Наурызбай батыр

Құттымбет (Құтпанбет) ұлы Наурызбай (1706-1781) жоңғар басқыншыларына қарсы күресте аты шыққан атақты батырлардың бірі, белгілі қолбасшы. Шыққан тегі Ұлы жүздің Шапырашты тайпасының Асыл руынан. Мекені Алматы қаласы маңындағы Жалпақтөс, Серіктас деген жерлер.
Ел басына түскен ауыртпалық өзге замандастары сияқты Наурызбайды да ерте есейтеді. Оның ересектер қатарына қосылуына нар тұлғалы алып денесі де септігін тигізген сияқты. Халық жадында оның «Торы ала тұлпарды, түйе тұрпатты» батыр бейнесінде қалуы да содан.
Наурызбайдың өмірі жоңғарларға қарсы күресте өтеді. Ол атақты Аңырақай шайқасына қатысып, жиырма үш жасында қалмақ батырлары Шамалхан мен Қаскелеңді жекпе жекте өлтіріп, батыр атанады. Батырдың ерлігіне риза болған елі: «Наурызбайдың екпіні таудан асқан тасқындай. Қалмақты қойдай қырады, оттан судан тартынбай. Тор ала тұлпар астында, шойын шоқпар қолында. Түйе тұрпатты тұтқыр ер, оңды солды ұрады» деп, оның атын жырға қосып, мақтан тұтады.
Аңырақай шайқасы қазақ қауымы біріксе, жоңғарларды жеңетінін, жау қолында қалған жерді азат етуге болатынын анық көрсетіп береді. Абылай Арқаға барғаннан кейін тұс тұсқа жаушы жіберіп, жаңа күш топтайды. Осыған Ұлы жүзден Өтеген, Райымбек, Наурызбай секілді батырларды шақырады. Райымбек бара алмай қалады, Өтеген мен Наурызбай жауынгерлерін ертіп, мерзімді уақытында жетеді. Бірақ кейін Өтеген батыр Абылайдың Қытаймен жасаған қарым қатынасының саяси мәніне түсінбей, оған қарсы болып, еліне қайтып кетеді. Ал Наурызбай Абылайдың қасында болып, оның сенім артар атақты батырлардың біріне айналды.
Қол бастап талай шайқасқа қатысқан Наурызбай батыр 1750-1752 жылдары Бәсентиін Малайсары, Қыстық Малай, Шапырашты Қасқары
Әдебиеттер:
Құттымбетұлы Наурызбай (1706-1781) // Елтұтқа: Ел тарихының әйгілі тұлғалары.- Астана,2001.- Б.161-162
Наурызбай батыр // Қазақтар: Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.- Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи тұлғалар.- Б.110
Наурызбай Құтпанбетұлы, Шапырашты Наурызбай // Түркістан: Халықаралық энциклопедия.- Алматы, 2000.- Б.503
Байғазыұлы Ш.Ә. Шапырашты Наурызбай // Алдаспан.- 2000.- №9-10.- Б.5-7
Байжан К. Ала ат мінген Наурызбай // Жетісу.- 2003.- 15 қараша.- Б.20
Бекмаханов Е. Кенесары-Наурызбай немесе Кенесары бастаған ұлт-азаттық көтерілісіне қатысқан оның туысқандары жайлы кейбір деректер // Қазақстан әйелдері.- 1998.- №4.- Б.4-6
Бірімқұлов Т. Шапырашты Наурызбай // Қазақ батырлары.- 2003.- наурыз (№3).- Б.5
Дәдебаев Ж. Халқымыздың хас батыры // Егемен Қазақстан.- 2003.- 14 қараша.- Б.3
Қойгелді М. «Асылы еді асылдың...» // Жас алаш.- 2003.- 15 қараша.- Б.4
Мәуленов С. Наурызбай атты сұр перен // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 5 маусым (№23).- Б.7
Мәшһүр-Жүсіп Көпейұлы. Наурызбай мен Ағыбай // Халық кеңесі.- 1992.- 11 маусым.- Б.3
Мұқанов С. Кенесары – Наурызбай туралы // Жұлдыз.- 1991.- №6.- Б.146-163
Мырзахметов Е. Хан кененің оң қолы // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 5 маусым (№23).- Б.7
Нысанбай, Кенесары, Наурызбай: Жыр шежіре // Қазақ әдебиеті.- 1991.- 18 қаңтар.- Б.8-9
Сәрсенбайұлы М. Кенесары-Наурызбайдың қысқаша тарихы // Қазақ әдебиеті.- 1999.- 3 желтоқ. (№49).- Б.2-3
Тұрлыбайұлы Ж. Наурызбай батыр // Ұлан.- 1993.- 24 ақ
        
        
Наурызбай батыр
(1706-1781)
Құттымбет (Құтпанбет) ұлы Наурызбай (1706-1781) жоңғар басқыншыларына
қарсы күресте аты шыққан атақты батырлардың бірі, белгілі қолбасшы. ... Ұлы ... ... ... Асыл ... ... ... қаласы
маңындағы Жалпақтөс, Серіктас деген жерлер.
Ел басына түскен ауыртпалық өзге замандастары ... ... ... есейтеді. Оның ересектер қатарына қосылуына нар тұлғалы алып денесі де
септігін тигізген сияқты. Халық жадында оның ... ала ... ... ... ... ... да содан.
Наурызбайдың өмірі жоңғарларға қарсы күресте өтеді. Ол атақты Аңырақай
шайқасына қатысып, ... үш ... ... ... Шамалхан мен
Қаскелеңді жекпе жекте өлтіріп, батыр атанады. ... ... ... елі: ... екпіні таудан асқан тасқындай. Қалмақты қойдай
қырады, оттан судан тартынбай. Тор ала ... ... ... ... Түйе ... тұтқыр ер, оңды солды ұрады» деп, оның атын ... ... ... ... ... қауымы біріксе, жоңғарларды жеңетінін, жау
қолында қалған жерді азат етуге болатынын анық ... ... ... ... ... тұс ... жаушы жіберіп, жаңа күш топтайды. Осыған
Ұлы ... ... ... ... ... ... ... бара алмай қалады, Өтеген мен Наурызбай ... ... ... ... ... кейін Өтеген батыр Абылайдың Қытаймен
жасаған қарым қатынасының саяси ... ... оған ... ... ... ... Ал Наурызбай Абылайдың қасында болып, оның сенім артар
атақты батырлардың біріне айналды.
Қол бастап талай ... ... ... ... ... ... ... Қыстық Малай, Шапырашты Қасқары батырлармен бірге тізе
қоса қимылдап, қазақ қолының жеңісті ... ... ... ... қуып ... ... қарсы азаттық соғысына Наурызбайдың өзімен бірге
Құдайберген, Шолпан, Дүйсен деген бауырлары да қатысады. Бірақ олардың бәрі
де жау қолынан қаза ... ... 1822 жылы ... ... ... ... ... қолмен құйғандай. Жауырыны қақпақтай, күпшек кеуде, биік бойлы,
денесі тіп-тік, белі ... Сол ... ... ... ... ... де шексіз жомарттықпен үйіп-төгіп мол беруі тіпті ... Өзі ... өзі ... өзі ... ... ... ... көп күйлер бар, осы төрелер күйлерінің бір өкілі – Наурызбай ... ... өнер ... ... ... сері ... ... Соның
бәрінен де Наурызбайдың батырлығы басым еді.
Кенесары жауына шабуыл саларда әрдайым Наурызбайдың ақыл-кеңесіне ден
қойып отырған, қысылтаяң, қиын жерлерге ... соны ғана ... ... інісі, әрі үзеңгілесі болған.
Наурызбай орыстарға, Қоқан әскерлеріне ... ... ... ... ... ... мемлекетінің мүддесін қорғауда асқан батылдық
танытты және Кенесары ... адал да ... ... бірі еді.
Наурызбайдың теңдесі жоқ батырлығын жаулары да мойындаған. Оның «оң ... ... күші бар» ... сөз бекер айтылмаса керек. Ішіне қорғасын
құйылған найзасы бар ол жансерігі Ақауызға ... ... деп ... ... оны ... ... ... Наурызбай жасағы қазақ
әскерінің алдыңғы сапында, аса ... ... ... ... ... ... ... жаужүрек болған, оны кейде кереметтің күші
сақтап қалатындай екен. ... ... ... ... ... ... Бизоновтың жақсы қаруланған жасағымен шайқастарда көрсеткен батыл
әрекеті оның ... ... ... ... күні ... қасына жолдастарын ертіп, көп жасаған дана қарт
Абызға өзін сынатпаққа ... ... ... «Е, ... ... ... 120
ға келіп отыр, осы жастың ... ... ... ер ... Үш ... бар еді: иттің, қасқырдың, жігіттің. Сен ... ... ... адам ... ... жоқ ... бағың маңдайыңда ғана
екен, ғұмырың қысқа 20-25 тен аспассың, дүниеден арманда ... ... қолы аз ғана ... ... қалғанда, Наурызбай жанған оттай
лапылдап: «Кене аға, маған Ағыбай мен Құрманды бас ... жүз ... ... ... шебін жарып өтіп, жол ашамын. Сол жерден ... де ... ... ... жол ... ... ... Жау шебін жарып өтіп, аты жүйріктеріміз қашып құтылармыз, ал
қалғандар қайтеді? Бәрі ... ... ма? ... сеніп соңыма ерген елімді
жауға тастап, өз басымды сақтасам, сонда менің кім болғаным? Жоқ, ... ... ... ... ... ... - ... аты көп, топырақ шаша ... ... ... қырғыз
манаптарының қолы үшеулеп қоршаған соң қол ... Иман ... ... ... Құрман сияқты батырлар опат болды. Кенесары хан
тұтқында қалады. ... ... ... ... тізе ... ... азғана топпен жау шебін бұзып өтіп кетеді. Алайда сыңарынан айрылған
аққудай алысқа ұзай алмай, ... ... ... ... ... ... қайтерлерін білмей қалды. Өлтірейін
десе – қорқады. Наурызбай тірі жүргенде тыныштық бермеуі хақ, қан ... ... ... Бәрі ... келе ... ... босатып жіберуден
басқа жол таппады. Ол жайды Наурызбай қайдан білсін, кеудедегі жаны ғана
бөлек ... ... ... жау қолында қалып, қор болған күйігі шыдатпай
қайғыланып, ақыры Ағыбай батырға «- Ей, Ағеке, бұрынғының сөзі бар ғой ... ... ... екі рулы ел деген, мен Кене ағамды не жаудан арашалап
алайын, не бірге өлейін, ағамнан жаным артық ... - деп ... ... ... да, есіл ... ... ... хан тұтқынға түскен жерге бет
алып, жау жатағына жалғыз барып кіреді. Асыл ер ... ... ... ... ... хан ... ... қаза болды.
Наурызбай батыр – халқының тәуелсіздігі, бостандығы мен ... ... ... үшін ... ... батырлардың бірі еді.
Ерлігі Наурызбайдың ерек еді,
Хан Кене ақылы асқақ зерек еді.
Біреуі оба болған ағаштай терек еді,
Біреуі намыс десе өлер ... ... қаза ... ... ... ... ... (1706-1781) // Елтұтқа: Ел ... ... ... ... ... // ... Көпшілікке арналған тоғыз томдық анықтамалық.-
Алматы, 1998.- Т.2. Тарихи ... ... ... ... Наурызбай // Түркістан: Халықаралық
энциклопедия.- Алматы, 2000.- Б.503
Байғазыұлы Ш.Ә. Шапырашты Наурызбай // Алдаспан.- 2000.- ... ... К. Ала ат ... ... // Жетісу.- 2003.- 15 қараша.- Б.20
Бекмаханов Е. Кенесары-Наурызбай немесе Кенесары ... ... ... оның туысқандары жайлы кейбір деректер // ... 1998.- №4.- ... Т. ... ... // ... батырлары.- 2003.- наурыз (№3).-
Б.5
Дәдебаев Ж. Халқымыздың хас батыры // Егемен Қазақстан.- 2003.- 14 қараша.-
Б.3
Қойгелді М. «Асылы еді ... // Жас ... 2003.- 15 ... ... С. ... атты сұр перен // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 5 ... ... ... ... мен ... // ... кеңесі.- 1992.- 11
маусым.- Б.3
Мұқанов С. Кенесары – Наурызбай туралы // ... 1991.- №6.- ... Е. Хан ... оң қолы // Қазақ әдебиеті.- 1992.- 5 ... ... ... ... Жыр ... // ... ... 1991.- 18
қаңтар.- Б.8-9
Сәрсенбайұлы М. Кенесары-Наурызбайдың қысқаша ... // ... ... 3 желтоқ. (№49).- Б.2-3
Тұрлыбайұлы Ж. Наурызбай батыр // Ұлан.- 1993.- 24 ақпан (№8).- Б.6

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 4 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Олжабай батыр» жырының тарихи-фольклорлық сипаты3 бет
Алаштың алдаспаны11 бет
Ағыбай батыр Қоңырбайұлы4 бет
Ақтан батыр12 бет
Ер бағынан ат бағы артық20 бет
Жеке тұлғаның қалыптасу философиялық негізі9 бет
Жоңғар шапқыншылығына қарсы күрескен батырлар19 бет
Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт – азаттық көтеріліс және оның тарихнамасы11 бет
Райымбек батыр7 бет
Шақшақұлы Жәнібек3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь