«Хизб- ут-Тахри Аль-Ислами» -діни экстремистік ұйым болып қалыптасуы

Кіріспе
Қазіргі заманда болып жатқан экономикалық, саяси, ақпараттық, мәдени және діни кеңістіктің жаһандануы әлемдік үрдістердің маңызды факторы болып табылады. Бұл құбылыс жағымды аспектілермен қатар белгілі бір негативті жағдайларға да әкеледі.
Адамзат өткен ғасырдағы қырғи. қабақ соғыс кезеңінің қорқыныштарын басынан кешіріп, енді тыныштық заманға қол созып отырғанда, тағы да жаңа бүкіләлемдік мәселемен тікетіресті. Енді қазіргі әлемнің алдындағы өзекті мәселелер халықаралық экстремизм мен лаңкестіктің агрессивті көріністері және соның ішінде діни.саяси экстремизм, ислам фундаментализмі, ваххабизм және т.с.с түрлі.түрлі пішіндер болып табылады.
Ғылым және технология дамудың шырқау шегіне шыққанына және адамзат бірін.бірі оңайлықпен тани алатын мүмкіншіліктерге ие болғанына қарамастан, соңғы жылдары діни экстремизм мен лаңкестік тақырыбы бұқаралық ақпарат құралдарында өте жиі орын алуда. Хақ дін исламды да шарпып өтетін осы мәселенің мән.жайы хақында көптеген ойлар да, зерттеулер де бар екені мәлім. Дін мәселесінің ушығуы өзінен өзі пайда болған жоқ. Ол . ұлттық тәрбие, тіл, діл мәселелерімен астарласып жатыр. Сондықтан осы сұрақтың астарына үңілерде жоғарыда айтылған мәселелерді тұтастай қамти қарастыру керек сияқты. Сонымен қатар ислам дінінің атын жамылып, оның заңдары мен қағидаларын бұрмалап, іс.әрекет жасап жүрген діни экстремистік және лаңкестік топтардың саны көбейіп келе жатыр. Ал нақтылай атап өтетін болсақ «Аль.Каида», «ХАМАС», «Мұсылман.ағайындар », «ЭТА», «Аль.Джамаа аль.Исламийя», « Ансар аль.Ислам», « Хизб.ут.тахрир аль.Ислами» және т.б.
Экстремизм мен терроризм сонау заманнан.ақ қолданбалы әрі тиімді қару ретінде рөл атқарған болатын. Әсіресе ХХ ғасырдың бірінші жартысында Франциядағы саяси жүйенің радикализациялануы кезінде экстремизмнің қалыптасыуы орын алады. Бірақ, сол уақытта, бұл мәселе, қазіргі кездегідей өте күрделі мәселе болмағаны, сонымен қатар оның жан.жақты қарастырылмағаны тарих беттерінен көрінеді. Ал қазіргі ғаламдану кезінде, осындай экстремистік ұйымдардың көбеюіне байланысты, бұл қиын және өзекті мәселе ретінде әрбір мемлекеттің күн тәртібінде тұрғаны және соған қатысты күн сайын конференциялар, шақырулар өткізіліп, көптеген декларациялар, конвенциялар қабылданып жатқаны бәрімізге де
        
        Кіріспе
Қазіргі заманда болып жатқан экономикалық, саяси, ақпараттық, ... діни ... ... әлемдік үрдістердің маңызды факторы болып
табылады. Бұл құбылыс жағымды аспектілермен қатар белгілі бір негативті
жағдайларға да ... ... ... ... қабақ соғыс кезеңінің қорқыныштарын
басынан кешіріп, енді тыныштық заманға қол ... ... тағы да ... ... ... Енді қазіргі әлемнің алдындағы өзекті
мәселелер ... ... мен ... ... ... соның ішінде діни-саяси экстремизм, ислам фундаментализмі, ... т.с.с ... ... ... табылады.
Ғылым және технология дамудың шырқау шегіне шыққанына және ... ... тани ... мүмкіншіліктерге ие болғанына қарамастан,
соңғы жылдары діни экстремизм мен ... ... ... ... өте жиі орын ... Хақ дін исламды да шарпып ... ... ... ... ... ойлар да, зерттеулер де бар екені
мәлім. Дін ... ... ... өзі ... ... жоқ. Ол – ... тіл, діл ... ... ... ... осы ... ... жоғарыда айтылған мәселелерді тұтастай қамти қарастыру
керек сияқты. Сонымен ... ... ... атын ... оның заңдары мен
қағидаларын бұрмалап, іс-әрекет жасап жүрген діни ... ... ... саны ... келе ... Ал ... атап өтетін болсақ
«Аль-Каида», «ХАМАС», «Мұсылман-ағайындар », «ЭТА», ... ... « ... ... « ... ... және ... мен терроризм сонау заманнан-ақ қолданбалы әрі тиімді қару
ретінде рөл атқарған ... ... ХХ ... ... ... ... ... радикализациялануы кезінде экстремизмнің
қалыптасыуы орын алады. Бірақ, сол уақытта, бұл мәселе, қазіргі ... ... ... болмағаны, сонымен қатар оның жан-жақты қарастырылмағаны
тарих беттерінен ... Ал ... ... ... осындай
экстремистік ұйымдардың көбеюіне байланысты, бұл қиын және өзекті ... ... ... күн ... ... және ... ... күн
сайын конференциялар, шақырулар өткізіліп, ... ... ... ... ... де ... ... өзектілігінде осы жоғарыда айтылып өткен мәселенің
қазіргі кезде әлем қауымдастығының алдында ... ... ... ...... аль-Ислами» партиясының экстремистік
ұйым болып қалыптасыуы және діни экстремизм мәселесі.
Зерттеудің мақсаты – діни экстремизм мәселесін және оған ... ... ... ... ... және т.б. ... ... зерттеп қарастыру.
Осы мақсатқа сәйкес жұмыстың міндеттері:
- Экстремизм түсінігін және алғашқы қалыптасуын және оның ... ... ... ... Діни ... мен саяси экстремизмді салыстырып, олардың арасындағы
ұқсастықтар мен ... ... Діни ... ұйымдардың, соның ішінде Хизб-ут-Тахрир аль-Ислами
партиясының қалыптасу және күшею ... ... ... ... ... Азия мен ... кең таралуын
көрсету және мемлекеттердің ұстанымдарын талдау.
- Діни ... ... және ... ... ... ... негіздерін көрсету.
- Лаңкестік пен экстремизмді бір-біріне ұқсастығын ... ... ... мемлекеттік ұйымдардың күресу бағыттарын зерттеу.
- Саяси қақтығыстағы діни экстремизмге баса ... ... ... ... - ... құран, үнпарақтар, Ата заң,
конвенциялар, бағдарламалар.
«Терроризм, сепаратизм және экстремизммен күресу жөніндегі ... ... 15 ... ... ... туралы халықаралық конвенция » (15 желтоқсан,
1997жыл)
«Лаңкестікті қаржыландырумен күрес жөніндегі халықаралық конвенция» ... ... БҰҰ 57/145 ... ... ... мен шақыруларға жауап
бере отырып» (16 желтоқсан, 2002 жыл A/RES/57/145)
«Халықаралық терроризм мен экстремизмді жою жөніндегі шаралар ... (15 ... 1994 ... ... ... ... ... лаңкестік пен
экстремистік көріністерінің күшеюі, сонымен бірге ядролық компоненттердің
таралуы және ... ... ... ... ... ... қауіптері мен жаңа шақыруларға жауап беру ... ... мен және ... ... ... сонымен бірге
басқа халықаралық және аймақтық ұйымдармен ... ... атап ... 90жж БҰҰ ... ... құжаттарда
лаңкестіктің жаңа формаларының пайда болуын шектеуге ұмтылыс жасалады.
Мұсылман қауымының қасиетті кітабы ... ... ... жоқ», «Саған
әмір етілгендерді ашық жариялап, көп құдайға табынатындарға теріс ... оң ... ... ... ұнпарақтарында көбіне бүкіл әлемнің
мұсылмандарын ... ... ... ... ... ... зерттелу дәрежесі. Жұмысты жазу барысында отандық, ресейлік
зерттеушілердің еңбектері қолданыс тапты.
ХХ ғасырдың 60 жж ... ... діни ... ... ... ... ... кітаптар, мақалалар жазған. Мәселенің жеке
аспектілері ... ... ... ... ... діни ... діни ... элементтердің идеологиясы ретінде анықтайды. В.Н.Арестов,
А.С.Онищенко діни ... ... ... ... ... ... қарастырады.
Е.И. Степанова «Қазіргі замандағы лаңкестік » атты монографиясында
лаңкестікті және оның әр ... ... ... ... зерттеген.
Отандық зерттеушілер А.Д. Дарменов, Б.С.Жүсіпов экстремизм түсінігіне
және онымен ... ... ... ... мен ... ... ... себептеріне басты назар аударады.
Жұмыстың әдістемелік негізіне тарихи, саластырмалы талдау, контент-
анализ ... ... ... үш ... ... ... және ... тізімінен тұрады.
Бірінші тарауда, экстремизм түсінігін анықтау және ... ... ... ... және ... ... ... Діни экстремизм және саяси экстремизмнің
байланыстары және қайшылықтары, экстремистік ... ... ... ... ... мен ... ... айтылды.
Екінші тарауда, Хизб-ут-Тахрир аль-ислами партиясының экстремистік
партия болып қалыптасуы, оның күшеюінің себептері және ... ... ... ... Сонымен қатар, Таяу шығыста пайда болған осы
экстремистік партияның ... Азия мен ... ... және ... осы мәселеге қатысты ұстанымдары қарастырылды.
Үшінші тарауда, халықаралық терроризм және экстремизм мемлекеттік
мүдделерге қауіп төндіретіні және ұлы ... ... ... үшін діни ... ... құрал ретінде қолдануы және әлеуметтік
қозғалыстардың қоғамдық-саяси, құқықтық, ... және ... ... ... пен экстремизм құбылыстарымен күресу
механизмдерін ... ... ... ... ... ... ... пен экстремизм елдер мен аймақтардың тұрақты ... және ... ең ... күрделі қауіп ретінде
қалыптасуы жөнінде қарастырылды.
І Тарау «Экстремизм» ... ... ... ... пайда болуы және түсініктемесі
Қандай да бір құбылысты зерттеу үшін, оның өте маңызды ... ... және ... ... салыстыру керек, және соның
негізінде ... ... ... ... ... ... Ең ... «Экстремизм» түсінігін анықтау маңызды мәселе болып табылады.
Әдебиетте (бұл ... ... ... кең салалары туралы айтылады -
әдебиеттану, саясаттану, құқық және т.б.) ... ... ... ... және көп ... ... ... келеді.
Бұндай жағдай көбінесе обьективті сипатта болатынын ескеру керек. Бұл
күрделі және көпжақты ... әр ... ... ... көбірек
қызықтыратын жақтарын зерттейді. [1]
Алғашқы сәтте бұл түсініктің мән- жайын ... ... ... ... ... айтылған пікірлерді талдау негізінде сырттан ұқсас, бірақ
экстремизмнен маңызды ерекшелігі бар түсініктерден бөліп қарау керек.
Қазіргі шетелдік сөздер сөздігінде ... ... ... ... көзқарастар мен шаралар жолын ұстаушылық деп ... да, ... және ... ... ... ... ... экстремизм түсінігінің ерекшелігін көрсету қажет.
Қазіргі әдебиеттерде көзқарастар, тәсілдер ... ... бұл ... ... ... ... түпкі қоғамдық
институттарды өзгертуге ... ... ... ... мен іс-
қимылдар... қазіргі кезде радикализм қойылған мақсаттарға ... ... және ... ... ... шешу үшін төтенше
зорлық әдістер мен құралдарды қолданумен ... Ал осы ... мен ... ... ... анық ... ... ерекшелігі сонда, егер бірінші заң шеңберінде болса, соңғысы ... де ... ... береді. [2]
Экстремизм және терроризм түсініктері ... көп ... ... ... ... «экстремизм» және ... ... ... ... осы ... тереңдетіледі. Бұл
екі түсінік бір- бірімен байланысты, қауіпті әлеуметтік құбылыстарға қарсы
тұру мәселелерін шешуге қандай да бір ... ... ... ... ... ... ... экстремистердің күштеу іс- әрекеттерін ... ... деп ... Ол көп ... ... ... ... табылады. Терроризм түсінігіне қысқаша тоқтау қажет, ... ... ... бұл ... ... ... көп
көрініс табады. Соның ішінде халықаралық құжаттарда, бірақ оның мәні ... ... әр ... ... ... ... ... түсініктемесі кең қолданылады: ... саяси ... ... ... ... іс- қимылдар жасайтын жеке тұлғалардың немесе топтардың
саяси мақсаттарда күш қолдануы немесе қолдану қауіпі. ... және ... » ... ... дара байланысқанын
қарастыру керек. Әдебиеттерде, сондай-ақ ғылыми әдебиетте, олар ... ... ... ... ... ... ... мазмұны бойынша «терроризм» түсінігінен өте кеңірек, себебі дәл сол
террор ... ... ... алға ... ... жетеді.
Көрсетілгендегідей, экстремизм қандай да бір идеологияның бар ... Ал, ... ... көп ... экстремистік идеологияға
сүйенетін іс-қимылдар жүйесі ретінде шығады. Бірақ, экстремизм тек қана
теоретикалық ... ... ғана ... Ол алға ... ... ... ... бір іс-әрекеттерді де жобалайды. [4]
Лаңкестікті экстремизмнің негізгі бөлігі ретінде және қоғамның
әлеуметтік-саяси ... өте анық және ... ... ретінде көрсетуге
болады. Сондықтан, «терроризм» және «экстремизм » түсініктерін ... ... деп ... болады, бірақ зерттеулердің өзіндік обьектісі болып
шығуы мүмкін. [5]
Әдебиеттерде «экстремизм » сөзі ... ... мен ... жолын
ұстаушылық ретінде түсіндіріледі. Оның ... ... ... ... және ... ». ... солшыл және оңшыл
күштер экстремистік болып есептеледі. Француз революциясы кезінен ... ... ... және «традиционализм» ұстанатын
консерваторларға қатысты қолданылады. Мұраға ... ... ... ... ... деп ... Бұл атаулар құрылтай жиналысының
отырыстарынан бастау алады, онда мемлекетті діннен бөлу ... және ... оң ... ... және діни
фундаменталистер, ал сол жағында олардың қарсыластары-секуляристер болған.
Сонғы кезде экстремизм түсінігі діни ... ... ... тараған. Бірақ та, бұл өте шектеулі түсініктеме тек қана ... ... ... ... және қоғамдық қатынастардың басқа салаларын
қамтитын өте кең түсінік. Экстремизм әр ... ... ... ... ... да қатысты болуы мүмкін, және де саясатқа да, партияларға
және бүкіл мемлекетке де ... ... ... дін ... экстремизмге және шектен шығушылыққа
тиым салады.
Мұқтаждық және экстремизм ешбір құқықтық негізсіз бір жақтың ... ... ... ... ... ... айналады.[6] Экстремизм
билік алдындағы саяси ... ... ... ... мемлекеттерге
қауіпті. Экстремистік идеяларының тарауы бүкіл қоғамдық ... ... ... ... ... құқықтырын қамтамасыз етуге міндетті
мемлекеттік институттардың бұзылуына әкеледі. Нәтижесінде;
- саясаттағы ... ... ... төмендейді, олай балса,
конфронтациялық әдістер дами бастайды;
- қоғамдағы шыдамсыздылық атмосферасы қиындай ... ... ... тұрақсызданады;
- зорлық-зомбылық мақсаттарға жету үшін өте ... әдіс ... Бұл ... ... өте ерекше әсер етеді. Ал, экстремистік
қозғалыстардың ұйымдастырушылары мен ... бұны өте ... ... ... ... үстемдік себебі қорқыныш болады, ал, ... ... ... алу үшін жақсы себеп. Бірақ, қандай бір
экстремизм ... бар ... ... ... ... орнатуға
бағытталған экстремизм болып табылады.
Экстремистік көріністер адамдардың құқықтарына тікелей қысым жасайды.
Саяси экстремизмнің анық белгілері неде ... ... ... ... барлық проблемалардың себебін бөлек әлеуметтік, этикалық және
діни топтарды кінәлауда, қандай да бір ... ... ... ... ... деп ... ... да бір топтың өкілдерін қудалау не
жою мақсаттарын жариялауда көрінеді. ... ... ... адам құқықтары доктринасының жалпы принципі бұзылады. Адамның
тартып алынбайтын табиғи ... ... ой- ... мен ... өз ... еркін айту құқығы болып табылады. Осының
барлығын жалпы рухани және ... ... ... деп ... ... ... энциклопедиялық түсініктемеде экстремизмді төтенше
көзқарастар мен әдістер жолын ... деп ... ... ... болуға болады, бірақ, біріншіден сұрақтар туындайды: төтенше
көзқарастар деп нені ... ... олар ... үшін ... ... егерде «көзқарастар» және «әдістер» түсініктерін теңдестірсе
және осыны экстремизмге қарсы әрекет бойынша мемлекеттік қызметтің негізіне
салынса, онда бүкіл ... ... ... ... бойынша қылмыс-
құқықтық қудалауға әкеліп соғады, себебі, әлеуметтік өмірде экстремистік
әдістер ретінде ,ең алдымен, күш ... ... ... ... ... беру ... ... экстремизм ретінде бағаланатын әлеуметтік
салыстырмалықты көрсету ... ... ... ... ... нәрсе (мысалы : адам құқықтарын сақтау үшін күрес) демократия да
қошталады және керісінше. Бірақ ... ... ... ... ... Жағдайдың барысында басқа түсініктер- «зиянкестік
қызмет», «халық дұшпандары», «ұлт дұшпандары» т.с.с. басқа сөзбен айтқанда,
саяси экстремизмнің ... бір ... ... немесе құрылымның бар
болуымен шартталған.
Ашық қоғамда саяси экстремизмге, ең ... бір ... ... ... ... ... жатады. Олар бағытталған:
- біртұтас идеологияны мемлекеттік ретінде орнату;
- ұлттық, таптық, ... ... ... діни ... ... ... адам құқықтарын мойындамау; [8]
экстремистік бағыттардың саяси мақсаты- билікті ... алу. ... ... ... ... ... ... жетушілік маңызды емес.
Маңыздысы, экстремистік күштер саяси бақталастық жүйесін жою үшін билікті
жаулап алады, ... ... ... ... ... ... идеологиялық монополияны болдырмауға негізделген
саяси тәртіп негізінде мемлекеттік билік барлық заңды әдістермен ой- ... сөз ... ... ... ... міндетті. Соның
ішінде, саяси және идеологиялық бостандықтың нәтижесінде, жою ... ... ... де күресу керек.
Бұл айтылған анықтама- экстремизмге қарсы әрекет бойынша қызмет ... ... Оны ... ... ... мемлекет толығымен адам
құқықтары мен еркіндіктерін ... ете ... ... ... алмайды.
Конституциялық құрылымды күштеп өзгертуге шақырулар, билікті заңсыз
күштеп алуға ... ... ... көріністер зомбылыққа қарсы
көтеріліс құқығы деп ақталады.Шынында да, бұл адамның ... ... ... ... ... жүйеде оны іске асыру мүмкін емес, себебі
демократия, дамымаған демократия болсада, анықтамасы ... ... Діни ... және ... ... мен ... және ... мұсылмандық қозғалыстар мен ағымдардың
қатарына діни экстремизм жатады. Дәл осы ... ... ... Усама бен
Ладен, Хаттаба (Хабиб Абдүл Рахман), «Джамаат ислами», «Джамаат ат Тафкир»
және т.с.с ұйымдардың идеялық негізін құрайды. 90 жж әр ... ... ... осы ... ... ... қатысуымен жасалғаны
қазіргі кезде құпия емес, және де олардың өз ... жету үшін ... ... ... қолданатыны да құпия еместігі рас.
Бұл идеяның негізін ... ... ибн Абу аль- ... ... ... мен қызметін зерттеген зерттеуші ғалымдар, оның ілімін ханбализмнің
төтенше формасы деп есептейді. Ибн Абу аль- ... ... бір ... нағыз исламды ұмытқан, сонымен бірге өнегеліліктің жалпы құлауы
осыдан ... деп ... ... ... дінді сақтап қалу үшін,
исламның алғашқы үш ... ... ... ... ... деп ... ... Аллаға сенуге шақырған және бір Аллах- бүкіл әлемді жаратушы деген
ұстанымда болды.[10]
Кейбір ... ... ... ... ... ... аль- ... доктринасынан ерекшеленеді. Олардың ортасында олар төтенше
формалар қабылдап отырады. ... ... ... айтуынша, «көп
құдайға табынушылар мен құдайсыздар, олардың ... ... ... бұл ... соларға қайырымсыздығын ... ... ... ... ... соғыс жариялау үшін
алғы шарттар жасалып отырады.
Ваххабизм, бұл- өте күрделі және қарама- қайшы ... Әр ... ... мен экстремистерге ... ілім ... ... ... таң ... болмайды. Себебі олар,
дағдылы ... ... ... тасымалдаушылардан
«исламның тазалығы» үшін күресушілерге айналған. Біздің ... ... мен ... ... ... Ғасырын»
қайтару мүмкіншілігіне сенім анық көрінеді, және де мұсылман халықтарын
орта ғасырлық дәуірге ... және кең ... ... ... ... ... саяси тәжірибеге бағытталған белгілі күштердің саясаты.
Осындай саясатты рухани ақтау ретінде олар ... ... ... ... деп арқа ... Олар лаңкестік пен зорлық- зомбылықты ... деп ... ... өз ... ... діни бейбітсүйгіш дін
болып табылады. зорлық- зомбылық және терроризм «нағыз ислам» үшін күрестің
қасиетті және ... ... ... ... пікірлер Усама бен Ладен
айтқан сөздерден де ашық көрініс табуға болады. Оның мынадай сөздер ... ... ... ... ... және ... Америкалықтарды жою керек ... ... ... ... және ... қай жерде
болсада». Діни экстремизмді жақтаушылардың бірі осы ... ... ... ... ... көрінеді. Бен Ладен «моральдық құқықты»
зорлық- зомбылық пен терроризм мұсылман доктринасымен толық ... яғни ... ... мен діннен безгендерге қарсы соғыс жүргізуге
рұқсат береді деп сендіреді. Тіпті Бен Леден саясатының сыншылары да өздері
құдайсыздарға ... шыға ... ... ... ... бұрмалауын
ескеріп отыр. Қасиетті Құранды негізге ала отырып, сонымен бірге лаңкестік
әрекеттерден мыңдаған адамдарды қайғы- ... ... ... Арабиядағы
патшылық жанұядан шыққан Бен Ладен, мұсылман ... ... да ... ... де ... ... ... заңдары бойынша, соғыс жариялауға және
жүргізуге оның ешқандай құқығы жоқ.[11]
ХХ жүз жылдықтың тәжірибесі жаһандану үрдістерінің маңызды ... ... ... ... ... ... , ... мен жаһандануды екі біртұтас жүйе шеңберінде қарастырғанда
біріншісін ең алдымен, идеологиялық ... ... ... ... ... кең таралған ислам экстремизмі және лаңкестіктің тараулары ХХ
ғасырдың 50-60 жылдары бұрынғы капиталистік мемлекеттердің отарлары ... ... ... болған жаңа мемлекеттердің ұлт-азаттық қозғалыстар
нәтижесінен бастау ... ... ... және ... алғашқы
өкілдері осы мемлекеттерде тек қана ішкі ... және ... ... ғана ... ... ... ... ықпалдың әлемдік
орталықтары жағынан да қолдау тауып отырды. Басқа сөзбен айтқанда, әлемдік
орталықтар өздерінің геосаяси ... ... ... ... идеологиясын
ыңғайлы құралға айналдырды.[12]
Экстремизм сонау заманнан-ақ «үлкен геосаясатта» қолданбалы әрі тиімді
қару ретінде рөл атқарған болатын. Діни факторды қолдану ХХ ... ... КСРО ... ... толығымен бақылау, яғни гегемондық мүмкіндерін
барынша нығайту үшін бақталастықтығы барысында кеңінен етек ... ... ... да ең ... ... ... өздерінің ықпал аймағына
тосқауыл орнату. АҚШ ... ... ... ... ... ... ... тырысса, КСРО бағыты ықпал етуші елдеріне капитализмнің
енуіне кедергі жасауға негізделген еді. Бір-біріне ... тұру ... ... ... ... таңдалды.
Аса маңызды стратегиялық жағынан аумақ үшін екі державаның күресі ... ... ... ... ... ... ... болған кезеңінде өтті. Таяу және орта шығыстағы исламизмге
бет бұру капиталистік және коммунистік ... ... ... ... ... ... еді. Исламизмнің қоғамда белең
алуының тағы бір ... ... жаңа ... ... ... ... ... капитализм деп танылды да, ... ... ... құндылықтармен алмастыратын имансыз идея ретінде
көрініс алды.
Сол кездегі стратегиялық маңызды аймақтар нақтыласақ Таяу, Орта ... ... ... ... ... ... ... тәуелді етіп жаңғырту
кеңестік үрдіспен жүргізу- КСРО- ның көздегені осы еді. Бұл ... ... ... ... ... ... ... геосаяси мақсат болып табылатын КСРО-ны әлсірету ойын жүзеге
асыру үшін жаңа бір ... күш ... ... Осы орайда «таза ислам»
бағытының радикалды бөлігі ... ... ... ... ... ... ... КСРО-ға саяси геологиялық қарсы фактор ретінде исламизмді таңдау
таңсық емес. ХХ ... ... Таяу және Орта ... мұсылман
қоғамында батыстық типтегі әлеуметтік реформалардың ... ... ... әлсіреуі және Израильмен әскери-саяси
майдандалуы салафиттердің қоғамда белсенді қозғалыс болуына белгілі ... ... ... ... ... Исламияны, Өзбекстанды дүр
сілкіндіріп кеткен экстремистерге ... ... ... ең ... АҚШ бұл ... ... ... өзі жағдай жасап беріп
отырды және оған екі ... ... ... КСРО да ... ... ... Шығыс түркістанның ислам қозғалысы,
Ауғанстандағы ... , ... ... ... ... ... ... бүгінгі таңда орын алуы ... ... екі ... жағдай жасап бергенінің бірден-бір
себебі:
Аймақтық кикілжіңдер ішінде 1948 жылдан ашық түрде ... ... ... ...... ... аль
ислами»(ислам бас бостандығы), «Аль джихад аль мухаддас»(қасиетті джихад)
Палестинада, «Хезболлахтың» Ливанда ... ... әкеп ... ... ... ... ... Ауғанстанға енуі Орта Азия аумағындағы
геосаяси тепе-теңдіктің шайқалуын одан сайын ушықтырды. Бұл жағдай АҚШ ... ... ... қайта жаңғыртуға жол ашты. Осы орайда
Ауғанстандағы маргиналдық негіздегі көп уақыт ... ... ... ... ... ... Он үш жылға созылған соғыс
экстремизм өрістеуінің басты ... ... ... ... кеңес
өкіметінің күйреуіне дейін 1940 жылдан бастап, 1990 ... ... АҚШ ... ... егестің басты обьектісі ислам әлемі болды. АҚШ пен КСРО бір-
біріне қарсы тұру барысында діни-саяси экстремизм кеңінен ... ... ... ... ... белгілі бір мақсаттарға негізделген
реттемелі механизм ретінде болды. Биполярлық жүйенің күйреуі исламның
радикалды ... ... ... шапқан жоқ. Сонымен бірге оның
сарқыншақтары әлі күнге дейін әлемде орын алуда. АҚШ ... ... ... дәләл жеткілікті. Бұл стратегияның мақсаты ... ... ... ... оны жою ... Діни және саяси экстремизм: бір- ... ... ... әр қашан да геосаяси мүдделерді іске асырушы құрал болған.
Солай, қырғи- қабақтық соғыс кезінде КСРО-ның ... ... ... ... ... ... негізінен, идеялық, таптық күрес болып
жатты. Ал, экстремистік ұйымдар, ішкі ... ... ... ... алға ... құралы ретінде болды.
Елдер арасындағы шиеленіскен мемлекетаралық қатынастар мұндай саясатта
маңызды фактор болып табылады. мысалы: ... ... ... мен ... ... шығыс Үндістандағы сепаратизмді
қолдаудың себебі болды. Сол сияқты Иран мен Ирак Күрд көтерілісшілерін
қолдап, олардың ұлт- ... ... ... ... ... ... экстремизм, қазіргі кезеңде жалпы экстремизмнің кезекті
эволюциясы болып табылады. ... ... ол ішкі ... да, ... өнегелерін де қолданады. Ислам факторына назар аудара отырып, ислам
басқа әлемдік діндер ... ... дін ... ... ... ... ... болса бұл жерде ... ... ... немесе елемейтін діни құндылықтар мен нормаларға сүйенуі
мүмкін. Бұл жағдайда, ... күш ... ... ... саяси
экстремизмнің мүдделеріне сәйкес болады. Көп жағдайларда ислам діні ... ... ... жету әдісі ретінде қолданылады: жеке этникалық
топтардың ... ... ... ... ... ... дейін, соңғы мақсат- жаңа саяси күштің ... ... ... дағдарысы кезінде дәстүрлі әдістерге
оралу тенденциясы ... ... ... ... ... ... ... қатынастар
жүйесінің терең бұзылуына әкеледі.
Лаңкесті бұл ... ... ... ... бөлігі болды.
Талдаудың көрсетуі бойынша, көптеген қақтығыстардың негізінде, ең алдымен,
экономикалық алғы шарттар жатыр.
Ислам факторына қатысты әлсіз топ ... ... ... және ... ... болып табылады.бұл тенденцияның маңызды сәттерінің
бірі болып табылатын ... ... дін ... ... ... ... құрылымындағы интеграциялануы немесе интеграцияланбауы,
және де қандай да бір саяси- құқықтық мектептің басымдылығы.[16]
Ислам дінінің көп жақтылығымен ... әсер ... екі ... ... ... ішкі және ... осы тенденциялар кезінде ... ... және бұл ... ... ... ішкі ... ... арқылы қолданылуы болады.
Мұсылман қауымдарындағы исламның күшті позицияларына ... ... ... дін ... ... ... ұстанымы болып табылады.
Демек, ішкі конфессионалды дағдарыстың негізінде интеграцияның ... ... ... және және оның негізінде өзінің саяси билігін
жүзеге асыру негіздері жатыр.
Әртүрлі ... ... ... ең ... ... ... ... сыртқы фактор болып табылады. бұл ... ... ... қарсы тұруға тұрғандарды біріктіретін тетігі бар механизм
ретінде ыңғайлы.[17]
Көп жағдайда дін- қоғамды ... ... ... ... ... ... антагонизм ретінде шығуы мүмкін.
Бүгінгі таңда, көпшілік ... ... ... ... ... негізгі принциптері ең алдымен, мынадай мақсаттардан тұрады: жер
жүзіндегі барлық адамдардың және құдайдың тұтастығы, бүкіл халықтарға ... ... ... ... ... ... ... діни
шыдамсыздықтың қандай да ... ... ... ... жету үшін діни ... ... ұмтылыстарын айыптағаны бәріне
мәлім себебі ол ислам дініне де қарама-қайшы болып ... ... ... ... ... ... отырған өкіметпен саяси
бақталасқа түсіп күнделікті діни қызметтен тыс болды. Негізінде ... ... және ... көзқарастардан діни экстремизмнің ... ... ... ... ... Дәл ... ... көптеген деректерде осы феноменге арналған құбылыс заңсыз
қылмыстарды қалыптастыру үшін әлеуметтік- психологиялық ... ... тек қана ... өмірде ғана кездеспейді, бірақ осы
феноменді өте жиі осы саламен байланысты ... ... ... бейімділік адамзаттың өмір сүруіндегі қандай да бір
саласында көрініс табады, онда ... ... ... әр ... және пікірлер түйісіп қалуы мүмкін. Қарама-қайшы діни ағымдар
мен ... ... ... деп ... ... ... ... саладағы діни экстремизмдердің төтенше іс-қимылдары діни
экстремизм деп ... ... ... ... ... да байқалады. Оларға діншілдік пен ұлтшылдықтың
айқасуы тән. Діни экстремизммен идеологияның және ... ... ... ... олар ... байланыста болуда бірақ ... ... ... ... ... ... экстремизм, біріншіден, діншілдердің негізгібасты көлемін
қамтымайды, тек қана діни ... ... ... жеке ... ... ... ол ... да бір белгілі діни бағытпен байланыспайды және
айтысып кетпейді, әр түрлі конфессияларда көрініс ... жылы ... ... ... басшыларының саммитінде,
ланкестік пен сепаратизм және экстремизммен ... ... ... ... конвенцияның 1 бабының 1 тармағында экстремизмге
түсінік береді. «экстремизм» күштеп билікті ... алу ... ... ұстап
тұру, мемлекеттің конституциялық құрылымын күштеп өзгерту ... ... ... ... қол ... ... айтқанда жоғарыда
аталған мақсаттар үшін заңсыз қарулы жасақтар құру немесе оның ... ... ... жақтардың ұлттық заңына сәйкес қылмыстық түрде
қудаланатын белгілі бір іс-әрекет.[19]
II ... ... ... ... ... ... ұйым ... Хизб-ут-Тахрир Ал-Ислами партиясы: құрылуының және күшеюінің
себептері.
Хизб-ут-Тахрир- Исламның қағидаларына негізделген саяси ... ... ... ал ... ислам болып табылады. хизб-ут-Тахрир бұл рухани,
білім беретін немесе қайырымдылық бірігу емес оның ... ... ... ... ... ... бұл ... негізгі мақсаты барлық
мұсылман елдерін ... ... ... ... құру және ... күресу болып табылады. ұйымның жұмысы өмір ... ... ... үшін бұзылған қоғамдағы жағдайды өзгертуге бағытталған мұсылмандарды
ислам өміріне қайтару, барлық істер шариғат ... ... ... және ... ... ... ... бүкіл әлемге тарату
партияның ... ... ... ... ... ... мен ... адамдардың қарым-қатынасы мұсылмандардың қарым-қатынасы болу
керек. Бұл саяси қызметкерлігі. Сол ... хизб ... ... мен
ережелері негізінде адамдардың қиыншылықтарын шешуге ... Ал ... ... ... проблемаларын шешу- бұл саяси қызметкерлік.
Бұл ... ... жағы ... ... ұлт ... ... ... шиелініскен идеялардан, бұзылған көзқарастан ... ... бұл ... ... және ... ... бар болуы айқын.
Идеологиялық күрес куфра заңдарына және пікірлеріне қарсы ... және де ... ... ... ... ... ... күрестен тұрады. Ислам дінінің ... ... бұл ... мен ... ... және ... көрсету қажет.
Саяси күрес болса, батыстық отаршылдыққа қарсы тұру, олардың ... ... үшін ... ... Олардың идеологиялық,
саяси, экономикалық және әскери салалардағы ықпалын жою ... ... ... ... ... ... және олардың сатқыншылық
ниеттерін анықтауға бағытталған. Және де ... ... ... ... ... ... ... хизбтың қызметі, мемлекетті
басқаруға қатысты болса да ... ... ... қатысты болса да саяси
қызмет болып табылады.
Хизбтың жұмысы-бұл ... Хизб ... ... мен ... ... ... ... айландыру үшін барлық мүмкіншіліктерді
жасайды.[20]
Хизб ислам қағидаларын мемлекеттік ... ... ... салу үшін ... ... доктринасы- бұл ақылға ... ... бола ... бұл дүниетаным адамның әлеуметтік, саяси,
идеологиялық, экономикалық проблемаларын жақсы шеше алатын ... ... ... ... ... ... партияның алғашқы негізін салушы, Палестинада туып- ... ... Ддин Ан- ... 1952ж осы ... ... өзін ... ... сарп етті. Ан- Набхани қаза болғаннан кейін ... ... ... Ол ... ... ... болатын» кітаптың авторы
болып табылады. оның ... ... ... ... ... ашылған.
Партияның алдына қойған мақсаттарын жүзеге асыру үшін күрес үш кезеңнен
тұрады. Бірінші кезеңде партиялық ядро қалыптасады. Бұл ... ... ... сенетін адамдар дайындалады. Екінші кезеңде
«Уммамен әрекеттестік» белсенді ... ... ... ... ... мемлекеті
орнатылғаннан кейін басталады.
Бірінші кезеңде хизб жеке ... ... ... ... ... ... және ... түсіндіреді. Бұл
шақыруға үн қосқандар халақатқа(мамандандырылған үйірмелер) қатысуға
тартылады. Онда ... ... ... ... ... ... адам өзін хизбпен тығыз байланыстырады және хизб оны өзінің
қатарына қабылдайды.
Ол ... ... ... өзі ... ... ... ... бағыттары мен идеяларын таныстырып хизб ... ... ... ... хизб халықпен байланысқа шығады, сол ... ... ... орындайды:
1.Мүшелердің санын көбейтуге және ықпалын ... ... ... ... Ол ... ... және саяси
күрестің басталуына және шақырудың таралуына батымды мұсылмандар ... ... ... ... ... ... ... газеттер және
үнпарақтар тарату арқылы және жиналыстарда, қоғамдық орындарда, мешіттерде
сабақ беру арқылы хизбтың қабылдаған исламдық пікірлері мен ... ... ... таратылады.
3.Куфраның дүниетанымынан, оның идеяларынан құтқарылу үшін идеологиялық
күрес жүргізіледі, және де теріс нанымдардан және айқын емес ... үшін ... ... ... ... ... мен ... ислам елдеріне таралатын отарлық державаларға қарсы
күрес. Бұл күрес олардың ықпалына қарсы идеологиялық, әскери, саяси және
экономикалық ... ... ... ... және Араб ... басшыларын әшкерелеу, ислам қағидаларына
сәйкес келмейтін саясат жүргізіп ... ... ... дұрыс жолға
бағыттау. Куфра қағидалары мен жүйесіне негізделген ... ... ... ... болу ... ... ... сәйкес Умманың іс- әрекеттеріне ... ... ... ... ұлы ... ... кейінгі іс-
әрекеттеріне сүйене отырып хизб оларды жүзеге асырады:
«Саған әмір етілгендерді ашық жариялап, көп құдайға табынатындарға теріс
қара» (15;94).
Хизб ... ... мен ... ... ... ашық қарсы
шығады. Бірақ өзінің мақсаттарына жету үшін саяси жолды ұстанады.[22]
2. Хизб- ут- Тахир партиясының ... Азия мен ... ... есірткі айналымы- бұның барлығы жаһандану
кезінде бүкіл әлем үшін қауіпсіздік шақырулар Орталық Азия ... ... ... жоқ. Орталық Азиядағы лаңкестік пен экстремизм экономикалық,
саяси, әлеуметтік, әскери бөлшектерден тұратын күрделі және көп ... ... ... ... құлауымен Орталық Азияда діни белсенділіктің туындауы
басталды. Ваххабизм халықаралық радикалды исламизмнің жаңа түрі «Хизб- ут-
Тахир» сияқты экстремистік ... ... ... ... ут- ... ислам діні атынан шығады, бірақ бұл партияны ислам
дінінің дұшпандары құрған. Бұл ұйымның мақсатын түсіну үшін ... ... ... ... ... ут- Тахир» ислам дінін оқытатын партия болып
көрінеді, бірақ олардың іс-әрекеттеріне ... ... ... ... ... дінінен алыс екенін көруге болады. ... ... ... бұл ... ... партия деп мойындайды.[23]
Тәжікстанда КСРО-ның құлауымен бірге мешіттердің саны кенет көбейді.
Бірақ тұрғындарының көпшілігінің ислам ... ... ... ... ... Тахир» партиясының қатысушылары осыны пайдаланады.
Тәжікстанда Хизб-ут- Тахир партиясына 2001 ... ... тиым ... оған ... ... ут- ... ... қатарын көбейтіп жатыр.
Сонымен қатар бұл партияның мүшелері тек қана ... ... ... ... ... қызметкерлері де мүше болып жатыр.[24]
1953ж шейх Набхани ... ... ... ут- Тахир» діни экстремистік
партиясы арадан елу ... ... ... Орта Азия ... ... ... іріткі салады деп кім ойлаған. Тәжікстанда, ... ... ... ... зықысын алған аталмыш партия
белсенділері ақырындап жылжып Қазақстанға да ... ... ... ... ... тойы ... ... арасында Ата заңымызға
қайшы келетін мазмұндағы үнпарақ таратқандар ұсталып, заң ... ... ... алса, содан бері бұл партияның белсенділері еліміздің әр
өңірінен бой ... жүр. 2004 ... ... ... қаласының
тұрғындары пошта жәшіктеріне салынған, пәтерлерінің есіктеріне қыстырылған
қазақ және орыс тілдерінде жазылған қағаздарды көргенде оның не ... ... ... ... ут- ... Франция президенті Ширакқа ашық
хат», «Тәшкент әуежайында болған ... ... ... кім?, ... Америка мұрағатынан бір парақ» деген тақырыппен ... ... ... Ата ... қайшы келетін арам пиғылдың
жатқанын ол кезде біреу ... ... ... ... ... Щучьеде үнпарақ таратқан «Хизб- ут- ... ... ... ... ... ... жасаған қадамдарының жолын көп ұзамай құқық ... ... ... таратушы «Хизб- ут- Тахирдің» бірқатар белсенділері
конституциямызға қайшы келетін ұлтаралық, ... ... ... ... жасап жүрген кездерінде қолға түсті. Олардың үйлерінен
үнпарақтар мен діни басылымдар, көптеген діни ... ... ... ... ... ... ... ұлтаралық, дінаралық алауыздықты
өршітетін әрекет жасаған «Хизб- ут- Тахир» діни- ... ... ... заң ... тиісті жазаларын алды. Сот ... бәрі ... ут- ... ... екендігін, бұл партияның
негізгі мақсаты әлемдік халифат орнату болып табылатындығын жасырмады.
Өзге дінді ұстанушылардың бәріне ... ... ... ... ... ... тамыры Қазақстанға да тарең таралып үлгергені
куәлардың сөзінен анық байқалады. әр ... діни ... шені бар, ... ... ... бойныша басқарылатын, өрмекшінің торындай бір-бірімен
байланысып жатқан ұйым Қазақстанның бар ... ... ғана ... ... ... ... де ... астасып кеткен сыңайлы.
Жоғарғы соттың шешімімен «Хизб- ут- Тахирдің» партиясының ... ... деп ... белгілі. Кештеу болса да мұндай шешімнің
қабылданғанын дұрыс деп санаймыз. өйткені, қазірдің өзінде бұл ұйым ... бет- ... ... толық танытып үлгерді.[26]
Соңғы кезде елімізде кеңінен таралып ... ... діни ... ... ... алып ... зобалаң саясат жатыр. Ал, ол саясаттың
астарында бір Қазақстанға қатысты мүдделер тоғысады. Бір мысал, «Хизб-ут-
Тахрир» ... ... ... ... ... елінде орын теуіп,
батыс ... ... ... ислам дінінің маңдайына тікендей
қадалғаны қашан? Екі ұдай ... ... ... ... ... сынды
ағымдарда кезінде Батыстың ... ... ... ... Бүгінде
исламның атына кір келтіріп отырған террористік ... ... ... елдер көрінеді.
Ресейде «Хизб-ут-Тахрир» партиясы, террористік ұйым деп табылып, оған
тиым салынған болатын. Қазірше Қазақстанда экстремизмге қарсы тұратын ... ... ... те ... әлі ... ... «діни
экстремимзнің» не екені, экстремимзге қай ... ... ... ... ортақ түсінік жоқ. Қазіргі таңда «Хизб-ут-Тахрир» партиясы
Орта Азияда Ислам халифатын құру үшін ... ... ... ... ойы үшін де бұл партия қудалатып келеді. Егер мәселе ... ... жаңа жүйе ... ... неге онда ... ... бар Евангелистік, Иеговалық т.б. ағымдарға да тыйым
салмайды? Евангелистер 2010 жылғы дейін күллі Қазақстанды шоқындырып, ... ... ... Бұл ... да ... ... ... кем емес керісінше, күллі әлем, соның ішінде Қазақстан бар күш
қайратын ислам дінінің атын жамылған ... ... ... ... дінінен таралған ағым-секталар астыртын өз мақсаттарына біртіндеп
қол ... ... ... ... ... идеологиясы тамыр жайып барады.
Біздіңше «экстремистік әрекетке қарсы ... ... ... ... етіп көрсетіп жүрген ағымдарға тойтарыс беру мәселесі ғана ... Ал, ... ... ... мемлекеттік тұтастыққа нұқсан
келтіретін евангелистік, иеговалық, кришиналық т.б. ... жою ... әлі де ашық ... қалып отыр. Сондықтан «діни
экстремизм » дегенде бір ... ... ... ғана ... ... тараған басқада ағым-секталарға тиым салу мәселесін қарастырған
жөн.[27]
Бүгінгі таңдағы ең ... ... ... ... ... сөзді
естісе, оған исламды да сабақтастырып ала кетеді. Бәлкім, содан болар,
«Тизб-ут-Тахрир» сияқты ... ... ... ... ... ... ... ақ, судан таза» болып көрінеді. Тіпте оларды қаралау
біреуге ерсі де көрінуі мүмкін. ... ... ... ... күллі әлем
күресіп жақтан «экстремизмді» ауыздықтаймыз деп Қазақстанда діни талан-
таражға ұшыратқалы жатқан ... ... ... ... ... діни ... ертең діни экстремизм ... ... ... және ... ... Діни ... ұйымдардың кейбір
көріністері:
Жаңа мыңжылдықтың басталуымен адамзат өзінің өмір сүруінің өте күрделі
және қарама-қайшы дәуіріне өтті. Жаһандану және ... ... ... ... және ... ... ... таратушылық
пен бөлінуімен әлемдік қауымдастықтың қауіпсіздігі мен тұрақтылығына жаңа
қауіптер және ... ... мен ... ішінде діни экстремизм бір
мезгілде қоса болады.[29]
Террористік ұйымның мүшесі ... да бір ... ... ... ... ... әлгілер ді дереу «мұсылман террористер » дей ... ... ... ... ... топтар туралы болғанда, олардың діні
айтылмайды да басшысының ғана аты немесе шыққан жерінің аты ең ... ... ғана ... ... ... «ЭТА-БАСК» тобы туралы
ешқашан да «христиан террористік БАСК тобы» деп ... ... ... ... ... католик террористік ұйымы ИРА»деп
ешкім айтқан емес. ... ... улы газ ... ... ... ... ... Жапониядағы буддист «Аум Синрике» сектасы туралы
«буддист террористер» деп айтпайды. ... ... ... ... көре
алмаушылық және исламды жағымсыз етіп ... ... арам ... айта ... керек.
Нағыз экстремистік топтардың тауқыметін ... ... ... ... АҚШ, ... ... саңырауқұлақша қаптап кеткен христиан
фундаменталистік ұйымдары мен ... ... ... ... ... ... қаза ... кездері баспа сөз беттерінде, теледидар
хабарлары мен әуе ... ... орыс тілі ... ... ... ... жиі кездестіреміз. Осы мағлұматтарда
фундаментализм сөзі көбінесе мұсылмандық, және осы дінге сенуші ... ... ғана ... Осы ... «исламдық фундаменталистер»,
«мұсылман фундаменталистер» ... ... ... тыс ... мен ... іс-әрекеттері» деп жырлайды.
Ал, ғылыми тұрғыдан екшеп, аталмыш терминнің ... ... ... мен ... ... ... болу барысын
қарағанымызда, фундаментализм деген сөздің хақ дін Исламмен және осы ... ... ... мен үш ... ... қосылмайтынын анықтаймыз. Ең
алдымен, мұсылмандарға пәле болып жабысқан осы фундаментализмнің ... ... ... ... ... жөн. Бұл сөздің түбірі,
көне латын тіліндегі «фундаре» деген етістік. Фундаре- жерге төсеу, деген
мағынаны ... Осы ... ... зат есімі пайда болған.
Оның мағынасы- төсегіш, ірге, кейін келе ... ... жер ... ірге тас деген түсініктерді беретін болған. Жоғарыдағы айтылған
фундаментализм, яғни осы күнгі Батыс Еуропа тілдеріндегі ... ... ... шыққан фундаментализм сөзінің мағыналары тым ... ... ... ... әдебиетте бірінші рет Америкада
пайда болған діни-саяси термин.
Америкада екі ғасырдан бері ... ... келе ... ... New World ... of the American ... 1986 жылғы
басылымы мұнда фундаментализмнің екі мағынасы берілген: Яғни; 1) Библияның
мазмұнына сөзбе- сөз және ... ... ... және ... мен ... негізі болып есептелетін діни нанымдар.2) ... ... ... ... ... тарапынан ХХ
ғасырда басталған қозғалыс.
Екіншісі күллі ... ... «Oxford Advamed Learners ... ... English». Бұл құнды деректе фундаментализм былай деп түсіндірілген
«христиан дінінің дәстүрлі сенім- нанымдарын ... ... ... жазылған нәрселердің барлығынның мүлтіксіз хақ екеніне сену)»
жаһан ғаламдары дәріптеген осы екі ... ... жала ... ... ... хақиқи мағыналары көрсетілген.
фундаментализм мұсылмандармен ешқандай қатысы жоқ ұғым. Фундаментализм
ХХ ғасырдың бас ... ... ... ... ... ағым. Ол 1950
жылдары Оңтүстік аймақтарға дейін таралып кеткен.Бұл 2000-нан астам шіркеу
өздерін ... ... деп ... жариялаумен әлемге
белгілі болған діни экстремистік ағым.
Фундаменталистік шіркеулер жамағаттарды христиандықтың жоғарыда аталған
негіздеріне бағынуға ... ... ... ғана ... ... оның зардаптарынан құтыламыз деп насихаттаған. Сөйтіп, үнемі
өскен фундаменталистік ұйымдар 1960 жылдары саяси қозғалыстарға ... ... ... бес кітабына аса мұқият сөзбе-сөз иман
етуді міндеттейді. Мысалы: Библияда Жер ... алты мың жыл ... деп ... ... ... осы мәліметті қаз-қалпында қабылдап
оған мүлтіксіз сену керек.[31]
Фундаментализмді дәйекті жақтайтын саяси ... мен ... ... бар. ... ... дәлелдер, бір жағынан ,
экстремистік топтардың ұлтшылдығы мен діншілдік ... ... ... ... ... діни ... ... әрбір қоғамның
әлсіздігі кеңінен таралуын бірнеше мәрте дәлелдеді. Осымен қатар, ... ... ... қауіптің бар екенін куәландырады.[32]
Ал, енді Америкадағы белгігі фундаменталистер жөнінде бір-екі ауыз ... ... 1992 жылы ... ... ... «Христиандардың құқықтары»
атындағы фундаменталистік ұйым болысқан. Екінші үлкен фундаменталистік ұйым
Джерри Фальвелдің жетекшелігіндегі «Рухани ... ... ... ... ... деп ... ... Пат Робертсонға қарайтын
«Христиан одағы» ұстауда. Джерри ... ... ... ... ... ... желісі » төртінші орынды иемденуде.
Бұларға қосымша ретінде, ... аты ... ... ... ... жылғы 8-ші мамыр күнгі санында үлкен мақалаға ... ... ... азаматтар тарапынан негізі қаланған ... ... атты ... ... тыс ... ... күнде, АҚШ-та ең үлкен қауіп төндіріп отырған осы іргешіл, ... аса ... ... ... ... қыру ... дейін барған.
Мысалы: 1995 жылы Оклохама қаласындағы бала-бақшаны бомбалап, 100-н бейкүнә
сәбилер мен азаматтардың қырылуына ... ... осы ... топтар.
Алайда, қылмыскерлер ұсталғанға дейін Батыс баспасөзі тек ... ... жылы Ирак ... Кувеитті жаулап алған соң Америка Президенті
Джорж Буш 1990 жылы 11-қыркүйек арнауында «БҰҰ-ң жетекшілігінде жаңа ... ... ... деген еді. Фундаменталистік бағыттағы қарулы топтар
бұл жүйені Американың билігін қолынан ... ... ... Сионистік
жоспар дейді.Мысалы: Солтүстік Каролина штатындағы «Конституцияға ... ... ... ... ... азаматтар» атты топтың
негізгі ұраны; ... ... және Ата ... ... ... заңына
айналдырамыз» деп мәлімдейді. Америкадағы экстремистік ағымдар туралы толық
бір кітап жазуға да болар еді. Аталмыш фундаменталистік ұйымдар ... ... ... ... мен Еуропа елдерінде де ұйымдасқан түрде өсіп,
өрбуде. Қорыта айтқанда, фундаментализм АҚШ-та және Христиандықтан ... жыл бойы ... ... ... тазалыққа, имандылыққа,
абзалдыққа, өркениетке, адамшылыққа, бөлеген хақ дін ... және оған ... ... ... ... жаланы жабудың жалғыз ғана мақсаты-ең
жылдам және өздігінен өсіп, таралып келе жатқан хақ дін ... ... оған ... ... келе ... ... айныту. Міне, көптеген
аяттар мен хадистер мұсылмандарды орта ... ... ... ... Аллаһ Тағаланың бұйрығын орындағысы
келетін мұсылман ешқашан да экстремист, террорис т.б. бола ... ... ... ... ... ... ... сілтеушілікке
жібермейді. Қоғамдағы және жанұядағы орнын сақтайды, көршілермен тату-тәтті
қатынас орнатады. Мемлекеттің дамуына үлес қосады. ... ... ... » ... ... ... «тұрғызушы» болғаны үммет. Ал, ислам атын
жамылған адамзатқа зиянды іс-әрекет жасаушылардан сақ ... жөн, ... ... ... ... ... жөн. өйткені, ислам діні
күллі адамзатқа рахмет ретінде жіберілген дін. ... ... адам ... ... ... ... ... орнату. Қазір ақпараттың
көпке аян ... адам ... ... олар ... ... ... ... қауіп-қатердің жаңа түрі бой көтеріп, сыни ... ... ... ... ... ... бір қалыпта ойлаудың әлдиіне
бөлеуді әлдеқайда қолайлы санап отыр. ... жеке ... ... да
қалыпқа сыймас ой өресі бірте-бірте тобырлық деп ... ... ... ... ... ... жүйесі бойынша тұтас адамдар қауымы өздерінің
өмірі салттары мен әрекет-тіректерін шектеулі ғана ... мен ... Сөз жоқ, ... мен ... бола ... болып
көрінетін қайдағы бір идеяға өз әлсіздігіңді бағынышты ету оп-оңай.
Бүгінгі адам, әрине, біздің ата-бабаларымызға ... ... ... ... ... анағұрлым салғырт, әсершіл, және штаптар мен
ұрандар аясында ойлауға бейім...
«Исламдық қауіп-қатер» ... ... ... ... айта салу ... оның ... қанатының кеңге жайылып бара жатқаны соншалық, енді
ислам тарапынан болатын мифтік. Қауіп-қатер ... ... ... ... ... қажеттілігін сөз ететін кез келді.
Мұндайда барлық халықтар үшін дін-жаулаудың тәсілі мен тәпсірі ... ... ... жоқ. әр ... ... ... мемлекеттік немесе
ұлттық тұтастық идеясы дағдарысқа ұшыраған шақта, елдің қоғамдық және ... ... ... ... ... ... ... дін шығады. Көп жағдайда,
сенімнің біртұтастығы тарихтың тайғақ кешулерінде ... ... ... ... ... ... пен өмір салт кодексін белгілеп немесе
бағдарлап қана қоймайды, сонымен ... ... ... ... қалыпты орнықтырып отыратын тұтас жүйе.
Ислам монотеистік дін, яғни құдайдың бірлігі мен ... ... ... ... ... ... әсіресе, Қазақстанда діни экстремизмнің
болу мүмкіндігіне қатысты ахуалды алаулатып- ... ... ... ... діни ... мен экстремизм сияқты шетін көріністердің
жаңғыруы тұрғысынан келгенде өңірде қалыптасып отырған соңғы кездегі ... ... да ... ... түп ... тарих төрінен іздеудің
қажеті жоқ. Қалай дегенмен де, кеңестік кезеңдегі сенім мен ... ... ... із- ... ... және ... ... өткен
ғасрдағы саясаттың жағымсыз салдары бүгінгі күнде де белгі беріп отырғанын
атап өткен жөн.
...Кеңес үкіметі ... ... үшін ... Орта Азия мен ... ... діни негізде қалыптасқан ұлттық ... ... ... қол сұғу ретінде қабылдап, бұның өзі жағдайды онан ары ... ... де, біз ... ... ... саясаттануының ұшқыр процесіне
ден қойсақ, оның таңқаларлық ештемесі жоқ. Ислам бүгінгі таңда дін ... ... ... ... тек аға ұрпақтың көз ... ғана ... ... ... алып ... жоқ. ... дәстүрді мәдени қайта
өрлеу және ... ... ... ... ... ... сөз жоқ ... да жақсы процесс.
Бәрінен бұрын, біз үшін ислам- өзімізді өзіміз таныта ... ... ... ... да діни ... ... құрметпен қарауы олар үшін
діни экстремизмді жүзеге асыру былай тұрсын, ол ... жұрт ... ... ... тиым ... ... ... болып табылады.
Қазақстан- ислам мәдениеті тараған байтақ әлемнің бір ... ... өн ... ... ... сенімін сындыруға әрекеттеніп бақты.
Алайда, ілгердегі ұрпақтың ... ... мен ... табандылығының
арқасында мұндай әрекеттен нәтиже шықпады.
Біздің елдің мұсылман қауымы мен дін басылары ... ... ... және жұртшылықтың басым көпшілігі сүннит жолын ұстаушылар.
Қазақстан ... ... ... ... ... алып келу
әрекеттері бұқара жұртшылық ... ... ... тарау Қазіргі заманда діни- саяси экстремизмнің таралуының геосаяси
негіздері
3.1 Халықаралық экстремизм және терроризм мемлекеттік мүдделерге ... ... ... таман, атап айтқанда 1898 жылы Рим ... ... ... алғаш рет лаңкестікке(терроризмге) қарсы
күресу қажеттілігі туралы дүние ... ... ... ... ... Осы ... жұмысына қатысқан 20 мемлекет
өкілдері лаңкестікке қарсы ... ... ... және ... ... қол ... ... өкінішке орай, көп ұзамай дүние жүзілік
соғыстың басталып кетуі, дүниенің екі ... ... ... ... ... ... қабылданған қаулы- қарарлардың іс-жүзіне
асырылуына бөгет болды. ... ... ... 100 ... ... ... өтсе де
лаңкестік дүние жүзілік масштабта күн тәртібінен түспей келді. Бүгінгі
таңда да ... ... ... ... жолымен бір қалыпты дамуына
қатер тудырып отыр.[35]
Террористік- лаңкестік, діни экстремистік топтардың Орталық ... мен ... ... ене ... тек қана олардың түпкі
мақсат- мүдделерінің тереңдігінен, залымдығынан ... аз. ... ... ... бастауының обьективті де, суббьективті де себептері баршылық.
Олар мыналар: кедейшілік, ... ... ... ... ... ... ... елдерінде орын алып отырған жұмыссыздық,
әлеуметтік теңсіздік.
Билік басындағылар мен ... ... ... ... ... ... адам ... аяққа тапталуы.
Аймақтағы мемлекеттер арасындағы мемлекет аралық ... ... екі ... ... сәйкес келе бермеулерінен туындап отырған
шекара төңірегіндегі ірілі-ұсақты ... ... ... ... газ, түсті метелдар мен
басқадай да ... ... ... ... бұл ... жағдайларының тиімділігіне байланысты. ірі мемлекеттердің
геосаясат тұрғысынан ... ... ... ... Кіндік Азия
мемлекеттерінде орын алып отырған осылай келеңсіз ... ... ... ... ... ... ... жүзілік
масштабта лаңкестік әрекеттерімен танылған ... және ... ... ... Орта Азия мен ... Оңтүстігіне де ене
бастады. Бүгінгі таңда Орта Азия ... ... ... ... ... бөлімшелері жұмыс істейтіндігі-құқықтық
органдар мен қауіпсіздік комитеттері мәліметтеріне ... ... ... ... ... ... ... ішіндегі осындай әлсіз нүктелерді таба білген діни-экстремизм
халықты саяси тұрақсыздыққа итермелеуде.[36]
Мұсылман қауымының қасиетті кітабының «Құран» да ... ... ... ... оң ... ... әлем ... бір Алланы насихаттауды
өзараларына «уаһабист» немесе ... ... деп ... ... ... атап өтуге тиістіміз, ол қандайда бір адамның өз өкілі ... ... ... ... ... әрекеттерін исламмен
байланыстаруға құқығы жоқ екендігі. Біз мұны құраннан үйренеміз, ал ... ... ... да ... төгуге тиым салады.
Соңғы жылдары халықтың «ислам факторын саясаттағы белгілі күштер»,
ислам факторын ... кең ... ... ... ... ... ... мен күшеюінің мақсаттарының механизмдерін тек ғана
талдау ... ... ... ... ... лаңкестікке қарсы
қызметін бағыттаған ... ... ... ... ... факторды және саяси экстремизм мен лаңкестің пайда болуына әсер
ететін механизмді қарастыра отырып, Орталық Азия республикасындағы ... және ... ... көп ... әсер ... ... ретінде діннің күрделі сипатынан шығу қажет. Діннің жағымды және
жағымсыз бағыттары бар ... ... ала ... діни ... ... және лаңкестіктің пайда болуына және қалыптасуына әсер ... да ... ... оның ... әсерін қарастыру қажет.
Бұл үшін қоғамдық қатынастардың ... ... ... ... ... ішінде діни қайшылықтарды бөліп қарастыру керек.
Осы қайшылықтардың нәтижесінде, Орталық Азияның қауіпсіздігіне ... ... ... қиын ... мүмкін. Тәжірибе көрсеткендей,
әлеуметтік феномен ретінде лаңкестіктің ... ... ... ... ... болып жатқан және ... ... алып ... ... мен ... іздеу керек.
Діни, нақты діни-саяси экстремизм шеңберіндегі ислам фундаментализмі
негізінде іс-әрекет жасайтын экстремистік ... ... ... ... ... дәл осы бағыттағы лаңкестік ұйымдар, әлемнің әр
түрлі аймақтарында әрекет ететін лаңкестік құрылымдар ... ... ... ... ... жүйесінде өте белсенді рөл
атқаратындар: «мұсылман ағайындар»(Мысыр, Сирия, Сауд ... ... ... ... ... «Аль- Джихад Аль- ислами»(Иран),
«Хизб-ут-Тахир»(Ауғанстан, Сауд Арабиясы) және т.б. немесе Осама бен ... ... жеке ... ... ... ... Ю.И.Авдеевтің айтуынша- «қазіргі
жағдайларда лаңкестіктің кең таралған бір түрі ретінде, негізінен, белгілі
саяси ... жету үшін ... Осы ... ... ... болып, көпшілік жағдайларда немесе ұлттық экстремистік немесе
діни-саяси ұйымдар шығады. Олар ұлттық және діни ... ... ... Азия ... заңдары барлық азаматтарға, олардың
дінге қатынасына қарамастан тең құқылық беріледі және мемлекет алдындағы
барлық діни ... тең ... ... ... діни ... ... ... оқу
орындарының қызметі жаңарады және қайырымдылық қызметі кеңейеді. Қазіргі
қоғамда ... ... қылу ... еркін емес. өз қатарына жаңа
адамдарды тарту үшін күреспен шыққан діндер арасындағы шиеленістердің өсуі
байқалады.
Шетелдік ... ... ... ... ... қайшы келмеген жағдайда да, белгілі негативті салдары бар:
олардың ... ... ... ... ... ... ... уақытта
Орталық Азия териториясында өздерінің мақсаттарына жету үшін экстремизм
және лаңкестік ... ... ... ... қозғалысының қызметі
ерекшк әлеуметтік қауіп төндіреді. Орта және Таяу шығыстың бірнеше елдері
Ресей териториясындағы және ТМД ... ... ... ... ... ... ислам қозғалыстарына қаржылық
қолдау көрсетіп отырады.
Соңғы жылдары халықаралық саясатқа ықпал ... ... ... ... ... ... Пакистан, Иран, Сауд Арабиясы, Мысыр, Түркия және
т.б. елдердің сыртқы саяси ... ... ... ... ... ... олар басқа ислам мемлекеттеріне және әр түрлі
ислам қозғалыстарына материалдық және қаржылық қолдау көрсете бастады. ... үшін ... ... ... ... ... көзі болып
табылады. Орталық Азияға ... ... ... ... «талибан» қозғалысы маңызды күштердің бірі. Саясаткерлердің
пікірінше, Ауғанстан қазіргі кезде ... ... ... ... да ... ... дін ... экстремистік және фундаменталистік
бағыттармен бірге әр ... ... ... ... ... бұл ерекше өркениеттің ... ... ... ... Азия мемлекеттеріне кірген. Соның ішінде Ресейге де, ... ... ... ... және ... ... ұзаққа жоспарланған жобалары туралы куәландырады.
Мамандар, діни-саяси лаңкестіктің қазіргі бағыттарын қарастыра отырып,
«лаңкестіктің өсуінің обьективті факторларын жою» үшін ... ... ... ... ... ... ішкі ... сфераларындағы ұлттық
мүдделер, жалпы ұлттық келісімді, территориялауы біртұтастықты, құқықтық
кеңестіктің біртұтастығын, ... ... және де ... ... қақтығыстардың пайда болуына итермелейтін шарттар мен себептердің
алдын алуын ... ... ... Азия ... ... ... ... және ұлттық құндылықтарын бұзатын әр түрлі
діни ... елді ... үшін ... ... жүргізу керек. Сонымен
бірге, діни, ... және ... ... ... ... жол ... ... Ал, бұл өз кезінде, тек қана ... ... ... ... ... бірге діни экстремизммен күресу
саясатын дамыту қажет, атап айтқанда:
1. Дінге қатысты Орталық Азия мемлекеттерінің мемлекет саясаты ... ... ... құрылу керек; дінді ескермеу емес, ... да ... заң мен ... ... оған ... ... ... жағдайда мемлекеттің зайырлығын дамыту бойынша шараларды
күшейту қажет.
3. Тұрғындар арасында діни экстремизмнің әр ... ... ... бойынша ғылыми насихаттау қызметін жүргізу.
4. діннің экстремистік бөлігінің мемлекеттік істерге, алдымен Бұқаралық
ақпарат құралдарына, өзіндік араласуына шектеу ... Діни ... мен ... шын мәнінде діни тазалығы үшін
ғана емес, ... ... үшін ... ... ... аймақта
билікті басып алу, дінді пайдакүнем мақсаттарда ... ... ... әшкерелеу.[39]
3.2 Саяси қақтығыстағы терроризм және экстремизм
Қазіргі әлем көпжақты қарама- қайшылықпен сипатталады. Бір жағынан,
көптеген елдердің саяси, экономикалық, ... ... ... ... ... және ... ... олардың жаңа өзіндік
ерекшеліктерін іздеу ... ... ... экономикалық және саяси
ықпалдықтың жаңа ... ... ... және ... ... ... ... мен халықтардың көзқарастарының өзара айқасулары күшейді.
Бірақ, бұл жүйеде бүгінгі күнде билікті сақтау немесе құлату, ... жою мен ... ... қоғамдық қатынастар саласында пайда
болатын қақтығыстар ерекше қауіп төндіреді. ... ... ... ішкі деп ... ... ... бұл ... бір-
бірімен тығыз байланысты және ... ... бар, ... ... ... деп дәл сол ... ... мен байланысты.
Сондықтан, осы берілген түсініктердің ғылыми ... ең ... ... ... ... және ... ... жол іздеуге
назар аударылады.[40]
«Халықаралық терроризм» терминін анықтау, бұрын ... ... ... қорғауындағы обьекті мен субьектіге қарсы бағытталған
іс-әрекеттер сипаттамасымен ... ... ХХ ... ... лаңкестіктің шоғырлануы болды.
«Халықаралық лаңкестікті» анықтаудың жаңа ... ... және ... ... ұйымдардың, мемлекеттердің, жеке
саяси қайраткерлердің ... ... ... бағытталған
зиянкестік саяси қызметті ... ... ... ... ... ... түсіндірілуі, олардың мазмұнын қауіптердің, мәдени,
ақпараттық, генетикалық, интеллектуалдық және т.б. сияқты қауіптердің жаңа
түрлерімен толықтырылады. ... ... ... ... ... ... соғыс жағдайында емес, бейбітшілік жағдайда іске асырылуы
болып табылады.
ХХ ғасырдағы лаңкестіктің ... ... ... ... ... құбылысқа айналғанын куәландырады. Бұл, өз кезегінде, ... ... ... ... және ... ... ... анағұрлым кеңеюіне алып келді.
Лаңкестіктің халықаралық сипаттамасы ... ... мен ... мәселелерімен бір уақытта пайда болды.
Қазіргі әлемнің біркелкілігі мүмкін ... ... әлем ... ... қарама-қайшылыққа кіретін саяси, экономикалық, мәдени ұмтылыстардың
дамуы ... кең ... ... ... Бұл ... қайшылықтардың
нәтижесі ретінде кей кезде бірінші орынға халықаралық лаңкестік шығарылады.
Халықаралық лаңкестік, біздің қарастыруымызша, елдер мен ... ... ... және ... ең маңызды құрамды қауіп
ретінде қарастырылады. Халықаралық лаңкестіктің қазіргі замандағы ... бір ... ... ... сыртқы қайнар көздерінсіз
өмір сүре алмайтын болып табылады. себебі әрбір мемлекетте қарсылық ... ... және ... ... әсіресе, тұрақты қауымдарда,
қоғамдық- саяси, құықтық, экономикалық және идеологиялық дәрежелердегі
превентивті сақтандырудың ... ... ... өкінішке орай, бүгінгі күні осындай механизмдердің бар болуы
мемлекеттерді халықаралық лаңкестіктің қауіпінен ... ... ... ... ... ... ... Лаңкестік
пен экстремизмнің табиғаты жақтастардың қарсы тұру ... ... ... және саяси қақтығыстардың табиғатына ұқсас. Сонымен бірге,
саясат- бұл тек ... ... ... ғана ... өте жиі, ... итермелеу құралы болып табылады.
Саясат билікпен байланысқан. Билікке көбінесе, ерекше белсенді адамдар
ұмтылады. Бірақ қоғамдағы өктем ұстанымдармен саны ... ... ... ұстанымдар монархиялық саяси құрылым кезіндегі сияқты мұрагерлік
ережелер арқылы анықталмаса, онда міндетті ... осы ... ... ... ... ... ... да қақтығыс бола бастайды.
Осындай сияқты ұстанымдардың күресі ... ... кең ... даму тарихы адамдар қақтығыстарынсыз өмір сүре ... ... ... ... ... ... ... өмір
ереже емес, ерекшелік болған. Дәл осы ... ... ... ... нәтижесі.
Қақтығыстар халықтардың, мемлекеттердің, адамдардың өмірінде маңызды
рол атқаратыны дәлелденген: барлығы бейбітшілікті қалайды, бірақ әркім оған
өзінше ... ... және осы ... ... соғыстар, әлеуметтік
соқтығыстар, қақтығыстар пайда болды.
Осындай жағдайда, лаңкестік пен ... ... ... кең ... шеңберінде қазіргі кезде саяси күрестің құралдары ретінде
іске асырылады. Бар болған ... ... мен ... ... ... көздері бола бастайды.
Лаңкестік мен экстремизм сияқты, ашық ... ие ... ... ... ... пайда болатын
бағдарламалар, ұрандар, көшбасшылар шығарылады, мүдделерді ... ... ... ... ... қақтығыс кері айналмайтын
бола бастайды.
Қақтығыс жағдайдан шығудың саяси стратегиясы қақтығыстың күшеюінің
жағдайларын мұқият қарастыру болып ... бұл ... ... ... ... іс-әрекетіндегі тарихи, әлеуметтік, экономикалық және
мәдени факторлар өзіндік ролін ... ... ... ... дәл сол ... геосаясат» деп
аталатын қазіргі кезде экстремизм және ... ... ... ең ... ... діни-саяаси экстремизм»- берілген
зерттеудің ... ең ... ... ... ... мақсаттарға жету үшін діни фактордың қолданылуы соңғы кездің
жаңалығы емес екенін айтып өту қажет. Оны көп ... бойы ... ... ... дәл осы, тарихи кезеңде, әсіресе ХХ ғасырдың екінші
жартысында діни ... ... ... ... ... ... бойынша ұлғаюы байқалады.
Екі әлемдік державалар АҚШ-ы мен КСРО- ның әлемдегі ықпал үшін ... ... ... ... ... ... ... осының
барлығы маңызды дәрежеде исламдық діни- экстремизмнің таралуына мүмкіндік
берді. Дәл осы ... діни ... ... және ... ... және ... ... құрал ретінде қалыптасуын көптеген маңызды
тарихи оқиғалар мәлімдейді.
Алға қойған геосяси мақсаттарды ... ... ... бірі ... ... оның радикалды қалпында «қырғи-қабақ» соғыс кезінде де, одан
кейін де әлемдік ... ... ... мен ... «Үлкен геосаясаттың» маңыздылығының дәрежесі туралы ең алдымен
белгілі экстремистік және лаңкестік діни-саяси ұйымдарды құру немесе қолдау
тәжірибесі куәландырады.
Державалар тарапынан қарсылық ... ... ... әскери,
қаржы және саяси қамтамасыз ету олардың құрылу және даму ... ... ... Осы ... ... осындай «қысым ... ... іске ... ... ... екі ... ... алға мақсат етіп қойды: бір жағынан, қарсыластың
идеологиясының таралуына, коммунизм табиғи ... ... ал ... ... ... ... үшін ... құрал ретінде
болды.[42]
АҚШ-КСРО глобалды бақталаста Исламдық радикалды ұйымдарды қолдануы Таяу
және Орта шығыс ... ... анық ... тапты, яғни «Хартленд» деп
аталатын ислам әлемінде.
Исламдық діни-саяси экстремизмнің таралуының геосаяси ... ... ... бастапқы қорытындыға әкеледі:
Біріншіден, 40 жж ортасынан бастап кеңестік ... ... ... ... ... ... әлемі АҚШ пен КСРО арасындағы бәсекелестің ... бірі ... Осы ... ... ... көп ... блоктық қарсы тұрушылығын сақтау нәтижесінде Исламдық діни-саяси
экстремизм өзінің жаңа даму ... ... ... күш ... ХХ ... ... ... Ислам экстремизмінің таралуы белгілі мақсаттар
мен міндеттерімен бірге реттеуші ... ... ... ... ... ... ... кездегі Исламдық діни-саяси экстремизмнің таралуының
негізгі жолы көптеген аймақтық қақтығыстар ... ... ... ... ... қолданудағы табиғи және жасанды жағдайлар
Ислам атынан шығатын көптеген радикалды діни-саяси ұйымдардың пайда ... ... ... биополиярлы жүйенің құлауы негізгі қақтығыс факторы
ретіндегі геосаяси қарсы тұрушылықтың тоқтауы көптеген ... ... ... ... ... ... ... Ауғанстан- Кашмир- Шыңжаң- Орталық Азия. Аймақтық қақтығыстардың
тәжірибесі көрсеткендей, әсіресе Араб- Израиль және Ауған ... ... ... күш ... оларды шешу тәжірибесі, күштеу
әдістерін белсенді пайдалану және негізгі құрал ретінде Ислам ... ... ... ... таралуының алдыңғы себептерінің
бірі болды.[43]
Жоғарыда ... ... ... ... ... бөлігінің одан
сайын өрістеуіне жағдай жасап беріп ... ... ... ... ... ұстау дәрежесі төмен болып отыр. Енді ойын ... ... ... тырысатын басты ойыншы АҚШ кедергі
обьектілерге ... беру үшін ... ... ... қару ... ... келе ... болсақ Ислам, сөзсіз, алғашқы үш-төрт ғасырда
Хажыдан кейін шығармашылық ... ... және ... ... және ... ... элементтерін өзіне сіңірген. Осы
жүзжылдықтар ішінде ол тек қана діни ... ... ... ... ... ... құқықтың, мемлекеттің, этика және эстетиканың,
философияның, мәдениеттің, көркемөнердің жүйесіне айналды.
Міне, артта екі жүз жыл ... ... ... ... өзгерді. Әлемді
және христиандарды басқарып және мәдениет, экономика, ғылым ... ... ... ... Ислам әлемі христиан державаларына
тәуелді болып отыр. Себебі христиандар әскери, техника, ... ... ... келеді.
Отарлық немесе жартылай отарлық тәуелсізділіктен ресми азаттығына
қарамастан, қазіргі кезде ислам әлемінің ... ... ... ... Ешбір мұсылман мемлекеті алға өтіп, Батысқа жақындай алмағанда,
конфунциандық өркениетке жататын мемлекеттер өздерінің өзіндік ... ... ... ... кезде Батысқа жақын болып
келеді.
Энергиясы мен күші қуатты Батыс үшін ... ... ... және ... тонаушылықтың обьектісі болған және де мұсылман
мемлекеттерінің алған ресми саяси тәуелсіздігіне қарамастан олар ... әлі ... ... ... ... саны ... ... қазірде өте жылдам өсіп
келе жатқан дін болып табылады. Батыстағылардың көбісі мұсылман ... ... де, ... ... де ... жылы ... ... Берлиндегі сапары кезінде Италияның
премьер-министрі Сильвио Берлоскони пресс-конференцияда былай деп ... ... ... ... сенімді болуымыз керек. Біздің
өркениетіміз халықтарға кең таралған өркендеуді қамтамасыз ететін және
адамдардың ... мен ... ... ... ... ... ... Осы құрметтелік мұсылман елдерінде жоқ деп толық
сеніммен айта аламыз. Сол үшін Батыс өзінің ... жаңа ... ... Бұны біз коммунистік әлемі мен ислам әлемімен ... ... ... орай ... ... ... бөлігі 1400 жыл артта қалып
барады. ... ... біз ... ... күші мен ... ... керек.»
Осы айтылған сөздер Араб әлемі мен ислам әлемінде қарсы білдірушілік
толқынына және Еуропалық көшбасшылар ... ... мен ... ... ал Берлускони оны дұрыс түсінбеді деп ... ... ол ... ... ... ... сол айтқан сөздерін қайталады:
«Біз өркениетімізді қорғап және оның алғы ... ... ... ... ... да ... ... қысылмайды. «ислам
жай айтқанда- соғыстар діні» деп, «неге ислам діні ... мен ... ... атты ... жазылған. Протестантық уағыздаушылардың
бірі Франклин Грэм исламды «зұлымдық пен бұзушылық діні» деп атайды. Мәселе
сонда, осы ... ... ... ... ... ... сонымен қатар өздерінің айтқанын түсінуге икемі жоқ. Егерде ислам, ... оның ... ... зұлымдылық діні болса, ал оның
қазіргі кезде, ең жылдам өркендеп келе ... дін ... ... ... ... ... ... тобы, соның ішінде,
лаңкестікке сүйенетін және лаңкестік әдістермен ... ... ... Бұл ... ... дамуының обьективті нәтижесі. Исламдық
фундаментализм, бір жағынан, антибатыстық, ... ... ... ... екінші жағынан, коммунистерге және Кеңес
одағына қарсы болғандықтан, Вашингтон бірнеше жылдар бойы оның ... ... ... ағайындарын », Ауғанстандағы ... ... ... ... фронтын қолдап отырды.
Экстремистік ислам ... ... ... ... ... және ... ... етіп отырады. Экстремистік
ұйымдардың мүшелері және оларды ... ... ... деп ... есептемейді. Олардың пікірінше, экстремистер-
сенімділік үшін күресушілер, азап шегушілер, тіпті әулие адамдар.
Саяси лаңкестік- бұл ХХ ... ... ... ... бұрын
Батыста және Ресейде саяси мақсаттарға жету үшін ... ... ... жан ... шақырулар жарияланған. Сонда да, қазіргі
кезде бұқаралық ақпарат құралдары мен ... ... пен ... ... террорист деп сол мұсылман ... Діни ... ... ... қырғи-қабақ соғыстың
аяқталуымен халықаралық сахнада және бірнеше елдердің ішкі ... ... ... ... экстремистерінің жауынгерлігі және белсенділігі-
олардың көзқарастары бойынша, Әлем, маңызды ... ... ... ... ... діни және ... ұқсастығын сақтап қалады
немесе жаһандану жағдайында Батыстың қысуымен оны ... ... тең ... ... тарихта бірнеше
рет қайталанған. Тіпті бір кездері ғасырларға созылған ... ... ... жылдамдылығы дүркін-дүркін өсті. өрт жарылысқа айнала
бастады.
Исламиятта фундаментализм, экстремизм, терроризм деген ... ... ... ... сәйкес келмейді, өйткені ислам дегеннің ... ... ... сөз. ... ... мұраты адамдар арасында
бейбітшіліктің болғаны сондықтан, экстремист, террорист деп ... ... ... себептерді, мақсаттарды іздеу керек. Олардың саяси,
экономикалық, ... ... ... ... ... ... мәселе, сондай саяси-экономикалық топтар туралы айтқанда немесе
жазғанда ... ... ... ... ... ... қосатындардың
ойы бөтен. Егер олардың мақсаты терроризмді, экстремизмді қаралау болса
онда тек ... ... ... ... еді. ... ... адамзат) жаралғалы бері жеткен ең ... ... ең таза ... тіл ... еді.
Сонымен, діни экстремизм мәселесі- бұл қоғам мен мемлекеттің әлеуметтік-
саяси мәселесі. Егерде оның оңшыл саяси қанаты- бұл діни ... ... және ... ... ... ... жері ... қанаты- бұл қоғамның кедей және аш таптары екендігі көрінеді.
Басқа сөзбен ... ... ... төгетін жерде тамақ тауып жеп
жүргендер- ертең олар экстремист болып шыға ... ... және ... ... ... тәуелсізділігі
және біртұтастылығы, және де рухани, материалды өмір діни экстремизмнің
обьектісі болып табылады.
Діни ұйымдардың, мемлекеттердің ... де кіші де ... ... ... ... ... Діни ... қоғамның,
мемлекеттің өмірінен алып тастап жою мүмкін емес. Бұл құбылысты белгілі бір
қатігез жолдармен ... ... ... заңдық, идеологиялық және
т.б. шаралар жүйесінде ұстап отыру қажет.
Сілтемелер
1) Дарменов А.Д «К ... о ... ... ... // ... ... ... 2004 №2 (16) 9б.
2) Онищенко А.С «Социальный прогресс, религия, ... / ... 1977 ... ... А.Д «К ... о ... определении понятия
экстремизм» // Научные труды ... 2004 №2 (16) ... ... Е.И ... ... / М,2000 ... ... А.Д «К вопросу о криминологическом определении понятия
экстремизм» // Научные труды ... 2004 №2 (16) ... ... ... http:// ... Краснов М.А «Политический экстремизм и права человека» М, 1999 11б.
9) Сонда 15-16бб.
10) ... И. « К ... об ... и ... религиозного
экстремизма» //Домашний адвокат №2, 2002 7-8бб.
11) Р. Назар «Діни экстремизм: себептері мен салдары» //Саясат№6, 2004 ... ... А.Ж «О ... ... распространения религиозно-
политического экстремизма и терроризма» //Аналитик №3, 2002 40-41бб.
13) Еремеев П. « Религиозный ... ... и ... ... ... ... М. «Факторы религиозного экстремизма»// Казахстан-спектр,
2002№4, 13-14бб
15) Избаиров А.К ... ... ... ... этап
эволюции»// Саясат 2001, 42бб
16) Сонда 43б
17) Койчукулов М «Факторы религиозного экстремизма»// Казахстан-спектр,
2002№4 15б
18) ... Ж. ... ... и ... о ... экстремизма», Казахстанская правда 2003, 17б
19) Шанхайская конвенция о борьбе с ... ... ... ... ... http://www.hizb-ut-tahrir.org/russian/tareef.htm.
22) http://www.hizbut-tahrir.ru/tareef.htp.
23) Тасбулатова К. «Хизб-ут-Тахрир нені көздейді»// Түркістан, 2005, 12б
24) http:// www.hizb-ut-tahrir.org/russian/tareef.htm
25) Тасбулатова К. «Төбеге шықты деген осы: ... ... ... ... тапа тал ... ... Түркістан, 2005№4, 8б
26) Жүсіп Қ. «Хизб-ут-Тахрир тамырын терең жайып барады»//Дала мен ... ... ... А ... в ... Азии ... ... ... Қ. ... ... ... ... барады»//Дала мен
қала,2005№28, 10б
29) ... Ж. ... ... и стабильность: о проявлениях
религиозно-политического экстремизма»//Казахстанская правда,2003 17б
30) Сыроежкин К.Л. ... и ложь об ... ... ... М. ... экстремизм мен терроризм»//Ақиқат,2001№10 16б
32) Мейрманов Ж. ... ... и ... о ... ... ... ... Смирнов С. «Экстремизм в исламе: истоки и ... ... Әділ А. ... ... жоқ»//Алдаспан,2003№3 4б
35) Степанова Е.И «Современный терроризм»/ М,2000 25-27бб
36) Алимов С. «Проблемы терроризма в странах ЦА»//Вестник КазНУ№1(17) 2005
18б
37) ... М. ... ... ... ... ... Степанова Е.И «Современный терроризм»/М,2000 30б
39) Жусипов Б.С. «Политика борьбы с ... ... в ... регионе»//Саясат,2001№9 13б
40) Степанова Е.И «Современный терроризм»/М,2000 41-42бб
41) Сонда,42-43бб
42) ... Е.В ... ... распространения религиозно-
политического экстремизма в современном мире»
Аналитик,2003№6 5-6бб
43 ) ... А.Ж. «О ... ... ... ... ... и терроризма»//Аналитик,2002№3 6б
Пайдаланған әдебиеттер тізімі
1. Деректер
1. Заң актілері
Конституционный закон о ... и ... ... ... о Президенте, о правительстве, о человеке гражданине. –
Алматы, 2002.
2. Cаяси тұлғалардың сөздері
Речь лидера партии «Хизб-ут-Тахрир» о ... ... ... by the Prime Minister of Italy Silvio Berlusconi his official
visit to Berlin: Press ... ... 2001 / ... ... ... международных документов. Под редакцией Л.Н.Шестакова - М.,
1990
Resolution 57/145 «Responding to global threats and ... ... 2002. ... ... о борьбе с терроризмом; 15декабря 1997.
Международная конвенция о борьбе с финансированием терроризма: 9 декабря
1999. ... ГА и СБ ... ... қызметкерлердің мемуарлары
Токаев К. «Организация Объединенных наций: полвека служения миру».-
Алматы, 1995.
Арыстанбекова А. ... в ООН: ... и ... ». – ... ... ... А.Д. ... аспекты борьбы с экстремизмом в РК. –
Астана, 2005.
Филимонов Э.Г. Социальная и ... ... ... – М, ... Е.И. ... ... – М, ... Б.И. Религиозный экстремизм: причины, ... ... – М, ... А.С. ... ... ... атеизм. – Киев,1977.
Степанова Е.А. Роль ... в ... ... и
терроризма. – М, 2005.
Краснов М.А. Политический экстремизм и права человека. – М, ... В.Н. ... ... содержание причин и формы
проявления, пути преодоления. – М, ... ... ... ... ... ... ... 2000-2002
Азия и Африка 2003-2005
Казахстанская правда 2001-2004
Континент 2000-2001
Аргументы и факты 2005
Түркістан ... ... ... и мир 2005
Дала мен қала 2005
Вечерний Алматы 2000-2001
Огни Алатау 2000-2001
Юридическая газета 2004
Казахстан- спектр 2002
Домашний адвокат ... ... ...

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 42 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Орталық Азия қауіпсіздігіне дәстүрлі емес қауіптер14 бет
Абай дүниетанымындағы ислами құндылықтар41 бет
Абайдың исламиятқа қатысы7 бет
Ислами тәрбие33 бет
Ислами тәрбие беру27 бет
Исламияттың Түркістанда таралуы және Иран мәдениеті29 бет
Исламияттың Қазақстандық халықтық тәлім - тәрбие үрдісіне ықпалы мен қалыптасу57 бет
Сырым батырдың бас старшина Тархан болып сайлануы және оның саяси көзқарасы39 бет
Террористік және экстремистік қылмыстармен күрес бойынша халықаралық-құқықтық ынтымақтастық87 бет
Халықтық басқарудың мұратты ең жақсы түрі өкілетті басқару болып табылады 25 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь