Негізгі және қосымша топшалардың металдарын оқыту

Жоспары
Кіріспе

І бөлім. Металдардың жалпы қасиеттеріме таныстыру.
1.1. Периодтық жүйедегі металдардың орны және атомдар құрылысының ерекшелігін оқыту.
1.2. Металдардың физикалық және химиялық қасиеттеріне тоқталу.
1.3. Металдар коррозиясы және одан сақтандыру.

ІІ бөлім. Негізгі және қосымша топшалардың металдарын оқыту.
2.1. Магний және кальцийдің сипаттамасы.
2.2. Алюминийді оқыту.

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
        
        Жоспары
Кіріспе
І бөлім. Металдардың жалпы қасиеттеріме таныстыру.
1.1. Периодтық жүйедегі ... орны және ... ... ... ... ... және ... қасиеттеріне тоқталу.
1.3. Металдар коррозиясы және одан сақтандыру.
ІІ бөлім. ... және ... ... металдарын оқыту.
2.1. Магний және кальцийдің сипаттамасы.
2.2. Алюминийді оқыту.
Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ...... дайындайтын университеттер мен
педагогика институттарының оқу жоспарындағы негізгі пәндердің ... ... ... химияны оқыту теориясымен қаруландырып, іс жүзінде
күнделікті туындап отыратын жеке методикалық мәселелерді ... ... ... ... ... ... оның ... металдарды оқытудың да
өзіндік ерекшеліктері болады.
Қазіргі периодтық жүйенің өне ... алып ... 109 ... өзіне ғана тағылған атауы бар. Әр атаудың шығу тегіне келсек, оның
өзі жеке тарих. Элементтердің ... ... ... ... енгізгендігі даусыз. Дегенмен, солардың қатарында әр ұлттың өз
тіліндегі атауға ие болғандары бір ... ... ... ғасырлар қойнауына
бойлап кететін мұндай элементтер біздің қазақ тілінде де баршылық. Мәселен:
алтын, күміс, мыс, ... ... ... ... ... ... ең ... металл элементтердің тізбегін береді. Өз ... ... ... бұл ... ... ғасыр бұрын-ақ белгілі ... ... ... Ол өте орынды, бұған қазіргі археология жәдігерлері мен
тарих, топонимика деректерінен, қазақтың халық ауыз ... ... ... ... ... ... арғы ... өмір
сүрген кезеңдерден келе жатқан осы металадрға байланысты ... ... ... ... оқыту әдістемесін зерттейтін нысаны – сол
пәнді ... ... ... ... ... және әдістеме ғылымы
тұрғысынан түсінуге болатын күрделі әрекет болып табылады.
Бұл курстық жұмыстың басты мақсаты – 8-9 ... ... ... ... мәлімет беру арқылы, химия пәнінің негізін қалауға, соның
ішінде металдарды оқушы ... ... ат ... Осы мақсатты негізге
ала отырып, мына ... ... ... ... ... орнын, атомдық құрылысын игерту; химиялық топшадағы ... ... ... ... ... ... ... бөліп алу
мақсатында лабораториялық тәжірибелер жасау; әр түрлі химиялық реакцияларды
үйрету.
Курстық ... ... ... жеке әдістемесі тек тақырыптар
бойынша ғана емес, аса ... ... ... ... арқылы
берілді. Ал металдардың топшалары мен түрлеріорта мектептегі курстардың әр
түрлі теориялық деңгейлеріне байланысты ... ... ... бөлімінде берілді.
Менің курстық жұмысым кіріседен, екі бөлімнен, қорытындыдан және
пайдаланылған әдебиеттер тізімінен тұрады. ... ... үш ... ... екі ... ... ... Металдардың жалпы қасиеттерімен таныстыру.
1.1. Периодтық жүйедегі металдардың орны және атомдар құрылысының
ерекшелігін оқыту.
Қазір белгілі ... 108 ... ... ... жатады. Ал
ертеде және орта ғасырда тек қана жеті ... ... ... ... Бұл ... ... ... планета санымен сәйкес келеді: Күн (алтын), ... Ай ... марс ... ... ... ... ... (мыс). Алхимиктер бұл металдарды планета сәулесінің әсерінен Жер
қойнауында пайда болады деп ... ... ... периодтық жүйенің сол жағына ... ... ... ... І,ІІ және ІІІ топтарда), ал бейметалдар оң
жақ бөлікте жоғары орналасады.
Металл атомдарының ... ... ... ... ... дейін электрондар орналасады. Әдетте ... ... ... ... ... ... қарағанда металдар атамдары сыртқы
электрондарын оңай береді, яғни күшті тотықсыздандырғыш ... ... ... атомы оң зарядты иондарға айналады. Атомнан ... ... оң ... ... ... біршама бос
араласып кетеді. Бұл бөлшектердің арасында байланыс пайда болады, кристалл
торларының түйіндеріндегі электрондар оң зарядты иондардың жеке ... ... ... Электрондар үздіксіз қозғалыста болғандықтан,
оң зарядты иондармен соқтығысқан кезде оң зарядты иондар бейтарап ... ... ... ... ... ... ... болатын оң зарядты иондар және бейтарап
атомдардың кейбір санының арасында қозғалатын біршама бос ... ... торы деп ... Бұдан біршама электрондар мен металл
иондарының арасында түзілетін кристалдық тор металдық байланыс деп аталады.
Металдар туралы оқу ... ... ... ... жай зат ... зат, ... ... мен қасиеттері, химиялық реакция, т.б. ұғымдар
нығаяды, жаңа деректермен толысады. ... заң атом ... ... және ... ... жөніндегі білім қолданыс табады. Металлургия
өнеркәсібі және металдардың халық ... ... ... ... қалыптасады.
Металдарды жүйелі түрде қарастырғанда оқушылардың 8-9 кластардың ... ... мына бір ... ... ... ... ... тақырыбынан элементтердің жіктелуі; металдар туралы алғашқы ұғым;
«Оттегі» тақырыбынан ... ... ... ... туралы ұғым;
«Сутегі. Қышқылдар. ... ... ... ... және ... активтік қатары туралы алғашқы түсінік, металл
оксидтерінің сутегімен тотықсыздануы және қышқылдармен алмасу реакцияларына
түсуі, металдардың тұздар ... ... ... қосылыстардың
маңызды кластары жөнінде білімді ... ... ... және қышқылдармен әрекеттесуі, оксид және гидроксид
қосылыстарының қасиеттері, ... заң және ... ... ... ... табиғи тобы, периодтық жүйеде металдардың орналасуы,
электрондық құрылысының ерекшеліктері, ... ... ... негізгі топшаларды оқығанда металдардың тотықсыздандырғыш
қасиеттері, ... ... ... ... және ... ескеріледі.
Бұл білім металдардың жалпы қасиеттерін делуктивті ... ... ... ... ... негіз болады.
Алдымен металдардың периодтық жүйедегі орны туралы кіріспе ... ... ... ... ... ... химиялық элементтерді
және олар түзетін жай заттарды белгілейді; бір термин арқылы берілетін екі
ұғымның әрқайсысының өзіндік ... және ... ... ... ... ... ... массасы, реттік нөмірі, атом
радиусы, ... ... т.б. ... тән ... ... химиялық элементтер саны жағынан бейметалдардан гөрі ... ... Олар ... негізгі топшаларда (бордан басқа) және ... ... ... сол ... ... . ... атомдарының
негізгі ерекшелігі сыртқы қабатындағы электрондар саны аз, атом радиустары
едәуір ... ... ... Әр период s-деңгейшесінен электрондармен
толтыратын сілтілік металдардан басталады. Үлкен ... ... ... атомдары (Sc – Zn, V – Cd) d-деңгейшесін, аса үлкен
периодтарда ... ... ... және ... мен ... ... толықтырады. Төмендегі
кестемен таныстыру керек.
|Период |Металл |Атом |Иондану ... ... ... |
| | ... ... | ... ... |
| | |(нм) ... | |(нм) ... |
| | | ... | | | ... ... |0,155 |520,2 ... |0,064 |3375,7 ... |Натрий |0,189 |495,8 ... |0,099 |1251,2 ... ... |0,236 |418,8 ... |0,14 |1142,0 ... ... |0,268 |403,0 |Иод |0,133 |1008,4 ... ... ... және оның астындағы қабаттарынан ... ... ... қасиет көрсетуге бейім келеді.
Бұған ... және ... ... ... ... ... арқылы көз жеткізеді.
Кестеден сілтілік металдар атомдарының радиустары бір периодта
орналасқан галоген ... ... ... екі еседен астам
артық, ал иондану энергиялары 3-6 есе кем екені байқалады. Топ бойында ... ... ... ... ... заңды түрде кемиді.
Жер қыртысындағы ең көп тараған металл – алюминий. Бұдан кейінгілер:
темір, кальций, натрий, калий, магний және ... ... ... ... ... ... хром жер ... массасы бойынша – 0,3%, никель ... ал мыс – 0,01%. ... ... бос ... де, ... әр түрлі
қосылыстар түрінде де кездеседі.
Активтілігі жоғарырақ металдар электролиз әдісімен алынады. Активтігі
аз металдарды олардың ... ... ... (ІІ) ... ... ... тотықсыздандырады, ал металл сульфидтерін ... ... ... болу үшін ... ... ... өтеміз.
1. Металдарды оксидтерінен көмірмен ... ... (ІҮ) ... ... ... ... ... металл сульфидтерін өртеу.
3. Металдарды оксидтерінен едәуір актив металдармен тотықсыздандыру.
4. Балқымалар электролизі.
Металдарды алудың бұл әдісін түсіну үшін ... ... ... процестермен таныстыру керек.
Электролиз – бұл ерітінді немесе балқыма электролиттері арқылы
тұрақты электр тогын ... ... ... ... ... оқушылардың дәптерлеріне жазғызып, түсінбегендерін
түсіндіру.)
Тұз және сіоті балқыған кезде де, ... де ... ... ... ... ... ... тұрақты электр тогы жіберілсе, онда
электролиз жүреді.
Судағы ... ... ... ... иондарынан
басқа тағы реакцияға су диссоциациясының нәтижесінде түзілетін гидроксид-
иондары немесе ... ... ... ... ... иондар сәйкес
электродтарға қарай жылжиды. Катодқа электролит және сутегі Н+ катиондары,
ал анодқа электролит аниондары және ... ОН- ... ... ... ... ... анодта тотығады? Бұл сұраққа жауап
беру үшін химиялық реакция жылдамдығының әрекетесуші ... ... мен ... тәуелді болатынын еске түсіреміз. Демек,
иондардың: берілген электролиттің катиондары немесе Н+ ионы, электролиттің
аниондары немесе ОН – гидроксид ... ... ... ... ... ... Катиондар активтігі негізінен орыс ғалымы Н.Н.Бекетов ұсынған
металдардың ығыстыру қатарына келетін ... ... ... ... ... ... әрі неліктен бұл қатар металдар кернеуінің
электрхимиялыққатары деп аталған және ... ... ... ... бар ... түсінік беріледі. Бұл қатарды қарастыра отырып,
қарама-қарсы бағыттағы сәйкес металдар активтігінің ... ... ... ... ... тиіс деген қорытындыға келеміз.
Мәселен, егер ... ... осы ... ең активті болса, онда оның
иондарының активтігі ... ...... ... кемиді
K+,Ca2+,Na+,Mg2+,Al3+,Zn2+,Fe2+,Ni2+,Sn2+,Pb2+,H+,Cu2+,Hg2+,Ag+,Pt4+Au3+
- химиялық активтігі артады .
Бұл қатар бірдей жағдайда судағы ерітіндіде катодта катиондардың Cu2+
ионынан Au3+ ... ... ... ал ... ... Н+ ... қалып қоятынын көрсетеді. К+ ионынан Pb2+ ионына ... бар ... ... электролизі кезінде Н+ иондары
тотықсызданады. Химиялық ... ... ... ... ... ... ... иондарының концентрациясы аз
болса, катодта кернеудің электрхимиялық қатарындағы сутегіне дейінгі кейбір
металдар ... ... ... Бұны ... ... пайдаланады және т.б. Аниондар икемдіктеріне
қарай тотығады.
Қышқыл ортада Н+ ... ... көп ... Олар ... ... ал Ni2+ ионы ерітіндіде қалады. ... ... ... ... ... ... ... металдарды, кейбір актив бейметалдарды,
сонымен бірге күрделі заттарды алуда ... ... ... ... ... хром, мырыш, қалайы, алтынмен, т.б. ... ... ... ... және ... қасиеттеріне тоқталу.
Металдардың жалпы қасиеттеріне кристал торларының, ерекше ... ... ... жай ... белгілейтін терминнің мағынасы
олардың атомдары түзетін химиялық ... ... және ... түрлерін қарастыру арқылы ашылады. Металдық ... ... және ... байланыстармен, молекулалық, атомдық, иондық
кристалл ... ... ... ... ... ұқсастығы мен
айырмашылығы анықталады.
Модельдерді және оқулықтардағы суреттерді пайдаланып, металдық
кристалл ... ... ... Бұл ... ... босаған
электрондар мен оң зарядталған металл атомдарының арасында ... ... ... электрондар арқылы жүжеге асуы жағынан металдық байланыс
ковалентті байланысқа ұқсайды, бірақ одан ... екі ... ... ... ... барлық атомдар ядроларының төңірегінде
айналып жүреді. Электрлік тартылыс күшінің әсері арқылы байланысуы ... ... ... ... ... ... ... теріс
зарядталған иондар болмайды, олардың міндетін бос ... ... ... атом иондарымен бір сәтте бірігіп, келесі сәтте
қайтадан ажырап кетеді. ... бос ... ... ... ... ... ... қасиеттері, электр өткізгіштігі,
жылу өткізгіштігі және жылтырлығы түсіндіріледі. Нақтылай түсу ... ... ... ... ... ... алюминийдің және
басқа металдардың жалпы қасиеттерін мипаттайтын диафильм көрсетіледі. Соның
нәтижесінде ... ... ... ... ... пен ... ... алтын бірінші орында тұратыны, металдардың ең ауыры –
осмий, жеңілі – литий, ең ...... ...... ең оңай
балқитыны – сынап, балқу температурасы ең үлкені вольфрам ... ... ... ... ... торларының түрлері: ... ... ... ... ... ... торлар туралы айтылады.
Бір көлем бірлігіне келетін металл атомдарының саны артқанда ... да ... ... ... атомдар басқалардан гөрі тығыз
орналасады. Металдардың ... ион ... мен ... да ... байланысы болғандықтан, кристал торларының жеке қабаттары бір-
біріне жақындасуға бейім келеді, мұның өзі металдарға созымдылық қасиет
береді. Олар ... ... ... жұқарады.
Әр түрлі металдарды қосып балқытқанда құймалар түзіледі, олардың
қасиеттері алуан түрлі болып ... бұл іс ... ... ... ... ... ... құймаларман танысады, олардың түрлері
және құрамы ... ... ұғым ... ... ... ... ... немесе химиялық қосылыс түрінде болуы мүмкін. Кристал торлары
бірдей және қасиеттері ... ... ... ... ... торларында
айырмасы үлкен металдардан механикалық қоспа түріндегі құймалар түзіледі.
Қасиеттері әртүрі металдардан, химиялық ... ... ... заңдылығы сақтала бермейді.
Көптеген металдар иілімді болып келеді де жақсы тапталады, бұлда
металдық байланыстың ерекшелігі арқылы ... ... ... иондар
бір-біріне тікелей байланысты болмағандықтан, олардың жеке қабаттары біріне
қарағанда екіншісі еркін ауысқыш келеді. ... ... ... оның осы ... пайдаланылады.
Көптеген металдардың тапталғыштығын, олардың кейбіреулерінің неліктен
өте омырылғыш болатынын қалай түсіндіруге болады? Ең ... ... ... ... ... Ү, ҮІ, және ҮІІ ... Бұл элементтердің атомдарында бестен жетіге ... ... ... Бос электрондар мөлшерінің көп болуы иондардың жеке
қабаттарының беріктігін қамтамасыз етіп, олардың еркін ... ... да ... ... ... ... химиялық реакция кезінде валентттік электронедар
беріп оң зарядты иондарға айналуы, олардың ең жалпы химиялық қасиеті ... яғни ... ... ... тотықсыздандырғыш болып келеді.
Металдар теріс электірлігі күшті глогендермен, ... және ... ... әрекеттеседі. Металдар, сондай-ақ сутегі иондары мен де, басқа
металдар иондары мен де ... ... ... металдардың су мен,
қышқылдармен және тұз ертінділерімен әрекеттесетіні оқушыларға бұрыннан
белгілі ... ... ... ... ... ... ... бола бермейді. Мысалы, ... ... ... ... ал мыс тотықсыздандыра алмайды. Металдарыдың қай
реакцияларда және қандай жағдайларда ... ... ала айту ... ... ... біу ... жеке оқшауланған атоамдардан валентті электрондардан тек энергия
бөлуін ғана ... онда ... ... ... орналастыруға болады.
Орыс ғалымы Н.Н. Бикетов 1865 жылы ұсынған металдардың бұлай орналасуы сол
кезде ... ... ... ... да ... болғанына қарамастан
олардың орналасуы периодтық жүйеге ... ... ... ... лити ... ... ... өте көп, франций атомдарында
- өте аз болады.
Егер тек иондану энергиясын ғана емес, яғни жеке ... ... ... ... ... ... ... жұмсалатын
энергиясын және иондар гидраттануы кезінде бөлінген энергияны есептесек,
онда металдардың гидраттанған иондар түзу қасиеттері бойынша иондарды ... ... K, Ca, Na, Mg, Zn, Cr, Fe, Ni, Sn, Pb, H, Mg, Ag, Pt, ... ... ... ... электрохимиялыққатары деп аталады.
Мұндай қатардағы ең актив ... ... ... ... ... ... ... орналасуы периодтық жүйенің заңдылығына ... ме? Бұл ... ... беру үшін ... ... ... ... кезінде ескерілетін үш факторлардың біреуімен, яғни
иондану энергиясымен, периодтық ... ... ... ұмытпауымыз керек.
Сондықтан кернеудің электрохимиялық қатарындағы металдардың орны үнемі
олардың периодтық жүйедегі орнына сәйкес келеді деп санаудың ... ... ... ... ... ... ... а)
металдардың бейметалдармен әрекеттесуі; ә) металдардың сумен ... ... ... ... в) ... ... Әр қасиетті нақтылайтын зертханалық және көрнекі көрсететін
тәжірибелер ... ... жүру ... ... аударылады.
Сілтілік металдар және кальций ... ... ... Оқушыларға бұрыннан белгілі активтік қатардағы магнийден
қорғасынға ... ... ... ... ... ... ... Мыс пен сынап қыздырғанда ... ... ... және ... да тотықпайды. Металдардың басқа бейметалдармен ... да еске ... ... ... ... жүретін химиялық
процестерді, реакция өнімдерін сызбанұсқа немесе ... ... беру ... ... ... және ... қышқылдармен әрекеттесу өнімдері де
кесте арқылы беріледі. Күкірт және азот ... ... әсе ... ... ... ә) ... ... реакциялары
параллель тәжірибелер қою арқылы нақтыланады.
Талқыланған реакциялардың бәрінде ... ... ... көрсетіп, өздері тотығатыны айтылады. Металадрдың
әр қасиеті жөнінде білімді ... ... ... ... жұмыстар
жүргізіледі, жіктелген жаттығулар орындалады. ... ... ... қатысатын реакциялардың жүру ықтималдығын алдын-ала
болжау үшін оқушылар металдардың Н.Н.Бекетов жасаған ығыстыру ... ... ... кернеуінің электрохимиялық қатары жөніндегі біліммен
ұштастырады. Бұл арада жеке атом ... ... ... айырмашылығына, тотықтырғыштардың сипатына баса назар
аударылады.
Жеке күйіндегі атомдардың тотықсыздандырғыш ... ... ... ... ... және ... ... айқын
білінеді. Жай зат күйіндегі металдардың ... ... ... ... ... ... емес, ол металдардың кристалл
торларының беріктігіне, ерітіндідегі реакцияларда түзілетін ... ... ... ... ... екі себептің салдарынан
иондану энергиясы үлкен литий ерітіндідегі реакцияларда калий ме ... ... ... бұл ... ... ... ... қатарға, топ
бойында металдар қасиетінің өзгеру заңдылығына қайшы келетін секілді
көрінеді.
Бұдан соң ... ... ... ... ... тоқталып, оны саналы түрде пайдалану қажеттігі ... ... ... ... ... ... металдармен
ығыстыру реакцияларының теңдеулерін жиі жазады. Бұл олқылықты болдырмау
үшін натрий мен мыс сульфатының арасындағы ... ... ... ... ... бөлінгенін және мыс гидроксидінің тұнбасы
түзілгенін бақылап, реакция натрий ... мен ... ... ... ... ... ... металдардан литийдің иондану энергиясының мәніне сәйкес
активтігі өте аз ... ... ... ... ... ... белгілі.
Алайда литий ионының радиусы натрий және калий иондарындағыдан әлдеқайда
кіші. Сондықтан литий иондарының жанында пайда ... ... ... ... ... иондарындағыдан гөрі күштірек болады. Осының арұасында литий
иондарының гидраттануы натрий және калий ... ... ... ... ... жүреді. Соның нәтижесінде литий иондарының
ерітіндіге өту процесі қарқынырақ жүреді және ... ... ... орны сол ... ... ... коррозиясы және одан сақтандыру.
Ауа мен ылғал әрекетінен темір бұйымдарын тот ... ... ... ... ... ... ... бүлініп, машина
бөлшектері және әртүрлі аспаптар жарамсыз болып қалады. Бұл ... ... ... зиян ... ... ... процесі
коррозия деп аталады.
Коррозия бұл – айналадағы орта ... ... мен ... ... және ... ... бүлінуі. Автомобиль,
трактор және басқа ауы шаруашылық машиналарының коррозияға ... ... ... бірі – ... ... сақтамай, ашық жерлерде сақталуы
болып табылады. Техникаға осылай немқұрайлы қарау салдарынан шаруашылыққа
орасан зор зиян ... ... ... ... тұлпарға» да кәдімгі
жылқыға қарағандай назар аударып, қолайсыз ауа ... ... үшін ... ... және оның ... ... коррозияға ұшырайды. Бұл процестің мәні
мынада: темір оттегінің және су мен ... ... ... ... ... ... (ІҮ), күкірт (ІҮ) оксиді болғандықтан олардың
сумен өзара әрекеттесуі ... ... ... ... кезде сутегінің иондары түзіледі және олар да металдар
атомдарын тотықтырады. Металл басқа активтігі төмен ... ... оны ... ... ... ... тәжірибе арқылы дәлелденеді.
Мысалы, мырыш түйіршігін күкірт қышқылының ерітіндісіне салса, ... ... ... де соңынан біртіндеп баяулай береді. Алайда, мырыш
түйіршігіне мыс сымын ... ... ... ... ... ... туады: мырыш пен күкірт қышқылы арасындағы реакцияның
біртіндеп баяулап, ал мырышқа ... ... ... ... ... ... ... жүреді дей аламыз.
Мырыш атомы қышқылдармен реакцияларында сутегі ... ... ... ол иондар ерітіндіге өтеді. Осының нәтижесінде мырыштың
кристалл торларында ... ... ... жиналып қалады. Олар
жинақтала келе ерітіндідегі Zn2+ иондарының одан әрі түзілуін ... ... ... ... ... ... ... артық электрондар тұтып
қалады. Мырыш пен күкірт қышқылының өзара әрекеттесу процесі баяулайды. Мыс
металдар ... ... ... ... жанында орналасады да
сұйылтылған күкірт қышқылымен әрекеттеседі. Мыстың кристалл ... ... ... Осы екі ... ... ... мырыштың бос
электрондары мысқа өтіп, оның бетіндегі сутегі иондарын тотықсыздандырады.
Мырыш артық электрондардан босап, электрондарын қайтадан ... ... де ... болған артық электрондар мысқа қарай ауысады. ... ... ... ... ... ... – міне ... құбылыс – тек мырыш пен мысқа ғана емес, кез келеген
екі ... ... тән ... ... ... ... ... электролит
қатысында олардың біреуі – теріс, екіншісі – оң зарядталады. Егер осы
металдарды ... ... ... ... ... токтың
бар екенін көрсетеді. Активтірек метал бұзылады.
Әдетте біртекті емес ... ... ... ... ... ... ... бетінің бір бөлігі – катод, екіншісі анод
ролін атқарады. Демек, коррозия металадр құймасы мен ... ... ... ... ... әсерінен ғана емес, құймадағы металдар және
түрлі әркелкі ... ... ... туындайтын электрохимиялық
процестерден пайда болады.
Коррозия процесінің маңызын ... ... ... ... ... ... деп аталғанын түсінуге мүмкіндік береді.
Әртүрлі металдардың екі тақташасына вольтметр тілі ... ... ... ... ... ... күштірек ауытқиды, яғни осы
қатарда солға қарай орналасқан ... ... оңға ... ... ... болады.
Коррозияға қарсы күрес әдістері. Коррозия процессінің мәні зерттеу
осы қолайсыз ... ... ... ... – ала біліп алуға жәрдемдеседі.
Металлдар таза түрінде сирек пайдаланылады. Көбінесе металлдардан
түзілген, ... сол ... ... сақталмайтын құймалары
қолданылады. Мысалы, темір, алюмини және т.б. Бұлар едәуір ... ... ... ... ... ... ... болып келеді.
Құмаларды алу балқытылған металлдардың бірінің бірінде ереуіне
негізделген. Балқыған металлдарда ... ... да ... ... темірдегі көміртегі мен кремний. Салқөындаған ... ... бар, оңай ... ыстыққа төзімді, қышқылға төзімді құймалар
түзіледі.
Құймалар ... және ... ... ... Солардың
маңыздыларын қарастырып көрейік.
1. Балқыманы салқындатқан кезде біртекті кристаллдар түзіледі. Олардың
кристалл торларының ... ... ... ... болады. Мұндай
жағдайда қатты ертінді түзіледі.
2. Балқыманы салқындатқан кезде жеке металлдардың кішкене ... ... ... ... металлдардың қарапайым қоспасы ғана болады
да, қатты ерітінді түзілмейді.
3. Металлдар өзара еріген ... ... ... ... ... ... ... түзіледі. Балқыған металлдарда бейметаллдар еріген кезде де,
химиялық ... ... ... ... ... атомы көміртегі атомымен
әрекеттесіп, темір ... ... ... ол ... ... ... ... күйінде жай ғана араласып қоймай, өзара
(Сондай – ақ бейметаллдар атомдарымен) әртүрлі қосылыс түзе ... бұл ... ... ... ... оның ... ... айқын
ерекшеленетіні неліктен екені ... ... ... ... бір бөлігімен қалайының екі бөлігінен құралатын құйма 180 ° ... ... ... 328 ° С ... ал ... 231 ° С
кезінде) балқиды. Құймалардың ең маңыздыларының бірі дюралюминий құрамында
алюминий 95 % , ... 4%, ... 0,5% және ... 0,5% ... Ол ... алюминий мен мыстан әлдеқайда қатты ... ... ... ... кеңінен қолданылады. Басқа да құймалар өте көп. Олардың
кейбір қасиеттері кейінірек қарастырылады.
ІІ бөлім. ... және ... ... ... ... Магний және кальцийдің сипаттамасы.
Химиялық элементтерді оқып үйрену жоспары және металлдардың жалпы
қасиеттері ... ... ... ... және ... ... мәселелі әдіспен және оқушылардың өздігінен істейтін жұмыстарфын
ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... сипаттамалырын еске түсіріп, активтілігін салыстырады.
Бейметаллдармен, сумен және қышқылдармен тотығу ... ... ... металлдардың ашылу тарихы, табиғаттағы қосылыстарды,
алынуы және ... ... ... ... ... ... ... құрылысы бірінші негізгі топшаның металлдарымен
салыстырылып, қасиеттеріндегі ұқсастығымен айырмашылығы анықталады. ... ... ... гидороксидтерінің және тұздарының химиялық
формулалары жазылып, сипатталады. Берилийдің қосылыстарынан басқалары ... және ... ... ... ... ... ... тотықсыздану және алмасу ... ... және ... ... ... және оның ... ... қарастырылып, судың
кермектілігі және оны жою жолдары жөніндегі жаңа ұғым ... ... ... ... су алу және оның ... ... тәжірибесі
көрсетіледі. Әкті су арқылы көміртегі (ІҮ) оксиді жіберіледі, түзілген
тұнаба ... ... ... ... ... ... құбылыстың
химиялық мәнін талдап, осыларға ұқсас әрекеттредің табиғатта жүзеге асатыны
айтылады. Жер қыртысында әк тас және бор ... ... ... су және ... әр ... ... ... қышқыл газының әсерінен
еріп,табиғи суларға кермектілік береді. Судың кермектілігі кальци және
магни ... ... және ... ... ... ... және ... гидрокарбанаттары бар судың кермектілігі
карбанатты немесе уақытша кермектілік деп ... және ... Са ... ... ... ... суда кальций, ... және бақа ... ... ... ... ... және тұрақты кермектілікті көбінесе, химиялық жолмен кетіреді:
Са (НСО3)2 + Са (ОН) 2 =2СаСО3↓+2Н2О
СаSО4 + Nа2CO3 = ... ... ... ... және ... ... және өнер
кәсіптегі маңызы айтылады. Кермек суда сабын көпіршімейді, бу ... және ... қақ ... олардың бүлінуіне әкеліп соқтырады.
Кальцидің қосылыстары
Периодтық жүйедегі магний мен кальцидің орны және олардың атомдарының
құрылысы. ... және ... ... ... ІІ ... ... топшасында
орналасады. Магний кальциде соңғы электрондар сыртқы энергетикалық деңгейде
орналасады. Магний мен кальцидің барлық ... – 2 ... ... – міне ... ... ... ... өте жоғары болғандықтан, табиғатта тек
қосылыстар түрінде ғана кездеседі. Кальцийдің балқыған хлоридтен ... ... ... ақ ... ол ... ... ... өте
жеңіл (р=1,55 г/см.куб.), алайда анағұрлым қатты болады және оның ... да өте ... ... ... ... ... кльций - өте күшті ... ... ... ... кірпіш түске бояйды. Сілтілік металдар тәрізді
металл ... де ... ... сақтайды.
Химиялық активтігі жоғары болуының арқасында металл кальций кейбір
қиын металдарды (титан, ... және т.б.) ... ... ... құймалар, соның ішінде подшипник дайындауға қажетті қорғасын-
кальцийлі құймалар алу үшін пайдаланылады.
Кальцидің өнеркәсіпте алатын аса маңызды қосылыстары. Кальций ... ... ... ... ...... ... – ақ түсті қиын балқитын (2570°С температура кезінде
балқиды) зат, оның химиялық қасиеттері ... ... ... ... ... ... көп жылу ... реакцияласады:
СаО + Н2О = Са(НО2) +Q
Кальций оксиді – сөндірілмеген әктің негізгі ... ... ... ...... ... құрамдас бөлігі.
Кальций оксидінің сумен реакциясы сөндірілген әк деп аталады. Кальций
оксиді көбінесе сөндірілген әк ... ... ... ... іс ... маңызы зор. Ол сөндірілген әк, сұйық әк және су ретінде
қолданылады.
Сөндірілген әк - әдетте сұр ... ... ... бөлігі Са(НО2)),
майда борпылдақ ұнтақ, сда аздап (20°С кезінде 1 л суда 1,56 г) ... ... ... ... ... су және ... қоса ... Қоспа бірте-бірте қатая түседі.
Сұйық әк – сүтке ұқсас жүзгін. Ол сумен сөндірілген әк ... ... ... түзіледі. Сұйық әк алғанда, қант ... ... ... күреске қажетті қоспа ... ағаш ... ... су – сұйық әті сүзген езде алынатын кальций ... ... Оны ... көміртегі (ІҮ) ... ... ... әкті суда көміртегі (ІҮ) оксиді ұзақ жіберген кезде ... ... ... ... ... ... қыздырса,
онда ерітінді қайтадан лайланады:
Табиғатта да осыған ұқсас процестер жүріп жатады. Егер су ... ... (ІҮ) ... ... және ... ... ... онда кальций
карбонатының кейбір бөлігі еріген кальций гидрокарбонатына айналады.
Ерітіндінің беті ... онда тағы да ... ... ... түседі.
Ғаныштың мынадай түрлері болды: табиғи ... ... ... - СаSО4 ғаныштар.
Өртелген ғаныш немесе алебастр (СаSО4)2*Н2О табиғи ғанышты 150-180°С-
ге дейін ... ... ... Егер ... ... суға ... қатаятын қоймалжың иілімді масса түзіледі. ... ... ... ... болады.
өртелген ғаныштың қатаю қасиеті іс жүзінде пайдаланылады. Мысалы, әк
пен құм және су ... ...... ... ... Таза ... көркемдеу бұйымдары дайындалады, ал медицина
оны ғанышты таңып байлауға пайдаланады, ал медицина оны ... ... ... ... ... СаSО4*2Н2О неғұрлым жоғары температурада қыздырса,
ондағы барлық су бөлініп шығады:
СаSО4*2Н2О → СаSО4*2Н2О↑
Түзілген сусыз ғанышқа СаSО4*2Н2О сды ... ... ... ... өлі ғаныш деп аталады.
Судың кермектігі және оның жоюдың әдістері. Жаңбыр суында (жұмсақ су)
сабынның жақсы көпіріп, бастау суында – сабынның ... ... ... ... ... Талдау нәтижесінен кермек судың құрамында кальцидің ... ... ... ... болатыны анықталады. Бұл тұздар сабынға
қосылғанда ерімейтін қосылыстар түзеді. ... суды ... ... жүйе ... қақ ... ... су іштн
жанатын двигательді салқындатуға және бу қазандарына ... ... ... Қақ ... нашар өткізеді; сондықтан моторлар, бу қазандары
қызып кетуі мүмкін, ... олар тез ... ... ... ... ... және ... қатысуынан карбонатты немесе уақытша кермектік пайда
болады. ... және ... ... мен ... ... ... ... кермектік пайда болады.
Судың жалпы кермектігі карбонатты және карбонатсыз ... ... ... ... ... топшадан алюминий және оның қосылыстары толық ... ... екі ... топшаның металдарымен салыстырғанда айрықша –
амфотерлі ... ... ... ... ... ... бұл ... жиынтық түзу тұрғысынан түсіндіріледі.
Нәтижесінде натрийдің тетрагидроксоалюминаты – ... ... ... Алюминийдің өндірілу тарихы, табиғи қосылыстары және қолданылуы
жөнінде оқушылар хабарлама жасайды.
Жалпы алюминий ІІІ ... ... ... ... Энергетикалық
деңгейлер бойынша электрондардың орналасу сызбанұсқасы мынадай:
+13Al 2е-, 8е-, 3е-
Алюминий атомдарының сыртқы деңгейінде 3 ... ... ... +3 ... дәрежесін көрсетеді. Атомдардағы ... ... және ... тек ... ... ғана ... де орналасуы туралы түсініктерді басшылыққа ала ... ... ... келеміз.
Алюминий – жер қыртысында таралуы бойынша үшінші элемент. Ол тек
қосылыстар түрінде ғана ... ... ... ... 1827жылы алюминий
хлоридіне ауаның қатысынсыз сілтілік калий ... ... ... ... ... ... ... бұл әдіспен өндірісте алу тиімсіз,сондықтан ... ... ... алу іске асырылды.
Физикалық қасиеттері.Алюминий-жеңіл (p-2.7г/см3),660 С кезінде
балқитын күмісше ... ақ ... өте ... одан сым созу ... оны ... және фольгаға айналдырып, таптауға да болады. Алюминийдің
электр өткізгіштігі күміс және мыстан ... ... ... электр
өткізгіштігі мыстың 2/3-індей).
Химиялық қасиеттері. Алюминий кернеуінің электрохимиялық қатарында ең
активті металдардан кейін ... ... ... ... ... ... де, суда, қайнау температурасы кезінде ... ... ... ... салқын азот қышқылы да әсер
ете алмайды. Мұны алюминийдің бетінде ... жұқа ... ... жұқа ... алюминийді бетін сынап тұзымен ысқыласа,
реакция жүреді.Бөлініп шыққан ... ... ... де ... ...... ... түзіледі. Амальгамаланған бетте
жұқа қабықша тұрақтанбайды да адюминий кәдімгі ... ... ... ... ... алу әдісін американдық Ч.Холл және француз Эру
1886 жылы ойлап тапқан екен. 22 ... ... ... ... ... ... қолына ондаған алюминий қиындыларын ұстап келіп, осы металды
оңай жолмен және өте көп мөлшерде дайындаудың әдісін тапқанын айтқан.
Алюминий ... әр ... ... алуға қолданылады. Құрамында мыс
және магний болатын дюралюмин және алюминийдің кремниймен ... ... өте кең ... Бұл ... ... ...... және
өте берік болуында. Аталған құймалар авиа, авто, кеме және өте құралдар
жасауда, раеталық техникада және ... кең ... ... ... ретінде электр сымдарын және ... ... ... ... ... сондай-ақ алитирлеуге, яғни болат және шойын бұйымдардың
бетін қанықтырып қаптап, коррозиядан қорғау ... ... ... ... ... ... Егер осы қоспаны жақса, өте көп
мөлшерде жылу бөле, қарқынды реакция жүреді. Бұл ... ... ... ... ... металдарды бос күйінде алуға қолданылады.
Алюминий оксидін Al2О3 мынадай әдістермен алуға болады: 1. Металл
алюминийдің ұнтағын ... жағу ... 2. ... гидроксидін Al(ОН)3
сілті ерітіндісін алюминий тұздарының ерітіндісімен ... ... ... ... ... ... ... қышқылымен өзара
әрекеттесуі кезінде алынады. Бұл – физикалық қасиеттері бойынша суда ... ... ... зат. ... ... химиялық қасиеттері басқа
тұздардың қасиеттеріне ұқсас. Алюминий ... ... ... бен ... ... болғандықтан, олар суда еріп, гидролизге ұшырайды.
Қорытынды
Химия пәнін оқытудағы маңызды тақырыптардың бірі – металдар. Олардың
құрамы, периодтық ... ... ... ... ... және ... оқытылатын негізгі тақырыптардың бірі болып ... ... де ... ... осы ... баса назар аударуға тырыстық.
Мәселен, бірінші бөлімді тақырыпшаларға ... ... ... ... жүйедегі орнын және атомдық құрылысын
оқыту деп алсақ, ... ...... ... және физикалық
қасиеттерін оқытуға, үшінші ...... ... арналды.
Екіші бөлім тек металдарды түрлеріне қарай жіктеп, ... ... ... ... ... ... шығару, лабораториялық
тәжірибелер жасау және пысықтау сұрақтарына жауап беру арқылы ... ... ... ... ... ... Сол ... :
1. Хииялық элементтерді оқып-үйренудің әдістемелік негіздері қандай?
2. Галогендер топшасын оқып-үйренудің ... ... ... ... ... Оттегі топшасын оқытудың негізгі әдістемелік мәселелері қандай?
4. Азот топшасын оқып-үйренудің негізгі әдістемелік ... ... ... мақсат етіп алып, соларға курстық жұмыс ... ... ... ... ... пысықтау мақсатында жоғарыда ... ... ... ... ... келе, химия пәні ... ... ... тақырыбы
оқушларға ауқымды да, салалы білімберетін тарау. Оны оқушы санасына ... білу ... оның ... ... дамыған, өзіндік көзқарасы
қалыптастқан тұлға болып шығуына аз да болса жәрдемін тигізеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі:
1. ... ... ... 9-сынып оқушыларына ... ... ... К. ... негіздері.Алматы, 1987ж.
3. Бірімжанов Р. Жалпы химия. Алматы,1970ж.
4. Жуков П.Н., Рысс В.Л. ... 9-10 ... ... ... ... Мырзабаев А. Химиядан практикалық сабақтар. Алматы, 1972ж.
6. Нұғыманов И. Химия тілі. Алматы,1977ж.
7. ... ... ... ... ... Нұғыманұлы И. Химияны оқыту әдістемесі.Алматы, 1993ж.
9. Нұрахметов Н. «Қазақша атауға ие болған металдар.» // ... ... №3 ... ... ...... ... // Химия мектепте. 2005ж. №6
80б.

Пән: Химия
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Лантан14 бет
Селен топшасы элементтері (селен теллур полоний)16 бет
Android OS жұмыс істеу принципі және Android OS қосымша құру23 бет
Cu, Pb, Ni, Cr ауыр металдарының күріш алқаптарындағы топырақтардағы сандық және сапалық құбылымдары (Қызылорда облысы, Шиелі ауданының мысалында)30 бет
INDF және FSR регистрінің қосымша адресациясы8 бет
Intranet –қосымшалары60 бет
Ms office қосымшаларында VBA-ны қолдану37 бет
Options диалогты терезесінің қосымшалары (AutoCAD)11 бет
SQL серверін қолданып қосымшалар жүйесін жетілдіру80 бет
Turbo Pascal программалау тілінің қосымша мүмкіндіктері24 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь