Алаш көсемдерінің құнды публицистикалық мұралары

Жоспар
Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Алаш публицистикасы: тарихи таным тағылымы
2.2 Алаш публицистикасындағы білім тақырыбы
2.3. Райымжан Марсеков . публицист
2.4. Көрнекті Алаш публицисі
Қорытынды
        
        Жоспар
Кіріспе
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Алаш публицистикасы: тарихи таным тағылымы
2.2 Алаш публицистикасындағы ... ... ... ...... ... Алаш публицисі
Қорытынды
Кіріспе
Менің курстық жұмысымның тақырыбы - Алаш ... ... ... ... ... ... - Алаш публицистикасының тағылым алар
танымдық тұстары жетіп артылады. Оны бір ... ... ... сыйғызып,
тауыса айту мүмкін емес. Курстық жұмысымның мақсаты - ХХ ... ... ... ... ... ... ... түйгізу.
Курстық жұмысымның міндеті - Бүкіл ғұмырын қазақ елінің азаттығына
бағыштаған Алаш ... алып ... ... ... ... ... таныту.
Курстық жұмысымның өзектілігі - Алаш публицистикасының тақырып ауқымы
өте кең. Қазан төңкерісіне дейінгі қазақ зиялыларының көтермеген мәселелері
кемде-кем.Қай ... ... ... да, алаш азаматтарының елдік, ұлттық
мүддені бірінші орынға қойып, шырайын келтіріп ... - ... ... ... ... ... Оның ... де осында жатыр.
ІІ. Негізгі бөлім
2.1 Алаш публицистикасы: тарихи ... ... ... ... ... ... алаш ... алар
орны айрықша. Ол жайында аз айтылып,аз жазылып жүрген жоқ.Соған қарап алаш
публицистикасы сарқа ... ... ... ... ... Өз
алдына үлкен мектеп болып қалыптасқан, ұлы шәкірттер тәрбиелеп шығарған
алаш көсемсөзінің қадір-қасиетін әлі ... ... ... ... зерделей
алмай келеміз. Әлемге әйгілі Әуезовтің өзі мойындаған рухани мектептің үлгі
алар өнегелі тұстары ұшан-теңіз. Мұхтар ... ... ... еміп ... бір буын осы ... пікір-білім жолында бұғанасы бекіп, іс
майданына шығып отырса, кейінгі жас буын Ахаң салған ... ... ... оқып шыққалы табалдырығынан жаңа аттап, ... жаңа ... ... ... публицистикасының басты идеясы-ұлттың рухын тірілту, ұрпақ
санасын ояту ... ... ... ұлы күреске шақыру, ұлт ... ету. ... деп жар ... жас ... жан ... ... ... де мән-маңызын жоғалтар емес.Құдды бүгінгі күннің ... ... ... ... әсерге бөлейді.Қазір “Ойлан,қазақ!”
дейтін уақыт туды.Әлемді шарлаған жаһандасу кезінде жұтылып кетпей ... ... қалу үшін ... ... ... ... деген мәселе
әрбірімізді ойландыруға тиіс.
Танымымызды арттырып, тағылым алу үшін тарихымызды білу ауадай
қажет. ... ... ... ... ал ... ... ... ... ... ... ... керек. Яғни ... ... ... ... ... ... ... жылдар
шежіресін үнемі әрі бұрмалаусыз ... ... жөні ... Мұның өзі
өткендегі тәжірибенің жақсысынан үйрену ... ... ... ... ... үшін қажет”/2/,-дейді бұл турасында ел
президенті Н.Ә.Назарбаев. ... ... ... бұл ... тарихты өткенімізді танып қана қоймай, одан сабақ алу үшін де
білуіміз тиісті ... ... ... алдымызға тартылады.
Алаш публицистикасының тағылым алар танымдық тұстары ... Оны бір ... ... ... ... айту мүмкін емес. ... ... ... отырғанымыз жоқ. Мақсатымыз- бір ғана мысалмен ХХ ғасырдың
басындағы қазақтың классикалық үлгідегі көсемсөзінің қадір-қасиетінен сыр
ұққызып,ой түйгізу.
Тіл ... ... Он ... ... ... ... атап
өткен Тәуелсіз Қазақ мемлекетінің келелі мәселесінің бірі-осы тіл ... ... ... ... ... ... мешел қалі жүрегі “жұртым”
деп соққан әрбір ... ... ... ... ... ... Осы жай ... жүз жыл бұрынғы алаш зиялыларының да жанына ... ... ... ... ... ... енген кеселдіңсебеп-салдар, залал-зардабын
терең түсініп сезіну үшін тарих жылнамасына ... ... ... ... ... ... жарық көрген бас мақалада көтерілген
мәселе бүгінгі күні де өзек өртейтін күйінде қалуда.
Авторы ... де, бас ... ... ... ... ескеріп, А. Байтұрсыновтың қолтаңбасына теліген туындыда қазақ
ұлтының келелі ... ... “От ... ... қойып, жұрт
басының қайғысын ойласақ, ой түсіретін нәрселер әр ... ... ... ... ... да ... деп ... өзгеленсе, қалай болатынымыз белгісіз,”-деген жолдарды
оқығанда ұлтымыздың ... ... қалі ... ... күйді бастан
кешеріңіз анық. Қазіргі жаһандастыру ... ... ... ... қалмайтыны белгілі болып қалды . Ал “қалпымыз өзгеленсе,қалай
болатынымыз белгісіз”.
Осы жай бір ғасыр бұрын ... алаш ... да ... қалмаған. “Қазақ деген қашаннан өз алдына ұлт болып, Еділден
Ертіске, ... ... ... ... тұрған халық еді. Арамызға әр ... ... ... ... ... ... қазақ ұлты болып тұра
аламыз ба? Осы біздің төсекте дөңбекшіп ... ... ... ”,- ... ... айқын дәлел. Бүгінгі күні де дәл сондай жағдайды бастан ... ... аян. ... ... жүз ... ... дейміз.
Қазіргі ақпарат тасқыны ұлттық ... ... ... ойламасқа
болмайды.
“Ұлттың сақталуына да, жоғалуына да ... ... ... ең
қуаттысы-тіл. Сөзі жоғалған жұрттың өзі де жоғалады”,-деген өсиет қалдырған
рухани көсем ана тіліміздің қазіргі бейшара қалының ... ... ... ... “Өз ... басқа жұртты қосамын дегендер әуелі сол жұрттың
тілін аздыруға тырысады”.
Бұл ... ... ... ... ... Ресей патшалығы ,
кейінен жүзін перделеп ... ... ... осындай зымиян саясатының
“нәтижесінде” қазақ тілінің қолдану аясын барынша ... ... ... ... ... Тарихтан сабақ алу керек десек, осыны
жадымыздан шығармағанымыз абзал. Қазір өз ... ... бір ... ана
тілін игерудің орнына ағылшынша үйренуге лап қойса, оны ... ... ... соңы да ... ... орға өзіміз жапырлай ... ... ... ... ... алаш ... ... де біз қазақ деген ұлт болып тұруды
тілесек, қарнымыз ашпас қамын ойлағанда тіліміздің де сақталу қамын ... ... ... ... ... еске салып отырған артық көрінбейді.
Ұлы ұстаздың көрегендігі сонда, осыдан жүз ... жуық ... ... ... ... ... ... болжап біле алған. Оны мынадай себептермен
байланыстыра қарастырып, соқырға таяқ ... ... ... осы ... ... ... ... һәм мұнан былай ісіміздің беті
осы болса, қазақ тілі азып жоғалуға ықтимал, Біз ... ... ... ... тұра алмаймыз. Оқымасақ, басқалармен қатар тіршілік ... ... ... ... Оқығанда ісіміз осы қалпында
болса,тіліміздің азып ... да ... ... ... оқып ... ... он жыл оқып хат жазуды більейтін ескі жолмен оқиды. ... я ... я ... медреселерінде оқиды. Рус школында оқитын русша
кітап, үйренетіні русша жазу, қазақша көбі оқи ... да ... ... да, осындай олқылықтың нәтижесі мынаған соқтыратынынан алдын-ала
сақтандырады.-Мұсылманша ... ... ... ... әдеби тілмен
жазамыз, қазақша жазсақ әдеби болмайды деп қазақ тілімен жазуға ұялады,
қорынады. ... ... ... ... ... ... айта
алмаймыз,жетпейді, русша жазғанымыз оңай дейді”.
Ұлы ұстаздың айтқаны айнытпай ... жоқ па? ... ... ... ... дәл ... жауапты жиі ... ... ... ... ... білім алу алмастырып жатқанын
ескерсек,ана тіліміздің онсыз да ... халі одан ... ... түсе ... ... ... та жоқ емес.
Көрнекті көсемсөз шебері оқырманның жан тебіренісін туғызған ой-
толғауын былай қорытады: “Мұнан ... да осы ... жүре ... ... тілі ... бірте-бірте тұтынудан шығып, әуелі қазақша
жазу ұят көрінер, сонан соң қазақша сөйлеу ұят көрінер, онан әрі не ... ... ... ... ... ... қарттарымыз мың жасауға
болмаса, қазақ тілі жан сақтайтын орын жоқ. Сондықтан ... ... ... ... тура жіберу үшін анықтап алатын нәрсе мынау:қазақ тілін
сақтау ... пе, ... ... ... ... ... жараған соң
бәрі тіл ғой, қазақ тілі жоғалса ... ... ... бе? ... ... «Қазақ», яғни қазақтығымызды сақтау. Қазақтың ... мен тілі ... Бұл ... русша,я басқаша оқымасын
деген емес,рус тілін де білу ... ... өз ... жиренбеске керек деген
сөз. Тұтынбаған нәрсе жоғалады. Он жыл, он бес жыл еңбек етіп, ... ... ... ... ... өз ... жазуды үйрену қиын деп ешкім
айта алмас”.
Қосып-алары жоқ әділ сөз. Әрі бүгінгі күні де мәні жойылмаған, ... ... ... аса ... сөз. Сөз ... сен де
түзел.Тарихи таным тағылымы осылай дейді.
Әлемде ... ел ... сырт ... ... ... айтқанымен жүріп-тұрып отырған. Ал біз солай еткіміз
келеді, ұлттық зиялы ... ... ... ... ... іздеп
әлекпіз. “Баланы ұлша тәрбиелесең-ұл болмақшы, құлша тәрбиелесең-құл
болмақшы”,-деп жазады жоғарыда ... ... ... ... ойда ... мәселе.
Ғасырлап денемізге дендеп енген кеселдіңсебеп-салдар, залал-
зардабын терең ... ... үшін ... ... ... ... ... газетінің екінші нөмірінде жарық ... бас ... ... бүгінгі күні де өзек өртейтін күйінде қалуда.
2.2 Алаш публицистикасындағы білім тақырыбы
Алаш публицистикасының ... ... өте кең. ... ... қазақ зиялыларының көтермеген мәселелері кемде-кем.Қай тақырыпта
қалам тартса да, алаш азаматтарының елдік,ұлттық ... ... ... ... ... ... егемен ел қаламгерлеріне үлгі-
өнеге. Сондай оқырман санасына ой сала,ел ... ... ... ... ... ... ... адам баласы даму эвалюциясының қай кезеңінде де маңызды
мәнге ие. Білім-ғылымсыз қоғамның ілгері ... ... ... екі ... Ел ... алғашқы мүшел жасымен орайлас ҚР-ның 2015жылға
дейінгі білім беруді дамыту тұжырымдамасы жобасының кең ... да ... ... ... ... болашағы қандай болмақ деген
сауалға осы ... ... ... ... ... ... Қоғам
дамуының ертеңі-бүгінгі білім беру жүйесіне байлаулы. Дұрыс ... ... ... ... ... ... өкінішке ұрынамыз. Сондықтан да бұл ... өте ... ... ... жүз ... бір пішкеніміз жөн болар еді.
Осы орайда, қазақ елі мен жері ... ... жапа ... кету ... ... кешкен ХХ ғасырдың басында ұлт ... ... ... ... да, ... да ... ... алаш азаматтарының ұрпаққа білім
беру турасындағы ой-толғам – көсемсөз үлгілерін қайыра жадымызға салғаннан
ұтарымыз көп. Реті келгенде айта ... жөн, біз осы ... ... қадірін білмей, жақсы мен жаһүтты сырттан іздейтін жаман әдеттен
арылмай-ақ келеміз. Әйтпесе,әлем ... ... ... сынды дала даналары- бабаларымыздың ілім-ғылымы тақиямызға
еш тар келмес еді-ау!..
Алаш баспасөзінің киесі- ... ... ХХ ... ... деп атой ... ... ... “Қазақ жайы” деген
көсемсөз мақаласы жарық көрген. Сонда оқырман талқысына салынған мына ... ... ... ... ... да, өнер де ... емес еді. Кең далада
еркін жүріп, еркін тұрып, мал бағып, бар керегіміз малдан табылып, ... ... қыла ... ... Заманында сол қалпымыз жайлы да, жақсы
да еді. Заман қазір де сол қалыпта болса, қазаққа ғылым мен өнер ... еді. Адам ... мен өнер үшін ... ... ... мен өнер ... ... адамның өзі тіршілігіне керек болған ... ... ... Не ... де адам ... ... іздеп жоқтайды, керегі жоқ
нәрсені кісі жоқтамайды”/1/
Мұнда мән берген ... ... екі ... бар. ... ... ... мен білімнің кенже дамуы жергілікті халықтың оларға ... емес ... ... Тек оған ... ... ... тус, қазақтың қай салада да ... ... көп ... ... ... өмір дәлелдеп келе жатқан жоқ па? Екіншіден, адам ... ... үшін ... ... мен өнер адам үшін ... етуі ... деген ой- терең
түсініп, түйсінуді қажет ететін қисынды тұжырым. ... бұл екі жай ... қызу ... ... ... 2015 ... ... білім беруді дамыту
тұжырымдамасын» бекіту кезінде ескерілгенін қалар едік.
Ойымызды ... ... ол ... ... ... ... ... мен өнер салалары дағдарыс кезеңін бастан ... Оның ... ... ... ... ... пікір туады. Тәуелсіз Қазақстанда
Ғылым өз жолымен, қоғам өз ... даму ... ... еш ... ... ... ғалымдардың құнды пікірлері қоғамдық күрделі
мәселелерді шешу кезінде ескеріле бермейді.Бұл-парадокс. Өркені ... ... ... ... ... ... келісімінсіз бірде-бір
іс жүзеге аспайды. Өйткені, сонда ғана ... ... шын ... қол жеткізетіндіктерін жақсы біледі. Бұл- ... сан ... ... ... ... ... өте жоғары
болатындығы сондықтан. Сол ... ... ... ... қажеттілік
туғызылған. Ал бізде бәрі керісінше. Ғалымдар ашқан жаңалықтар ескерусіз
қалады,алысты ... ... ... ... ұшып ... ... ... ғалымның бедел-абыройы қайдан болсын?! Ал ол өз кезегінде
отандық ғылымның жандануына қырсығын тигізетіндігі ... да ... ... ... ... білім мен ғылымды дамытуды ... ... оған ... ... қажеттілікті арттыруды мақсат тұтқанымыз
оң.
“Балам”дейтін жұрт болмаса, “Жұртым”дейтін бала қайдан ... деп ... ... адам қылғаннан кейін “Жұртым” деп танымаса, сонда
өкпелеу жөн ғой ”,-деп ... ұлт ... ... ... ... ... «Орысша оқушылар» деген мақаласында/2/.
Тауып айтылған ұрымтал сөз. Дәл ... ... ... жай. Бізде сыртқа табынушылық басымдау боп көрінеді. Өзіміздегі
барды бағалай білу жағы кемшін ... ... ... да ... тек елге
деген сүйіспеншілігін сезіммен, перзенттік ақ-адал ... ... ... ... ... етіп ... ұстаз, ғалымдардың қыруар қызметін көзге
ілмей, бір сыдырғы сынап-міней бергеннен ұтарымыз қайсы? Өз ... ... тағы ... ... ел жоқ,білім-ғылымын сырт елдердің бақылауына беріп,
солардың ... ... ... Ал біз ... еткіміз келеді,
ұлттық зиялы қауымға сенім артпай, жарылқаушыны сырттан іздеп әлекпіз.
“Баланы ұлша тәрбиелесең-ұл ... ... ... ... жоғарыда аталған мақаласында Ахмет Байтұрсынұлы. Ойландыратын, ойда
ұстайтын мәселе.
“Заман талас-тартысқа айналды. Жағаласпай ... ... ... ... ... ... оқу-білім керек.
Надан жұрт оқымысты,білімді ... ... ... ете ... ... ... Жалғыз сүйеніш, жалғыз үміт-оқуда. Теңдікке жетсек
те, жұрттығымызды сақтасақ та, дүниеден сыбағалы орнымызды алсақ та, ... ... ... ... ... бастайтын жарық жұлдыз-оқу. Надан
жұрттың күні қараң, келешегі тұман”/3/. Осыдан тоқсан жыл бұрын баспасөзде
жарияланған көсемсөз ... ... ... ... ... Дулатұлы: Көтерілген мәселе- күні бүгінге дейін көкейкесті.
Таратып баяндауды қажет етпейтін өзекжарды ... Бір ғана бөле ... ... ... ... ... ... үгіт-насихат
жетіспейтіндігі. Бізде қазақ білім-ғылымының бүгінгі жеткен жетістігін
Кеңес дәуірінің табысы ретінде қарастыру басым, ал оның ар ... ... ерен ... ... ... ХХғасырдың басында қазақ
қоғамын дүр сілкіндіріп, үлкен серпіліс туғызған ұлттық ой-сана жарылысы
Тәуелсіздік таңы боп ... ХХІ ... да ... табуы жұтар ауадай аса
қажет.
Оқу, білім-ғылымның қоғамдық мән-маңызын едәуір ұққандай ... оның ... ... болмақ керек деген сауалға жауап іздегенде, оның да
Алаш көсемдерінің назарынан тыс ... ... ... ұнамды мектептің түрі біздің ойымызша ... оқуы ... үшін бес ... ... ... Әуелі үш жылда балалар
кілең қазақ тілінде үйретілетін ... ... ... ... - деп ой ... ... ... қалаушылардың бірі де бірегейі ... ... ... ... де өте ... Ұлы ... үш жылда балалар кілең қазақша оқуы керек”,-деген ұлағатты сөзді
босқа айтып отырған жоқ. ... ... гәп ... ... ... тілі
ұшталады, сана-сезімі қалыптаса бастайды. Баланың бұл кездегі ... ... ... ... ... болады. Жас шыбықты қалай майыстырсаңыз,
солай қарап өседі. ... ... ... ... түзете алмайсыз,
адамның табиғаты да соған ұқсас. Ендеше ... ... ... азаматын
қалыптастыруды бастауыш мектептен бастап қолға ... ... ... орайда ҚР-ның 2015 жылға дейінгі білім ... ... ... ... ... мынадай байламмен келісу
қиын:“І саты-бастауыш білім беру, 1-4 сыныптар. Оқудың ұзақтығы -4 жыл. Оқу
6 жастан басталады. Бұл жас ... ... ... мен ... үшін ... ... кезең болып табылады. Білім ... ... мен ... ... ерте ... арқылы байытылатын болады./5/.
Бұл деген сөз ... ... ... ... ... жау ... демекші,онсыз
да туған анасын танымай, іштен ірітіп ... ... ... ... ... туғызғанмен бірдей ғой.
Біздіңше, еліміз тәуелсіздікке қол жеткізген кеде оған тіпті де жол
беруге болмайды. Тұжырымдама қабылданар ... бұл да ... ... ... мен ішкі ... ... ... бірге Алаш
публицистері мектеп керектерін де тәптіштеп жазуды ұмыт ... ... ... керектері” атты мақаласында Ахмет Байтұрсынұлы мынадай ой-
түйін жасайды: «Мектептің жаны- мұғалім. Мұғалім қандай ... ... ... ... яғни ... білімді болса, ол мектептен балалар көбірек
білімді болып шықрақсы. ... ... соң, ел ... ... ... ... ... медодикадан хабардар, оқыта білетін мұғалым,Екінші –
оқыту ісіне керек құралдар қолайлы кәм ... болу ... ...... ... ... ... үйретіп, балалардың
өмірін босқа өткізбес үшін үйретілген тиісті білімді кем үйретпес ... күші ... өте ... ... кетпес үшін мектепке үйрететін
нәрселердің кесімі – пішімі ... ... ... ... ...... үш ... Бүткіл білім беру жүйесі оның ілгері даму
тетігі осылырға байланысты.Елімізде білім - ғылымды жетілдіреміз десек, осы
үш ... ... ... ... жағдай туғызу үшін тиісті шараларды
қолға алатын күн ... ... ... үміт ... ... ... – публицист
Халықтың қамын қабырғасы қайыса ойлаған зиялы қауым өкілдері, қиын
кезеңде қазақтың ... ... ... ... ... ... топтасқан алаштың ардақты ... Ә. ... ... М. ... тағы ... ... ... мұралары
бүгінгі ұрпақты ізгі патриоттық сезімдерге, ... ... ... ... ... ... көзге түскен, көпшілік
біле бермейтін алаштың ардақтысы Райымжан Марсеков жайлы айтқым келіп отыр.
“Қазақ” газетінде ... ... ... ... ат ... ... ... алаш ардақтыларының бірі-публицист Раймжан
Марсеков болатын. Р.Марсеков 1879жылы бұрынғы Семей облысы ... ен ... ... ... отбасында дүниеге келген. Уездік орыс-қазақ
мектебін тәмамдағаннан кейін 1896 жылы ... ... ... ... ... ... оқып жүріп саяси ... ... ... ... ... ... ... шығарылады. Аталмыш оқу орнын тек 1902жылы бітірудің сәті түседі.
Р.Марсековтің алғашқы публицистикалық шығармасы 1899жылы “Дала
уалаятының ... ... Онда ... ... ... қазақ
әйеліне қатысты айтқан кейбір ... ... ... ... тұрмыс-
тіршілігіне сәйкес келмейтінін көрсетіп,дау білдіреді. Публицистикаға тән
қасиеттердің бірі- оның полемикалық ... де ... ... ... ... зор ... ... полемикалық мақалалар
жариялау баспасөз тарихынан өз ... ... ... ... ... ... ақ-қарасын айыруда, дұрыс-бұрысына көз жеткізуде полемикалық
стильді қолдану. ... ... ... ... да “Сайлау Һәм
оның ақырғы залалы” /ДУГ.1899, №44,45,46/, ... ... ... 1900, №1 т.б ... ... ... ... газетіне белсене араласты. Ол сол
кездегі қазақ зиялывларының ішіндегі аз жазса да саз ... ірі ... ғана үн ... ... білімді, беделді адамдардың бірі болған.
Өзінің “Газеталарға сөз жазушыларға” ... ашық ... ... жайттарға
тоқталады. Алдымен баспасөздің маңызы туралы сөз қозғайды. “Біздің бар
қазаққа тараған ір газета, бір ... бар. Ол ... де ... жаңадан
ғана келген жастар...”/Қ.1914,№45/,деп көпшілікті баспасөзді оқуға, басқа
жұрттар газетімен ... ... ... ... ... ... ... сөздерді көріп, жазушылардың кейбіреулерінің түріне
қарасақ, әлі ... ... ... бар. Оның ... жағында біздің
сөз таластыруымыз қырдан ... ... ... ... деп ... арасындағы кейбір талас мәселелердің пайдасыздығына назар аударады.
Әсіресе бас қосу, съез әңгімесімен әуре ... ... өзге сөз ... бара жатыр”/Қ.1914,№45/-деп,дер кезінде ақыл-кеңес айтады.
Дауласқаннан гөрі ... ... ... ... бөлу керектігіне
меңзейді. “Жазушылардың міндеті ол емес.Жазғанда біреуді
кемітпей,мұқатпай,ешкімге тіл тигізбей сыпайы жазу ... ... ... ... ... да үлгі боларлық өсиет.
Журналист әдебі мәселесін сол кездің ... ... ... жазғанда біздің ойлауымызша, әркім ортаға өз білгенін айтып көпке
пайда келтіремін бе, біреу ойламағанды біреу ... ... ... жазу ... мағынасы жұрт қамы, ел сөзі болу керек”/Қ.1914,№45/,-дегенінде арғы-
бергі қазақ публицистикасының ... ... ... отыр.
Р.Марсеков-публицист Алаштың ... ... ... ... ұсыныс-идеяларын қолдаған
қаламгер болды. Бұл оның кейбір жапқан жала, жаққан күйеден Алаш көсемдерін
ел алдында арашалаған мына ұлтжанды ... ... “Ол ... ... ... Әлихан,Ахмет,Міржақыптың үкімет жағынан тұтқынға
алынғанын, олардың бетіне басқандай қылады. Бұл заманда ондай іс ... ... ... Олар не үшін ... ... көз жіберу керек;
жамандық қылды ма, бұзақы,сотқар болды ма? Жоқ, жұрт үшін қайғырып,елі үшін
күйініп жүрген ерлерге ... іс ... ... ... ... ... ... деп атаймыз біз”/Қ.1914, №45/.Міне
осы сөйлемдерден Алаш ардақтыларының шынайы ... сол ... куә ... ... ... қақ ... ... дәлел. Сондай-ақ Марсековтің
заңгерлік білімі де өз алдына бір әлем.Ол сол ... ... ... ... ... ... біледі.Осы тұрғыдан келгенде ол қазақтың ... ... ... тұжырым да жасауымызға болады. “Дала ережесінің” өзіндегі
қайшылықтарды тауып көрсетеді. Мәселен,Торғай облысындағы құмды ... ... ... Ал ... ... жерлер туралы мұндай әңгіме жоқ.
Патшалық Ресейдің ... ... ... бет пердесін,өз заңындағы
қайшылықтар арқылы ашып,әшкерелейді.
Сөйтіп, Райымжан-публицист қазақ қоғамындағы ең ... ... ... үн қатты. Оның қамтыған тақырыптарының аясы да кең: ... ... ... ... ... ... дейін,жер,отаршылдық
қиянаттары,әйел теңдігі,мәдениет,әдебиет,баспасөз,билік,сайлау сияқты
ауқымды қамтиды.Аталған ... ашып ... ... ... ... ... ... заң тұрғысынан жүйелеп,елге
пайдалы етуді басты ... ... оның ... ... ... те ... Тағы бір өзгешелігі –публицистикалық
пікірталастарға қатысқанда,қаламгер шындықты,әділдікті ұстануы ... ... ... ... ... жол ... ... 1917жылы Райымжан мырза Алаш
партиясы жағына шығып,өз ... ... ... бірі
екендігін ісімен дәлелдейді. Орынборда 1917жылы 21-26 июльде болған жалпы
қазақ съезінде Алаш партиясының құрылтайшы кеңесіне сайланған ... ... ... ... аталады.Бұл “Қазақ” газетіндегі
Ә.Бөкейханов,М.Дулатов ... мен ... ... Мәселен,
“Қазақта”1917жылы жарияланған “Алаш партиясы ... ... ... ... ... ... мақалада әрбір депутаттың
кім екендігіне қысқаша ... ... ... ... ... ... облысының қазақ комитетінде ағза һәм
облосной судтың председателі. Біздің қазақ юристі арасында бұрыннан ... ... ... ... Райымжан”/Қ.1917,№246,248,249,254/,-деп
жазыпты.
Алаш қозғалысы туралы еңбектер жазған ... ... ... ... ... ... ... Марсеков,Халел Ғаббасұлымен
бірге Семейде “Сарыарқа”атты журнал шығара
бастайды”(174). Зерттеуші Сәкен Өзбекұлы ... ... ... заң,құқықтану ғылымында тұңғыш болып мемлекет және ... ... ... қайраткер. Ол 1913-1914 жылдары
“Қазақ”газетінің бірінші санында ... ... ... ... шығу ... ... және ... еді”.(154,157б)деген ой қосады.Бұл айтылғандардың бәрі бүкіл ... ... ... ... Алаш ... алып тұлғасын біздің
жүрегімізге бұрынғыдан да жақындата түседі. Ол оның өзіндік ерекшелігі ... ... жаңа ... ... ... қаламгер твочествосының жемісі екендігіне көз
жеткіздік.
2.4. Көрнекті Алаш публицисі
Кілкіген ... ... кім ... ... жақсыны ұмытпаса,
Дулаттың
Міржақыбын ұмытпайды!
Ж. Әбдірашұлы
Үстіміздегі ғасырдың алғашқы онжылдықтарындағы қазақ қоғамының саяси,
мәдени өміріндегі орны ... ірі ...... ... Қазақ
зиялыларымен бірлесіп қазақ халқының азаттығы үшін ... ... ... ... ірі ... ... көрнекті қоғам қайраткері,
Алаш идеологиясын ... ... ... ... ... ояту, саяси ой - пікірді қалыптастыру үшін «Қазақ», ... ... ... орасан зор жұмыс атқарды. Жастарды ... ... ... ой - ... ... ... ... саласында
жүргізген қызметтері есепсіз десек қателеспейміз.
Міржақыптың көзқарасының жан – жақты қалыптасуы ғасыр басындағы ... ... ... ... ... ... ... алмағайып, дүмпуі көп қиын
кезеңдерде өмір сүрсе де, «қазағым», «ұлтым» деуден, оның қам – ... бір сәт те ... осы ұлы ... өзін де, талантын да аямай
арнаған М. ... ... ... зор ... қазына қалдырған қаламгер.
Қоғамдық, творчестволық қызметі күрделі ХХ ғасырдың бас ... ... ... ... ... ... қай тұрғыдан
болмасын толық құқығы бола тұра, қайта құру кезеңіне дейін тіпті оларға
тарих көшінен алатын өздеріне тиесілі орнын беру ... реті ... ... ... ... ... ... күштер де болды. Олар белгілі
дәрежеде өз дегеніне ... ... ... ... ... Ә. ... А.
Байтұрсынов сияқты көрнекті өкілдерімен бірге алдыңғы шоғырын құрайтын
қайраткерлердің бірі ... ... ... буынының халық тарихында алатын орнын
анықтау енді ғана қолға алынған шаруа. Қазақ қоғамдық ойына Абайдың ... ... ... ... пен ... ... жылдың басшысы – қоғамдық
қайғы – қасіретке бой алдырудан халықтың құлдық халінің өзгермесін ... ... ... іс - ... бет бұрған ұрпақ болатын. Өз
буынының бұл тарихи ... ... ... ... алла! Талапкердің бақытын аш,
Ақ жүрек пайдалы іспен атағын шаш,
Ұлтына қараңғыда ... ... ... ... ... ... тұтқан жолың болсын мынау:
Азаттық, ағайындық, теңдік сұрау,
Тайсалмай дұрыстыққа жанды қисаң,
Борышы ... ... тұр ... ... ... жоғын көрсеткендей сыңай танытқан. Тура осы ойды
онымен жарыса Мағжан да ... ... ... ... үшін ... ... халін көріп бейнет кештім,
Құшақта, сүй, күй, жыла қайраттандыр,
Жан жарым, ұзақ ауыр жолға түстім.
Анығырақ айтқанда бұл үрдес, сабақтас ойлар Міржақып пен ... ... сол ... ... ... ... ... ұғылатын
рухани күйі болатын.
Рухани күй демекші ХХ ғасырдың бас кезіндегі қайшылыққа толы күрделі
қазақ қоғамында ... ...... ... өз творчествосында
терең және толық бере алған талант ретінде Міржақыптың орны ерекше. ... ... ... ... да және ... ... ... да сол тарихи
кезеңдегі қазақ ... ... ... оның ең ... ... жанынан
өткізіп отырып жазды. Сондай күрделі мәселелердің бірі қазақ даласына ... ... ... ... қоныстануы, соған байланысты өлкеде саяси
жағдайдың шиеленісе түсуі болды. Осы тақырыпқа арналған ... ... ... ... ... бұл ... себеп – салдарын талдап,
қоныс аударған орыс шаруаларына «Неге келдің деп ... ... ... ... ... мен байлар ие болып, қатын баланың күн ... ... ... ... бағатын болса, пәлен жерде жақсы жер бар деп
қуса, мұжық сияқты қазақ та аумас па ... - дей ... ... ... ... екі ... пайдалы. Мұны өкімет те, жұрт та ескеретін жұмыс»
(«Қазақ», № 30) деп ... ... ... ... қайраткер ретінде қалыптасуы,
талант қуатының толық ашылуы редакциядағы қызметіне тұс келеді. Оның себебі
де бартын. Тарихта орын ... ... ... ... ... ... аша алуы мүмкін. Олай болса тұңғыш орыс революциясының ... ... ... жаңа ... көтерілген қазақ қоғамының он
үшінші жылдан бастап рухани бағыт беруші орталығына айналған «Қазақ» ... де рас. ... сол ... ... ... ... алдымен, әрине, қазақ интеллигенциясының есею мектебі болды десек
асыра ... ... ... ... ... қазқты оқытуға,
үйретуге, көндіруге тырысқанымен, бірақ өзі негізгі ... ... ... ... бірге адасып, бірге есейгені де шындық. Сол ... көш ... ... тер ... ұлттық «Қазақ» газетінің
басылымның басында тұрған үштің бірі Міржақып ... еді. ... ... ... де ... ... ... үлкен қуатпен, жігермен
бастап үлгірген, оны көзі ашық ... ... ... ... ашық» патша
жандармериясының назарына іліктірген «Оян, қазақты» жазған, сол үшін ... ... ... ашып, тұз – дәмін татқан жігіт ағасы болса да,
редакцияда А. ... Ә. ... ... ... ... ... ... ысылған танымал қайраткерлермен қызметтес болуы оған көп тәжірибе,
сенім беріп, байыта түскен-ді.
Сол кездегі қазақ ... ... ... ойының ең белсенді
өкілдерінің ұлттық басылым редакциясында тоғысуы кездейсоқтыққа ... ... ... ... әрине, ХХ ғасырдың бас ... ... ... саяси және әлеуметтік ахуал, соның нәтижесінде ұлттық
мүдделердің бұрын болмаған дәрежеге ... ... ... кең бұл ... ... тоғысуы оларға сол тарихи кезеңдегі
қазақ қоғамының ең өзекті мәселелерін ... ... ... бүкіл
қоғам алдына қойып, оларды қоғам болып шешу ... ... ... еді. Тарихи тұрғыдан алғанда бұл қазақ қоғамы үшін
жаңа рухани құбылыс болатын. Бірақ бұл ... ... ... ... шектелмесе керек. Біздің түсінігімізше, ең негізгі шындық сол ... ... және ... үшін газет те, творчестволық ... ... ... ... ... ... Олардың газет бетінде жарияланған көлемді дүниелерінен бастап,
кішкене хабарларына дейін сол негізгі мүддеге қызметке ... ... ... ... үстемдік құрған қазақ қоғамын ояту
және өзгерту жолындағы бұл айтулы ... ... 1917 ... ... ... ... беруші рухани басшыларына айналдырғаны да рас еді.
Осы айтылған ойға байланысты мынадай өзекті мәселелерді аттап ... ... бойы ... ...... империяның отары болып
келген Қазақстан жағдайында ат төбеліндей демократиялық ... ... ... тұрғыдан да, адамгершілік тұрғыдан да ... ... ... сол үшін ... ... ... ... біріншіден, көп
ұлтты Россия шеңберінде ұлтты – мемлекеттік суверенділікке қол жеткізу және
екіншіден, патшалық әкімшіліктің ... ... ... ... қайтару еді. Бұл мәселелерді қойып, шешуде ... ... ... ... еркінен тыс табиғаты жағынан
буржуазиялық – демократиялық сипатта болатын және сол ... ... бұл ... ... ... еді. ... ... аудандардағы
пролетарлық революциялық қозғалыстың өрлеп шет ... да ... тек ... шеңберде ғана өзін-өзі ақтай алатын бұл ... және ... ... ... ... ... де ... болатын. Міржақып және оның идеялық серіктері өмір
сүрген уақыттың ... ... да, ... сипаты да осында еді.
Міне сондықтан да Ә. Бөкейханов, А. Байтұрсынов, М. Дулатов және ... ... ... ... қол ... ... ... бүгінгі
биіктен емес, сол тарихи кезеңдегі қазақ шындығы контекстінде қарау
ғана оларды марксистік методология тұрғысынан түсінуге және түсіндіруге ... ... ... ... алу ... байлардың, болыс-билердің, хат
танитын барша қазақтың беделін, кісілігін, мәдениет дәрежесін ... ... ... ... бойы ... тыйым салынып , туған халқының рухани
өміріндегі орны мен ролі ... ... ... осы ... бұхараны
оқуға , өнер-білімге, ілгергі елдердің үлгісіне шақырумен қатар, ... ... ... да ... ... отырған анық
демократияшылдық бағыты бүгінгі күннің ... ... да өте ... ... ... іске ... бас ... Байтұрсыновпен бірге
қазіргі ұғым бойынша оның орынбасары, редакцияның жауапты ... ... қоса ... ... ... ... ... үлес те ұшан-теңіз
болған.
«Оян, қазақтан» бергі кезеңде жазылған өлеңдерін 1913 жылы Орынборда
«Азамат» деген атпен жинақ етіп ... 1914 жылы ... ... қайтадан бастырып, 1915 жылы «Терме» атты жинақ пен « ... ... ... тағы бір ... ... ... ... нығайтып алған Міржақып осы жылдары журналистік , публицистік
дарынын да мейілінше аша түседі.
М.Дулатұлы ... ... ... ... ... ішінде әлеуметтік
өмір, экономика, мәдениет, әдебиет, тарих, дін мәселелерінен бастап, тіпті
сол кездегі ... ... ... ... ... ... ... бағалы танымдық деректер берген материалдар ерекше назар аудартады.
Мәселен, 1914 жылғы 23 июньде шыққан ... ... атты ... ұлы ... ... болуының 10 жылдығына орайластырып жазған. Онда
автор Абайды қазақ ... ... ... деп ... туған
әдебиетіміздің болашақ дамуындағы оның орны мен маңызын тап басып айтқаны
біз үшін өте көп ... ... 1913 ... 6 ... санында М.Дулатұлын Ғабдолла Тоқайдың
қайтыс болуына байланысты тебіреніп жазған мақаласы, 1915
жылғы 31 октябрьдегі санында этнограф, фольклорист ... ... ... ... ... ... ... жарияланған.
Ал енді қазақтың ішкі өміріндегі зорлық-зомбылық, ... ... ... жағымсыз көріністерді сынаған материалдардан
1915 жылғы 15 марттағы ( 112) «Дауқұмар» , 1917 ... 19 ... ( 230 ( ,
« Жүзі ... атты ... ... ... ... еді.
«Қазақ» газеті 1913 жылдың бас кезінен 1918 жылдың көктеміне дейін
шығып тұрды.Алғашында айқын ағартушылық , ... ... ... бұл ... ақпан революциясынан кейін жалпы Алаш
қозғалысымен бірге Уақытша ... ... ... ... қазан
төңкерісінің идеяларын бірден қабылдай қойған жоқ. Сондықтан азамат
соғысының ауыспақ ... ол ... ... ... мәжбүр болды.
Бірақ Кеңес жағына шыққаннан ... сол ... ... да көп
қайраткерлер сияқты, Дулатұлы да социализм ... ... ... ... күрт ... ... аз-кем тыныс алып, ес жиған Жақаң 1920
жылы Ташкентке келеді. Сол кездегі ... ... ... газетінде жауапты қызметке орналасады. Бірақ ол жерде
кешегі Алаш көсемдерінің бірі ретінде көзтүрткі бола бастады ма ... ... көп ... қыр елін ... кері қайтады да, Семейге қарай ... 1912 жылы ... ... ... ... болып істейді де , 1922 жылы
қамауға алынады.
Сөйтіп ... 11 жыл ... ... ... жыл ... ... түрмесіне тағы түседі. Бірақ , бір тәуірі,бұл жолы көп отырмай ... ... ... Әлихан Бөкейханов екеуі Орынборға жөнелтіледі. Онда
барғаннан ... ... де ... ... ... ... басты идеясы-ұлттың рухын
тірілту, ұрпақ санасын ояту арқылы отарлыққа қарсы ұлы ... ... ... баянды ету екендігіне көз жеткіземіз. “Оян,қазақ!” деп жар салған
жас Міржақыптың жан дауысы жүз жылдан ... де ... ... бүгінгі күннің де көкейкесті мәселесін қозғап тұрғандай әсерге
бөлейді.Қазір “Ойлан,қазақ!” дейтін уақыт туды.Әлемді шарлаған ... ... ... ұлт болып сақталып қалу үшін қандай қам-қарекет
жеуіміз ... ... ... ... ... тиіс.
Халықтың қамын қабырғасы қайыса ойлаған ... ... ... ... ... рухани көсемдері ретінде танылып, ... ... ... ... ... азаматтары Ә. Бөкейханов, А.
Байтұрсынов, М. Дулатов тағы ... ... ... мұралары
бүгінгі ұрпақты ізгі патриоттық сезімдерге, асқан жанкештілікке баулитын,
мәңгілік құнын жоймайтын мұра ... ... бәрі ... ғұмырын қазақ елінің азаттығына бағыштаған
Алаш ардақтысының алып тұлғасын біздің жүрегімізге ... да ... Ол оның ... ... бар ... ... ... көрінетін,ашылар ... ... ... ... ... көз ... .

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 23 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Халел Досмұхамедұлы – мұрат ақын шығармаларын жинаушы һәм зерттеуші4 бет
Алихан Бөкейхан6 бет
публицист жазушы Нұрмахан Оразбеков 73 бет
Уәлихан Омарұлы - публицист55 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
Lamiaceae тұқымдасының құнды дәрілік түрі25 бет
«Navigant Travel» ЖШС-нің маркетингтік қызметімен экономикалық құндылық анализі59 бет
«Алаш» либералдық-демократиялық қозғалысы идеологиясының маңыздылығы47 бет
«Алаш» партиясы (1917—1920)6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь