Міржақып Дулатұлы

Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Міржақып Дулатұлы . публицист, ақын.
2. Көрнекті қоғам қайраткері
3. Алаштың ардақтысы
4. Міржақып Дулатов «Қазақ» газетін ұйымдастырушылардың бірі
5.«Айқап» және Міржақып
6. Міржақыптың ақындық шеберлігі
Қорытынды
        
        Жоспар
Кіріспе
Негізгі бөлім
1. Міржақып Дулатұлы – публицист, ақын.
2. Көрнекті қоғам қайраткері
3. Алаштың ардақтысы
4. Міржақып Дулатов «Қазақ» ... ... ... және ... ... ... ... курстық жұмысымның тақырыбы – «Міржақып Дулатұлы – ... ... ... ... ... ... шығармаларын
кеңінен насихаттау.
Курстық жұмысымның мақсаты – қоғам ... ... ... жанын
пида еткен, «Оян қазақ!» деп елінің қамқоршысы бола ... ... ... ... ... шығармаларының сан-қырлы жақтарын, өз дәуірінің
үні екенін, ақындығын, публицистикаға қосқан ... ... ... ... жұмысымның міндеті – Міржақып шығармаларындағы қазақ ... ... ... ...... ... ... отырып, қызмет
жолын кеңінен оқыту және оқушы бойында патриоттық сезімді тәрбиелеу.
II. ... ... ... қайғы,
Санасын
сырқыратса кім ұйықтайды!
Бұл қазақ
бір жақсыны ұмытпаса,
Дулаттың
Міржақыбын ұмытпайды!
Ж. Әбдірашұлы
Үстіміздегі ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы қазақ ... ... ... орны ... ірі ...... ... Қазақ
зиялыларымен бірлесіп қазақ халқының азаттығы үшін ... ... ... ... ірі ... ... ... қоғам қайраткері,
Алаш идеологиясын қалыптастырушылардың бірі. ... ... ... ... саяси ой - пікірді қалыптастыру үшін «Қазақ», «Сарыарқа»,
«Алаш» газеттері ... ... зор ... ... ... ... ... олардың ой - санасының жетілуіне қажетті мәдени-ағарту саласында
жүргізген қызметтері есепсіз ... ... ... жан – ... қалыптасуы ғасыр басындағы саяси
оқиғалармен байланысты болғаны белгілі.
Қоғам тарихындағы, халық тағдырындағы ... ... көп ... өмір ... де, ... «ұлтым» деуден, оның қам – қарекетін
ойлаудан бір сәт те айнымаған, осы ұлы мұратқа өзін де, ... да ... М. ... ... ... зор ... қазына қалдырған қаламгер.
Қоғамдық, творчестволық қызметі күрделі ХХ ... бас ... ... ... ... ... атануға қай тұрғыдан
болмасын толық құқығы бола тұра, қайта құру кезеңіне дейін тіпті оларға
тарих көшінен алатын өздеріне тиесілі ... беру ... реті ... халық
жадынан біржола сызып тастауға тырысқан күштер де болды. Олар белгілі
дәрежеде өз ... ... ... ... ... ... Ә. Бөкейханов, А.
Байтұрсынов сияқты көрнекті өкілдерімен бірге ... ... ... бірі болды.
Ұлттық интеллигенцияның алғашқы буынының халық тарихында алатын орнын
анықтау енді ғана қолға алынған шаруа. Қазақ қоғамдық ойына ... ... ... ... Міржақып пен замандас, «жаңа жылдың басшысы – қоғамдық
қайғы – ... бой ... ... құлдық халінің өзгермесін терең
түсінген, түсініп саналы іс - әрекетке бет ... ... ... ... бұл ... ... терең ұғынған Міржақып:
Ия алла! Талапкердің бақытын аш,
Ақ жүрек пайдалы іспен атағын шаш,
Ұлтына қараңғыда ... ... ... ... ... ... ... жолың болсын мынау:
Азаттық, ағайындық, теңдік сұрау,
Тайсалмай дұрыстыққа жанды қисаң,
Борышы адамдықтың сонда тұр ау!
Деп замандастарына іздеген ... ... ... ... Тура осы ... жарыса Мағжан да айтқан болатын:
Жол ұзақ, жақын үшін жаннан көштім,
Бауырдың халін көріп бейнет кештім,
Құшақта, сүй, күй, жыла ... ... ұзақ ауыр ... ... айтқанда бұл үрдес, сабақтас ойлар Міржақып пен Мағжанның аузымен
айтылған сол буынның халқы алдында берген ... ... ... ... Дулатовтың азамат, жазушы, қайраткер ретінде қалыптасуы,
талант қуатының ... ... ... ... тұс ... Оның себебі
де бартын. Тарихта орын алған фактіні объективті жазылған ғылыми ... аша алуы ... Олай ... ... орыс революциясының тікелей
ықпалымен азаттық қозғалыстың жаңа сатысына көтерілген қазақ қоғамының он
үшінші жылдан бастап ... ... ... ... айналған «Қазақ» газеті
екені де рас. Газет сол ... ... ... ... ең ... ... ... есею мектебі болды десек ... ... ... ... ... ... ... үйретуге, көндіруге
тырысқанымен, бірақ өзі негізгі ... ... ... алып, халықпен
бірге адасып, бірге есейгені де шындық. Сол қазақ ... көш ... тер ... ұлттық «Қазақ» газетінің басылымның басында тұрған үштің
бірі Міржақып Дулатов еді.
Міржақып газетке келгенге дейін де саяси, әдеби жұмысын үлкен ... ... ... оны көзі ашық ... ... ... «көзі ашық»
патша жандармериясының назарына іліктірген «Оян, ... ... сол ... ... ... есігін ашып, тұз – дәмін татқан жігіт ағасы ... ... А. ... Ә. ... сияқты саяси күресте біраз белден
асқан, ысылған танымал қайраткерлермен қызметтес болуы оған көп тәжірибе,
сенім беріп, байыта ... ... ... ... ... ... ойының ең белсенді
өкілдерінің ұлттық басылым редакциясында тоғысуы кездейсоқтыққа
жатпаса ... ... ... ... ... ХХ ғасырдың бас кезінде
қазақ жерінде қалыптасқан саяси және әлеуметтік ахуал, соның нәтижесінде
ұлттық мүдделердің ... ... ... ... ... ... кең бұл үшеуінің мұнда тоғысуы оларға сол
тарихи кезеңдегі ... ... ең ... ... ... тілімен бүкіл қоғам алдына қойып, оларды қоғам болып ... ... ... тудырған еді. Тарихи тұрғыдан алғанда бұл
қазақ ... үшін жаңа ... ... ... Бірақ бұл мәселеге
байланысты ... ... ... ... ... ... ... ең
негізгі шындық сол - Әлихан, Ахмет және Міржақып үшін ... ... ... те ... ... жолындағы құрал ғана болатын.
Олардың газет бетінде жарияланған көлемді дүниелерінен ... ... ... сол негізгі мүддеге қызметке қойылды. Ортағасырлық мешеу
феодалдық тәртіптер үстемдік құрған ... ... ояту және ... бұл ... ... ... 1917 ... дейін азаттық қозғалыстың
бағыт беруші рухани басшыларына ... да рас ... ... да Ә. ... А. ... М. ... және ... кезеңдегі қазақ интеллигенттері қол қойған саяси документтерге бүгінгі
биіктен емес, сол ... ... ... ... ... қарау ғана
оларды марксистік методология тұрғысынан түсінуге және ... ... ... ... азамат, жазушы, қайраткер ретінде қалыптасуы,
талант қуатының толық ... ... ... тұс ... Оның ... ... ... орын алған фактіні объективті ... ... ... аша алуы ... Олай ... ... орыс революциясының тікелей
ықпалымен азаттық қозғалыстың жаңа сатысына көтерілген ... ... ... ... ... рухани бағыт беруші орталығына айналған «Қазақ» газеті
екені де рас. Газет сол тарихи ... ... ... ең ... ... интеллигенциясының есею мектебі ... ... ... ... ... ... жатқан қазқты оқытуға, үйретуге, көндіруге
тырысқанымен, бірақ өзі негізгі ... ... ... ... ... адасып, бірге есейгені де шындық. Сол қазақ елінің көш ... тер ... ... ... ... ... басында тұрған үштің
бірі Міржақып Дулатов еді.
2.1.Көрнекті қоғам қайраткері
Міржақып Дулатұлы 1885 жылы 25 қарашада бұрынғы Торғай ... ... ... ... ... қазіргі Қостанай облысының Жангелдин
ауданында, Қызбел деген ... ... ... ... ... оқыған, өз дәулеті өзіне жетерліктей
дөңгелек қана ... бар, ... адам ... ... ... ... ... мұсылманша, сонсоң орысша оқытып, заң ... ... ... кіші ... Міржақыпты да сол дәстүрмен ә дегенде ауыл
молдасына ... ... ... ... ел ... атап кеткен – Ж. Ы.) өз
айтуынша, екі жыл азап ... ... ... ала ... ... ... ... шығарып алып, ауылдық мектепте орысша оқытатын ... ... ... ... ... білімге көзімді ашқан сол кісі еді», - ... ... бір сөзі оның өнер – ... жолындағы ұзақ жылдар бойы жемісті
ізденістерінің бастауы дәл сол ... өз ... ... аңғартса
керек.
Демек, жаңағы Мұқан мұғалім де, одан ... ... ... – Ж.
Ы.), Асқарлар да мың сегіз жүз ... ... ... ... ... ... – егер ресми атымен атасақ, Торғай қаласындағы уездік
орыс – ... ... ... еді. Сол ... ... есігі енді
ағаларының ізін басып келген шәкірт бала Міржақыптың алдынан ашылып еді.
Сөйтіп, екі ... ... он екі ... ... ... қалған жас
өспірімнің бұдан былайғы тәрбие қамқорлығы Асқар ағасының мойнында
қалады. 1897 жылы ол Торғай ... ... екі ... орыс – қазақ
мектебіне түседі де, бес жыл оқып, 1902 жылы оны ойдағыдай ... ... алты – жеті жыл бойы ел ... ауыл ... бала ... ... жасындағы ұстаз жігіттің кейінгі өмірінде кеңінен өріс
алған белсенді әлеуметтік, саяси, шығармашылық ... ... осы ... Міржақып туралы сөз қозғағанда біздің де жітірек ... ... ... ... ... ... ... жиырмаға толмаған балаң жігіттің бойында осы екі қасиеттің екеуі
де бар еді. Оның ... ... ... ... де, күн ... көзі ... ... айтқысы келген әсерін де жұрт ... ... ... ... ... табиғаттың бағалы сыйындай ақындық дарын да
жігіт бойынан белгі бере ... ... ... ой мен ... ... өз ... сәтті ұштастық тапқан
жайсаң жас алыс қияндарды аңсаған ... ... ... кең өріс ... мақсаттар мен асыл мұраттар жолында құлаш сермейтін даңғылға қарай
асықты.
Ол кезде Міржақып осынау тың сонарда ... із ... ... ... есімін де еміс – еміс естіп жүретін. Өйткені жақсының аты әрбір
қыр асқан сайын өсіп, ... ... ... ... осы ... ... ... Байтұрсынның ұрпағы Ахметтің сонау Қостанай – Омбы ... атақ – ... ... ... да жаңғырығып жатпауы мүмкін емес
еді.
Ынтық көңілге соны нысана етті ме, әлде қалың өмірдің қайнаған ортасын
аңсады ма, қалай болғанда да ... 1904 жылы алыс та ұзақ ... сол ... ... ... ... бас ... бір орталығы –
Омбы қаласына тартады.
Қарқаралыға алғаш келгенде уездік мектептің мұғалімдігінен бастап, аз
жыл ішінде қалалық училищенің ... ... ... Ахаң бұл ... қыр ... әлеуметтік қозғалыстың беделді басшысы ретінде танылып
қалған болатын.Революциялық деген сөзді де біз бұл ... ... ... жоқ. ... ... ... туралы жазған өмірбаяндық
очеркінен алып отырмыз.
ХХ ғасырдың бас ... ... ... Ахмет Байтұрсынов
революциялық қозғалыстарға қатысады; әуелгі кезде астыртын жұмыс істеп,
соңынан, 1905 жылғы 17 октябрьдегі ... ... ... ... көрнекті де белсенді басшыларының бірі болады.
Бұл осы оқиғалардың ... ... ... ... ... осы ... мәнін ашып көрсету үшін тағы сол А. ... 1922 жылы ... М. ... ... ... 1905 жылы ... Ахаң менен біраз оқығандар бас қосып, кіндік
үкіметке ... ... ... ... ( ... тілек) жіберген. Ол
петициядағы аталған үлкен сөздер: бірінші – жер мәселесі. Қазақтың жерін
алуды ... ... ... ... ... – қазақ жеріне
земство беруді сұраған. ...... орыс ... ... ... ол ... ... барлық мұсылман жұртының қосылуында болғандықтан,
қазақ жұртын мүфтиге қаратуды сұраған.
Міржақып Дулатұлын шығармашылық мұрасы жөніндегі ... ... ... ... ... ... : « 1905 ... оқиғалар тұсында ол Қарқаралыда
шеруге қатысқандар қатарында болады « деген мағлұматты да біз осы ... қызу ... ... ... ... жас ... ... қазақ конституциялық – демократиялық партиясының Оралдағы съезіне
қатысады да, соның делегаттары қатарында 1906 жылы Петербургке ... ғана ... ... ... ауыл ... ... ... көзқарасының қалыптасуында, ой өрісінің кеңейіп, ішкі сенімдерінің
беки түсуінде бұл сапардың шешуші маңызы болғаны, әрине, түсінікті. ... Омбы ьен ... ... пен А.Байтұрсынов
мектебінен алған ... ... ... астанаға барғанда одан әрі
кеңейтіп, пысықтай түседі. Сол замандағы ұлттық, демократиялық қозғалыстың
басқа да ... ... ... ... ... ... қайтады.
1907 жылы Петербургте шыққан «Серке» газетінде Міржақыптың «Жастарға»
деген өлеңінің ... ... да ... ... ... бар еді. Ал ... ... көре алмай кеткен екінші санында Дулатұлы қаламынан ... ... атты ... бар екен. Газеттің шықпай ... ... бір ... те осы ... ... ... осыдан екі жыл кейін жарық көрген «Оян, қазақ !» атты өлеңдер
жинағы конфескеленіп, автор патшалықтың әкімшілігі тарапынан ... ... ... ... ... тағатын негізгі кінәсының өзі –
сол Петербургте тұтқындалған газет мақаласының ... әрі ... деп ... ... ... елге ... ... саяси күреске ғана
емес, сонымен ... ... ақын да ... ... ... – 1909 жылы Петербургтен Тұрағұл мен Кәкітай
бастырып шығарған Абай ... ... ... ...... ... аударып, тағы сол Петербургтен бастырып шығарған
Ахмет Байтұрсыновтың «Қырық мысалы». Үшіншісі - өзіміз сөз қылып отырған ... ... ... ... ... жібіткен бір жұтым сусынның қадірі қандай
болса туған халқының рухани өміріндегі бұл үш жинақтың ... дәл ... ... алдыңғы екеуі сияқты «Оян, қазақ!» та қолдан
қолға, ауыздан – ауызға тарап, аз уақыттың ішінде ақынның атақ – даңқын өте
алыс ... алып ... Ізін ... оны ... рет ... ... бұл кітап жас авторға халық арасындағы абырой – ... ... ... ... – сүргінді ала келеді. Мұғалім жігіт тергеу
орындарының бақылауына алынды. Ақыры, ол ... ... ... өзі ... ... ... ... Қызылжар қаласына қарай жалыстап кетеді.
Осының артынша ... ... та ... ... ... ... ... Міржақып ресми орындарда белсене ... ... ... Сот кеңсесінде там – тұмдап тілмаштық қызмет атқарады.
Жеке адамдарға жалданып, мұғалімдік қызметті жалғастырады. Қазақ ... ... ... ... Сол кезде одан біраз уақыт Мағжан да дәріс алса
керек.
Бұл кезде Міржақып өз шығармашылығын өлең мен ... ... ... Әр ... шығатын қазақ басылымдарына , әсіресе « Айқап» журналына
үзбей жазып тұрады. Сонымен бірге ... ... ... әлеуметтік өмірден де қол үзбей , жіті ... ... ... ... ... ... ... ел тұрмысын өз көзімен көріп-білгісі келеді. Осындай
ниетпен қалың қазақ ... ... , ... ... ... ... ... бұл кезде патшалық тыңшыларының қалт еткізбес аңдуына алынған
еркін ойлы азамат Семей қаласына келген бойда-ақ полицияның тырнағына
ілінеді. Осының ... ғана ... ... ... ... , ... сегіз ай абақтыда отырған Ахмет ағасының артынша бұл кісі де
Семей ... ... ... бір ... жыл ... ... атақ-даңқы ел ішінде қаншалықты мәшһүр болса, патшаның
әкімшілік ... ... ... ... ... атын атап ... ... хабар берудің өзі әжептәуір айыпты іске айналады. Мәселен,
Міржақып Семейде қамауға алыныпты деген хабар ... үшін ... 300 сом , ... ... 100 сом айып салынады.
Бірақ соған да болмастан, «Айқап» журналының кейінгі бір ... ... ... ... ... ... Міржақып 2 мың сом залог салып
азат етілген екен»,- деген тағы бір жаңалық ... ... ... ... ... де ... , ... хабарлар беріліп жатқанына қарап, сол
тұста Міржақыптың ел ішіндегі әлеумет өмірінде ... ... ... жеке ... әрбір оқиғаның әжептәуір қоғамдық мәні ... не ... ... шыққан бойда Міржақып тағы сол ел
шетінен жер ... ... ... ... ... беттейді.
Арада біраз жыл өтіп , ел өмірінде , халық тұрмысында күрделі
өзгерістердің куәсі болған , өз ... да ... ... кешкен аға
мен іні , ұстаз бен ... , ал одан да гөрі ...... ... бас ... жанкешті екі дос арасында айтылар сыр да , ... кеп те көп ... ... ең ... , алыстағы мақсатқа жетудің бірден-бір
жемісті жолы –ел ... оята беру ... ... ... , ... ... қозғалысына қайтадан дем салу екен. Ол үшін ең ... , ... ... ... өз ... сөйлесіп, көпшіліктің пікіріне бағыт
беріп отыратын баспасөз екен. Және де оны шама ... ... ... ... көтерілер мәселе шеңберінің неғұрлым кең де
еркін ... ... жөн ... ... ... осы істің қамына кірісу
керек.
Қыр өлкесінің ... ... ... ... ... ... ... шығару жөніндегі Байтұрсынов пен
Дулатовтың бірлескен қызметі осылай ... ... ... ... шығарылған газет төрт-бес жылда
өзіндік баспаханасы, қағаз қоры, айналым ... ... ... ... ... бар ... кеңселі мекеме дәрежесіне жетеді. Қазіргі
Қазақстанның ол шеті мен бұл шетінен үзбей ... алып ... ... ... ... газетін жаздырып алу жергілікті байлардың, болыс-билердің, хат
танитын барша қазақтың беделін, кісілігін, мәдениет ... ... ... ... ... бойы ... ... салынып , туған ... ... орны мен ролі ... ... ... осы ... бұхараны
оқуға , өнер-білімге, ілгергі елдердің үлгісіне шақырумен ... ... ... саясатын да батыл әшкерлеп отырған ... ... ... күннің биігінен қарағанда да өте мәнді
көрінеді.
Міне, осындай келелі іске ... бас ... ... ... ұғым ... оның орынбасары, редакцияның жауапты хатшысы сияқты
міндеттерді қоса атқарған сенімді серігі ... ... үлес те ... ... бергі кезеңде жазылған өлеңдерін 1913 жылы Орынборда
«Азамат» деген атпен жинақ етіп шығарып, 1914 жылы «Бақытсыз
Жамалды» ... ... ... 1915 жылы «Терме» атты жинақ пен « Оян,
қазақтағы» өлеңдерін Орынборда тағы бір жаңғыртып, ... ... ... ... ... Міржақып осы жылдары журналистік , публицистік
дарынын да мейілінше аша түседі.
М.Дулатұлы қаламынан туған осындай татымды мақалалар ішінде ... ... ... ... ... дін мәселелерінен бастап, тіпті
сол кездегі халықаралық жағдайға дейін қамтыған, солар жайынан оқырманға
өте бағалы танымдық ... ... ... ерекше назар аудартады.
Мәселен, 1914 жылғы 23 июньде ... ... ... атты ... ұлы ақынның қайтыс болуының 10 жылдығына орайластырып ... ... ... қазақ әдебиетінің ... ... деп ... ... болашақ дамуындағы оның орны мен маңызын тап ... ... үшін өте көп ... ... 1913 ... 6 ... ... М.Дулатұлын Ғабдолла Тоқайдың
қайтыс болуына байланысты тебіреніп ... ... ... 31 октябрьдегі санында этнограф, фольклорист Әбубәкір Диваев туралы
қызықты ... ... ... ... ... енді ... ішкі ... зорлық-зомбылық, әдлетсіздік,
парақорлық, жікшілдік сияқты жағымсыз көріністерді сынаған материалдардан
1915 жылғы 15 марттағы ( 112) ... , 1917 ... 19 ... ( 230 ( ,
« Жүзі ... атты ... ... атауға болар еді.
«Қазақ» газеті 1913 жылдың бас кезінен 1918 жылдың көктеміне дейін
шығып тұрды.Алғашында айқын ... , ... ... ... бұл ... ақпан революциясынан кейін жалпы Алаш
қозғалысымен бірге Уақытша ... ... ... ... ... ... ... қабылдай қойған жоқ. Сондықтан ... ... ... ол өзінің өмірін тоқтатуға мәжбүр болды.
Бірақ Кеңес жағына ... ... сол ... ... да ... ... ... да социализм құрылысына ... ... ... күрт өзгерістен кейін аз-кем тыныс алып, ес ... ... ... ... ... Сол ... Түркістан республикасының органы-«Ақ
жол» газетінде жауапты қызметке орналасады. Бірақ ол жерде
кешегі Алаш көсемдерінің бірі ... ... бола ... ма ... ... көп ... қыр елін басып кері қайтады да, Семейге ... ... 1912 жылы ... облыстық сотта судья болып істейді де , 1922 ... ... ... 11 жыл бұрын патшалық тұсында жыл жарым отырған
Семейдің түрмесіне тағы түседі. Бірақ , бір тәуірі,бұл жолы көп отырмай ... ... ... ... ... екеуі Орынборға жөнелтіледі. Онда
барғаннан кейін екеуі де ... ... ... ... жыл ... ... ... жинағының жалпы идеясы
мен онда топталған өлеңдерінің негізгі ... ... ... деген атынан –
ақ көрініп тұр. Автордың алдына қойған мақсаты мен айтайын деген ойы төрт
жолдық беташарға ... ... аш, оян, ... көтер басты,
Өткізбей қараңғыда бекер жасты.
Жер кетті, дін нашарлап, хал ... ... енді жату ...... ... ... халықтың өнер – білімнен мақұрым ... ... ... тағы – тағы неше ... ... атаулы осы төрт
жолға толық сыйғызылған.
Жинақтың қара сөзбен жазылған шағын кіріспесінен кейінгі «Қазақ
халқының бұрынғы һәм ... ... ... ... халықтың басындағы ауыр
жағдайды айта келіп, оның тағдырын ... ... оның ... ... ету - ... ... азаматтың ең бірінші борышы екенін ақын былай деп
түйіндейді:
Адасып қараңғыда сорлы қазақ,
Ай тумай, күні һәм шықпай, тұр таң атпай?
Сөндірмей ... ... ... адам
Қалайша тұру мүмкін жанға батпай?!
Содан кейінгі «Қазақ халқының бұрынғы мағишаты», ... ... ... ақын ... ... өз ... емін – ... – қонып жүрген заманын еске алады, оның елдік салтын, жақсы
дәстүрлерін жырға қосады.
М. Дулатұлының өмірі мен қызметінің негізгі кезеңдері:
Міржақып Дулатұлы 1885 жылы 25 ... ... ... ... ... ... дүниеге келді.
1902 жылы Торғайдағы 2 сыныптық орыс – қазақ мектебінде ... ... ... куәлік алып, ауылда бала оқытады.
1904 жылы Омбы ... ... ... Осы ... А. ... ... танысады.
1905 жылы 17 қазанда Ресей үкіметіне қазақ ... ... ... ... дайындаушылардың бірі болды.
1905-1907 жылдары Зайсан уезіндегі Бекмұхамбет қажы ... ... ... ... жылы ... ... партиясы делегаттары
қатарында Санкт – Петербургке барады.1907 жылы Санкт – Петербургте жалғыз
нөмірі шыққан ... ... ... ... өлеңі басылады. Ульфат»
газетіне қосымша ... көре ... 2 ... ... ... ... жылы Қазан қаласындағы «Шарқ» баспасынан «Оян, қазақ!» деген
атпен тұңғыш өлеңдер жинағы ... ... Осы жылы ... ... ... қызмет атқарып, мұғалімдігін де жалғастырады, қазақ
балаларына және Мағжанға орыс тілінен сабақ береді.
1910 жылы Қазандағы Каримовтар ... ... ... қазақтың
тұңғыш романы жарық көреді.
1911 жылы әр өлкедегі ел тұрмысын өз көзімен көру ... ... ... ... ... ... қарай саяхатқа шығады.
1911 жылы маусым айының жетісі күні Семей ... ... да, 19 ай ... ... жылы Орынборға келеді. Осындағы қазақ зиялылары ақыл қосып, ел
санасын ояту мақсатымен баспасөз қызмтеін қолға алуды ұйғарады.
1913 – 1918 ... ... ... бас редакторы А. Байтұрсыновтың
орынбасары, жауапты хатшы қызметінде болады. Сол кезеңде «Азамат» ... ... ... рет, 1914), ... (1915) ... жарық көрді.
1917 жылдың 25 ақпанында Торғай губернаторы М. ... ... ... М. ... және дәрігер Ә. ... ... ... ... ... маңы мен ... ... тыл жұмыстарында
жүрген қазақтарға қолдау көрсетіп, жетекшілік етуге жібереді. ... ... ... ең ... ... ... ... ұйымдастырады.
Осы жылдары Алаш қозғалысы мен Алашорда
үкіметінің жұмысына белсене араласады.
1917 жылы Орынборда ... 1 және 2 ... ... ... «Алаш»
партиясының бағдарламасын жазған. Осы жылы Қызылжарда сот мекемелерінде
қызмет атқарған.
1918 – 1920 ... ... ... ... ... ... ... қызмет атқарған. 1922 жылы Алаш қозғалысына ... ... ... ... ... де, сонда қамаудан босатылады.
1922 жылы 9 наурызда ... ... ... зиялылары бас қосып,
ашыққан елді аман сақтап қалу үшін ... ... елге ... ... азаматтардан мал жию керек деген байламға тоқталады.
1922 – 26 ж. Орынбордағы Қазақ ... ... ... ... Семейде сот мекемелерінде, ... ... ... ... ... ... Сол кезеңде «Есеп құрал» 2 бөлімді,
(Ташкент, 1922), 1928 ... ... 8 рет ... ... ... ... (1924) басылып шыққан.
1928 жылы қамауға алынады.
1930 жылы ату жазасына кесіліп, кейін оны он жыл абақтыға ауыстырады.
Беломор – ... ... ... ... ... ... ... өтейді.
1935 жылы 5 қазан күні осы лагерьдің лазаретінде ауыр науқастан қайтыс
болады.
1992 жылы 1-18 қыркүйек аралығында ... ... ... өз
есімімен аталатын совхоздың орталығында қайта жерленеді.
3. Алаштың ардақтысы
Қаламгердің екі қырына – ақындығы мен ... ... ... ... ... қомақты бөлігін оның поэзиялық шығармалары
құрайды. Қалың көпшілікке де ол алдымен ақын ретінде танылғаны ... ... ... ... 1905 жылдан басталған. Бұл оның ... ... ... - ... ... жолына ашық түскен шағы
болатын.
Міржақыптың тұңғыш жинағы – «Оян, қазақ!» 1909 жылы Уфа ... ... ... ... 1905 – 1908 ... ... жазған өлеңдері
енген. Бұл жинақтың Міржақыптың ақындық қалыптасуы мен халыққа танылуында
айрықша рөлі бар.
Жас ... ... ... ... не ... болғаны, көңілін
толқытқан қандай жайлар ... ... ... – ақ «мен ... ... ... ... шумағында осылай деп үн қатады. Мағына – мәні
де ап – ... ... көп, ... ... ... ... оян, намыс – санаңды сілкіле, қазағым!» - дейді халқын ... ... ... ... ақын. Бұл сөз санада Абай үнін («Қалың елім, ... ... ... ... әсер ... әлеуметтік маңыздылығы, уақытында үлкен мәдени құбылыс
саналғандығы ондағы өлеңдердің қалыптасқан дәстүрлі ... ... ... ... зәру ... батыл әрі ашық ... ... ... ... ... елін ... түсіріп, жерін
тозаққа айналдырған отаршылдық езгіге қарсы батыл үн көтеріп, ... ... ... ... әр ... ... бұл кітаптың азаткерлік идеяны тарататынын, ... ... ...... ... ... ... бірден аңғарып, «Оян, қазақтың!»
екінші басылымын (1911) конфискелеуі, ал авторын түрмеге салуы ... ... орыс ... ... ... ... ... мен Абай
секілді жоғары бағалады. Орыс тілі мен ... ... - ... ... ... елджігіңді сақтап, қорғаудың кепілі деп білді. Аталған өлеңде:
Екінші хажет ғылымның орысша дүр
Өзіңе бек ... тіл ... ... ... ... ... сақталар дүниелігің, -
деуі сондықтан.
Міржақыптың екінші өлең кітабы 1913 жылы «Азамат» деген атпен ... де, ... жыл ... ... ... шығады. Жинақ шыныда да
Міржақыптың азаматтық мтұлғасының ... ... ... ... ... ... ... сай күрес рухына, қайрат пен жігерге
толы болса, «Азамат» жинағына негізінен нәзік ... тән. ... ... ішкі сезімнің, табиғаттың әсемдігін айшықты бедерлеуге ден қойған.
Мен біткен ойпаң ... ... ... ... көп ... ағаш.
Қалғанша жарты жаңқам мен сенікі –
Пайдалан шаруаңа, жараса, алаш!
Міржақыптың үшінші өлеңдер кітабы – 1915 жылы ... ... ... сарындағы бірсыпыра өлеңдер мен қатар «Оян, қазақ!»
рухындағы туындылар да ... ... ең ...... – ай» ... ... ... халық трагедиясының ескерткіші, әйгілі «Елім –
айды» еске түсіреді.
1916 – 1918 жылдар М. Дулатұлының өмір ... ... ... ... ... Алайда бұл жылдарды жазылған өлеңдерінде де («Алашқа»,
«Жаңа ... ... шарқ ұрып ... тілегінен бір сәтте ауытқымағандығы
айқын танылады. Ол:
Алыстан Алаш десе, аттанамын,
Қазақты қазақ десе мақтанамын.
Болғанда әкем - ... ...... неге ... ... ... өзінің ұлтжандылығын, қандай жағдайда да оның игілігі үшін күреске –
«суға түсіп, отқа ... даяр ... ... ... ... Дулатұлының төл әдебиет тарихындағы ерекше еңбегінің бірі – ... ... ... болуы, әдебиетіміз үшін жаңа әрі күрделі жанрдың
негізін қалауы. Атын ел аңыз ғып келген «Бақытсыз ... ... ... ... ... барып, 1991 жылы қазақ оқырмандарымен ... ... ... жылы ... қаласында басылып шыққан.
Автор шығармасының өлеңмен жазылған сөз басында:
Мақсаты романның – ... ... ... ... емес.
Жамалдың жайын жаздық бұл кітапта
Бақытсыз бір қыз екен осы шақта...
деп жазады.
Міржақыптың ... ... ... ... оның ... құрайды. Қалың көпшілікке де ол алдымен ақын ретінде танылғаны
белгілі.
М. Дулатұлының ақындық қадамы 1905 ... ... Бұл оның ... қатар саяси - әлеуметтік күрес жолына ашық ... ... ... ... ... ... ... бірі
Ғасыр басындағы халқымыздың мұң – мұқтажына, ... ... ... ... сан – қырлы мәселелеріне елдің назарын аударған ... ... ... ... ... айналды.Газетті ұйымдастырып, жарыққа
шығару ісінде А. Байтұрсыновтың ең сенімді серігі «оң қолы» ... ... ... аз жазылып жүрген жоқ.
«Қазақ» газеті М. Дулатовтың қоғамдық саяси есею мектебі болды десек
қателеспейміз. Оның ... ... ... ... болған газетте жұмыс
істеуі, елдің жоғын жоқтап, мұның ... ... ... ... мақалалары
Міржақыптың есімін де халық арасына одан әрі танымал етті. 1914 жылдың ... ... ... редактор , ал 1917 жылы 28 шілдесінен газеттің
негізгі ұйымдастырушысы да осы Міржақып болған ... ... ... ... бірінші рет тоқталып, бірақ бір жола
жабылмаған «Қазақ» газетін ... жабу ... 1-ші ... ... ... жаны қас ... ... берді. Омбы атқару
комитетеінің 1918 жылы 4 наурызда ... ... ... жеделхатында:
«Алаш партиясының саяси ұйымы ретінде «Қазақ» контреволюциялық ... ... ... үкіметіне қарсы ашық күрес ке шығуға тез арада
газетті жабуды талап етеміз» делінген.Бұйрық, ... ... ... ... ... күз айында 265 санынан кейін «Қазақты» шығару ... ... ... оның ... және ең ... ... газетін ұйымдастырып, оның жұмысын жолға қоюда жарқын ... және ... дума жайы ... озық ойлы ... ... бірі ... Оның ... жарияланған «Государственная дума
һәм қазақ» атты мақаласы сан – ... ... ... өз ... тақырыбын көпшілік талқысына салады. Мақалада көтерілетін бірінші
мәселе – патшаның жаңа ... ... ... ... ... ... ажырап қалғандығы. Осыған орай, автор өз ... ... ... ... білімді халық үшін жанын пида ... ... ... ... ... ... адамдардың кезінде өтпей
қалғанына өкініш білдіреді. «Заманымызда қазақ үшін ғұмырын, білімін жұмсап
ауыр жазаларға кіріптар ... ... қиып ... ... ... халқында
бірінші дерлік жол басшымыз Ғалихан ... ... дума ... ... ... ... ... выборчик болуға таласып,
Бөкейхановтың үстінен жамандап рапорттар бергендігі күллі қазқтың ... ... ... ... ... ... деп ... - деген
сөздері арқылы депутаттыққа шын лайықты ... ... ... ел ... ...... ... өз қаупін де жеткізеді: «15 – 20
жылдан бері бұл ... ... ... ... ұшы ... ... енді аз жылда қазақ халқы ең жаман жерге ... ... ... ... ... ... сол қауіп – қатердің алдын алу үшін қазақ
дұрыс жолды таңдауы керек. Әйтпесе, ... кеш ... ел ... ... ... ... ... позиция беріктігін арттыра
түсетін және бір жайт – ол елді азаматтарды үнемі ... ... ... ... ... ... поэзиясы күрделі де көп ... Ол ... ... бой ... енді бір өлеңдерінде уақыт жүгі, заман ... ... ... ... Сезім сырларын атқарған өлеңдерінде ақын
жан толқынысына беріліп, ішкі күй тереңіне бойлайды. Ал ... ... ... оқиғаларға үн қосады, мұғалімдік қызмет пен патша
түрмесінде көргендері мен куә болғандарын ... ... ... отарлық
билеудің зардаптарын әшкерелеп, алаш қозғалысын дәріптейді.
Міржақыптың өлең сөзге деген құмарлығы ерте оянды. Ол туралы ... ... деп ... ... ... ... ... бала жастан
басталғанмен, жиырмаға келгенге дейін ден қойып, маңызды ештеңе жаза ... ... ... ... ... да едім, бірақ оған жете мән берген
емеспін, сондықтан олар сақталған жоқ.
Менің алғашқы өлеңім 1906 жылы ... ... ... ... санында жарияланды. Егер анығына келсек «Жастарға» атты өлеңі тұңғыш
рет 1907 жылы наурыздың 28 күні жарияланған болатын:
Найзамен түртсе ... ... ... ұйқыны
Бердің бізге, ой, алла-ай! –
деп ақын күйіне ұран тастайды.
Енді бір өлеңінде 1905 жылы революция толқынынан ... ақын ... ... ... ... ... ... қор боп жай қалсын.
Ұраныңды шығармай,
Жас қазақтар қайдасың?
Ал мына жолдар ақынның өмірлік кредосындай естіледі:
Көздеген оқ, сермеген қылыш ... ... деп ... көз жұмарым
Кім үшін тусам сол үшін өлу борышым
Міндет қылып ... ... ... өз ... ... тек ... ... отарлаумен ғана
байланыстырмайды. ХIХ ғасырдың аяғы мен ХХ ғ. ... ел ... де ... ... Абай ... үлгі ... ақын өз елінің
күйкі мінезін сын нысанасынан түсірмейді:
Қазағым, саспайсың,
Ілгері баспайсың.
Арамнан ... ... ... ... ... да ... құмар болған. Ол
Торғай орыс-қазақ училищесіне түсерден бұрын Римский-Корсаковтың шәкірті С.
Рыбаковтың назарына жалынады. 9 жыл ... ... ... оның ... ... әндерін жинаудағы сенімді серігі – жас ... ... ... ... ... шағын домбыралық оркестрдің құрамында Россия
географиялық қоғамның этнографиялық
бөлімінде, Петерборда өнер көрсетеді. Халық арасында кең ... ... ... ... ... ... ... термелері оның
композиторлық талантының да жоғары екендігін танытты.
Міржақып шығармалары ақынның рухани әлемінің соншалықты бар екендігін
танытады. ... ... ... ... ... ... біртіндеп
философиялық толғанысқа ауысатын қиялшылдық оның поэзиясының тұтас рухани
әлемін құрайды.
Қорытынды
Зерттеу жұмысымды қорыта келе: Міржақып Дулатовтың өз дәуірінің ... ... ... ... ... ... ... екенін оның
келешек ұрпаққа қалдырған баға жетпес асыл мұрасынан көруге болады.
Міржақыптай халқының ... ойын ... ... ... ... ізгілік атаулыға бастау, сол мақсатқа жетуге ұмтылған намыс ... ... ... – жігерін тасыту деген осындай болар.
Өмірдегі қиыншылықтарды жеңу үшін күресуден бұрын әрбір қазақ ... ... оны ... ... көндіре білуі керек екен. Қаз
дауысты Қазыбек би айтқандай, «атадан ұл құл боламын деп ... ... ... ұшырап, күштілердің қолына түсіп, бас еркі байланғандар
құл да, күң де ... кете ... ... құл, күң болмау үшін алдымен өзін - өзі жеңіп, өзінің
денесін ... ... ... білсе ерледі. Қандастарымыз өздерін
құлдықтан, күңдіктен сақтай білу үшін өздерінің Абайын, ... ... да ұлы ... ... да ... ... ... Кешегі талап
осы. Бүгін де солай!
М. Дулатұлы қаламынан туған ... бір ... ... отын ... айта кету ... ... ... аты өлмейді, ғалымның
хаты өлмейді» дегенді бекер айтпаған ғой. ... ... кең ... ... аспанда ерекше жарқырап көрінетін исі ... ... ... ... ... ... келген құнды еңбектері – ұлтымыздың ... асыл ... ... ұрпақтан – ұрпаққа беріліп ... ... күн ... елін ... ... ... алып, жігер беріп, намысын
оятты. Осы тұрғыда Міржақыптың жарияланған мақалалары мен өлеңдері – қиын ... ... ... ... ... ... ... тарихқа, мәдениет пен әдебиетке жаны ашитын адамдар
Міржақыпты, оның ... ақыл - ... адал ... ... жадында сақтап, қадірлеген осы күнге дейін оның шығармаларын жатқа
айтатындарды жиі кездестіруге болады.
Ақынның шалқар дүниетанымы, ... ... ... тебіренісі, өзгеше
бітімі, биік мақсұты, ақыл – ой ... ... ... ... ... ... қала бермек.
Пайдаланған әдебиеттер:
Негізгі әдебиеттер:
1. .Р. Нұрғалиев «Алаш деп ұран салған»// Жалын № 3 – 4, 1994 ж., 10 ... С. ... «М. ... ... ... ... бірі» //
Таң Шолпан № 2, 2001 ж., 110 ... ... ... // ... ... 19 маусым 2007 ж., 6б.
4.Елім-ай // Қазақстан мектебі - 1996 ж., 75 б.
5. М. Әбсемет «Міржақыптың ағартушылық қызметі»// Қазақстан ...... № 1, 69-73 ... ... ... 2003 ж., № ... ... С. Қалиев, Р Мұратханова «М. Дулатов ... ... ... 2001 ж., № 6, 27-31 ... ... ... // ... «Жазушы» 1991 ж., 3-19 б.
3.«Хабаршы» журналистика сериясы, 2002 ж., № 3
4.ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, № 2, (14)

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 24 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Міржақып Дулатұлы шығармаларындағы «Ғаламның тілдік бейнесі»24 бет
Міржақып Дулатұлының "Қазақ қоғамындағы рөлі"6 бет
Міржақып Дулатұлының педагогикалық негіздері11 бет
«Серке» газеті – қазақ қоғамындағы алғаш демократия жаршысы48 бет
М. Дулатов - зерделі сөз зергері42 бет
М.Дулатовтың өмірі мен шығармашылығын оқыту82 бет
Міржақып Дулат12 бет
Міржақып дулатов- зерделі сөз зергері28 бет
Міржақып Дулатовтың өмірі13 бет
Терминтанудың тарихы тереңде9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь