Публицистика – сөз өнерінің бір саласы

ЖОСПАР

І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Публицистика . сөз өнерінің бір саласы
2.2. Публицистика жайындағы пікірлер
2.3. Публицистика мен журналистиканың өзара айырмашылықтары
ІІІ. Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
        
        ЖОСПАР
І. Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Публицистика – сөз өнерінің бір саласы
2.2. Публицистика жайындағы пікірлер
2.3. Публицистика мен ... ... ... Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер
Кіріспе
Сөз өнерінің теориялық және әдістемелік ... ... ... ... ... ала ... келе ... бір саласы – публицистика.
Ол туралы отандық және шетел ғалымдарының пікірлері ... ... ... бір ... ... ... келеді.
Публицистика терминінің төркіні латынның publicus деген сөзіне барып
тіреледі. Қазақша мағынасы қоғамдық ... ... Ол ... әдебиетпен
бірге туып, қалыптасып, өсіп, өркендеп келе жатқан шығармашылықтың ерекше
бір тармағы. Бүгінгі таңдағы ... ... ... ... бола ... ... ... өзі көне дәуірлердегі адамдардың бір-бірімен
ақпарат алмасуынан бастау алады. Сонымен бірге шешендік өнердің ... ... ... негіз болған екінші бір құбылыс болып саналады. Қоғамдық
ақпаратты таратуда қалың ... ... ... ... ... ... суырылып шыққан шешендер белсенді рөл атқарды.
Еуропада шешендік өнердің негізін салған Грециядағы ... ... ... ... ... саяси қызметтері – жоғарыдағы
пікіріміздің жарқын дәлелі. Қазақ халқының тарихында да ... ... орны ... зор. ... қилы ... даму кезеңдерінде ел
арасынан шыққан көрнекті тұлғалардың тапқыр да ұшқыр, нандырып, сендіріп
айтқан өміршен ... ... ... ... ұрпақ жадында сақталып келеді.
Сонымен, қазіргі ... ... ... ... мәселелерді
қозғайтын публицистика, бүгінгі бұқаралық ақпарат құралдары жүйесі –
бірнеше ғасырлардағы адамзат ... ... ... ... салаларының өзіне тән негізгі ұғымдары болады. Мәселен,
әдебиет теориясында – ... ...... ... ... т.б. ... ... алатын орны орасан зор. ... ... ... ұғым ... ақпарат» ұғымы. «Informatio» -
латын сөзі, қазақша мағынасы – «мағлұмат беру, мазмұндау, ... ... ... ... ... ... ерекше саласы ретіндегі
мәні бұқаралық ақпарат жинақтаумен, өңдеумен, дайындаумен және таратумен
айқындалады. ... ... күші – оның ... ...... мен ... ... рөлді де атқарады. Сондай-ақ журналистика жүйесінің алдындағы
сан-салалы міндеттерді шешуге қолданылатын қуатты құрал да – осы ... оның ... ... қалыптастырудағы маңызы өз алдына бөлек әңгіме.
Радио мен теледидардың, газет-журналдардың тарататын ... ... ... ... ... Журналистиканың
«Бұқаралық ақпарат құралдары» деп аталуының ... де ... ... ... ... мен оқырманды, көрерменді, ... ... ... болып табылады. Ақпаратқа деген ... ... ... ... жасасып келеді. Қоғамдық дамудың әр түрлі
сатысында хабар таратудың ... мен ... ... әр ... ... ... биік мінберге шығып халықтың алдында патшаның әмірін оқыған
жаршылар, көрші мемлекеттерге көш түзеген ... мен ... ... ... ... ... мән-жайын жеткізген жаушылар,
жартастарға ... ... ... ... ... ... ... қазақ ішіндегі «ұзынқұлақ», т.б. бәрі-бәрі ақпаратты жаһанға
жария етудің қарапайым жолдары, өмірдің өзі тудырған көріністері еді. ... ... ... ... ... ... келтірер» деген мәтелдің
өзегінде де ақпарат таратудың қарабайыр түрі көрініс береді.
Негізгі бөлім
Уақыт өте келе, қоғам өмірінде тың ... бола ... ... жаңа ... ... ... ... Адамзат өркениеті түрлі
техникалық жетістіктер жемісін ... ... ... ... ... қол ... Дамыған, алдыңғы елдердің тәжірибесіне енген
жаңалықтар ХІХ аяғы ХХ ғасырдың бас кезінде ... ... да ... ... ... ... іс ... де, сөз жүйесімен
де үлкен үлес қосқан тұлға Ахмет Байтұрсынұлы «Қазақ» газетінің 1913 жылы
шыққан ... ... ... ... – халықтың көзі, құлағы, һәм тілі.
Адамға көз, құлақ, тіл қандай керек болса, ... ... ... ... ... ... жұрттың қасында, көзі жоқ соқыр, құлағы жоқ керең, тілі жоқ
мылқау секілді. Дүниеде не болып жатқанын көру, есту жоқ, өз ... ... деп ашып ... Сондағы Ахаң айтқан ой – ... ... қана ... ... көзі ашық, білікті бола алмақ.
Кезінде теріс бағаланған, елі үшін еркіндікті аңсаған, ұлтжанды ойшыл
қаламгер Ғұмар ... ... ... бұқараға қажеттігін былайша
түсіндіреді: «Мәдениеті, салты озық елдерге ақыл иесі адамдардың бір ... ... ... ... күнде елінің басынан-аяғына ... ... ... істі ... ... қойысады... Залалды істің зардабын
күнілгері біліп, сақтанысады. Бізде олай емес, елдің бір шетінде ... жау ... ... ... ... одан ... жоқ, ойын-күлкімен
болады. Қайғыны, шаттықты бірге көрмеген соң бізде ынтымақ та жоқ, ынтымақ
болмаған соң ... та ... ... өзі ... ... ... ішіне
ақпаратты жедел, дер кезінде жеткізудің ... мән ... ... Ғ. ... осы ... ... публицистикаға деген
зор қажеттілік көрініс тапқан.
Жалпы журналистикадағы ақпаратты ... ... ... түрге
бөліп қарастыруға болады. Олар: а) оқиғалы ақпарат; ә) ... ... ... ... в) анықтамалық ақпарат; г) жарнамалық ақпарат; ғ)
көңіл көтеретін ақпарат; д) түсініктемелі ақпарат; е) ... ... ... ...... – Аудитория»
тізбегімен айқындалады. Журналист өміріндегі көрініс, құбылыс, оқиғаларды
ой елегінен ... ... ... ... Сол ... ... ... түсіп
немесе эфир арқылы аудиторияға жетеді. Аудитория – тыңдаушы, көрермен,
оқырман. Бұл қарапайып формула ... ... тіке ... және
кері байланыс ұғымдарынан туындап отыр. Оны кез-келген газет, радио,
теледидар тәжрибесінен ... ... ... ... ... ... «Ақпарат дегеніміз хабардың ғана сипаты ... мен оны ... ... қарым-қатынас сипаты. ... ... соң ғана ... ... шығарады». Шындығында да текстің
өзі тауар дейтін болсақ, журналист ақыл-ойының жемісі тұтынушыға жеткенде
ғана оның ... ... ... Шын ... публицистика деген
сөздің шығу төркіні жайлы айтсақ, бұл латыннын publicus – ... ... ... ... аңғаратынымыз публицистика сөзінің этимологиясы
«қоғамық» ... ... ... ... ... нақтылап, шегелей түсу үшін арғы-бергі сөздіктер ... ... ... ... ... ... ... публицист сөзіне былайша анықтама берілген: ... ... ... ... по ... ... ... по
народному праву».
Қазақ зерттеушілерінің ішінде публицистикаға тұңғыш анықтаманы Ахмет
Байтұрсынов өзінің «Әдебиет танытқыш» атты ... ... ... ... сөз ... қазақ сөзімен төркіндестіреді.
«Көсем сөз шешен сөз ... ... ... ... ... сөз. ... ... мұның айырмашылығы – шешен сөз ... ... сөз ... ... ... әлеумет ісіне басшылық пікір
жүргізетін сөз болғандықтан да көсем сөз деп аталады. Көсем сөз ... ... іске ... ... істеу ыждағатымен айтылады». Шын
мәнінде публицистика әлеуметтік, қоғамдық, саяси мәні бар бүгінгі күннің
көкейкесті ... ... ... сол ... ... аңғартып, саяси-әлеуметтік оқиғалардың сыр-сипатын ашып береді.
Публицистика белгілі бір күннің, белгілі бір дәуірдің тарихын сол ... ... ... философиялық көзқарасымен байланыстыра отырып
жасайды. Ол қоғамдық ... ... ... ... тәжірибемен
ұштастыра отырып баяндайды. Публицистика дегеніміз – заман тарихы, дәуір
тынысы, өмір шежіресі. ... ... да ... ... рухани
бейнесі, жанды көрінісі. «Әдебиеттану терминдерінің ... ... ... ... ... ... сөз - әдебиет пен
журналистиканың қоғамдағы көкейкесті, өткір мәселелерді қозғайтын саласы.
Көсем ... ...... ... ... әлеуметтік,
философиялық мәселелерді көтере отырып, өз кезеңіндегі қоғамдық ойға ықпал
ету. Көсемсөздің осы мақсатқа орай қалыптасқан ... ... ... ... ... ... иландыру, ұйытуға бағытталған тәсілдер тән, ... озық ... ... ... ізі ... да ... сөз – ... баспасөз бетіндегі көптеген жанрларға бірдей
қатысты ... ... ... (публицистер) айтпақ ойы, оны жеткізу
ыңғайына қарай кейде памфлет, кейде эссе, мақала, ашық хат, ... ... ... ... ... ... ... орасан зор
күші бар, өйткені ол оқырманға, көрерменге, тыңдаушыға ... ... ... ... мен ... әсер ... маңызды рөлді де
атқарады. Публицистикалық ... ... ... баға ... ... ... ... ықпал етуге ұмтылушылық тән.
Белгілі зерттеушілердің публицистика туралы, оның мазмұны, пішіні,
әдісі хақында айтқан ... сан ... ... ... ... ойы ... ... шыққан кез-келген туынды немесе радио, ... ... ... публицистикалық шығарма емес.
Өткен ғасырдың 70-жылдарында Кеңес елінде көсемсөз туралы пікірталас
қызу өрбіді. «Вопросы литературы» журналының 1970 ... ... ... - әдебиеттің алғы ... ... ... ... ... ... талқысына салынған. Бұл мәселеге аталған
басылым 1973 ... ... ... және ... ... ... ... айналып соқты. Екі санында да, тоқ етерін айтсақ, ... ... ... публицистика әдебиеттің жауынгер жанры
дегенге келіп саяды. Орыс зерттеушілерінің осы тұжырымы әсер ... ... 1976 жылы ... ... ... совет энциклопедиясының 9-томдық ұлттық
журналистика ұстазы Т.Амандосов пен белгілі ғалым ... ... ... ... ... «Публицистика - өмірдің әлеуметтік, экономикалық,
өндірістік, ғылыми және басқа да рухани құбылыстарын, ... ... ... ететін әдеби жанр» .
Көсемсөзді жанр ретінде қарастырушы зерттеушілер пікірімен белгілі ... де ... да ... келеді: «Публицистика нақтылы өмірден
орын алып отырған мәнді мәнді ... ... ... ... ... дұрыс ұғым қалыптастыруға ықпал жасайды,- деп жазады профессор.
– Яғни, публицистика – ... ... ... ... Ал ... публицистиканы саясатпен байланыстырғанды жөн көреді. Сондай
көзқарасты белгілі публицистикатанушы ғалым В.Ученова да ... ... ... ... ... ден ... ... дегеніміз не?»
деген сауалға жауап беру үшін айқын көрініп тұрған мәселеге зер салу қажет,
оның ар жағында не ... ең ... ... ... -деп ... және ... атты еңбегінде зерттеуші. – Сонда біз
публицистикалық ... ең ... ... ... ... мазмұнының
өткірлігі екенін көреміз. Публицистикалық шығармашылықтың ... үшін ... ... ... ... ... ... бойлау қажет». Зерттеуші Т.Ыдырысовтың тұжырымы осы көзқараспен
тонның ішкі бауындай байланып жатыр. Ол ... ... ... ... ...... мен журналистің әлеуметтік пікір ... ... әр қилы ... ... ... ой ... жұртшылықты
белгілі бір оқиғаға, құбылысқа ерте, ... ... ... ... публицистика дегеніміз – саяси көркем проза, ... ... ... Публицистиканы әдебиетпен қоса
журналистиканың сласы ретінде қарастырушылар да бар. ... ... орын ... ... Ғ. ... ... пікір білдіреді:
«Көсемсөз - әдебиет пен журналистиканың ... ... ... қозғайтын саласы», -деп жазады ол.
Ал «Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму ... ... ... ... ... Бауыржан Жақып дәл осы аттас кітабында публицистика
мен журналистиканың ... ... ... аша ... ... ... тоқталады: «Журналистика – белгілібір қызмет саласы. Және әсер
ету сферасы, түрлі бұқаралық ақпарат құралдарын, ... мен ... ... белгілі бір аппарат, әлеуметтік институт. Ал публицистика –
белгілі бір ... ... ... ... құрылымы мен пішіні бар,
белгілі бір жанрлар жүйесі бар және қоғам мүшелеріне әсер ету ... ... ... ... ... ... ... публицистиканың көркем
әдебиеттен де өзіндік ерекшеліктері бар екеніне бес ... ... ... көз ... ... де ... мен ... әдебиеттің екеуі
де сөз өнерінің бір салалары» деген тұжырым жасайды. Біз зерттеушінің осы
ойымен толық келісеміз және оны ... ... ... қорыту керек еді деген
пікірдеміз.
Публицистика сипаттамасы туралы ... ... де әр ... ... зерттеушілер еңбектеріне көз жүгіртсек, бірсыпыра
ғалымдар «публицистика-бұл ең ... ... ... ... деген пікір айтады. Сөз жоқ, публицистика творчествоның басқа
түрлерімен (көркем, ғылыми) салыстырғанда, көпшілік игеретін ... ... ... ... ... орыс ... осы ... жақын ой
айтқан. Олар тіпті «қарапайым ... өзі ... ... естіледі,
оқиғалық информация да қоғамдық ... ... ... публицистика басқаша көрініспен танылады» ... ... Ал енді бір ... ... ... мен ... ... арасында айырмашылық жоқ»,- деп санайды.
Қоғамдық пікірге ықпал жасағанның ... де ... деп ... ... емес. Өйткені, қоғамдық пікір көптеген факторлардың ықпалымен
қалыптасады. Ізденістер барысында ... ... ... отырып, оның міндетін, функциясын, бейнелеу объектісін, мазмұнын,
өмір шындығын ... ... ... ... ... ... айрықша көңіл бөлген ғалым – Е.П.Прохоров.
Публицистік творчествоның мәні ... ... ... ойлары да
көңілге қонады. Орыстың белгілі журналисті Анатолий Аграновскийдің айтуы
бойынша, қай жерде ой ... сол ... ... ... ... ойға ... ... Әдебиетші жазуға отырып, тақырыптың
тамаша бұрылысын, жаңа ... жаңа ... ... ... бұл ... ... ойдың жетегімен алып кету үшін жасалады... Жақсы ... ... ... ... ... адам ... ... Біздің пікірімізше
ол ой – қоғамдық маңызы бар ой болуы ... ... және ... ... ... та, ең алдымен, толғана білу ... ойын ... ... ... ... өз ... ... адамдардың қалың тобына арнап
жазады. Ал мұның өзі шыгарманың өзіне тән мазмұнын, пішінін, ... ... Бұл ... ... ... оның ... жалпы атқаратын рөлімен тығыз байланысты. Публицистиканың
мазмұны, пішіні мен ... ... ... ... ... етуінен әлеуметтік тәжірибеде бірте-бірте қалыптасты.
Дәл осы ретте қазақ оқығандарының публицистика туралы ой-толғамдарына
жүгінуге тура келеді. ... ... ... берген А. Байтұрсынов:
«Әлеумет, шаруалық, қазыналық, мектептік, соттық, саясаттық тағзын тағы
сондай қоғамшылық ... ... ... ... ... болған кезінде
халықты соған көсе м сөз арқылы ұйытып, ... ... ... ... ... сөз ... ... жайын сөйлейтін сөз болған соң,
кезіндегі ... ... ... жүзінде шығады. Көсем сөз ... ... ... сөз ... жұрт ісіне мәні зор болады.
Басшылығы дұрыс болса, әлеуметті ... ... ... ... әлеуметті
адастырады. Солай болған соң көсем сөз ... ... ... қылатын
адам көпті көрген көсем, білімді адам боларға ... ...»- деп ... болу ... ... ... Бұл сөзге илансақ, газет-журналған
басылғанның бәрі публицистика, ал оны ... бәрі ... ... тағы да көз ... боламыз.
Қазақ зерттеушілерінің ой-тұжырымдары да публицистика туралы ... ... ... ... ... «Публицистика - өмірдің
сырлы суреті. Публицистика ...... ... ...... әлеуметтік қарым-қатынастардың көрінісі деген сөз, яғни өмірдің
әлеуметтік, саяси-экономикалық, өндірістік, ... және ... тағы ... өмір фактілерін байыптап – түсіндіріп береді» - деген ой
түйеді.
«Публицистика белгілі бір болмыс – ... тек ... ... ғана алып бағаламайды, оны ... ... ... ... да ... Демек, ол өмірді адам әрекетін бір-бірімен
байланыста, өзара бірлікте алып ... ... ... орын алып ... ... ... ... қозғап, сол туралы дұрыс ұғым қалыптастыруға ықпал
жасайды. Яғни, публицистика – фактінің, нақты оқиғаның ... - ... ... ... ... Т.Ыдырысов публицистика жайлы мынадай пікірлер білдіреді:
«Публицистика – жазушы мен журналисттің әлеуметтік ... ... ... әр қилы ... ... ... ой ... жұртшылықты белгілі бір
оқиғаға құбылысқа ерте, еліктіре ... ... ... ... ...... проза, қаламгердің әлеуметтік
мәселелерді толғауы».
Осы айтылған теориялық ұстанымдарды ... ... ең ... пән ... ... ... тоқталайық. Пән ретінде
публицистиканың ерекшелігі, көп жағдайда, публицистің көтерген ... ... ... ... ... ... ... Публицист көтеріп отырған мәселесі төңірегінде ойын ... ... ... ... ... ой тудырады-ау деген пікірді
байсалдылықпен түсіндіруге ... ... ... пен ... ... ... құлпырта алмайды. Қайта оның ықпал етушілік
күшін төмендетіп алады. ... пән ... ... ... ... ... қана ... талабына жауап беретін шығарма ұсына
алады. ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік проблемаларды байқау аз, оның ... ... ... ... ... сөз ... оның ... салалармен ара-қатынасына
назар аударып, олармен байланысына да көңіл бөлуіміз ... ... бір ... ... ... ... екінші жағынан
жаратылыстану ғылымдарымен де байланысты. Сондай-ақ қоғамдық ғылымдардың
экономика, философия, саясаттану ... ... де, ... ... ... ... өнер ... де қабысады, тіпті,
өнеркәсіп, аулшаруашылығы, техникаға да ... бар. ... ... ... да ... ... ... ғана тән
көріністері бар. Мәселен, көркем әдебиетте – роман, повесть, әңгіме, поэма,
баллада, ... ... ...... ... реферат,
техникада – жобалар, конструкциялар осы салаларды өзгешелеп тұратын болса,
публицистикада – ... ... ... ... ... ... ... ерекше айқындап бере алады.
Журналистика теориясын зерттеуші ... ... ... ... ... айырмашылықтары туралы көптеген
тұжырымдар айтты. Олардың кейбіреулері бүгінгі көзқарас ... ... де бой ... ... ... ... да жоқ ... осы мәселелерге қазіргі ... ... ... ... ... нақты тұжырымдырды санамалап көрсетуге болар еді. Ең
алдамен, «журналистика» мен «публицистиканы» жақындастыратын ... ... да, ... да ... басқару қызметінің
құрамдас бөліктері.
• Журналистика да, публицистика да көпшілікті тәрбиелеудің құралы.
• Журналистика мен публицистика ... ... ... ... ... ... ... қатысады.
• Журналистика мен публицистиканың барлық қызметі мен ... ... ... алады;
• Журналистика мен публицистика қай кезде де саясатпен, ... ... мен, ... ... ... ... ... дамиды.
• Журналистика да, публицистика да аудиторияның қабылдауына бағытталады.
Сонымен бірге ... мен ... ... олардың бір-бірінен айырмашылықтары жоқ деген сөз емес.
Алдымен журналистика туралы түсінігімізді бір жүйеге түсірейік.
Біріншіден, ... - әр ... ... ... құрайтын ерекше
әлеуметтік институт болып табылады. Бұл – газет, журнал редакциялары, кітіп
баспалары, теле-радио ... ... ... ... ... орталықтарынан, т.б. құралады. Жеке ... ... ... процесін қамтамасыз ететін басқа да мекемелер мен (ҚР мәдение
және ақпарат ... ... ... ... ... ... жеткізумен айналысатын ҚР Транспорт және коммуникация
министрлігі, «Қазпочта», «Қазбаспасөз», ... ... ... ... ... ... тарату қызметімен айналысатын
бірлестіктер, полиграфикалық кәсіпорындар, т.б) тығыз байланыста ғана
айтарлықтай ... қол ... ... ... оқу және ... қамтамасыз етілуі университеттер мен ғылыми-зерттеу орталықтарының
жұмысы негізінде жүзеге асады. Осының бәрі журналистиканың қоғам өмірінде
өзгеше орны бар ... ... ... ... ... ... ... жүйесі болып табылады. Яғни,
газет, журнал, кітап шығаруға, радиохабарлар мен ... ... ... мен ... да ... мекемелерінің
жұмысын ұйымдастыруға, ақпараттық ... ... ... ... Творчестволық ұжымдар құруға, қоғамдағы басқа да
салалармен қарым-қатынасты, байланысты жандандыруға, журналистика ... ... ... ... ... даярлауға арналған қызмет.
Сондай-ақ бұл ақпаратты жинақтау мен өндеуді, ... ... ... мен
радиоға шығармалар әзірлеуді жүзеге асыратын творчестволық қызмет.
Үшіншіден, журналистика – мамандықтар ... ... ... ... ... ... ... радиожурналист, халықаралық
журналист, қоғаммен байланыс маманы ... ... ... ... ... жүзеге асуына өз үлестерін қосатын басқа да мамандық
иелері қазіргі заманғы журналистикада ... ... ... ... ... ... ... продюссерлер,
режиссерлер, операторлар, полиграфия ... ... ... ... өз
деңгейінде болуына улес қосатындығы сөзсіз.
Төртіншіден, журналистика – шығармалар жүйесі. Шығармалар жүйесіне ... ... ... ... публицистикалық
фильмдер, кітаптар, ақпараттық текстер жатады. Сонымен бірге жарияланбайтын
журналистік шығармаларды да ... ... ... ... ... ... ... сеткалары, сондай-ақ бөлім жоспарлары,
нөмір жоспары, хаттарға шолу сияқты ішкі ... ... да ... ... ... ... ... табылады.
Бесіншіден, журналистика – бұқаралық ақпарат құралдары пайдаланатын
ақпаратты ... және ... мен ... турлерін
қалыптастыратын арналардың біртұтас жиынтығы.
Алтыншыдан, журналистика – БАҚ ... ... ... ... және оқу пәндерінің жиынтығы.
Ал енді публицистиканың да өзіндік ... бар. ... ең ... ... екендігінің өзінен көп мәселені аңғаруға
болады. Бұрын – соңғы зерттеушілердің тұжырымдарында публицистика – ... түрі ... ... жанр ... енді бірде өзіндік
өзгешелігі бар өнер ретінде, саяси қызметтің ... ... ... ... ... ... проблема көтеру құралы ретінде,
әдебиеттің бір саласы ретінде, қоғамдық пікірді қалыптастыру тетігі түрінде
көрініс ... Бұл ... бәрі де ... ... ... ... білдіреді.
Өткен ғасырдың жиырмасыншы жылдары орыс зерттеушісі М.Гус ... ... ... ... айтқан болатын. Теоритиктердің түсінігінше
«публицистика» ұғымы «журналистикаға» қарағанда ... ... ...
Публицистика – мамандық, кәсіп ретінде адамзат қызметінің бір түрі. Өйткені
өздерін публицистикалық іске арнаған адамдар, өз қызметін ... ... ... ... публицистика ғылымның, саясаткердің, ... ... ... заңгердің, тарихшының қосымша кәсіп саласы
болуы да мүмкін. Яғни ... ... ... кең, ... ... ... тап ... кез-келген қызмет иесі публицисти бола
алады. Мысалы: мамандығы орманшы Әлихан Бөкейханұлы – өз ... ... ... ... ... Жақып Ақбаевты, ғалым-лингвисти Ахмет
Байтұрсынұлы, ақын Сәбит Дөнентаевты, ... ... ... ... ... дәрігер Санжар Асфендияровты, педагог
Мәннан Тұрғанбаевты өз заманының ... ойлы ... ... ... деп – публицистикалық шығармалардың жиынтығын да ... ... ... мен ... ... мен ашық хаттар, эсселер
мен репортаждар, т.б жиынтығы.
Публицистика деп жекелеген ... ... ... ... ... да ... ... Мәселен, Халел
Досмұхамедұлының публицистикасы, Мұхтар Әуезов пен Жүсіпбек Аймауытұлының
публицистикасы, Шоқан, Абай, Ыбырай публицистикасы, т.б
Белгілі бір ... ... ... шығармалар шоғырын да
публицистика ретінде танимыз.
Мәселен, Алаш қозғалысының публицистикасы, Ұлы Отан ... ... 50-ші ... ... ... Қазақстан
публицистикасы.
Зерттеуші М.Густың пікірінше, әрбір жеке публицстикалық шығарма өз алдына
және публицистикалық шығармалар жинақталған ... ... ... ... ... процесінде, дамуы мен жаңғыруы түрінде ғылыми зерттеудің
нысаны бола ... Ол өз ... ... шығарманың ерекшеліктері
мен пішіндері туралы, публицистикалық туындылардың қоғам өмірінде алатын
орны мен дамуы туралы ғылымды – ... ... деп ... ... публицистика терминін нақты өмір құдылыстарымен қатысты
қарастырғанда, ... ... ... және ... ... кең
қолданылатын мағынасына үңілгенде, оны кең және тар ... ... ... осы сөздің мән-маңызының өзгеріп отыруына да байланысты. Публицистика
кең мағынасында журналистік шығарма түсінігін ғана ... ... бұл ұғым ... ... ... қоғамдық-саяси тақырыпқа көпшілік
алдында сөйленген сөздерді де қамтиды. Публицистика тар мағынасында – ... мен ... ғана тән ... бар ... өзгеше
түрі.
Ойларымызды жинақтайтын болсақ, журналистика – белгілі бір қызмет
саласы және әсер ету ... ... ... ... ... ... ... басын құрайтын белгілі бір аппарат, ... ... ...... бір ... ... ... мазмұны, құрылымы
мен пішіні бар белгілі бір жанрлар жүйесі бар және ... ... ... ... бар ... шығармашылық түрі.
Журналистер – ақпараттар мен жарияланымдар, хабарлар даярлап, олардың
бұқаралық ақпарат құралдарында ... ... ... ... ... асыратын адамдар.
Публицистер – осы ... ... ... ... ... ... ... толығуын, басты, қоғамдық маңызы зор ... күн ... ... ... ... адамдар. Бірақ нағыз кәсіби
публицист – сонымен бір мезетте танымал журналисти болып та қызмет ... ... ... де ... өзгешеліктері бар. Ең
алдымен, публицистика шығармашылықтың публицистикалық түрінде, ал көркем
әдебиет – шығармашылықтың көркем түріне ... ... ... ... ... ... роман) міндетті
түрде сюжетке құрылады, ... ... ... ... ... публицистиканың көркем жанрларына ғана тән келеді. Оның өзінде ... пен ... ... ... ... міндетті түрде
кездесіп, олардың портреті, мінез-құлықтары туралы ... ... ... ... ... ... ... негізделіп жазылса, публицистік
шығармалар өмірдің нақты нышдығына ... ... ... ... ... ... болса, публицистика нақтылыққа негізделеді.
Үшіншіден, көркем әдебиеттің өзіне ғана тән ... ... ... публицистиканың өзіне ғана тиесілі бай жанрлар палитрасы бар.
Төртіншіден, көркем шығармада жазушы өзінің негізгі идеясын, ... ... ... адам ... характерлер қақтығысы, картиналар,
эпизодтар арқылы беріледі. Автордың оқырманға ұсынар идеясы оқиға ... өсу ... ... ... ... Ал ... өз ойын оқырманға
тікелей ұсынады. «Публицистика- автор мен ... ашық ... ... ... ... ... ... мен сезімі- ашуы, таңырқауы,
қуанышы, реніші айқын білініп отыруы керек». Публицистика ... ... мен ... тіл ... өршіл пафосты, логика тереңдігін талап
етеді. Ол оқырманмен ашық сөйлеседі, қоғамдық маңызы бар оймен сөйлейді.
Бесіншіден, көркем ... ... ... ... жазу үшін ... сарп етуі мүмкін. Мәселен, М.Әуезовтың «Абай жолы» ... ... «Қан мен тер» ... І.Есенберлиннің. Ә.Кекілбаевтің,
М.Мағауиннің, С.Саматаевтің тарихи романдары осы ... көп ... ... Ал ... ... бір тар ... ... ой көнеруі мүмкін. Сондықтан да, көркем әдебиет бірнеше жылдар
оқиғасынтұтас бір дәуірді қамтыса, ... ... өмір ... ... ... ... Е.Г ... «Природу телевидения составляет
не только то, что отличает его от кино, радио и печати , но и то, что ... что ... их от ... ... ... ... да оның журналистикадан, көркем әдебиеттен
айырмышылығы ғана емес, ұқсастықтары мен жақындықтары ... мен ... ... ... де сөз ... ... де құралы – сөз. Осы тұрғыдан келгенде, публицистика мен көркем
әдебиеттің ... жағы ... олар бір – ... ... ... деген тұжырым да жасау артық емес.
Шындыққа жүгінсек, Аристофанның өткір ысқақтарында ... ... ... үнді ... ойларында, Вольтер мен Руссоның, Дидро
мен Сен – ... ... ... мен Анри ... шығармаларында, одан әрі
Иван Грозный мен Курбскийлердің өзара жазысқан қатынас ... ... ... ... мен ... ... публицистикалық сарынның кең орын алғандығын дәлелдеген
А.Бочаревтің «Публицистика- әлеуметтік ... жаңа ... ... талқылаушы ретінде тек әдебиеттің барлаушысы болып қана қоймайды,
сонымен бірге ... мен ... ... ... ... ... ... дүние болып сіңісіп кетеді»,- деген сөздің жаны бар. Ұлы орыс
сыншысы В.Г Белинский көркем әдебиет пен ... өнер ... ... ... тым ... ... айта ... «...Что здесь нет, четко
определенной пограничной линии, так она является скорее воображаемой, чем
действительной, и на нее не ... ... как на ... на
карте...»- деп жазған. Шын мәнінде көркем ... пен ... ... ... ... – эпитеттер, метафоралар, теңеулер,
гиперболалар,литоталар және троптар мен фигуралардың ... ... ... ... ... ... өте қажет. Бұл көркемдік
бейнелеу құралдарынсыз сөз өнерінің эмоционалдық нәрі әлсіреп, ... ... ... ... ... ... ... қысқаша шолу жасасақ, тағы да әдебиет ... ... ... көп ... аңғару қиын емес.
Мәселен, Ресейде публицистиканың жарқын көріністері XVI ... ... Иван IV-ші мен ... ... Курбскийдің әдеби айтыстары, Иван
Пересветовтың жазбалары, ... ... ... и ... ... атты ... мен монастрлерге қарсы бағытталған өткі памфлет-
соның ... XVIII ... ... ... ... аренасыеа
шығуына байланысты Кантемирдің, Ломоносовтің, Новиковтің, Крыловтің
публицистикасы туды. Кейінірек ... ... ... ... ... ... жолжазбасы шықты. Пушкиннің «Арзрумға саяхатын»
да-публицистиканың жарқын үлгісі ретінде атауымыз керек. XIX ... ... жаңа түр, жаңа ... ... маңыз алды. Белинскийдің
«Гогольге хаты», Герценнің «Табиғат туралы хаттары», ... ... ... қатынастары», Добролюбовтің «нағыз күн
қашан туады» атты еңбектері XIX ... ... ... ... болып табылады. Бұл шығармалар феодалдық қоғамдық құрылысты ... ... ... оның іргетасын шайқалтты.
Әлемдік энциклопедияда Ульрих Фон Гуттен, Эразм Роттердамский, Вольтер,
Дидро, ... ... ... т.б ... публицистерінің есімі ерекше аталады.
Публицистиканың жазылу пішіндері де әртүрлі. Газеттердегі публицистикалық
мақалалардан басиап, саяси ... ... ... ... ... ... ... «Сары сайтанның қаласы атты памфлеті»,
Чернышевскийдің не ... ... ... ... ... мысал бола
алады.
Байқап отырғанымыздай, публицистика туралы осындай алуан ... ... Оның олай ... ... де жоқ ... ... қоғамдық ойдың
қозғаушы күші және қоғамдық өмір ... ... ... ... ... толыққанды зерттеу жүргізу кешегі кеңестік тоталитарлық қоғамда
мүмкін ... Олай ... ... ... ... ... қалатын болды. Сол
себепті публицистика зерттеушілеріне қатаң партиялық ... ... ... түйіндеулеріне тура келді. Публицистикатану ғылымының кенже дамып келе
жатқанының себебі де содан деп білеміз. ... ... ... ... ... ... қоғам орнату бағытындағы даму
жолымызды айқындаған ... ... ... ... тұрғыдан
толыққанды зерттеу жүргізуге мүмкіндік тууда.
Публицистиканың қоғамдағы рөлі орасан зор. Ол ... ... ... ... ... қоғамдық санаға ықпал жасайды. ... ... ... өзге де өнер түрлері, атап айтқанда, ... кино ... ... ... т.б., ... ... ... ошақтары,
әлеуметтік орта, табиғат құбылыстары әсер ететінін ... ... ... ... қаратып айтылатын, көтерілген мәселе ... ... ... ... ... ... орны ... айрықша еске саламыз. Ал өз кезегінде қоғамдық сана сол ... ... ... ... өмір дәлелдеумен келеді. Алысқа
бармай ақ, оған бір ғана мысалмен көз ... ... ХХ ... ... ... ... қамы үшін жанұшыра еткен ерен еңбектері көсемсөз
арқылы көрініс ... Сол ... ... ... қаймана қазақ
санасына әсер еткені соншалық қалың ұйқыдан жұлқып оятып, көкірек ... тұла ... тоқ ... ... ... ... үлкен серпіліс
туғызды. Дана Абай жолын жалғастырған Алаш азаматтарының ... еш ... ... ... ісін іліп әкетіп, білім-ғылым, өнер ... лап ... ... ... рухы қайта жанданды. Ой-сана сілкінісі мұның ... ... ... ... ... қоғамының тұла бойына қан жүгіртіп, кемінде
елу жыл ілгері озуына себепші болды. Бұл сәтіне қарай айтыла салған ... сөз ... көп ... бері Алаш ... зерттеп, зерделеу
барысында көз жеткен, көкіректе түйген ... ... ... ... келе, мына мәселеге ерекше назар аудартқымыз
келеді. Публицистика теориясы уақыт талабына сай ... ... ... қажет етеді. Егер оны «әдеби жанр», ... ... я ... «саяси проза» дейтін болсақ, онда мынадай сұрақтарға
жауап беруге тура келеді. Публицистиканың өзіне тиесілі өз ... ... ... олар ... ... ... ма? Егер ... ... ... онда ол тек ... ғана ... ... тумай ма? Біздің білуімізше, ... ... ... кемде-кем, оны қалай түсіндіреміз? Публицистика тек саясатты ғана
қузай ма ... ол ... ... ... ... көтере береді емес
пе? Осы орайда, біздің пайымдауымызша, публицистикағы көсемсөз деген балама
тауып, оған ... ... ... ... ... алаш ... Ахмет
Байтұрсынұлы теориясы өміршеңдігімен тәнті етеді. Сөз ... ... ... ұлы ... мынадай тұжырым жасайды: «Көсемсөз әлеумет ісіне басшылық
пікір жүргізетін сөз болғандықтан да көсем сөз деп ... ... ... керек ісіне мұрындық болып, істеу ыждағатымен айтылады.
Әлеумет, шаруашылық, қазыналық, мектептік, соттық, ... ... ... ... ... түзету, жаңалау, өзгерті керек болған кезінде
халықты соған көсемсөз арқылы ұйытып, ... ... ... ... басшылық есебінде айтылатын сөз болғандықтан жұрт ісіне мәні зор
болады»/8/.
Алаш ардақтысының көсемсөз туралы теориялық іліміне ... ... ... ... осы ... негізге алып, көсемсөздің әдістемесі мен
тәжірибесі туралы зерттеу жүргізіп, ой олжалау уақыт талабы деп түсінеміз.
Пайдаланылған әдебиеттер:
1. ... Т., ... Ә. ... ... энциклопедиясы,9-том.-
А.,1976,375-б.
2. Байтұрсынов А. Шығармалары.- Алматы: Жазушы, 1989, 224-б.
3. Доскенов Ғ. Көсемсөз // ... ... ... ... ... ... Б. ... шығармашылық негіздері.
5. Жақып Б. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму ... 2004, ... ... Т. Жас ... ... – А., ... 1961, ... Ученова В. Публицистика и политика.- М., Политиздат, 1979,3-б.
8. Ыдырысов Т. Шеберлік бастауы. – Алматы. Мектеп, 1984.71-б.
9. ҚазҰУ хабаршысы // ... ... 2006. №2, 26-б.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Аударма түсінігі8 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
Алтынбек Сәрсенбайұлы - публицист70 бет
Ағылшын тілінің публицистикалық және баспасөз тілі33 бет
Бөкей Оралхан9 бет
Журналистика «Хабаршысының» ғылыми кадрларды даярлаудағы рөлі54 бет
Мәтіндердің ғылыми, ресми іс- қағаздар, публицистикалық стильдері6 бет
Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің публицистикалық еңбектерінің ерекшеліктері54 бет
Публицистикалық қағаздарды аудару21 бет
Радиодискурсының тілдік ерекшелігі мен стильдік құралдары49 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь