Себебі кәсіпорынның негізгі қызметі - тауарларды
сату болып табылады.
Кәсіпорын мүлкіндегі маңызды ... ... ... ... капиталдың бір бөлігі алады. Айналым капиталын
талдаудың негізгі мақсаттары:
... ... ... мен ... ... ... ... негізгі белгілері бойынша топтастыру;
• Айналым капиталының ... ... ... ... Айналым капиталын пайдаланудың ... ... ... ... ... ... мәні ... айналымды, өнім,
тауар, қызметті тұтынуды, ресурстарды тиімді пайдалануды т.б. сипаттайтын
экономикалық ... ... және ... ... ... өту кезеңінде көптеген қазақстандық кәсіпорындар банкроттыққа
ұшырады. Оның көптеген себептері бар. Кәсіпорынды банкроттықтан сақтау үшін
оның айналым ... ... ... ... қорларын,
ақшаларын) талдау маңызды болып табылады. Бұл кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... (Артеменко В.Г. жэне
т.б.,1999; Абрютина М.С.,2000; Под ред. Л.Т. Гиляровской, 2001; Жүйриков
К.К.,2003).
Тауарлы-материалдық ... ... ... ... қызметпен айналысу үшін қажетті айналым қаражаттардың мөлшерін,
айналым қаражаттардың нормалары мен нормативтерін жасау жолымен кәсіпорын
анықтайды және ... Олар ... ... ... аяқталмаған
өндіріске, алдағы кезең шығындарға арналған қаражаттарға, жоспарланған
жабдықтау және ... ... ... ... ала ... тұрақты мұқтаждығын
қамтамасыз етуі тиіс.
Норма — айналым қаражаттардың белгіленген шамасы (күн, % т.б.
өлшем).
Норматив — айналым ... ... ... ... ең ... ... құруға арналған қандай да бір жоспарлы ... ... ... ... ... ... ... — материалдық құндылықтардың нормадан артық ... ... ... бірі ... мен ... ... негізделгені болып табылады.
Шығындар нормасы — бұл шикізаттың, материалдарың, отынның, ... және т.б. өнім ... ... ... ... ... орындау
үшін шығатын шығындардың ең көп рұқсат ... және ... ең ... ... ... нормасы материалдардың қажеттілігін есептеу үшін
негіз болып табылады.
Қорларды және соған сәйкес өндірістік қорларға салынған ... ... ... бірі - қор ... ... ... болып
табылады («Канбан» жүйесі). Қорларды басқару жүйесінің барлық ... ... ... келіп тіреледі:
1) Тапсырыс белгіленген мөлшерде;
2) Тапсырыс өзгермелі мөлшерде.
Мөлшері белгіленген тапсырыс жүйесін ... ... қор ... ... ... және ... ... шегіне жеткен кезде, жаңа
партияға тапсырыс ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келмейді, алайда тапсырыс ... ... ... t1 t2 t3 ... ... ... ... ... ... мөлшерін
оптимизациялау Андлер формуласы негізінде табылады:
gопт. = √ 2•С1 • Q
C2
Мұндағы: С1, С2 — сәйкесінше ... ... ... ... ... ... және ауыспалы шығындар;
Q — осы өнімнің қажеттілігінің (жеткізудің) жылдық көлемі.
Тапсырыс мөлшері
t0 t1 t2 t3 ... ... ... ... ... ... мөлшерде болғанда уақыт бірдей болады. Кезекті
партия келген сайын қор шегіне дейін жетіп толтырылады (4-сурет).
Осы суретте ... ... ... арасындағы уақыт
кезеңдері тең, тапсырыс ... мен ... ... ... ... ... ... көлеміне байланысты.
Кәсіпорынның өндірістік нәтижелері мен қаржылық жағдайына
өнірістік қорлардың сапасы көп әсер ... ... ... мен ... ... үшін ... ... болуы керек. Қорлардың көптеп
жиналып қалуы кәсіпорын белсенділігінің төмендеуін білдіреді. Жоспардан тыс
көп қорлар айналым ... ... ... оның ... қаржылық жағдайы нашарлайды, мүлік салығы көбейеді, ... ... ... шикізаттар мен материалдардың бұзылуы жоғарылайды,
қоймада сақтау шығыны ... ... бәрі ... ... соңғы
нәтижесіне теріс әсерін тигізеді.
Сонымен қатар қордың жетіспеушілігі (шикізат, материалдар, отын,
т.б.) кәсіпорынның қаржылық жағдайына ... әсер ... ... ... үшін баға ... өндірістің тоқтап қалуына байланысты өнім
өндіру қысқарады, ... ... ... өсуі сезіледі, табыс сомасы
азаяды. Сонықтан әр кәсіпорын ... ... және ... ... барлық
қажетті қорлармен қамтамасыз етуге және олардың қоймада жатып ... ... ... ... ... ... ... үлес салмақты
дайын өнім (тауар) алады және кәсіпорының негізгі қызметі тауарларды өткізу
болып ... ... ... ... ... ... тұтынушыға
жеткізу ұзақтығына тең. Ол мына формуламен анықталады:
Длгп = ... ДӨ — ... ... ... ... (мың ... - өнім (жұмыс, қызмет) өткізуден түскен түсім (мың тг).
Бұл көрсеткіштің қысқаруы ... ... ... ... мүмкін, ал көбеюі сұраныстың төмендеуіне байланысты дайын өнімнің
жиналып қалуын, өткізудегі қиындықтардың болуын ... ... ... ішкі ... ... ... есептің деректері пайдаланады.
Кесте-3.
«Биос» ЖШС-ң дайын өнім (тауар) айналымын ... ... жыл, 2004 ... жыл, ... ... ... ... қалдықтары, млн тг 5504,288 ... Өнім ... ... ... ... ... млн тг ... өнім айналымының ұзақтығы, күн
(1х 360) 287,3 ... ... ... ... және қаржы - шаруашылық
қызметінің нәтижелері туралы есеп мәліметтері негізінде жасалған.
Кестеден көріп ... ... өнім ... ... ... көбейді, демек тауарларға деген сұраныс төмендеді. Бұған
бағалық және бағалық емес факторлар (тұтынушылардың ... ... ... ... саны т.б.) әсер етуі ... ... орай ... шұғыл шаралар колдануы тиіс.
Дайын өнім қалдықтарының әрбір түрі бойынша құрылымын, ұзақтығын
және шектен тыс ... ... ... үшін ... және
қоймалық есеп мәліметтері, түгендеу және өткізу бөлімінің ... ... ... қолданылады.
Дебиторлық берешек жағдайын талдау.
Ағымдағы активтерге салынған капиталдың айналымдылығына, ... ... ... ... ... ... мен көбеюі көп
әсер етеді. Дебиторлық берешекті ... ... ... ... болып табылады.
Дебиторлық берешектердің және оның үлесінің ағымдағы активтерде
күрт ... ... ... ... ... қате ... саясатын
жүргізуі немесе сатып алушылардың бір бөлігінің төлем ... ... ... ... береді. Дебиторлық берешектердің өсуі барлық кезде
теріс бағаланбайды. Қалыпты және мерзімі өтіп ... ... ... ... ... ... ... қиындықтарды тудырады, өйткені
кәсіпорын өндірістік қорларды сатып алуда, еңбекақы төлеуде қаржы қорының
жеткіліксіздігі ... ... ... қатар, қаражаттарды дебиторлық
берешектерге салып тоқтатып тастау, капитал айналымдылығын баяулатады.
Сондықтан ... ... ... ... төлемдердің уақытын
қысқартуға мүдделі. Д. Стоун мен К. ... ... бұл ... ... ... еске ... ... күштірек "қысқан" сайын,
кәсіпорын айналымына тезірек ақша түседі.
Талдау процесінде дебиторлық берешктердің қарқынын, себептері мен
қашан ... ... ... ... оның ... ... келмейтін немесе
мерзімі өтіп кеткен ... ... ... ... ... ... бар болса, онда оларды қайтарып алу ... ... ... ... (вексельдерді рәсімдеу, сот орындарына хабарлау, т.б.).
Кесте-4.
«Биос» ЖШС-ң дебиторлық берешек құрылымын, пайда болу кезеңін талдау
Дебиторлық берешек түрі Сома мың тг 2005ж Сома мың тг 2004 ... ... айға ... (2004) ... ... (2004) ... дейін (2004 6-12 айға дейін (2004) 1 жылдан артық (2004)
Өнім және қызмет ... Оның ... ... ... ... 531,856 ... ... 295,86 120,4 ... ... К. ... 115,33 98,46 16,87 - - ... Б. - 95,86 45,13 30,73 20 - ... С. - 110,216 - - - ... - - - - - - ... - 210,45 134,5 48,9 9,05 9,0 ... жалғасы
Барлығы: 415,96
2 531,856 278,09 96,5 29,05 119,216 ... ... ... ... көріп отырғанымыздай 2004 жылы дебиторлық берешек
531,856 мың ... ... Бұл 2005 ... ... 115,894 мың ... Оның ... сатып алушылардың қарызды қайтаруы;
• тұтынушылардың төлем қабілеттілігінің өсуі;
• сату көлемінің қарқынды өсуі;
• кәсіпорындағы ... ... ... ... өткізудегі қиындықтардың азаюы т.б.
Дегенмен, дебиторлық берешектерді бақылаумен айналысатын
қызметкер, өз ... өте ... ... ... ... және ... ... көп аудару керек.
Дебиторлық қарыздардың пайда болу ... ... ... және ... ... салыстырады.
Кесте-5.
«Биос» ЖШС дебиторлық және кредиторлық қатынастарының динамикасы
1 Берешек жөнінде ... ... ... Үлес ... ... ... барлығы Есепті жылғы берешектің жағдайы Үлес салмағы, %
есепті жылдағы барлығы
өткен жыл, 03 ... жыл, ... жыл ... 1 2 3 4 5 6
1. ... ... 9364,909 ... 97 9364,909 ... 97
5-кестенің жалғасы
2. Дебиторлық берешек 531,856 415,962 3 531,856 ... 3
3. ... және ... ... ... (1:2) 17,6 ... ... Барлығы
(1+2) 9896,765 14162,643 100 9896,76 14162, 643 ... ... ... ... ... ... жасалған.
5-кестеде көріп отырғанымыздай кредиторлық берешек дебиторлық және
кредиторлық берешектің жалпы көлемінде ... ... ... ең көп үлес
салмақты 97% алды және 33,04 есе дебиторлық ... өсіп ... ... ал өткен жылы Кредиторлық берешек дебиторлық берешектен 17,6 ... ... ... бәрі ... ... ... ... қарай дебиторлық берешектерді құралу мерзімдері бойынша
талдаған дұрыс болады. Баланста ... ... ... ... ... ... 12 айдан асатын уақытта төленетін және ... ... ... 12 ай ... күтілетін берешектер болып бөлінеді.
Дебиторлық берешектерді мына үлгіде топтастыруға болады: 1-айға дейін, 1-3
айға дейін, 3-6 айға ... 6 ай-1 ... ... және 1 ... ... ... ... мерзімдік жөне мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешектер деп
бөледі. Мерзімдік берешек ... ... ... ... ... Мерзімі өтіп кеткен дебиторлық берешектер ұйым ... ... ... және оған ... ... ... ... өткізілген жұмыстар бойынша сатып алушылардың уақытында төленбеген есеп-
шоттары; несиеге сатылған және уақытында төленбеген тауарлар бойынша ... ... ... ... ... вексельдер т.б.
Ағымдағы активтердің жағдайын бағалай отырып, ... ... мен ... ... өте ... Бұл мақсатқа
пайдаланылатын көрсеткіштердің бірі ... ... ... немесе қарыздарды инкассациялау кезеңі болып табылады. Ол тауарды
тиеу мен клиенттерден олар үшін ақша алу ... тең ... ... = ... түскен түсім__________________
=
айналымдылығы, айналымдар дебиторлық берешектің орташа ... ... ... ... ... ... ... ұлғаюын немесе төмендеуін көрсетеді. Егер
осы коэффициентті есептеген кезде өткізуден түскен түсім меншік құқығының
өту сәтінде саналса, онда ... ... ... ... ... ал оның ... берілетін несиенің көлемінің ұлғаюына куә
болады.
Дебиторлық берешекті = ... ... ... күн ... берешектердің айналым
коэффициенті
= 360/24,6 = 14,63
Дебиторлық берешектерді өтеу кезеңі ұзақ ... ... оны ... де ... ... ... ... басқа да көрсеткіштерін есептеп шығаруға
кеңес беріледі - ұйымның айналым активтерінің жалпы көлеміндегі дебиторлық
берешектердің үлесін (ДҮ).
Айналым активтерінің жалпы ... ... ... ... ... ... = ... активтерінің орташа
көлемі =
үлесі
= 0,035*100=3,6.
Дебиторлық ... үлес ... көп ... ... және ... мерзімі өткен кезде (үш және он екі айдан асып ... ... ... да ... аз жинақталады, сондай-ақ күмәнді берешек
көлемі ұлғая береді.
Бұл көрсеткіш дебиторлық берешектің "сапасын" ... ... ... ... ... төмендеткені туралы хабар береді.
Дебиторлық берешектердің сапасын сипаттау үшін дебиторлық
берешектердің жалпы сомасындағы ... ... ... қор ... ... де анықталады.
Дебиторлық берешектердің сапасы ондағы есептеудің вексельдік
түрінің үлес ... де ... оны өтеу ... ... тұрып үшінші
түлғаға сатуға болады. Вексельдік міндеттеменің ... ... ... ... ... ... ... берешектердің айналымдылығын талдау*
Көрсеткіштер Өткен жыл, 03 Есепті жыл ,04 ... ... ... ... түсім (мың тг) 6896,606 ... ... ... орташа көлемі (мың тг) 531,856 415,962
-115,894
3. Дебиторлық берешектің ... ... (1:2) ... + ... ... ... өтеу ... күн (360/3) 27,7 14,6 -13,1
5. Айналым активтерінің орташа көлемі (мың тг) 5781,666 ... ... ... ... ... ... берешектің үлесі
%(2:5) х 100 9,2 3,6 -5,6
«Биос» ... ... ... және ... - ... нәтижелері туралы есеп мәліметтері негізінде жасалған.
6-кестеде көріп отырғанымыздай дебиторлық берешектің айналымдылығы
өткен жылмен салыстырғанда 11,6 көбейді. Бұл оң деп ... ... ... несиеге сатудың қысқарғандығын білдіреді.
Сондықтан есепті жылы дебиторлық берешек 115,894 мың ... ... ... ... сатудан түскен түсім 3365,616 мың тг-ге өскеніне қарамастан
дебиторлық берешекті өтеу кезеңі 13,1 күнге ... Бұл ... ... ... ... аударуын қажет етеді, себебі өтеу кезеңі ұзақ
болған сайын, оны қайтару тәуекелі де сонша жоғарылайды. Бұндай ... ... ... әсер ... ... ... мен ... талдау.
Ақшалай қаражаттарды басқару қорлар мен ... ... ... өте ... ... ... ... өнері есеп-шоттарда
ағымдағы жедел жұмыстарға қажетті ақша ... ... ең ... ұстауында жатыр. Жақсы басқарылатын кәсіпорынға қажетті ақша
қаражаттарының сомасы - ақша ағымдарының ... ... ... ... ... ... Сома ... алдыңғы кезектегі төлемдерді
жүргізу үшін ... ... ... ... ақша қаражаттары кассада
немесе банктегі есеп айырысу шотында жатса, табыс әкелмейді. ... ... ең аз ... ... керек. Ұзақ уақыт бойы ақшаның көп ... ... ... ... білмеудің нәтижесі болуы мүмкін.
Кез-келген бизнес капиталдан басталады, олар өндірісті бастау үшін
қорларға айналады (немесе алып-сату ... Одан соң ... ... сатысында — ақшаға айналады. Айналым капиталдың айналуы
негізгі шаруашылык операциялармен тікелей байланысты:
... алу ... ... ... ... ... алып келеді;
• өндіру дебиторлық берешектердің және ... мен есеп ... ақша ... ... алып келеді.
Бұл операциялар көп рет қайталанады және ... ... ... ... ... тіреледі.
Осылайша, ақша қаражаттарының қозғалысы шикізатқа, материалдарға
(тауарларға) ақша төлеу мен дайын өнімді ... ... ... ... ... ... Бұл ... ұзақтығына мыналар әсер
етеді: кәсіпорынды жабдықтаушылардың несиелеу кезеңі; кәсіпорынның сатып
алушыларды ... ... ... мен ... қорда болу
кезеңі; дайын өнімді өндіру мен қоймада сақтау кезеңі.
Ақшалай ... ... ... ... ... кәсіпорын қоймасына түсуі - 10 қазан
Шикізаттарды қайта өңдеуге беру - 20 ... есеп ... ... - 15 ... ... жөнелту - 27 ... ... ... ... ... - 1 ... қаражаттарының айналу кезеңін шикізаттар бойынша
жабдықтаушылармен есеп айырысқаннан ... (15 ... және ... ... өнім үшін ... ... кезеңімен (1 желтоқсан)
анықтаймыз. Біздің мысалымызда осы кезең 1,5 айды құрады.
Ақша қаражаттарының қозғалысын ... № 4 ... ... ... есеп ... деректері және бухгалтерлік есеп
(синтетикалық есеп-шоттар бойынша ... ... ... есеп айырысу шотында жатқан ақша ... ... ... ақша ... ... ... деңгейімен
белгіленеді, яғни ақшаның келуі (приток) және кетуімен (отток). Сонымен
қатар ... ... ... кіруі мен шығуына ... ... ... ... Кәсіпорын үшін ең бастысы меншікті ... ... ... ... болып табылады.
Ақшаның келуінің ақшаның кетуінен асып ... ... ... ... және ... ... келуден асып кетуі ақшаның
жетіспеуіне және несие алу қажеттілігін ... 5- ... ішке ... ... ... ақша ... келуін, сыртқа қарай —
кетуін
көрсетеді.
Жаңа акцияларды шығару
Негізгі қорлар
Қаржылық салымдар
Жаңа заемдық ... ... ... ... ... мен ... өтеу
Қолма-қол есептессуге сату Несиелік берешекті өтеу
Мүлікті сату ... ... ... ... Ақша ... ағымдары жоспарланады, ол үшін 1 жылды айларға бөле отырып,
ал жедел басқару үшін тоқсандарға және бес ... ... ... ... жоспарлары құрылады. Егер біршама уақыт бойы ақша қаражаттарының
оң қалдықтары ... онда ... ... ала ... пайдалану жолдарын
қарастыру керек. Кейбір кезде қалдығы ақшаның жетіспеушілігі пайда болуы
мүмкін. Онда ... ... ... ... ... ... ... банктегі ақша қалдықтарының қарқыны мен
активінің осы түрде болу кезеңін зерттеу ... ... ... ... болу ... мына ... анықталады:
Пдн = еркін ақшаның орташа қалдығы х 360_____________________________
ақша қаражаттарының шоттары бойынша несиелік айналымдар сомасы
Кесте-7.
«Биос» ЖШС ... ақша ... ... болу ... талдау
Көрсеткіштер Өткен
жыл ... жыл ... Ақша ... ... ... (мың тг) х 360 ... ... Ақша ... ... бойынша несиелік айналымдар сомасы
(кредиторлық берешек) 9364,909 13746,681 +4381,772
3. Капиталдың қолдағы ақша ... болу ... күн (1:2) ... ... ЖШС-ң бухгалтерлік балансы мәліметтері негізінде жасалған.
7-кестеде көріп отырғанымыздай есепті жылы капиталдың қолма-қол
ақша ... болу ... ... азайған. Бұдан біз оның кәсіпорын
жағдайына оң әсер еткен деген қорытынды айта ... Оған әсер ... ... айналымының серпінді дамуы;
• кредиторлармен уақытысында есеп айырысу;
• тауарлар ассортиментінің кеңеюі;
• банкке түсімді өз ... ... өзге де ... ... ... ... ... байланыстардың дамуы.
Әрі қарай кәсіпорынның мүліктік ... ... ... ... ... ... Кәсіпорын мүліктерінің жалпы құнындағы
негізгі қүралдардың ... ... ... үлес салмағының өзгеруіне ерекше
назар аударылады. Өйткені бұл көрсеткіш кәсіпорынның кәсіпкерлік қызметінің
көлемін анықтаудағы басты ... ... ... ... мүліктерінің
жалпы жиынындағы негізгі құралдардың нақты құнының коэффициентінің мөлшері
баланс активінің ... ... 50 ... кем бомауы тиіс (Дүйсенбаев
К.Ш. және т.б., 2001).
Біздің кәсіпорынымызда баланс валютасындағы негізгі ... ... ... жыл ... 0,42 %, ал жыл ... 0,24 %. ... үлес салмағының кемуі қор қайтарымдылығының кемуіне әкеледі.
Негізгі ... ... ... сипаттайтын маңызды
көрсеткіш - негізгі құралдардың тозу сомасының оның ... бір ... ... ... ... ... тозу ... деп аталады.
Біздің кәсіпорынымызда негізгі құралдардың тозу коэффициенті ... 11,8% (2,736 : 23,017), жыл ... 14 % (4,575 : 32,452), ... ... ... Бұл ... негізгі құралдардың сапалық (моральды)
тозуы мен олардың ... ... ... ... ... ... ... 50% -дан жоғары тозу коэффициенті
жағымсыз құбылыс болып табылады. Осыған байланысты кәсіпорын ... ... ... ... нығайтуға және жақсартуға қатаң
қөңіл аударуы тиіс.
Талданып отырған кәсіпорында ұзақ ... ... емес ... ... ... ... мен басқа да
негізгі құралдар (компьютерлер, факс, ксерокс, офистік ... т.б.) бар. ... ... құралдар жалға алынған.
Баланс активтерінің құрастырылу көздерінің құрамы мен құрылымының
динамикасын талдау.
Талдау жүргізушінің келесі ... ... ... ... талдау болып табылады (Ковалев В.В.,2003, 6-сурет).
Кәсіпорын қаражаттарының көздері
Меншікті капитал Қатыстырылған қаражаттар
Қаржылық сипаттағы ... ... ... ... ... емес ... ... кредиторлық қарыз
Ұзақ мерзімді қарызға алынған қаражаттар (қарызға ... ... ... ... мен қарыздар
6-сурет. Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның қызметі және оның дамуы
көбіне өзін-өзі қаржыландырумен, яғни меншікті капиталдың көмегімен ... Тек ол ... ... ғана ... капитал тартылады. Айналым
қаражаттарды меншікті және қарыз деп бөледі. Әр елде меншікті және ... ... әр ... пропорциялар пайдаланылады.- Мысалы, Ресейде
50/50, АҚШ-та 40/60, Жапонияда 30/70. Меншікті ... мен ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығын көрсетеді.
Ең бастысы кәсіпорынның меншікті капиталына назар ... ... ... ... ғана ... ... сонымен бірге
капиталдың жалпы сомасындағы оның үлес ... ... ... ... – тәуелсіздік коэффициенті деп аталады. Осы коэффициентке қарап
кәсіпорын сырттан тартылған қаржыдан ... ... ... және өз
қаражатын қаншалықты жұмсай ... ... ... Тәуелсіздік
коэффициенті меншікті капиталды барлық авансталған капиталға ... = Мк : ... Ктс – ... ... - ... ... - авансталған капитал (баланс валютасы).
Біздің кәсіпорынымызда есепті жылдың соңында (2004 ж) Ктс = 47421
: 13819498 = 0,0034 тең ... Жыл ... ... зиян ... жыл ... мәні ... мәліметтерін қарайтын болсақ 2002 және 2003 ... ұзақ және ... ... ... ... ... көреміз. Бұл
кәсіпорынның қаржылық тәуелсіз екенін көрсетеді.
Осы коэффициенттің өсуі кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... неғұрлым жоғары
деңгейде болғаны дұрыс деп санайды. Себебі бұл қаржы көздерінің тұрақты
құрылымын ... ... ... ... ... ... ... құрылымды таңдайды, себебі ол ... ... ... ... Неғұрлым кәсіпорынның қаражаты
көп болса, соғұрлым үздіксіз жұмыс қамтамасыз етіліп, нарық жағдайында алға
шығуға көмектеседі. Сондықтан ... әр ... ... құру ... жарғылық қорға бөлінбеген табысты тікелей қосу арқылы ... ... ... ... ... ең аз мәні 0,6 ... табылады деп
есептейді. АҚШ пен Еуропа елдерінде тәуелсіздік коэффициентінің жоғарғы
деңгейі болып 0,5-0,6 саналады.
Келесі көрсеткіш ... ... деп ... Ол ... ... = Қк : Ак ... К, = 1 - Ктс
мұндағы: Кт – тәуелділік ... - ... ... - ... ... ... валютасы);
Ктс — тәуелсіздік коэффициенті.
Бұл коэффициент авансталған капиталдың , ... ... ... ... үлес ... ... ... кэсіпорынның сыртқы қаржыландыру
көздерінен тәуелділігі жоғарылайды. Біздің кәсіпорынымызда ... ... мен ... ... бұл ... кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын сипаттайтын меншікті
капиталдың қатыстырылған капиталға қатынасын ... ... ... ... = Мк : Қк
мұндағы: Кқ- қаржыландыру коэффициенті;
Мк — ... ... - ... ... коэффициент жоғары болған сайын, банктер мен ... ... ... ... ... ... қызметінің қандай бөлігі өз қаражатымен,
ал қандай бөлігі қарыз қаражатымен қаржыландырылатынын көрсетеді.
Қаржыландыру коэффициенті < 1 болатын жағдай (кәсіпорын ... ... ... қаражатымен қалыптасқан) төлем қабілеттілігінің өте
қауіпті ... ... және ... алуды қиындатқанын көрсетеді.
Жоғарыда келтірілген көрсеткіштермен қатар инвестициялау
коэффициентін де ... Ол ... ... ... ... ... капиталдың негізгі құралдарға қатынасымен анықталады. Біздің
мысалымызда ол жыл басында 2,7-ге тең (62000/23017), ал жыл ... ... тең ... Бұл берілгендерге қарап меншікті капитал тек қана
негізгі құралдарды астып алуға ғана ... ... ... ... ... да активтерін, соның ішінде ағымдағы активтерін сатып алуға
да пайдаланылады деуге болады.
Меншікті капиталды талдау. Меншікті капиталға: ... ... ... ... қосымша төленген капитал, резервтік капитал
және бөлінбеген табыс (жабылмаған зиян) кіреді.
Меншікті айналым қаражаттарының көлемін ... ... ... ... ... ... бірінші бөлімінің жалпы сомасын
(қорытындысын) алып ... ... ... ... ... қаражаттарының көлемі есептелінбейді,
өйткені кәсіпорын зиян шекті (-198), ал жыл ... -15,793 мың ... яғни ... ... ... ... Ол өз кезегінде
тауарларды өткізу көлеміне тікелей ... ... ... (13358,133-
5504,288) - 7853,845 мың теңгеге.
Талдау кезінде меншікті айналым капиталының абсолюттік мөлшерін
анықтаумен қатар, оның жалпы меншікті капиталдағы үлес ... табу ... ... ... ... ... әлдеқайда нақты
сипаттамасы болып саналады. Ол ... ... ... ... ... ... қандай бөлігі, осы
қаражаттарды еркін жүмсауға болатын, мобильді нысанда екендігін көрсетеді
және келесі ... ... = ... Кж - ... ... коэффициенті;
Ма к - меншікті айналым капиталы;
Мк — меншікті капитал.
«Биос» ЖШС-те жыл соңында Кж = 0,33 ( 15,793 / 47,421) тең ... ... ... ... ... отырмыз. Бұл кәсіпорын үшін
жетістік деуге ... ... ... оның өсуі және ... деңгейі
кәсіпорынның қаржылық жағдайын оңды деп сипаттайды : бұл кезде меншікті
қаражаттар мобильді, ... көп ... ... ... да, айналымнан
тыс активтерге де емес, айналым қаражаттарына салынған.
Оптималды мөлшері ретінде жұмсау коэффициенті > 0,5 деп ... ... іс ... ... ... қалыптасқан мәндері жоқ. Бұл
көрсеткіштің ұсынылып отырған деңгейі кәсіпорынның менеджері мен ... ... өз ... мобильді және иммобильді активтерге салудың
тепе-теңдік принципін сақтау керек ... ... бұл ... қамтамасыз етеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының басты көрсеткіштерінің бірі
болып қорларды қалыптастырудың өз көздерімен қамтамасыз етілу коэффициенті
саналады, ол ... ... ... ... ... қорлар
мен шығындардың құнына қатынасымен анықталады. Бұл көрсеткішті тауарлы ... ... мен ... жабу ... деп ... Ол келесі
формуламен есептеледі.
Ққ/қ = Ма.к.
Қтм
мұндағы: Ққ/қ - ... ... ... етілу
коэффициенті;
Ма.к. - меншікті айналым капиталы;
Қтм - тауарлы - материалдық қорлар.
Бұл коэффициент ... ... ТМҚ мен ... ... ... және қарыз қаражаттарын тартуды қажет етпейтінін
көрсетеді.
Оның қалыпты мәні (А.Д. Шеремет және Р.С. Сайфулин) – Кқ/қ > ... ... бұл ... мәні жыл ... Кқ/қ ... (15,793.: 13358,133) тең болды, яғни жыл соңында тауарлы-материалдық
қорлар мен шығындар меншікті ... ... ... көрсетеді.
Көрсеткіштің тым аз мәні қарыз ... ... ... ... ... алдағы уақытта қарыз қаражаттарымен жұмыс істемейтіндіктен,
өзінің ішкі шаруашылық қажеттіліктерін меншікті қаражаттар есебінен ... ... ... ... К.Ш. жэне ... ... үшін тұтас нормативті критерийлердің
жоқтығын тағы бір рет атап өтейік. Олар көптеген факторлаға ... ... ... ... принциптеріне, қаражат
көздерінің қалыптасқан құрылымына, айналым ... ... ... және т.б. Тек бір ғана ... ... ... ол
әр типті кәсіпорын үшін "жұмыс істейді": кәсіпорын ... ... жэне ... капиталға салымдарын қосқан енгізеген басқа ... ... ... ... ... ... ... өсуін
қалайды; керісінше кредиторлар (шикізаттар мен материал жеткізушілер, қысқа
мерзімді несие беретін банктер және басқа ... жеке ... ... ... ... ... кәсіпорындарды артық көреді.
2.3. Баланс өтімділігі мен төлем қабілеттілігін талдау және бағалау
Баланс өтімділігін ... ... ... ... ... ... жалпы
активтердің, баланстың және кәсіпорынның "өтімділігін" анықтап алу керек.
Өтімділіктің екі ... ... ... ... ... ... ... қысқа мерзімді міндеттемелерін өтеу
қабілеттілігі ұғынылады. Мысалы, О.В. ... ... деп - ... ... ... міндеттемелері бойынша төлеу қабілеттілігі», - деп
жазады. Дәл осынысымен, оның ... ... ... қабілеттілігінен
өзгешеленеді. И.Т. Балабанов та өтімділікке осы сияқты анықтама береді:
"шаруашылық субъектісінің өтімділігі, - ол оның ... ... тез ... егер ... ... ... ... өткізіп, яғни
оларды ақшаға айналдыра алса, өзінің қысқа мерзімді ... ... бар ... онда ол өтімді кәспорын болып саналады". Бұл
тұжырымдама жоғарыда айтылған төлем ... ... ... Олардың айырмашылығы пайдаланатын көрсеткіштер мен есептеу
әдістерінде. Екінші ... ... ... - бұл ... ақша қаражаттарына айналуға дайындығы мен ... ... ... деп ... және тағы ... құндылықтардың
сатылуы және олардың ақша қаражаттарына айналу мүмкіндігін айтады". Ағылшын
авторларының "Бухгалтерлік талдау деген" еңбегінде "фирманың ... ... оның ... ... ... ... ... уақыты келгенде, жабу
үшін өз активтерін ақшаға айналдыру қабілеттілігін" деп ... ... өзі ... олар ... оңай ... ... ... Профессор В.В. Ковалев: "қандай да бір активтің өтімділігі ... ақша ... ... ... ... - ... Ол ... оның түрлену уақыты жүзеге ... ... ... уақыт қысқа болған сайын, осы активтің ... ... - деп ... Бұл ... ... А. Д. Шереметтің
қорытындысымен үндес: "Берілген актив ақшаға айналу үшін уақыт неғұрлым аз
керек ... ... оның ... жоғары". Өтімділіктің екінші
тұжырымдамасымен келісе ... мен, ... ... ... ... ... ... өтеу уақытымен сәйкес ... жабу ... ... деп ... Осы ... тез ... ... төлем қабілеттілігі мен несие беру
қабілеттілігі тәуелді ... ... ... айтқанда, кәсіпорынның
өтімділігі өзшің міндеттемелерін уақыты келгенде төлеу ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінде жатыр. Өтімділік
кәсіпорынның сөзсіз ... ... ... және ... ... арасындағы жалпы сомасы бойынша да, келіп түсу ... да ... ... ... ... К.Ш. және т.б.,2001).
Кәсіпорынның өтімділігі туралы айтқанда, келісім - шартта
қарастырылған ... ... ... да, ... ... міндеттемелерді өтеу
үшін теориялық жеткілікті мөлшерде айналым қаражаттарының болуын көрсетеді.
Анықтаманың ... егер ... пен ... өткізу процесстері қалыпты
режимде жүрсе, онда сатып алушылардың төлеген ақша ... ... яғни ... ... ... ... жеткілікті
болатынында.
Өтімділіктің негізгі белгісі болып қысқа мерзімді пассивтерден
айналым активтерінің формальды асып ... ... ... ... Бұл
алшақтық неғұрлым үлкен болса, соғұрлым кәсіпорынның қаржылық жағдайы
қолайлы болып саналады (айналым ... > ... ... ... ... активтерінің мөлшері қысқа мерзімді пассивтермен салыстырғанда
жеткіліксіз болса, кәсіпорынның ағымдағы жағдайы ... ... ... ... өз ... ... ... ақша
қаражаттарының мөлшері жеткіліксіз болуы мүмкін және оған ... ... ... ... ... бір бөлігін дереу сатуға
немесе жаңа одан да қамбат қарызға кіруге) немесе ұзақ ... ... ... ... тура келеді.
Кәсіпорынның өтімділігі шын мәнінде баланс өтімділігін көрсетеді.
Сондықтан кәсіпорынның төлем қабілеттілігін ... үшін ... ... ... ... керек.
Баланс өтімділігін талдаудың мәні - активтегі өтімділік дәрежесі
бойынша топталған ... ... ... ... пен ... баптары белгілі бір тәртіппен топталады, - ... ... ... төменгілерге (актив), яғни өтімділігі
төмендеу ... ... ... ... ... ... ... қарай (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату ... ... ... ... ... ... да мүмкін, мысалы батыс европалық
елдерде осыны қолданады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша қаражаттарына ... ... ... ... келесдей топтарға бөлінеді.
А1 Ең өтімді активтер. ... ... ... ... ... ... баптары мен құнды қағаздары жатады.
Ақша қаражаттары мен құнды ... ... ... ... - ... ... ең ... бөлігі. Ақшамен бірден
есеп айырысуға ... ал ... ... ... ақшаға тез айналады.
А2 Тез өткізілетін активтер. ... ... ... ... ... да активтерді жаткызады. Дебиторлық борыш сомалары есеп ... ... бір ... ... түсіп, бұлар да өз міндеттемелерін төлеуге
жұмсалуы мүмкін. Есеп айырысу құжаттары бойынша ... ... ... ... ... ... ... уақыты ұзарып кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, себебі төлемнің қашан келіп түскені
белгісіз. ... ... ... ... ... ... ... себебі оны қайтарып алуға алдын ала шаралар ... ... ... ... ... қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің қарыздарын уақытында төлеуге тырысады. Сондықтан нарықтық
экономика ... ... ... ... ... өтімді қаражаттарын
есептегенде ақша қаражаттарына қысқа мерзімді дебиторлық борышын да қосады.
Бірақ әлі ... ... ... ... ... ... ... бұзылған жағдайларда дебиторлық борыштың барлығы
бірдей ақша қаражатына тез айнала алмайды.
Күмәнді ... ... ... көп болуы кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығына ... ... ... ... дайын өнім жэне материалдық құндылықтар қорының
өтімділігі бұдан да төмен болады, олар негізінен ... ... ... Баяу ... активтер. Баланс активінің II ... ... бабы және ... активінің I бөліміндегі «¥зақ
мерзімді инвестициялар» (жарғылық қорға басқа кәсіпорынның салған ... ... ... бұл ... ... ... шығындары» бабы есепке алынбайды.
Бұл топтың активтерін ақшаға ... ... ... ... ... алу ... ал бұл оңай емес және ... бір уақытты керек етеді.
Әсіресе бұл аяқталмаған ... ... ... ... ... ... ... табу оңай болса, одан жасалған штампталған жартылай ... ... табу ... қиын. Бұл белгілі бір бұйымды ... ... өнім ... ... ... ... емес ... мүмкін.
Сондықтан немістер өтімді активтерді есепке алғанда аяқталмаған өндірістің
құнын қоспайды. Алайда американ кәсіпорындарында аяқталмаған ... ... ... ... ... жол ... Қиын өткізілетін активтер - баланс активінің I бөлімінің
алдындағы топтарға ... ... ... ... ... I ... «Ұзақ мерзімді қаржылық инвестициялар» бабы бойынша ... ... ғана ... ... қиын ... активтер құрамында
басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған ... ғана ... ... баптары оларды өтімділік дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр жақты меншік нысаны ...... есеп ... ... және ... ... ақша қаражаттары.
Бұдан кейін бағалы ... ... ... ... ... ... есеп ... тұрады. Активтің бұл
қарастырылған ... ... ... «өтімділігін» (өтімді
капиталын), яғни активтің ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді. Өтімділігі бұдан төмен элементтер
тауарлы материалдық қорлар мен негізгі ... ... ... ... ... ... ... уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады.
П1 Неғұрлым тезірек төленуге тиісті міндеттемелер - ... ... ... борыш, қарыздар, басқа да қысқа мерзімді
міндеттемелер, жұмыскерлермен олардың алған қарыздары бойынша есеп ... ... ... жұмыскерлерге берілген қарыздар ... ... ... асу банктің мақсатты қарыздарын (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын білдіреді және сондықтан ... өтеу ... ... активтермен қамтамасыз етілуі тиіс.
П2 Қысқа мерзімді міндеттемелер - қысқа ... ... ... жэне жұмыскерлерге арналған қарыздар.
П3 Ұзақ мерзімді міндеттемелер - ұзақ мерзімді несиелер мен
заемдар.
П4 ... ... - ... I бөлімінің "Меншікті
капитал" баптары. Актив пен пассивтің балансын сақтау үшін бұл ... ... ... ... кезең шығындары" бабы бойынша
сомаға азайтылады.
Баланс өтімділігін ... үшін ... пен ... бойынша
келтірілген топтар жиындарын салыстыру керек. Баланс толық өтімді келесідей
қатынастарда саналады:
А1 > ... А2 > ... > ... < ... ... ... егер активтің сол алғашқы үш теңсіздігінің
әрбір тобы кәсіпорынның сәйкес ... ... ... ... оған ... ... өтімді болады, кері жағдайда баланс өтімді емес.
Жоғарыда келтірілген жүйедегі алғашқы үш теңсіздіктің ... ... ... ... ... сондықтан актив пен
пассив бойынша алғашқы үш топтың жиындарын салыстыру ... орын ... ... ... ... ... сонымен қатар ... мәні бар: оның ... ... ... ең ... ... ... меншікті айналым қаражаттарының
барын дәлелдейді.
Егер бір жүйенің бір ... ... ... ... ... мәні болса, онда баланс өтімділігінің ... ... ... ... Бұл кезде активтердің бір тобы
бойынша қаражат жетіспеушілігі олардың ... топ ... ... ... бірақ өтем тек құндық мөлшері бойынша жүзеге асырылады,
өйткені ... ... ... аз ... ... ... ... орнын баса алмайды.
«БИОС» ЖШС-ң 2004 жылғы баланстың топтастырылған баптарын кесте
түрінде көрсету орынды болады.
Кесте-8.
«БИОС» ... ... ... өтімділік дәрежесі және пассивінің
төлеу мерзімінің шұғылдығы бойынша баптарының тобы
Актив Сомасы, мың тг ... ... мың тг ... ... ... Жыл Жыл Жыл Жыл ... ... ... аяғында басында аяғында
да ... 3306,73 13,775 ... 9368,9 13772,0 ... тезірек 09 77 6062,17 ... ... ... ... Тез 531,912 415,962 2) ... - - ... ... 2 2
н ... ... Баяу 5504,28 13358,1 3) ұзақ - - ... 8 33 ... 88 ... ... ер
4. Қиын 23,017 32,452 4) ... - 47,421 ... ... ... 9368,71 13819,4 ... 9368,7 13819,4 ... 98 11 ... ... ... балансы мәліметтері негізінде жасалған.
Төлем қаражаттарының бірінші тобы (At) ... ... ... ... ... пен пассив баптарының I тобының жиындарын салыстыру ... ... ... мен ... (3 айға дейінгі) қатынасын көрсетеді.
Актив пен пассив баптарының II тобын ... ... ... ... ... (3 ... 6 айға дейін) жағдайының жақсаруы
немесе нашарлауы ... ... ... мүмкіндік береді.
Жалпы алғанда баланс активті мен пассивті баптарының I және II
топтарының ... ... ... ... ... ... Ол
қарастырылып отырған мезгілге жақын уақыттағы кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... жыл басында да, аяғында да баланс баптарының осы екі тобының
мәліметтері бойынша ... ... ... Ең өтімді және тез
өткізілетін ... ... жыл ... 3838,642 мың ... ... ал тез ... тиіс және ... мерзімді
міндеттемелердің, яғни жалпы ағымдағы активтер - 9368,909 мың ... +0), бұл 5530,267 мың ... ... ... ... қаражатынан көп. Жыл соңында төлем жетіспеушілігі
13342,340 мың теңгені [(13,775+415,962) - (13772,077+0)]=429,737-13772,077
немесе (-13758,302+415,962) ... ... ... активтерді ұзақ ... ... ... ... ... және
болашақ кірістер мен төлемдерді салыстыру негізінде төлем қабілеттілігін
жобалауды көрсетеді, яғни кәсіпорынның ... да алыс ... ... ... жақсаруы немесе нашарлауын алдын ала біліп ... ... ... ... ... жыл ... да, соңында да
төлем қаражаттарының айтарлықтай артықшылығы ... Егер жыл ... ... 5504,288 мың ... болған болса, жыл аяғында 13358,133 мың теңгені
құрады, немесе есепті жылы 2,5 есе өскен.
Баланс активі мен ... ... ... тобының жиындарын
салыстыру кәсіпорынның оның иеленушілері ... ... ... жаба алу ... ... ... бұл ... кезде ғана керек болады, ал үздіксіз принципін сақтау немесе
жұмыс ... ... ... үшін ... субъектінің өз меншікті
айналым капиталының болуы талап етіледі. Ол үшін ... ... ... ... А1 < П1, яғни ... қаражаттарының көзі
иммобильді активтерден көп болу ... ... ... кәсіпорында бұл
теңсіздік сақталған. Бірақ 1-ші теңсіздік (А) > ПІ) ... ... ... ... ... ... емес.
Берілген схема бойынша жүргізіліп жатқан талдау уақытылы есеп
айырысу мүмкіндіктері бойынша қаржылық ... ... ... ... берілген кезеңдегі кәсіпорынның нақты қаржылық жағдайын әрқашан да ... ... оның ... ... есеп ... негізінде сыртқы
талдау жүргізіп ... ... ... ... өтімділігін бұдан да дәл бағалауды есеп ... ... яғни ... ... ішкі ... ... ... болады.
Бұл жағдайда басты назарды дебиторлық борышқа (оның ... ... ... есеп ... ... аудару керек, себебі ол
ақша ... ең ... тұр және ... ... ... ... жабудың негізгі көздері болып табылады.
Көрсетілген схема бойынша жүргізіліп отырған талдау баланс
өтімділігіне ... баға ... ... ... ... жалпы
көрсеткіші келесі формуламен есептеледі:
Кө = а1А1 + а2А2 + ... а2П2 + ... Көж - ... өтімділік коэффициенті;
А1 а2, а3 - салмақтық коэффициенті;
А мен П - ... пен ... ... ... ... ... жалпы көрсеткіші кәсіпорынның барлық өтімді
айналым қаражаттарының сомасының ... ... ... сомасына
қатынасын көрсетеді, бірақ мына шарт орындалса: егер ... ... ... ... әр түрлі топтары көрсетілген сомаларға қаражаттың
түсуі мен ... ... ... ... салмақты
коэффициентермен бірге кіруі шарты орындалған кезде ғана.
Бұл ... мәні ... ... болмауға тиіс көрсеткіш
кәсіпорынның міндеттемелерінің барлық ... ... ... және ... есеп ... ... асыру қабілетін көрсетеді. Ол тіркелген
кәсіпорынның әр ... ... ... ... ... және әр ... ... салыстыруға жэне егер салмақты коэффициенттерін
келесі шектеулерге бағынған жағдайда қай баланс өтімді екендігін ... ... ... ... ... ... ... дәрежесі
бойынша саралауды және әр түрлі жағдайларда тәртіптің ... ... ... ... ... өтімділігі үшін ең өтімді активтер мен мерзімі ең ... ... ... болатындықтан бірінші коэффициент 1-ге тең
деп алынады. Осы ... ... 2-ші және 3-ші ... ... ... былай болады:
1 > а2 + а3; а2 > а3; а3 > ... ... а3 < ... шектеулерге, мысалы, келесі салмақтық коэффициенттердің жиыны
сәйкес ... а1 = 1; а2 = 0,5; а3 = ... ... ... ... берілетін түрі:
Көж = А1 + 0,5 А2 + 0,3 А3
П1 + 0,5 П2 + 0,3 П3
Осы ... ... ... ... ... ... ... жағынан қарастырғандағы қаржылық жағдайының
өзгерістеріне жалпы баға ... Бұл ... ... ... ... ... өте көп ... әріптестерінің ішінен ең сенімді
әріптесті таңдағанда қолданылады.
«БИОС» ЖШС-те оның ... жыл ... — 0,5575, жыл ... ... ... яғни 0,25 ... ... сонымен қатар көрсеткіштің
деңгейі теориялық мәнінен (0,9-дан) төмен, ал бұл ... ... ... бұл ... ... ... мерзімді міндеттемелерін
өтеу жөніндегі мүмкінідіктерін көрсете алмайды. Сондықтан, осы көрсеткішпен
қатар, кәсіпорынның төлем ... ... ... өтімді қаражаттардың
жиынымен ажыратылатын, өтімділік көрсеткіштерінің бүтіндей ... ... ... немесе төмен дәрежеде өтімді ... ... ... ... ... ... төлем қаражаттары кіреді,
бұлардың ішінде қысқа ... ... ... ... ... де, қиын өткізілетін де ... ... ... ... ... үш ... саналады: абсалютті өтімділік
коэффициенті, жабудың аралық коэффициенті және жабудың жалпы ... ... ... ... ... қабілеттілігін талдау.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігін оның қаржылық тұрақтылығының
маңызды белгілерінің бірі және сондықтан ... ... ... ... ... нарық экономикасы жағдайында оған көп көңіл бөлінеді.
Арнайы ... ... ... ... анықтау
жөнінде әр түрлі көзқарастар кездеседі. Қаржылық талдау бойынша кейбір
авторлар төлем ... ... ... ... ұзақ ... ... есептесе алу қабілеттілігін ... ... ... ... ... өзінің ұзақ мерзімді
міндеттемелері бойынша есептесе алу қабілеттілігін ... ... ... ... ... ... ... талдау» кітабының авторлары да осы
көзқарасты ұстайды.
«Төлем ... - деп ... ... - ... ұзақ
мерзімді қарыздарын уақыты келген кезде өтеу ... ... ... ... ... қабілеттілігі деп кәсіпорнның тек қысқа
мерзімді міндеттемелерін өтеуге дайындығын түсінеді. Осылай, ... ... ... ... «Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп
оның өзінің жедел міндеттемелері бойынша өзі ... ... ... ... деп ... Бұл - ... М.Н.Крейнина
толығырақ баяндады. «Төлем ... - деп ... ол, - ... ... ... ... туралы қойылған талаптары
қарыздарын ... ... Сөз, тек ... ... қарыздар туралы
екендігі анық. Ұзақ мерзімді қарыздарды қайтару мерзімі алдын ала ... ... ... - бұл ... ... мерзімді міндеттемелер
бойынша қарыздарды өтеу және өнім өндіру процесін үзіліссіз іске асыру үшін
жеткілікті қаржының болуы.
Профессор ... ... ... деп оның ... ... ... есеп ... өз уақытында және толығымен жүргізуі
қабілеттілігін» түсінеді. «Төлем қабілеттілігі, - деп ... ол, ... ... ... ... ... кредиторлық қарыздар бойынша есеп
айырысуға жеткілікті ақша ... және ... ... ... ... ... профессор И.Т.Балабановтың анықтамасы.
«Төлем қабілеттілігі, - деп ... ол, - бар ақша ... ... ... ... төлемдердің сомасына қатынасын көрсететін ... ... ... ... Егер төлем қабілеттілігінің
коэффициенті бірден үлкен немесе тең болса, оңда бұл шаруашылық жүргізуші
субъект ... ... ... ... Егер ... ... 1-ден аз ... онда талдау процесінде төлем қаражаттарының
жетіспеу себептерін анықтау керек».
Қысқа ... ... ... ... да, бұл түсінікті
профессор А.Д.Шеремет басқаша ашып ... Ол ... ... деп өз ... ... және ... ... ... ... ... қайтару,
қызметкерлердің еңбегінің төлемін ... ... ... ... ... деп жазады. Төлем қабілеттілігінің өте қысқа
және дәлірек анықтамасын профессор В.П.Кондраков береді. Оның ... ... - бұл ... өз міндеттемелері бойынша есеп
айырыса алу мүмкінлігі». Бұл жағдайда міндеттеме — бұл ... ... ... ... ... ақша ... және ... өз қарыздарын (қысқа
мерзімді, ұзақ мерзімді) өтеу ... Ұзақ ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиенің және қарыздың мерзімінің
өтуіне байланысты, ... ... ... ... ... ... ... жылы өтеуі қажет ұзақ ... ... бір ... ... ... жатқызу керектігін есептеу біздің ойымызша ... ұзақ ... және ... ... міндеттемелер шотының Бас жоспары
«несиелер» 60 бөлімшесінің 601-603 синтетикалық ... әр ... ... Жоғарыда айтылғандарды қорытындылай келе,
кәсіпорынның төлем қабілеттілігі деп, оның дер ... ... ... ... ... жүргізуге дайындығын түсінуі керек деп
есептейміз.
Қарыздарды өтеу үшін құралдардың ... ... ... ... ... ... ... құрал болып табылады.
Қарыздарды өтеу үшін құралдар сонымен ... ... ... құндылықтардың қоры бола алады. Оны сатып кәсіпорын
ақша қаражатын алады.
Басқаша айтқанда, теориялық түрде ... өтеу ... ... ... ... ... Нақ осылай теориялық
түрде, егер кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... онда ол ... өтеуге дайын деп
есептеуге болады. Бірақ, егер кәсіпорын барлық ... ... ... ... онда дәл сол ... оның ... қызметі
тоқтатылады, себебі онда өндіріс құралдарын тек негізгі құралдары құрайды,
ал материалды айналым ... ... ақша жоқ, олар ... ... ... төлем қабілеттілігі бар деп, ағымдағы активтің сомасы
ағымдағы мінедттемелерінен көп жоғары ... ... ... тек ... ... ғана ... сонымен бірге үздіксіз
өндіріс үшін қаржылары ... ... ... қабілеттілігі баланс жасау мерзімімен анықталады.
Кәсіпорын жабдықтаушыларына, ... ... және ... да есеп ... ... жоқ ... төлем қабілетті деп саналады.
Келешекке арналған төлем қабілеттілігі нақты бір ... ... ... сомасын осы мерзімдегі ... ... ... ... ... анықталады.
Төлем қабілеттілігі белгілі бір мерзімде қолдағы ақша сомасының
жедел төлемдер ... ... ... ... ... ... ... Егер төлем қабілеттілігі коэффициенті 1-ге
тең немесе үлкен болса, онда бұл ол ... ... ... ... Егер ... 1-ден аз ... онда ... процесінде төлеу
құралдарының жетіспеуі себептерін анықтау ... ... бұл ... жыл ... ... ... ал жыл ... 0-ге тең (13,775/13746,681). Бұл
кәсіпорынның төлем қабілеттілігі жоқ екенін көрсетеді.
Төлем қаражаттарының сомасын анықтау мәселелсі ... әр ... бар. ... ... ... ақша қаражаттарын, қысқа
мерзімді бағалы қағаздарды жатқызу әлдеқайда тиімді, ... олар ... және ... тез ... ... ... ... яғни, өтелуге жатқызылған міндеттемелер мен ... ... ... ... қысқа мерзімді қарыздар, кредиторлық борыштар
және ... ... ... құралдарының ағымдағы міндеттемелерден асуы кәсіпорынның
төлемге қабілетті екенін білдіреді. Банкте ... және ... ... ... ... қайтарылатын несиенің мерзімі өтіп кетуі, қаржы
органдарына қарыз ... ... ... қаржылар мерзімінің сақталмауы
төлемге қабілетсіздікті көрсетеді.
Төлем қабілеттілігі оны қысқа ... ... ... ... ... кезінде анығырақ көрінеді.
Есепті кезең ішіндегі ... ... ... ... көмегімен есептелуі мүмкін, оның негізінде ағымдағы ... ... ... ... кредиторлармен, банкпен, қаржылық
және басқа да органдармен өз уақытында есеп ... ... ... ... ... ... ... есептің мәліметтері, банк
көшірмесі, төлемнің мерзімдік картотекасы негізінде ... ... ... ... 3-5 ... бір рет және басқа уақыт аралықтарында
жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... Егер ... болса, есептесу сирек, ал егер
тұрақсыз болса жиі жүргізуге болады.
Ағымдағы ... ... ... ... ... басқа, сапалық сипаттамаларын білу керек.
Қаржылық икемділік кәсіпорынның алдын ала ... ... ақша ... түсуі кезінде кездейсоқ үзілістерге қарсы
тұру қабілеттілігімен сипатталады. Бұл өзгермелі жағдайға төтеп беру ... ... ... қарыз алу, акционерлік капиталды көбейту, активтерді
сату, қайта ... ... ... ... мен ... өзгерту
дегенді білдіреді.
Ақша қаражатын қарызға алу қабілеттілігі, әр түрлі ... және тез ... ... Ол кәсіпорын табыстылығымен,
тұрақтылығымен, ... ... ... ... ... және құрылымымен анықталады.
Көбіне ол несие нарығының ... ... мен ... сияқты
сыртқы факторларға тәуелді. Несие алу қабілеттілігі ақша қаражаты керек
жағдайда жэне ... ... ... ... ұзарту үшін қажет кезде
маңызды. Алдын ала ... ... ... ашық ... ... ... бір мерзім ішінде және белгілі бір ... ... ...... қаржыландыруға қарағанда, керек кезде алудың
сенімді көздері. Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... облигацияның және артықшылықты акцияның рейтингі, активті
сатудың щектілігі, шығынның кездейсоқтық дәрежесі, ... ... және ... көздерінің жойылуы сияқты, өзгермелі жағдайларға
тез бейімдеушілік қабілеттілігі есепке алынады.
Ағымдағы (кысқа ... ... ... өте тар ... ... болашақта қолдану мүмкін емес.
Кәсіпорынның перспективті (ұзақ мерзімді - бір ... аса) ... ... үшін өтімділіктің динамикалық, статистикалық
көрсеткіштері пайдаланылады. ... ... бірі ... ... ... түскен табыстың орташа ағымдағы міндеттемелерге
қатынасы ... ... ... үшін ... ... кезеңдегі есеп шоты
бойынша дебет айналымын, ал ... - осы ... ... ... ... ... болады. Бұл есепте алымы баланс
жасау мерзіміндегі емес белгілі бір кезең үшін ақша қаражаттарының ағымын
көрсетеді.
Нарықтық эконмика ... мен ... ... ... ... ... және ... үшін қоладнылатын басқа
да көрсеткіштер белгілі. Олардың ... ... ... пен ... табу
қабілеттілдігі, себебі осы факторлар кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... табу қабілеттілігі деп болашақта
кәсіпорынның ... ... ... ... алу қабілеттілігі
түсіндіріледі. Осы ... ... үшін ақша ... мен оның ... ... ... ... Ақша
қаражаттарының жеткіліктілік коэффициенті (Кжа) кәсіпорынның күрделі
шығындары, айналым қаражатының өсуі немесе дивидендтерді ... жабу ... табу ... ... және басқа кездейсоқтың әсерін жою үшін, ... мен ... жыл ... ... алынады.
Есептеу келесі формула бойынша жүргізіледі:
Кжа = Өнім ... ... ... шығындар + дивиденд төлеу + Айналым
қаражатының өсуі
1-ге тең ақша қаражатының жеткіліктілік коэффициенті ... ... ... қызмет істей алатынын көрсетеді. Егер бұл
коэффициент 1-ден төмен болса, онда ... өз ... ... ... ... және өндірістің қазіргі деңгейін ... ... ... ... ... инфляцияның әсерін,
сонымен қатар талдауды тереңдету бағыттарын көрсететінін ескеру керек.
Ақша қаражатын капиталға ... ... (Кжа) ... инвестиция деңгейін анықтауда қолданылады және келесі формула
бойынша есептеледі:
Кск = ... ... ... дивидендтер
алғашқы қүны бойынша негізгі қүралдар + инвестициялар
басқа активтер + меншікті айналым капиталы
Ақша қаражатын капиталға ... ... 8-10% ... ... ... ... К.Ш. және т.б.,2001).
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттілігін анықтау үшін
кәсіпорын активіндегі ақша қаражатына ... ... ... ... ... өтімділіктің статистикалық көрсеткіштері кеңінен
пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1) ... ... ... ... өтеу ... коэффициенті;
3) жалпы өтеу (жабу) коэффициенті.
Абсалютті өтімділік ... ... ... ... мен тез ... ... ... мерзімді және қысқа
мерзімді міндеттемелерге қатынасы ... ... ... ... ... ... жақын мезгілде ағымдағы
қарыздардың қандай бөлігі өтелетінін көрсетеді.
Осы көрсеткіштің ... ... ... ... болады:
Ка,.>0,2-0,5.
Бұл - ағымдағы міндеттемелердің қандай белігі жедел өтелуді керек
екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің қатаң белгісі. В.П.Палий ... мәні ... ... болуы керек деп санайды.
Аралық өтеу коэффициентін есептеу үшін (немесе оның басқа ... өтім ... ... дәл ... ақша ... ... көрсеткіштің алымына дебиторлық ... және ... ... қосылады. Ол кәсіпорынның дебиторларымен өз уақытында есеп жүргізу
жағдайында ... ... ... ... яғни ... қандай бөлігі тек ақша қаражаты ... ... ... өткізілген өнімдер, орындалған жұмыстар немесе көрсетілген қызметтер
үшін түсімдер есебінен өтелетінін ... ... ... ... (яғни тауарлы-материалдық
қорларды есептемегенде) ағымдағы міндеттемелерге қатынасын ашып ... ... ... ... ... жеке ... ... еместігінен шығып отыр.
Аралық өтеу коэффициентінің қалыпты төменгі ... ... ... Палий "бұл коэффициенттің теориялық ақталған бағалауы 0,7-0,8
аралығында жатыр" деп есептейді.
Қауіпті ... ... ... ... ... ... борыштың бір айналымының орташа ұзақтығына тең
кезеңге сипаттайды.
Басқа да көзқарас бар. Шамамен бұл коэффициент 0,5-тен кем ... ... ... және қысқа мерзімді міндеттемелердің әр теңгесіне ақша
қаражатының және дебиторлық ... 50 ... кем ... ... ... коэффициенті (жалпы өтеу коэффиценті) барлық
ағымдағы активтердің жедел және қысқа мерзімді міндеттемелердің көлеміне
қатынасын ... Ол ... ... мен ... қандай
есесін өтейтінін белгілеуге мүмкіндік ... және ... ... есеп ... және дайын өнімді тиімді өткізу жағдайларында ғана
емес, сонымен бірге материалды айналым құралдарының басқа элементтері ... ... сату ... ... ... төлемдік
мүмкіндіктерін көрсетеді.
Жалпы өтеу коэффициенті ... ... ... және ... ... ... өтейтінін белгілеуге мүмкндік береді және сонымен
баланс құрылымының тұрақтылық дәрежесін ғана ... ... ... ... ... бойынша тез ... алу ... ... ... ... бұл көрсеткішке кәсіпорынның
ағымдағы өтімділігін бағалау кезінде ... мән ... Оның ... ... ... ... ... активтермен ағымдағы пассивтердің өтелу
дәрежесін көрсетеді. Бұл көрсеткіш қаншалықты жоғары болса, ... ... ... ... сенімділігі жоғары болады;
2) екіншіден, ағымдағы активтердің ағымдағы пассивтерден асып кетуі
ағымдағы активтерді (ақша қаражаттарынан басқасы) сату немесе жою ... ... ... ... ... болады. Бұл қарсы әрекеттің
қаншалықты күштірек болуы, ... үшін ... ... ... шетел компанияларында жұмыс істеуші капитал немесе ... ... деп ... өтеу ... ... ... ... күрт ауытқуы
мүмкін. Оның деңгейіне тиелген тауарлар мен көрсетілген қызметтермен есеп
айырысу ... ... ... ... ... ... ... және басқалар әсер етеді. Берілген
көрсеткіш үшін мына ... ... мән ... ... > 2.
Берілген шектеу кәсіпорынның өтімді құралдарға ... ... ... ... ... ... 2 ... қажет екендігін көрсетеді. Ағымдағы өтімділік коэффициенті барлық
айналым қаражаттарының бір ... ... ... тең кезеңдегі
кәсіпорынның күтілетін төлеу қабілеттілігін сипаттайды.
Осы көрсеткіштің нормативті ... ... ... ... ... Ол 1 мен 3 арасындағы шектерде болуы тиіс. Төменгі шегі ағымдағы
міндеттемелерді өтеуге жеткілікті ... ... ... ... ... болуы мүмкін.
Ағымдағы активтердің ағымдағы міндеттемелерден екі есе артық болуы
орынсыз болып саналады, себебі бұл компанияның өз ... ... мен ... тиімсіз пайдалануын көрсетеді.
Ағымдағы өтімділік коэффициентінің 2-ге тең нормативтік мәні
біздің елімізде есеп беру ... ... ... ескермей,
кәсіпорынның банкроттығы туралы шешім қабылдау үшін қажет ... ... ... ... ... ... ... мәні барлық
кәсіпорындар үшін бірдей, яғни шаруашылық субъектісінің ... түрі ... ... ... ... ... ... банкроттық анықтамаға жаткызуға
болады. Яғни, бұндай белгілермен анықтау дұрыс ... ... ... ... ... ... ... қаупі төнген кәсіпорындарды
бөліп көрсетпейді, Біздің елде де статистикалық ... ... ... бұл ... мәні ... мен ... бойынша
бөлшектеп, активтің өтімділігін талдауда қолдану керек.
Кәсіпорын өтімді қаржының ... ... ... ... ... ... Ол - ... нақты кәсіпорын үшін келесі факторларға
байланысты:
• кәсіпорын жэне оның қызметінің көлемі, мөлшері ... және ... ... ... ... ... ... қоры мол болады);
• өнеркәсіп және өндіріс салалары (өнімге деген ... және ... ... түсу ... ... цикл ... ... өндіріс көлемі);
• материал қорын қалпына келтіруге ... ... ... айналу
ұзақтығы);
• кәсіпорын жұмысының маусымдылығы;
• жалпы экономикалық конъюнктура.
Егер ағымдағы активтер мен қысқа мерзімді ... ... 1:1 — ... ... онда ... өз ... ... алмайды деуге
болады. 1:1 арақатынасы ... ... мен ... ... ... ... ... өтімділігінің әр түрлі
дәрежесін ... ... ... ... тез арада өтімді деуге
болмайды, яғни бұл жағдайда да кәсіпорынның каржылық ... ... Егер де Каго мәні 1:1 ... көп ... онда ... көздері есебінен құралатын бос ресурстарының едәуір ... ... ... ... ... болады.
Кәсіпорын кредиторлары тұрғысынан, айналым құралдарын құрудың осы
варианты аса жоғары бағаланады. ... ... ... ... ... ... өте көп жиналуы, қаржыларды дебиторлық
борышқа аудару кәсіпорынның активтерін шебер пайдалануымен байланысты.
Өтімділіктің әр түрлі көрсеткіштері тек ... ... ... әр ... ... кәсіпорынның қаржы жағдайының тұрақтылығын жан-
жақты сипаттап қана қоймай, сонымен бірге талдау хабарламаларының әр ... ... ... ... береді. Мысалы, шикізат пен
материал жеткізушілері үшін ... ... ... қажет. Осы
кәсіпорынды несиелейтін банк өтімділіктің аралық коэффициенттеріне (Карө)
көп көңіл ... ... ... ... ... акциялар мен
облигацияларды ұстаушылар кәсіпорынның қаржылық ... ... ... (Кағ ө,) ... бағалайды.
Көптеген кәсіпорындар үшін аралық өтімділіктің ... ... ... жоғары коэффициентіне сай келуі ... атап өту ... Бұл ... ... ... жинақ бөлшектер,
дайын өнімнің шектен тыс қорлары барлығына байланысты ... ... ... ... ақша ... ... әкеледі.
Осыдан, жалпы өтеу коэффициентінің жоғары ... ... ... ... ... ... тобына кіретін баптары бойынша,
жағдайын және динамикасын айқындау керек.
Осы мақсатта өндірістік қорлардың, ... ... ... айналымын есептеу керек.
Кәсіпорында аралық өтімділік коэффициентінің төмен және жалпы өтеу
коэффициентінің жоғары ... ... ... ... ... осы ... ... кабілетінін нашарлағанын
дәлелдейді. Өтімді қаржылардың айналым ... ... ... ... ... ... ... бағалау үшін осындай
төмендеу себептерін айқындау керек.
Осы кезде тұтынушының өнімдер мен ... ... үшін ... ... ... ... шикізаттың, материалдардың және
тағы басқа шектен тыс қорлануының себептерін жеке ... ... ... ... және ішкі ... болуы мүмкін. Бірақ, алдымен
өтімділіктің жоғарыда аталған коэффициенттерін ... ... ... және ... әр ... ... әсер ету
көлемін анықтау керек. Есептеулер 9-кестеде келтірілген.
Кесте-9.
«Биос» ЖШС-қ ағымдағы активтерінің өтімділік көрсеткіштері*, мың ... ... Жыл ... 2005 Жыл ... ... (+;-) (2гр.-1 гр.)
1. Ағымдағы активтер мың теңге, оның ішінде: 9342,932 13787,870
4444,9380
1.1. Ақша ... және ... ... ... салымдар 3306,732
13,775 -3292,9570
1.2. Дебиторлық борыш және басқа да активтер 531,9060 ... ... ... шығындарынсыз тауарлы-материалдық қорлар қосылған
басқа кәсіпорындардың жарғылық капиталға ... ... ... ... ... есеп және ұзақ ... қаржы салымдары .
5504,288 ... ... ... ... ... Мың теңге, оның ішінде: 9368,909
13772,077 4403,1680
2.1. Қысқа мерзімді ... мен ... - - ... ... ... Кредиторлық борыш 9364,909 13746,681 4381,7720
2.3. Басқа да ағымдағы міндеттемелер 4 25,396 ... ... ... - - ... ... ... коэффициенті (1.1. қ:2қ) 0,353
0,001 -0,352
3.2. ... ... ... ((1.1. қ + 1.2.):2 қ) ... ... Жалпы (ағымдағы) өтімділік коэффициенті (1.1. қ + 1.2 + 1.3 ... 0,997 1,0011 ... ... ... ... ... негізінде жасалған.
9-кестенің мәліметтері жыл аяғындағы ... жыл ... ... ... көрсетеді. Осылай, абсалютті өтімділік
коэффициенті 0,352 ... ... - 0,378 ... ... ал ағымдағы -
0,0041 пунктке өсті. Егер бірінші көрсеткіш жыл басында теорияға сәйкес, ал
екінші ең ... ... ... ... аз ... онда жыл ... ... деңгейі біршама төмендеді, сәйкесінше 0,001 және 0,031-ді
құрады.
Жалпы ... яғни ... ... ... жыл басында да,
жыл аяғында да ... ... ... ... ... және жыл басына
қарағанда 0,0041 пунктке өсті.
Келтірілген есептеулерден, жалпы өтеу коэффициентіне ... (0,78 есе ... ... ал ... ... (2,4 ... өсуі оң әсер ... көруге болады. Кредиторлық борыштың 1,4 есе және
басқа да ағымдағы міндеттемелердің 6,3 есе өсуі, ... ... ... ... осы ... ... әкеледі.
Осылайша, біз кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығының ... бірі - ... ... ... ... Ол
баланстың өтімділігіне тығыз байланысты. Сонымен бірге кәсіпорынның төлем
қабілеттілігіне басқа да факторлар - елдегі саяси және ... ... ... ... кепілдік және банктік заңдардың жетілуі, меншіктің
капиталмен қамтамасыз етілуі, дебиторлық борыш, кәсіпорынның қаржы жағдайы
жэне басқалар әсер ... ... ... ... ... ... ... түрде қарастыру маңызды, бұл талданатын ... ... ... бағалауға мүмкіндік береді.
2.4. Кәсіпорын табыстылығы мен іскерлік белсенділігін бағалау.
Кәсіпорынның табыстылығын зерттеу.
Табыс (пайда) табу кез-келген кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... негізгі өндірістік және
әлеуметтік дамуының көзі болып табылады.
"Табыстар дегеніміз - қаржының келуі немесе ... ... ... ... ... азаюы түріндегі есепті кезеңдегі экономикалық
пайданың ұлғаюы болып табылады, бұл акционерлер ... ... ... жағдайдағы капиталдың өсуіне әкеледі".
Кәсіпорынның табыстылығы абсолюттік және ... ... ... ... : өнімді (жұмыс, қызмет)
өткізуден түсетін табыс; жалпы табыс; негізгі ... ... ... және т.б. ... Ал ... ... ... сату көлемінің табыстылығы; өткізілген өнім табыстътлығы;
меншікті капитал табыстылығы және т.б. жатады.
Кесте-10.
«Биос» ЖШС-ң табыстылығын талдау
Көрсеткіштер ... ... ... жыл 2004 ... жыл
2005 Ауытқу (+,-) мың тг
А. Абсолютті ... ... ... ... ... Өткізуден түскен барлық
табыс сомасы 6896,606 ... ... ... ... құн) 1248,108 2677,339 1429,231
3.Негізгі қызметтен ... ... ... ... ... ... 193,28 -
10-шы кестенің жалғасы
4.Негізгі емес қызметтен түскен табыс 5,261 2,699 ... ... ... ... ... ... ... емес
қызметтен түскен табыс -36,994 87,345 ... ... ... табыс Салық салынғанға дейінгі табыс
-табыс салығы 36,994 47,618 -
7. Таза ... -36,994 47,618 ... ... ... табыстылығы Таза табыс / кәсіпорын активі ... ... ... ... ... Таза ... / ... активтер - 1,505 ... ... ... Таза ... / ағымдағы активтер
- 0,0034 ... ... ... ... Таза ... / ... ... орт. ... құны - 1,47 ... ... ... Жалпы табыс / ӨӨТТ 0,18 ... өнім ... Таза ... /
ӨӨТТ - 0,0046 ... ... ... ... ... Таза ... / ... капитал -
1,0041 -
«Биос» ЖШС-ң бухгалтерлік балансы және қаржы - ... ... ... есеп ... ... ... көріп отырғанымыздай 2003 жылды ... ... ... да ... ... табыстылығын
анықтау мүмкін емес. Тек сату ... ... ... ... Ал 2004 жылы ... ... жағдайы жақсарып жылды табыспен
жапты. Есепті жылы өнімді өткізуден ... ... 3 365,616 мың ... ... 1429,231 мың ... өсті. Жалпы табысқа әсер ететін факторлар
:
1. өткізілген өнімнің өзіндік құны;
2. өнім бірлігінің ... ... өнім ... ( саны ... ... өнім ... ... өзгерістер.
Таза табыстың өсуі өз кезегінде салыстырмалы көрсеткіштердің:
активтер табыстылығы, ұзақ мерзімді, ... ... ... негізгі
өндірістік қорлар табыстылығы, өткізілген өнім ... ... ... т.б.-ға әсер етеді. Есепті жылы аталған көрсеткіштер
табыстылығы ... Бұл оң деп ... ... табыс — мемлектттік бюджет
табысының көзі, екіншіден кәсіпорынның өндірістік және әлеуметтік даму көзі
болып табылады. ... ... ... ... ... ... мен ... тиімділігін
бағалау және талдау қаржылық талдаудың қорытынды кезеңі болып табылады.
Кәсіпорынның іскерлік белсенділігі қаржылық ... ең ... ... ... ... көрінеді. Іскерлік белсенділікті
талдау, кәсіпорынның өз қаражатың ... ... ... ... ... әр ... ... айналымдылық
коэффициенттерінің деңгейі мен қозғалысын зерттейді. Кәсіпорынның қаржылық
жағдайы активтерге ... ... ... тез ... ... ... ... болады. Елдегі экономикалық жағдай мен оған
байланысты шаруашылықты жүргізу ... ... ... әсер ... ... ... өтіп ... инфляциялық
процестер, кәсіпорындардың басым көпшілігінің жабдықтаушылармен, сатып
алушылармен реттелегн ... ... ... ... тыс ... ... соқтырады, бұл қаражат айналымын айтарлықтай бәсеңдетеді.
Қаражаттың айналымда болу ... ... ... ... ... ... кезекте, оның активтерін басқару стратегиясының
тиімділігімен (немесе жоқтығы) анықталатындығын айта кету ... ... ... баға ... ... ... ... пайдаланылған
тауарлы-материалдық қорларды бағалау әдістемесіне ... ... ... ... ... көп ... аз әсер ету ... ие
болады. Іскерлік белсенділік коэффициентінің кәсіпорынның қаржылық жағдайын
бағалау үшін үлкен маңызы бар, ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді. Оған қосымша, басқадай
бірдей жағдайда қаражаттың айналым жылдамдығының өсуі ... - ... ... ... ... ЖШС - ң ... белсенділігінің көрсеткіштері
№ Көрсеткіштер ... ... ... жыл 2004 Есепті
жыл 2005 Ауытқу
(+,-)
мың тг
1 ... ... ... ... ... /
жиынтық капитал 3,1 0,74 ... ... ... ... капиталдың айналымдылық коэффициенті Кск= ӨӨТТ
/ меншікті капитал 187,4 216,4 29
3 ... ... ... ... Кск= ӨӨТТ
/ ... ... 299,6 316,2 ... ... ... ... Кта= ӨӨТТ / ... 3,1 0,74 -2,36
5 Айналым қаражаттарын бекіту коэффициенті Кз= ... / ӨӨТТ 0,32 1,34 ... ... өнімнің айналымдылық коэффициенті Кг= ӨӨТТ / ... 3,31 0,76 -2 ... ... ... ... ... Кдз= ӨӨТТ ... берешек 3831,44 24,67 . ... ... ... ... ... Ккз= ӨӨТТ ... берешек 3,16 0,74 -2,42
9 Перманентті капиталдың айналым жылдамдығы К ... ... ... ... 187,4 216,4 ... ... ... ... ... Ида= ӨӨТТ / ... жасаушы капитал *
Негізгі қыз меттен түскен табыс / өткізілген өнімнің ... құны ... ... ... бухгалтерлік балансы және қаржы — шаруашылық
қызметінің нәтижелері туралы есеп ... ... ... - ... ... отырғанымыздай капиталдың жалпы айналымдылығы,
ағымдағы активтердің айналымдылығы, дайын өнімнің айналымдылығы, ... ... ... ... ... белсенділік
төмендеді. Бұлардың бәрі бір-бірімен тығыз байланысты әрі тәуелді. ... ... әсер ... ... ... ... ... айналымның бәсеңдеуі, айналу кезеңінің ... ... ... құнының өсуі, түскен түсімнің айтарлықтай өспеуі,
шаруашылық байланыстардың ... ... ... бұзылуы, сұраныстың
болмауы немесе азюы және т.б.
Іскерлік ... ... үшін ... ... ... ... ... құнды азайтуға тырысуы керек. Сонымен қатар айналым
капиталын бақылауға алып, жаңа ... ... алу, ... ... ... қайта қарауы керек.
IІІ Бөлім. Кәсіпорынның қаржылық жағдайын жақсарту жолдары
Ағымдағы және келешек жоспарды ғылыми ... ... ... ... ... ... ... экономикалық талдау жүргізбей
және келешекке негізделген болжауларсыз, кәсіпорын ... ... ... ... орын ... ... мен ... ғылыми түрғыдан негізделген жоспарды жасауға, басқару шешімінің
ұтымды нұсқасын таңдап алуға болмайды.
Қорларды үнемді ... ... мен ... шешімінің орындалуын
бақылау керек. Талдау тек фактілерді анықтау мен қол ... ... ... ғана емес, сонымен қатар кемшіліктерді, қателіктерді
анықтап алу және экономикалық процестерге шұғыл түрде әсер ету ... ... ... ... ... шұғылдығы мен әрекеттілігін арттыру
қажет.
Объективті жэне субъективті, ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... ... ... және ғылым мен практиканың
жетістіктерін ... ... ... ... ... тиімділігін
арттыратын резервтерді іздестіру.
Кәсіпорын жұмысының жоспарды орындауы, экономикасының дамуының қол
жеткен деңгейі, ... бар ... ... мен оның өнімдер мен
қызмет рыногындағы жағдайын ... ... ... ... ... бизнес-процестерді басқару жүйесінің тиімділігін арттыруға ықпал
етеді.
Есепті ... ... ... басшы өзінің бухгалтериясынан
кәсіпорын жұмысының қорытындысы бойынша қаржылық құжаттарды алып отырады.
Оларды айқын талдау басқару ... ... ... ... ... ... ... жақсарту бойынша бірқатар ұсыныстар келтіріледі :
Біріншіден, қандай да болмасын қаржылық талдауды кәсіпорынның
қаржылық ... ... жөн. ... ... ... ... ... қаржылық сипатын, олардың ... ... Оның ... ... ... ... қарағанда
маңыздырақ, өйткені ... ... ... сипаттайды және
белгіленген нәтижелерге жету қабілетін немесе қабілетсіздігін көрсетеді.
Қаржылық мониторингтің міндетіне қаржылық көрсеткіштерді ... ... бір ... ... ... айналымдылық және т.б.
және олардың тенденциясы. Осы және басқа да ... ... ... ... ... тілі ... табылады, сондықтан оларды білу
және түсіну ... ... ... ... ... ... ... керек.
Қаржылық мониторинг өткізу үшін мынандай құжаттар керек: баланс
(№1үлгі); кәсіпорынның қаржы-шаруашылық ... ... ... ... ақша ... қозғалысы туралы есеп (№4үлгі).
Тереңірек талдау үшін бухгалтерлік есептің қосымша ... ... ... жеке ... ... ... қарағанда өз
баланстарын жүргізбейді, өйткені бұны ... деп ... ... ... ... ... бағалау мүмкіндігінен айырылады. Оны олар,
әдетте, «тірі» ақшамен, не болмаса өндірілген өнімнің көлемі мен ... ... оны ... ерекшелендіре алатын басқа да көрсеткіштер
бойынша бағалайды.
Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ең аз
мерзім бір жыл, ал талдау кезеңі бір тоқсаннан аспауы тиіс.
Екіншіден, баланс баптарының ... ... ... ... ... тенденциясының кезеңдер бойынша өзгеруі кәсіпорын
қызметінің нақты ... бере ... ... ... кезеңдер
бойынша салыстыруды бір графикпен жүргізген дұрыс болады: баланс валютасы;
айналымнан тыс ... ... ... ... меншікті
көздері; ұзақ мерзімді міндеттемелер; қысқа мерзімді міндеттемелер.
Үшіншіден, талдауға қарап кәсіпорын қызметінің жалпы сипаттамасын
беруге ... ... ... ... барлығы қалай болса да тек екі
парметрмен ғана: активпен және кредиторлық берешекпен ... ... ... баланс активіне кіретін баптардың жай ұлғаюы ғана ... ... ақша ... ... ... ... жиынтығы
түсіндіріледі.
Кәсіпорын үшін ең жақсы ара-қатыс активтің ... ал ... ... ... табылады. Тамаша жағдай, дегенмен әрдайым осылай
бола бермейді. Кәсіпорын тұрақты ... қала ... ... егер де ... және осы ... оның өсу ... ... берешектің өсу
жылдамдығынан тезірек болса. Кәсіпорынның тұрақты жұмыс ... мына ... ... мүмкін, активтің азаюы кредиторлық берешекке қарағанда
азырақ болса.
Ең ... ... - ... ... ал ... ... ... де бұл тенденция болса онда, осы екі ... - ... ... ... ... әсер етуі бойынша басшылардың ... ... ... ... мұндай құбылыс кенеттен пайда
болмайды. Әдетте бұл ... ... ... ... түсінбеуі
салдарынан немесе қаржы тұрғысынан білімі таяз болып, соған байланысты
назарын басқа көрсеткіштерге аударуы салдарынан ... ... ... пен
кредиторлық берешекті басқару тұтқаларын жетілдіру керек.
Төртіншіден, табыс пен шығындар туралы есептің шегіндегі қаржылық
коэффициенттерді талдау өте ... ... пен ... ... ... ... мысалы түскен ақша мен шығындар динамикасынның қатаң белгіленген
тенденциясы жоқ ... және ... әр ... неше ... өзгеріп
отыратынын көрсетіп отыр. Кейбір кезеңдерде өсіп отырады, ал кейде -
төмендеп ... ... ... қаржылық сипаттың осы кезеңдегі теріс
тенденциясы жалғаса беруі мүмкін. Бұл кәсіпорын басшысының өндірістік ... ... ... ... ... алмай отырғандығын көрсетеді.
Бесіншіден, ақша қаражаттарының қозғалысы ... ... ... ... ... мен ... қызметі туралы ақпарат
бере алады. Басшылар «тірі» ақша көбейе ... ... ... ... Дәл ... кезеңдерде кэсіпорынның құлдырап қалуына алып келетін
шешімдер ... Тек ақша ... ... туралы есепті
талдау ғана басшылардың ақша ағымын басқаруға қабілеттілігі туралы ... бере ... ... ... ... ... - ұзақ мерзімді
жоспардың және ... ... ... зерттелген жоспардың болмауы.
Инвестициялық жоспардың болмауы кәсіпорынды ақшаның ... да ... ... ... жасағысы келмеген басшылар нарық әсерін ... ... ... ... ... ... ... етеді. Мұндай
жоспарлар ең болмаса үшеу болуы тиіс. Біріншісі ... ... - ... жағдайға, ал үшіншісі - ойдағы ең жақсы мақсаттарды
жүзеге асыруға ... Және де ... ... екіншінің құрамдас
бөлігі, ал екінші - үшіншінің ... ... ... ... Бұл ... ... ... шарты.
Алтыншыдан, қаржылық талдаулар кәсіпорын басшыларының күнделікті
жұмысы болуы керек. Кәсіпорынға өзінің қаржылық жағдайын ... ... ... ... дәл ... және олардың әрқайсысына жеке
әсер ететін ... ... ... ... ... үшін ... ... қосымша басқару есебіне көшу керек.
Кәсіпорында басқару есебін енгізу жыл ішіндегі оның ... ... ... ... ... ішкі ... ... факторлар
(тиімді маркетинг; ағымдағы шығындардың тиімді құрылымы; ... ... ... ... өнім ... ассортиментінің қажетті деңгейде
диверсификациялануы; тиімді өндірістік менеджмент). Инвестициялық факторлар
(тиімді қор портфелі; ...... ... ... ... ... менеджмент). Қаржылық факторлар (тиімді қаржылық
стратегия; активтердің тиімді құрылымы ... ... ... ... ... ... ... көздері үлесінің төмен болуы;
дебиторлық қарыздың төмендеуі; капитал құнының төмен болуы; тиімді қаржылық
менеджмент).
"Биос" ЖШС 2004 ... ... ... ... орай мынадай ұсыныстар
жасауға болады: түскен ... ... ... ең ... ... санын көбейту; тауарлар сапасына мұқият болу керек; сатылатын
тауарлар ассортиментін кеңейту; өткізілетін өнімнің ... ... ... ... ... кемітудің басты факторлары: ... ... ... ... материал, отын, энергия және еңбек сиымдылығын
төмендету; ... және ... ... ... технологиялық
процестерді қуаттылықпен негізгі қорларды пайдалануды жақсарту және т.б.
Сонымен қатар, серіктестіктерді дұрыс таңдау; ... ... ... ... ... ... нақты еңбекті ұтымды
пайдалану; ақша жұмсалуына, дебиторлық және кредиторлық берешек сомаларына
бақылау ... ... ... ... болғандарға және ірі сомаларына мұқият
болу; кезең шығындарын азайту; ... ... ... ... ... тауарды өткізуді дұрыс ұйымдастыру; қосымша қаражат
тарту; негізгі қорларды пайдалануды жақсарту және ... ... ... оның ... бөлігінің үлкен мөлшерде
болуы айналымның бәсеңдеуіне әкеліп соқтырады. Егер мерзімі өтіп кеткен
сомалар бар ... онда ... ... алу ... ... ... ... Дебиторлық борыштың пайда ... ... ... ... ... ... ... дебиторлық борыштың
уақытысында өтелуін үнемі бақылауында ... ... ... өсуі кәсіпорынның қаржылық жағдайына кері
әсер етеді. ... ... ... ... ... ... ... ірі сомасына, олардың пайда болу себептеріне назар аударуы
керек. Олар: ... ... ... ұйымның қате несиелік саясаты;
серіктестерді дұрыс таңдамау; кейбір тұтынушылардың ... ... ... ... болуы; сату көлемінің өте жоғары ... ... ... ... ақша ... ... түсуіндегі
қиындықтар және т.б.
Дебиторлық борышты басқару үшін оны есепке алып, талдау (көлемі,
мерзімі, ... ... ... ... ... шешім қабылдау керек.
Сонымен қатар оларды төлемеу себептерін анықтау керек.
Кәсіпорнның төлем қабілеттілігіне әсер ... ... ... өнімге деген сұраныс, кәсіпорн ... ... ... конъюнктура, саяси жағдай, ақша нарығының жағдайы, ... ... ... ... ... ... ... борыш
көлемі және т.б.
Кәсіпорын төлем қабілетті болуы үшін: түскен түсімді көбейту;
сатылған тауарлардың өзіндік ... ... ... ... ... тауарлардың бәсекелестік қабілетін арттыру; дебиторлық борышты
бақылау; ... ... ... ету; ақшаның сақталуы және мақсатты
жұмсалуын тексеру; ... ... ... ... ... ... түскен түсімнің толық кірістелуін тексеру; төлем тәртібінің
сақталғанын тексеру; банктегі есеп айырысу ... ... ең аз, ... ғана сақтау керек.
Төлем қабілетсіздіктің себептері мыналар болуы мүмкін:
• өнімді өндіру және сату көлемінің ... ... ... ... ... азаюы және соның нәтижесі ретінде — кәсіпорынның өзін-
өзі қаржыландыруының меншікті көздерінің жетіспеуі;
... ... ... ... ... ... айналдыру, жоспардан тыс және уақытша қаржыландыру көзі жоқ басқа
да мақсаттағы қорларға ... ... ... ... ... ... салықты мерзімінде немесе толық төлемегені үшін ... салу ... ... ... ... ... ... анықтау үшін
ақша қаражаттарының кірісі мен шығысы ... ... ... маңызы зор. Ол үшін ақша қаражаттарының ... ... ... ... қаржы бөлімінің деректерімен салыстырады.
Ең алдымен операциялық, инвестициялық және қаржылық қызметтен ақша
қаражаттарының ... ... ... ... ... және ... себебін анықтап алу керек. Ақша қаражаттарының пайдаланылуына
айрықша назар аудару керек, өйткені ... ... ... ... күннің өзінде де ақша қаражаттарын артық және ұтымды емес ... ... ... ... ... қаржылық бюджетінің шығыс бөлігі әр бабы бойынша
дұрыс немесе ... ... ... ... ... ... отырып
талданады. Талдаудың қорытындысы бойынша ... ... ... ... ... ету үшін ақша ... кірісін
жоспарланған түрде көбейту резервтері айқындалуы тиіс.
Ағымдағы кезеңде ақшалай активтер сомасының ... ... ... ... ... ... мүмкін: қысқа мерзімді ... ... ... дебиторлық қарыздың жалпы көлемін азайту
мақсатымен оны қайта қаржыландыру; дебиторлық қарыз айналымын жылдамдату;
тауарлы - ... ... ... ... ... ... -
материалдық қорлардың маусымдық және сақтандыру қорларының көлемін
қысқарту.
Кәсіпорынның іскерлік ... мен ... ... және ... қаржылық талдаудың қорытынды кезеңі болып ... ... ... белсенділіктің төмендеуі байқалды. Оған әсер
еткен факторлар: қызмет жасаушы (айналым) капиталдың айналымның ... ... ... ... ... өзіндік құнының өсуі, түскен
түсімнің ... ... ... ... ... ... бұзылуы, сұраныстың болмауы немесе азаюы және т.б. ... ... үшін ... сатудан түскен түсімді өсіріп, өзіндік
құнды мейлінше азайтуға тырысуы керек. Сонымен қатар ... ... ... жаңа ... ... алу, ... ассортиментін, тауар
саясатын қайта қарауы керек.
Кәсіпорынның дамуы дұрыс жоспарланған өткізу саясаты ... ... ... ... болуы мүмкін.
Таурларды өткізу жүйесін таңдау ең маңызды шешімдердің бірі болып
табылады. Кәсіпорын үшін ең тиімдісі тікелей тұтынушыларға тауарларды ... ... ... ... болуы және делдалдар қызметін
пайдалану болып табылады.
Өткізу ... ... ... ... ... ... ... тұтынушылардың тапсырысын орындаудың кешенділігі, дер кезінде
орындалуы мен толықтығы; ... ... ... ... ... ... шекті шығындардың минимумы, дефектісі бар тауарлардың
орнын толтыру мүмкіндігі және сервистің ұйымдастырылуы; ... ... ... ... ... ... ... мынаны қамтамасыз етеді:
• өнімнің (тауардың) нарықта ... ... ... ... әсер ... ... ... алу;
• өнімді тарату жүйесінің табыстылығы.
Кәсіпорынның өткізу ... ... ... үшін ... ... ... керек :
• сауда бюджетін құру, тауарлардың сату ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру;
• айналым мен өткізу бойынша тұтынушылар нарығының құрылымындағы
ауытқулар мен маусымды ескере ... ... ... және ... ... ... ... тұтынушылар қажеттілігін зерттеу;
• неғұрлым падалы жабдықтаушылар туралы, сонымен қатар ... ... ... туралы ақпараттарды жинау;
• баға саясатын үнемі жетілдіру.
Сату (бөлшек) ... ... ... ... ... ... альнған құн (шот, тауарлы-транспорттық накладной, кедендік
декларация құжаттарымен қуатталған) жабдықтаушылардан сатып алынған құн;
• акциз ( ... ЖШС оны ... ... ҚҚС ( ... ЖШС ҚҚС- нан босатылған );
... ... (5-10 % ... ЖШС ... ... ... және ... бағалау әдісін
таңдады.
Кәсіпорынға басшылық ету әдістері нарықтық экономиканың даму
дәрежесіне сәйкес болуы ... ... ... бір ... ... ... Кәсіпорындарды басқару икемді, әрқашан басты мақсатқа
жетуге және сонымен бірге әрбір нақты ... ... ... тиіс. Кәсіпорынға басшылық етудің міндеттері де практиканы терең
зерттеудің негізінде ... одан әрі даму ... ... ... шапшаңдату үшін өндіріске әсер етудің сол кезең үшін аса маңызды
экономикалық тұтқаларын пайдалану болып ... ... ... ... ... ең ... ... қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... ... егер де өзінің жұмысында белгілі бір принциптерге
сүйенсе және қажетті бернесін ... ... ... ... ... орай ... негізгі міндеттеріне жататындар :
• жоғары сапалы өнімдер өндіру, оларды жүйелі ... ... ... бар ... мүмкіндіктеріне, сұранысқа сай қызмет көрсету; өзара
алмасушыларын ескере отырып, ... ... ... ... бет алысының стратегиясы мен тактикасын ... ... ... ... ... өзгертіп отыру;
• ғылыми-техникалық ... мен озық ... ... және ... ... кеңінен енгізу; Ғылыми-техникалық
прогрестің жетістіктерін іске асыру - бұл бір жағынан ... ... және ... оның ... отын - ... ... көптен-көп
пайдалану, ал екінші жағынан тиімді жаңа машиналарды, жаңа технологиялық
процестерді іске ... ... ... ... негізгі қорлардың тозу
ысырабын азайту оларды жақсылап пайдалану жолымен, негізгі ... қор ... ... ... ... коэффициентін арттыруы мүмкін; бұл ... ...... ... ... қорлардың құрылымын
жетілдіру, жабдықтардың әр түрлі бос ... ... ... және ... ... ... ... жаңа нысанын
дамыту есебінен мүмкін болады;
• өз ... ... ... ... ... ... еңбектерінің үлкен маңыздылығы, олардың тіршілік деңгейлерін арттыру,
еңбек ұжымдарына қолайлы саяси-психологиялық ахуалды жақсарту;
... ... ... ... ... ету, кәсіпорынның жақсы атағын қолдау; баға ... ... және ... да ... іске ... ... іс-әрекетінің негізгі үш бағытын жүзеге асыруы
керек:
... ... ... ... ... шығындары неғұрлым аз
болған сайын кәсіпорын өз ... ... ... қарағанда
төмендете алады. Соның нәтижесінде бұл өнімнің рыноктағы үлесі ... ... ... стратегиясын жоспарлағанда өндірісті және жабдықтауды
жақсарту шараларын жаңа технологияны ... ... ... ... ... ... ... түрде төмендету - кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... табылады. Ұлттық экономиканың
барлық ... ... ... ... мына ... ... айтуға болады :
1) ғылыим-техникалық ... ... ... ... және ... ... жетілдіру;
3) экономикалық поцестерді мемлекет тарапынан реттеу.
• өнім ... ... ... Бұл ... ... - ... ... сапасын жақсарту, тұтынушылар бағасы жоғары
болса да, сапалы өнімді таңдайды. Сондықтан да бұл ... ... ... да өз өнімінің сапасын жоғарылатуды көздейді. Ол ... ... ... ... ... жүйесі болуы керек;
• кәсіпорын өз қызметін ... ... бір ... ... Бұл бағытты таңдаған кәсіпорын рыноктағы бір өнім ... ... ... ... ... өндірісті ұйымдастырады, яғни осы
өнімнің ... ... ... ... осы өнім өндіруіне жеке мамандану
саясатын жүзеге асырады. ... ... ... ғана емес, тек оның бір
бөлігіне ... ... оның ... қызмет етеді.
Қорыта айтқанда, ең маңыздысы, кәсіпорынның барлық фунциялары
жоспарланған стратегияны ... ... және ... ... мақсаттарына
жетуге бағытталғаны жөн.
Қорытынды
Кәсіпорын қоғамдық қажеттілікті қанағаттандыру және ... ... өнім ... ... ... және қызмет көрсететін
экономикалық дербес ... ... ... ... жүйе ... ... бас ... болып табылады. Онда ұлттық экономиканың
негізгі экономикалық ... ... ... жүзеге асырылады.
Кәсіпорынның мақсаты өзінің өндіретін ... ... ... ... ... ... алудағы жүйені нығайту қажет. Осы ретте ескеретін жай,
межелеген өнімді өндіру немесе қызмет ... үшін ... ... еңбек,
материалдық және қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілу керек. ... ... күші - ... Ол ... ... сапасын
жақсартуды және өнімнің бағасын арзандатуды ... ... ... ... толық енгізуді, отандық техниканы,
технологияны, өндірісті және еңбекті ... ... ... ... үлкен ықпалын тигізеді. Ірі фирмалармен салыстырғанда ... ... ... ... ... ... Оларға жоғары
серпінділік, ықшамдылық, өндірістің ... ... ... тән. Кіші ... жаңа ... ... ... кәсіпшілігін -жалғастырады, кіші қалалардың экономикалық ... ... ... ... шаруашылық қызметі тиімділігінің бағалылығы басқарушылық
және кәсіпкерлік шешімдердің қажетті шарттары болып ... ... ... ... ... ... ... бірі -
бухгалтерлік баланс. Онда ... ... мен ... жағдайын, оның
шаруашылық қызметіндегі нәтижелілігінің жыл ішіндегі деректері көрсетіледі.
Кәсіпорынның және ... ... ... ... талдау жасау үшін
түрлі әдістер мен көрсеткіштер ... Ең ... ... ... және олардың қайтарымын сипаттайтын ... ... ... ... ... кәсіпкерлік белсенділігін
қамтитын көрсеткіштер, ... ... ... мен ... ... жүйесі жатады.
Өндірістің тиімділігін анықтау тиімділіктің өлшемін белгілеуден
басталады. Ол ... ... даму ... сай қол жететін
нәтижелілікті барынша көбейту немесе өндірістік шығындарды барынша азайту
қажеттілігінен шығады. ... ... - бұл ... ... ... ... кеткен барлық шығындардың сомасы. Өндірілген өнімді (тауарды)
сатудан ... ... ... өзіндік құнның құрамына кірген, өндірісте
тұтынылған элементтер шығынының орны толтырылады, ал ... ... ... ... ... дамытуға жұмсалады.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы төлем қабілеттілігі, табыстылығы,
активтерді пайдалану тиімділігі және ... ... ... ... ... ... жағдайында қаржы
тұрақтылығы жағдайына жету үшін кәсіпорынға активтердің құрылымын жақсарту,
атап айтқанда тиімсіз пайдаланылатын ... ... ... тұрақты
активтерді қысқарту, дайын өнім және материалдар, шикізат қорлары көлемін
оңтайландыру керек. Сонымен қатар қаржылық ресурстар ағымдарының ... ... ... мен ... күшейту керек. Кәсіпорын үшін ең ... ... ... ... ... қалыптастыру болып
табылады.
Мемлекеттік саясат кәсіпорын өзінің қызметінің тұрақты ... ... үшін ... ... ... ... ... сыртқы ортасында жағымды жағдайларды жасау үшін ... ... ... ... ... нарықтық инфрақұрылымды,
сақтандыру және қор ... ... ... ... Бұдан басқа,
кәсіпорындарды қолдау мақсатында амортизациялық және инвестициялық саясатты
қамтитын реттеу әдістерін ... ... ... бұл ... ... қаражттарды
салуға көмектеседі.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. ... М.С. ... ... ... ... ... ... пособие. - 2-е изд.испр. - М.: Изд. ... ... ., 2000.- 265 ... ... Д.Б. Управление финансовой устойчивостью предприятий в
переходной экономике (на примере ... ... ... 2002. — 141 ... ... К.Ш. және т.б. ... қаржылық жағдайын талдау:
Оқу құралы / Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Э.Т., Жұмағалиева Ж.Г. -Алматы ... 2001. — 330 ... ... К.К. ... анализ предприятия: Учебн. КазАТК,
Алматы, 2003
5. ... К.К., ... С.Р. ... финансы. Учебник.
-Алматы: Алматинская академия экономики и статистики, 2004. - 512 с.
6. Ковалев В.В. ... ... ... и прцедуры. - М. ... и ... 2003. — 560с. ; ... ... Н.П. и др. ... ... экономической деятельности
предприятия. Учебн. пособие, М., 2003
8. Любушин Н.П. и др. ... ... - ... ... : Учеб. пособие / Под ред. Н.П. ... ... / ДАНА 2000. -471 ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... ... Оқу
құралы - Алматы: Экономика, 2003. - 252 б.
10. Прыкина Л.В. Экономический ... ... : ... - ... ... Радионов А.Р. Управление бытовыми запасами и ... ... ... ... ... ... Г.В. Анализ хозяйственной деятелъности предприятия:
Учебн. М.,2000
13. ... Г.В. ... ... деятельности предприятия:
Учебник.- 2-е изд., испр. И доп. - М. : ... - 400 с. ... ... ... менеджмент, № 4, 2004
15. Финансовый менеджмент, № 1, 2004
16. Чимгентбаева Г.К. Реструктуризация предприятия: ... ... ... из ... (на ... ... Республики Казахстан). - Дисс.канд.экон.наук. Тараз,
2003.-124с.
17. Экономический анализ: ... / Под ред. Л.Т. ... - ...

Пән: Бухгалтерлік іс
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 63 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын бағалау туралы68 бет
Жасыл микробалдыр CHLAMYDOMONAS REINHARDTII-дің пигментті мутанттық штаммдарын алу2 бет
«Казиндустрия» ЖШС персоналының еңбек потенциалының қалыптастыру, бағалау және оны дамыту мақсатындағы іс-шаралар жүйесін талдау, оны жетілдіру бойынша ұсыныстар жасау66 бет
Еңбек потенциалын қалыптастырудың теориялық негіздері92 бет
Жүк тасымалдау тиімді моделдеу26 бет
Клеткадағы электрогенездің механизмі12 бет
Қозу импульстерінің жүйке талшықтарымен таралуы14 бет
BIOS19 бет
«Ферменттер биосинтезі »7 бет
«өсімдік жасушаларын биосинтездік өнеркәсіпте пайдалану.»15 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь