Адамның шығуы мен қалыптасуы

Жоспар

1. Сабақтың тақырыбы: Адам мәселесі
2. Сабақтың мақсаты: Алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі адам өмірінен бастап, осы күнгі адам мәдениетінің, өмірінің қалыптасуын ұғыну.
3. Тақырыптың көкейтестілігі: Қозғалатын мәселе:
А) Адамның шығуы мен қалыптасуы
Б) Адамның мәні мен тіршілігі
В) Адам болмысының мәні
4. Тақырыптың алыну себебі.
Қазіргі заманғы адамдар кроманьондықтардың тарихи өмір
кезеңін білу өзіңді тануға үйретеді.
АДАМНЫҢ ШЫҒУЫ МЕН ҚАЛЫПТАСУЫ

Адамның тегі. Эволюциялық теория. Философиялық антропологияның негізгі мәселесі адамның шығуы мен қалыптасуы болып табылады. Антропологияның адамның шығу тегін зерттейтін саласы антропогенез (грек. antropos — адам, genesis — шығуы) деп аталады.
Саналы адам (пото sapiens) осыдан 50 мың жылдай бұрын қалыптасты. Ол адамның тарихы Жер бетінде алғашқы тік жүруші адамдар пайда болған осыдан 1,5—2 млн жыл бұрынғы тарихтың койнауына кетеді. Бұл Шығыс Африкада бірнеше себептердің түйісулеріне байланысты орын алған. Бұл туралы ғалымдар арасындағы пікірталас осы уақытқа дейін жалғасып келеді. Бұлардың қатарларына климаттың, планетамыздың радиациялық фонының өзгеруі, жақын ғарыштың Жерге әсері болуы да мүмкін.
Эволюциялық теорияның негізін қалаушы Чарльз Дарвин (1809— 1882 жж.) адамның ата-тегі мен жануарлардың дамуын айқындаушы факторлардың ортақтығына, адам мен приматтардың дене тұрпаттарының ұқсастығына баса назар аударған. Бірақ казіргі заманғы ғалымдар адамның дамуы мен қалыптасуына әсер еткен факторлар ретінде әлеуметтік және мәдени-тарихи тұрғыларға Дарвин көбірек маңыз береді.
Соның өзінде де тұқым қуалаушылық ерекшелігіндегі биологиялық факторды ешкім жоққа шығармайды. Демек, адам эволюциясында табиғи және әлеуметтік-мәдени факторлар өзара әрекет етеді.
Бұл үдеріс, шамасы, ұзаққа созылған болуы керек. Мұнда секірістер де, бір сарынды даму да болған. Адам тәріздес маймылдардың эволюциясында көптеген бағыттар тұйыққа тіреліп, олардың өкілдерінің (мысалы, неандертальдықтардың) жойылуымен аякталған.
Философиялық антропология үшін эволюция үдерісінде адамның бас сүйегі мен ми көлемінің ұлғаюы маңызды айғақ болып саналады. Бұл көп
        
        Жоспар
1. Сабақтың тақырыбы: Адам мәселесі
2. Сабақтың мақсаты: Алғашқы қауымдық құрылыс кезіндегі адам өмірінен
бастап, осы күнгі адам мәдениетінің, өмірінің ... ... ... ... ... ... ... шығуы мен қалыптасуы
Б) Адамның мәні мен тіршілігі
В) Адам болмысының мәні
4. Тақырыптың алыну себебі.
Қазіргі заманғы адамдар кроманьондықтардың тарихи өмір
кезеңін білу ... ... ... ШЫҒУЫ МЕН ҚАЛЫПТАСУЫ
Адамның тегі. Эволюциялық теория. Философиялық антропологияның негізгі
мәселесі адамның шығуы мен қалыптасуы ... ... ... шығу ... ... саласы антропогенез (грек. antropos — адам,
genesis — шығуы) деп аталады.
Саналы адам (пото sapiens) осыдан 50 мың жылдай ... ... ... ... Жер бетінде алғашқы тік жүруші адамдар пайда болған осыдан
1,5—2 млн жыл бұрынғы тарихтың койнауына кетеді. Бұл Шығыс ... ... ... ... орын ... Бұл туралы ғалымдар
арасындағы пікірталас осы уақытқа ... ... ... ... ... ... ... фонының өзгеруі, жақын
ғарыштың Жерге әсері болуы да ... ... ... қалаушы Чарльз Дарвин (1809— 1882 ... ... мен ... ... айқындаушы факторлардың
ортақтығына, адам мен приматтардың дене тұрпаттарының ұқсастығына ... ... ... ... заманғы ғалымдар адамның дамуы мен
қалыптасуына әсер еткен ... ... ... және ... ... көбірек маңыз береді.
Соның өзінде де тұқым қуалаушылық ерекшелігіндегі биологиялық
факторды ... ... ... ... адам ... ... ... факторлар өзара әрекет етеді.
Бұл үдеріс, шамасы, ұзаққа созылған болуы керек. Мұнда секірістер де,
бір сарынды даму да ... Адам ... ... ... ... тұйыққа тіреліп, олардың ... ... ... ... антропология үшін эволюция үдерісінде адамның бас сүйегі
мен ми көлемінің ұлғаюы маңызды айғақ болып саналады. Бұл көп ... ... бар ... ... ... ... іске ... алдымен, қабығы жаңа байланыстармен байып дамыған. Осылардың нәтижесінде
сөйлеу, ойлау және ... ... үшін ... ... табиғи даму адамның аман қалуы мен жетілуінің түбегейлі жаңа,
биология мен табиғаттан тыс төсілінің пайда ... үшін ... ... ... аты адам ... ... ... — ақпарат арналары арқылы
адамдардың өзара қарым-қатынастарының ... ... және ... жететін нәрсенің барлығын беру болып табылады.
Сөйтіп, адамда оның өмірі мен әрекетін ... ... екі арна ... ... ... ... ... ерекшеліктерін білдіретін мәдени-лингвистикалық.
Адамның еңбекке, өндіруге қабілеттілігі сияқты маңызды ... осы ... ... ... адам қоғамының шығуына тікелей әсер
етеді. Бұл «еңбек теориясында» кеңінен түсіндіріледі.
Еңбек деп адамның өзінің қажеттіліктерін ... ... ... ... ... ... айтамыз. Философиялық
мағынада еңбектің шығуы мен оның алғашқы эволюциясы, ең алдымен, ... ... ... ... ... онын мінез-құлқының коғамдық-
психологиялық нормалары негіздерінің қаланғандығымен маңызды.
Әрине, ерте кезеңдерде табиғаттың еңбек құрал-жабдықтары ... ... ... ... оның ... ... ... ежелгі ата-бабаларымыздың табиғатпен қарым-қатынастарының алғашқы
типін дайдалану деп атауға болады. Өз кезегінде, ол ... ... ... ... құбылыстарды түсінудің алғашқы нұсқаларын әкелді. Болашақ
меншіктің бастаулары азық-түлік нысандарына байланысты ... және ... ... ... түріңде пайда болды.
Келесі қадам ұзақ уақыт бойьша мақсатты ... ... ... ... ... ... отты немесе «жалпы қазан» ретінде азық-түлік
қорын ... ... ... ... ... ... ... қауымдармен еңбек өнімдерін тұрақты алмасудың орнауына
байланысты өндіріс өнімдерін жұмсау ... яғни ... ... ... ... адамзаттың терімшіліктен егіншілікке, мал өсіру мен қолөнерді
игеруіне байланысты ... ... ... аса дарқынды дамыды.
Материалдық өндіріс мәдени дүниені, яғни адамның өз ... ... өз ... ... табиғи нысандардың
жиынтығын құрайды. Бұл «екінші табиғат» барған сайын өрісін ұлғайта түседі
де, оның ... ... ... да, оның тәни және ... ... ... өндірістің екінші жағы да бар ол — ... ... мен ... ... яғни бала туу, ... әлеуметтендіру,
яғни осы үдерістермен байланысты барлық іс-әрекеттерді қамтиды. Қоғам
дамуының ... ... ... мен ... ... ... екі ... да күрделі, қарама-қарсылықты арақатынаста
болды. Адам аң аулау кезінде, сонымен бірге тобырлардың өзара шайқастарында
қолданылған соғыс құралдарын дайындап шығарған. ... ... ... ... тастау мүмкіндігінің шындықка айналуына қарап тобыр ішіндегі
еңбек түрлері мен неке катьшастарьш реттеудің тобырлықтан руға және қауымға
кешуді сипаттайтын жаңа ... ... ... ... ... ... болады.
Бұл үдерісте қарым-қатынастардың ерекше адамдық арналары мен тілдің
заттық-тәжірибелік әрекеттің негізі ретінде ... ... рөл ... мен ... атауларынсыз, оларды белгілемейінше, өндіру мен
қарым-қатынас жасау мүмкін болмас еді. Тілдік түрде ... ең ... ...... ... ... — жансыз. Алғашқы қауым
адамдарының жансыз заттарға ... ... ... ... totem ... ... ... тілінен шыққан. Ежелгі халыктардың өзінің ... ... бір ... ... магия, анимизм калыптасты. Тіл
бұл мағынада болмысты бейнелеп қоймай, оны жасады да.
Меншік түрлерінің дамуы ... ... ... ... ... оның ... табу жолдарының ажыратқысыз бөлігі екендігі түсінікті.
Билік алғашқы қауымдық қоғамда күш қолдануға емес, қажетті тыйым ... ... және ... ... (ру ... ата-бабалар аруағына,
т.б.) арқа сүйеді.
Билік құбылысындағы табиғильқ пен ... ... ... дене бітімі, адамгершілік касиеттері ... ... ... ... ппікан. Билік пен оны бейнелеушілері (көсемдер, ақсакалдар)
тек ... ... кана ... жоқ, олар ... ... өсіп ... ұрпаққа білім беру мен тәрбиелеуде шешуші рөл атқарды, яғни адамды
әлеуметтік өндіру мәселелерімен шұғылданды. Биліктің ... ... ... рөлі, міне, осында болды.
Адамның екіжақтылығы, оның бір мезгілде табиғат әлеміне де, қоғамға
да жақындығы ... ... ерте ... «тән және ... ... ал одан да кеңірек ауқымда оның барлығы «дуалистік
теорияда» қарастырылған болатын. Адамның тәні оның ... ... ... білдіреді. Христиандық пен исламның адамды Құдай жан
бітірген топырақтан жасалынған дене ретінде қарастырулары ... ... ... ... ... ... ... пен
ислам сияқты діндерде антикальщ Грекия мен ... ... анық ... ... ... ... жауап болды. Гректер Ғарышты жақсы
ұйымдасқан алып дене, ал адамды өзіне ... ... ... ... ... деп есептеген.
Әрбір дөуір, әрбір өркениет адам тәнінің ерекшеліктерін, адамның тәні
мен жанының арақатынасын өзінше түсінді. Мұның адам ... ... ... ... ... өшпенділік, сағыныш, махаббат сияқты құбылыстарды
терең түсіну үшін маңызы бар. Бұл ұғымдар адам ... ... мен ... ... ... нәрсеге немесе құбылысца
тән аса маңызды қасиеттер. Бір-бірлерін толықтыра отырып, олар заттың ішкі
негізін қарайды.
Тіршілік ... — бұл ... ... құбылыстың шынайы болмысы;
өмірде өзін қалай көрсететіндігі мен қалай ұстайтындығы.
Кейбір философтар мән әрқашан тереңде ал ... ... ... ... ... Бұдан қарама-қайшылығы көрініс берер еді. Алайда шьнайы
үдеріс мән мен тіршіліктің ... ... ... түсі ... кілті болып табылады.
Адамның мөні щюблемасы адам туралы ... ... ... ... ... ... ... мөңің анықтауға талай ... ... ... ... ... тек оның ... бастауына яғни биологиялық
тәніне апарып таңады. Олао аламнын
тіршілігінің түрліше жақтары оның құрылысына байланысты деп санаған.
Теоцентристер адамның мәнін оньң ... ... ... ... ... ... (денесіне) қарсы қойып, ... ... ... Адам dvx тың ... ... бастаудың), жанньң, тәннің қосындысы
деген. Адамның табиғаты оны Құдай жаратқандықтан адамдардың ақылы жетпейтін
қүпия деп ... ... ... ... ... саналы бөлігі деп
есептеген. Антропоцентристер бүкіл
дүниеш адам арқылы бағалаған. Өйткені оны ең жоғары ... ... ... ... өзімнің
барльқ қасиеттері мен құбылыстарын қоғамнан алды деген пікірде болған.
Дегенмен, бұл ... адам ... ... ... оның ... ... де ... қамти алмайды.
Философтар адамды жануарлардан бөлек қарастырып оның мәнін түсіндіру
үшін адамның әр ... ... ... ... ... да, ... ақылына қарап ажыратуға болады. Бірақ мұндайда адамның мәнін оның
өзіне емес, оны жануарлардан ажырататын қасиеттерше қарап ажыртуға ... ... ... онша ... ... ... ... мәні оның
тіршілігінің ішікі заңдылықтарымен аньқталды. Оньң үстіне адам бойындағы
өзгешеліктердің барлығы бірдей ... ... ... ... ... ... мен ... негізі еңбек
болып табылады. Нақ сол адамнын мәнін құрайды. Еңбекпен айналысып, белгілі
бір өнім өндіріп ... ... ... адам жан-жақты қоғамдық
қатынастарға араласады. Бұл қатынастардын нәтижесі қоғамды ... ... ... ... ... ... байланысты
адамдардың қоғамдық қатьнастары дамиды. Сонымен бірге адамның өзі де
дамиды. Ол коғам үшін ... ... ... ғана емес, сонымен
Бірге оның жасаушысы да. Бұл арада ... ... ... ... материалдық және идеалдық (идеологиялық), ... ... ... ... ... ... ... естен шығармаған
жөн. Басқаша айтқанда, адамды тек «экономикалық адамға», немесе тек «саналы
адамға», не «ойлаушы адамға», болмаса «тек таза ... ... ... ... ... адамның бір мезгілде өндіруші, ... ... және ... ... иесі ... Ол үлкенді-кішілі
дәрежеде өзіне қоғамдық қатынастардың барлық құрылымдарын біріктіреді,
сөйтіп, оның әлеуметтік ... іске ... Егер біз ... ... ... ... ғылымды, өнерді, адамгершілік қасиеттерін жалпы мәдениетке
балар болсақ, онда ... ... ... ... ... түсеміз. Бұл
мәселенің екінші қыры адамның тарих туындысы ... ... ... пайда бола салған жоқ, ол мәдени-тарихи үдерістің нәтижесі.
Осыдан келіп, адамның әлеуметтік-әрекеттілік және ... ... ... ... ... әлеуметтік қатынастар мен мәдениеттен тыс
және қарым-қатынассыз адам адам бола алмайды.
Адамның өзінің мәнінде тұйьқталып ... ... ... ... ... шын ... тіршілігінде танылады. Егерде адамның мәні —
адамзаттың ... ... ... оның тіршілігі өзінің нақтылы-
эмпирикалық көрінісінде әр уақытта дара және оның ... ... ... жеке ... ... тіршілік иесі ретінде ... мен ... ... ... ... ... ... ең алдымен, адамның үш биологияльқ, әлеуметтік және ... ... ... ... ... табылады. Сайып келгенде, бұл
биопсихоәлеуметтік ... Осы ... ... алып ... ... ... аламыз. Адамның кабілеттіліктерінің дамуы әр ... ... ... яғни ... тума ... ... ортамен
және ішкі «мәнімен» (жігерімен, ұмтылыстарымен, ... ... ... ... ... отырьп, адам өз тіршілігін
(өмір сүру тәсілдерін) өзгертеді және ... бір ... ... ... ... ... ... бар. Адам жоқ жерде мән де, ... жоқ. Тек адам ғана өзін ... ... ... ... мәні ... ... қабілетті. Бұл әрекеті еріксіз емес, ... ... ... мен ұмтылатын мұраттарына сай іске ... ... адам ... объектиптік жағдайларына байланысты.
Адам өмірдің мәні туралы түсінікті қалыптастырып қана ... ... оны іске ... үшін күреседі. Жазушы В.Каверин ... ... ... ... мен ... табу және берілмеу». Өмірдің
мәні — Бұл адамның жасампаздығына басқалармен қарым-қатынас ... ... ... ... басқалар үшін өзін-өзі құрбан етуге
байланысты оның өзін-өзі іске асыруға ... ... ... ... ... ... таңдауы.
Өмірдің мақсаты мен мәнінің мазмұны тұрақты өлшем болып саналмайды.
Олар әр түрлі жағдайлардың әсерімен ... ... ... ... ... үшін, адамның жасы болып табылады. Жас кезінде адам «Мен не
үшін өмір ... «Кім ... ... «He ... ... ... білу
қажет?» деген сұрақтарға жауап табуға тырысады. Есейген ... ... ... ... ... яғни оның ... ... мәселелер шығады.
Өмірдің мәні болмағандықтан, адамда «тобырлық сезім артады, жаны
жабырқап, тұлғаның ... кеми ... Оның ... қуаныштары болды? Кімді
жұбатты, кімге ақыл-кеңес берді, кімге жылы сөз айтты, кімге ... ... ұшын ... ... жылытып, қорғап қалғанына» байланысты деп жазды
А.И.Герцен. Адамның рухы ... ... ... ол ... еркін,
соғұрлым өмірден көбірек ләззат алады, соғұрлым көп адамға, жалпы қоғамға
әсер етеді.
Басқа тіршілік иелерінен айырмашылығы адам өз ... ... ... иесі ... адамның өзіне және өз өміріне деген қатынасы оның
өмірінің мәні мен мәнісінен көрініс табады. ... мәні — адам ... ... және сол үшін ... ... ... ... асыратын бағаланған құндылық (құндылықтар). Ол шын мәнісінде
құндылық сипатта және тек ... ... үшін ... не үшін өмір ... ... ... үшін ... болады. Мән — адамның рухани
өмірінің бөлігі.
Бұл сұрақтың мәнін ашуда философтар екі түрлі тұрғыдан ... ... және ... ... ... ... түсінікте өмірдің мәні
жеке тұлғаның бірегей, ішкі ... ... ... Бұл — ... ... қоғамдық құндылықтар жүйесінен тәуелсіз осы күрделі мәселе ... ... Бұл ... ... ... тұтас өмірлік мән
туралы айтуға болмайды. Әрбір адам — индивид және ол оны ... ... мен жеке ... ... ... ... мәні ... әрбір адамға оны іздеу де жеке сипатта болады. ... ... ... ... ... ... мәні мен ... туралы түсініктерді
тануға қарсы шығады.
Тұлғаның әз өмірінің мәні мен мағынасын түсінуі — ... әрі ... ... ...... рухани өмірінің көрсеткіштерінің бірі.
Мәнін түсіну — Бұл адамның өз ... ... ... ... меи ... ... жөніндегі үздіксіз жұмыс. Ол ... ... ... ... ... өмірдің мақсаттары мен мәнін
өзгертеді.
Өмірдің мәні бүкіл адамзат санасының ... ... де өмір ... ... ... ... тұңғыш тарихи түрі діни түсініктер болды.
Кейінірек оның қорғаушысы мен ... ... ... ... қосылды.
Діни философияда былай делінген: адамға өз өмірінің мәнін ашу үшін екі
шарт қажет, біріншіден, «жақсылық, ... және ... ... ... ... ... екіншіден, адам өзінің қысқа өмірінде
құдайға жанасу және өз ... ... ... мүмкіндігі.
Философияльщ антропологияда адам өзінің жаратылысынан қоғамдық жан,
сондықтан да оның өмірінің тек қоғам мен жеке ... ... ... ... жолында табылуы мүмкін дейді.
Жеке адам мен қоғамның ... ... ... ... мен ... ... ... қарауға мүмкіндік береді. Оның үстіне адамзат өз
тарихына мән беруге тиіс. Оның ... ... бар. ... адамзатқа
жоғарыдан берілген «тапсырманы» (Құдай ма, табиғат па — Бұл маңызды емес)
орындауға емес, оның ... өз ... ... олардың іске
асырылу мүмкіндігін қарастырып, оларды орындау үшін бірігуінде.
Тарихтың мәнін астрономдар осы уақытқа дейін белгісіз ... ... ... ... ... ... ... салынған
биогенетикалық кодын ешқандай айтуға болмайды. Тарихтың мәнісі неде ... ... де, ... де ... бере ... ... ... берілген ешқандай мақсат та, мән де жоқ.
Бұл олар еш уақытта да болмайды дегенді білдірмейді. ... ... ... ... және өз әрекетіне мән беруге қабілетті. Тарих мәнге ие болуы
үшін адамзат өз тағдырының иесіне айналуы ... мәні ... ... — Бұл ... ... мәні оның ... да ... Өмірдің мәні тек осы кезге ғана емес, сонымен бірге жаны
тірі адам болмайтын ... ... ... ... Өмірдің
мәнісін түсіну дегеніміз — ол өзгерістердің мәңгілік ағысында өзінің ... ... ... Қазақтың ұлы ойшыл ақыны Абай Құнанбайұлы адам
өледі, бірақ артында өшпестей із ... ... өзі ... ... ... ... ... оның аты мәңгіге қалады: «Өлді деуге бола
ма, айтыңдаршы? ... ... сөз ... Егер адам ... ... ... із қалдырмаса, онда оның өмірі мәңгілікке байланысты
текке ... Жеке адам ... ... оның өлгеннен кейін өзінің
қызметінің нәтижесінде келер ұрпақтардың есінде қалады. Осы ... ... ие бола ... ... ұлы ... ... үлгі алу, ... алдына лайықты
мақсаттар қою және оларға ... ... өз ... ... адамгершілік
құндылықтарға сәйкестендіру, өз еліне, халқына адал еңбек ету, дүниежүзілік
мәдениеттің жетістіктерінен сусындау, оның дамуына өз ... ... ... ... ... ... өмір ... міне, Бұлар адам өмірінің
кейбір қырлары болып табылады.
Тіл — әлеуметтік құбылыс. Тіл — ... ... ... ... ... және ... ... атқаратын белгілер жуйесі.. Тіл
— тек адамға ғана тән, оны өзге организмдерден бөліп тұратын ерекше қасиет.
Адамзат дамуының ... ... ... және ... ... ... тұрғанда, өмір үшін күрес ширығып, адамның өзін-өзі сақтап қалуы
тек ұжымдық әрекетке ... ... ... ... ... ... Еңбек
үдерісін жақсарту үшін адамдар өзара байланыста болуы, ақпарат ... ... Тіл адам ... ... ... рөл ... ... өміріне
маңызды өзгерістер алып келді.
Тобырға қарағанда адамдардың бір-бірімен ... ... ... және ... Қару дайындау және оны пайдалану, аңдарды айдап
кіргізетін тосқауыл жасау, аңды көру, бағыттау, ақыры оны ... ... ... ... ... барлық мүшелеріне түсінікті сигналдар
жүйесі пайда ... және ... бір ... тобы үшін ... жалпылама белгілер
еңбек үдерісіне қатысушылардың тануы үшін де жалпылама болуы тиіс ... ... тек ... ... ... ... алмады.
Ұжымдық еңбекте адамдар бірін-бірі үнемі көріп ... ... ... ... бір ... олардың жалпылама қасиеттерін
көрсете алатындай ... ... ... жүйесі қажет болды.
Құбылыстардың тұтас тобына тән жалпы белгілердің (жүгіру, тас, ... ... ... мен ... сол ... ... ... бөліп алу, олардың тәуелділіктері мен ... үшін ... ... туды.
Тіл табиғи да, жасанды да болуы мүмкін. Күнделікті ... ... ... және ... ... қарым-қатынас құралы қызметін
атқаратын тіл — ... тіл ... ... ... адамдар аясы шағын
белгілі бір қажеттер үшін жасайды (математикада символика тілі, физикада
теориялар ... әр ... ... ... және ...... құбылыс. Ол қоғамдық өндіріс дамуының барысында пайда
болды. Оның маңызды ... мен жеке ... ... ... ... табылады. Физиологиялық негізі жағынан тіл екінші дабыл
жүйесінің қызметінде көрінеді. Тіршілікті және ойды білдірудің ... ... тіл ... ... ... қалыптастыруда маңызды рөл атқарады. Тіл
белгісі өзінің физикалық табиғаты жағынан өзі ... ... ... бола отырып нақты өмір шындығын тану үдерісімен байланысты.
Тіл — жинақталған білімді тіркеу мен сақтау және оны ... ... ... ... жүйесі тілдің арқасында өмір ... Тіл — ой ... ... құралы, өйткені кез келген сөздің өзі-ақ
қорытынды болып шығады. Алайда тіл мен ойлау бірдей ... Тіл ... ... табылады, оның ойлау зандарынан өзгеше өзіне тән заңдары бар.
Сондықтан ұғым мен сөздің, пікір мен ... және т.б. ... ... болмайды. Оның үстіне тіл өзінің ішкі ұйымы бар белгілі бір жүйе,
құрылым болып табылады. ... тіл ... ... мен ... ... Соңғы ондаған жылдарда теориялық зерттеулердің өсуіне байланысты
жасанды, формалды түрде енгізілген ... ... ... ... мен семантикасын оқып-үйренуге ынта арта түсті. Осыған
байланысты тіл ... ғана ... ... мен ... да ... ... қарастырылады.
Ойлау және оның органы. Ойлау адам санасының маңызды ... ... ... ... мен дамуы бір-бірінен ешқандай ажырамайтын
ойлау мен тілдің болуын қажет етті. ... ... жаңа ... ... ... жалпылама атқа ие ... ... ... ... ... ... алын-ған үғымдарға өтуге, яғни адам
санасының ерекше касиеті — ... ... ... Одан әрі ... ... ... әр адам аттаған сайын кездесетін, қайталанып отыратын
байланыстарды аңғарды: «Егер осы зат ... ... ... зат ... қатты болса, онда бірінші зат үшінші заттан қатты ... ... бір ... ... бір ... ... ... ол үшінші бір нәрсенің
ішінде болса, онда бірінші үшіншінің ішінде болады»...
Осылай бұрыннан белгілі түрдегі қорытындылардан ... ... ... ... бір жаңа ... ... логикалық ой қорыту
пайда болады. Уақыт өткен сайын ... ... ... білу ... ... ... ... жеткен логикалық байланыстар
оқиғалардың, әрекеттердің және сол заттардың өз арасындағы ... ... ... ... ... ... ... Адамша ойлауға тән
логика шықты.
Ойлаудың шын табиғатын түсіну үшін оның ойлау ... ... ... ... қатынасын да қарап өткен жөн. Ол жалпы ... оның дене ... ... ... белгілі бір қыры.
Ғылым мен философияның тарихында адамды және оның ... ... ... ... табиғатымен түсіндіруге үлкен мән берген. Ғылымнан
алыс адамдардың қарапайым ұғымдарында да осылай түсіну берік орныққан. Кей
кездері оны ... ... ... ... да ... Мұндай
көзқарастың негізгі мазмұны: әр түрлі адамдардың ойлауындағы ... яғни ... әр ... ойлайтындықтары, мысалы, қарама-
қарсы көзқарастарды, моральдық-адамгершілік ... ... т.б. ... әр ... өмірлік жолды таңдауы, еркіндікке
немесе тәуелділікке, жақсылыққа немесе жамандыққа ... ... ... ... тәуелді деп түсіну. Әр ... ... ... де ... ... ... ... биологиялық, физиологиялық органының
ерекшелігімен ғана байланысты болса, онда адам алдын ала анықталған ... ... ... мүмкін емес. Ол өзінің қандай болуын өзі таңдай
алмайды. Оның ... ... ... ... жоқ ... те жок, ... ... адамгершілік қағидалар
адамдардың еркінсіз-ақ ... ... ... асуы ... бір ... ... мазмұны өзінің ...... Ми — ... әр ... организмдік тәні ретінде
ойлауды қамтамасыз етеді, ойлау — мидың қызметі. Осы ... ... ... ғана ... оның ... ... байланыста. Адамның жалпы
тәнінің бітімі, құрылымы, соның ... адам ... ... ... ... қатынастың қалыптасу тарихы мен ... ... ... ... ... ... терендігі, т.б.
қасиеттері оны іске асыратын ... ... ... де ... ... ол үдерістің де сапасы әр түрлі болуы хақ. Мида ... ... ... ... дерттердің де кездесетіні мәлім. Егер
Бұларды қоспай, тек медицина тұрғысынан сау ... ... ... ғана ... соның өзінде де ... ... ... олар адамдардың ойлауы негізінде тек сыртқы ерекшеліктер
беретін өзгешеліктер. Олар әр ... ... ... ... жалпы
нәтижелерін мазмұн жағынан әр түрлі ете алмайды. Адам ойлауында өзінен тыс
дүниені ... ... да, ... ... ... тыс ... мазмұнын меңгеріп, олардың ішкі өзіндік мәніне
бойламайды. ... ... әр ... ойлау ерекшелігі оның миының
ерекшелігіне ғана ... ... ... ... адам өзгерте алмайды. Онда
бір адамның өмір ... ... ... жататын күрт өзгерістердің дүниеге бір
қатынастан қарама-қарсы екінші бір қатынастарға ауысуын ... ... ... ... ол ... ... жан ... қайта түзіліп, тіпті
басқа мақсаттарға бет бұрмай ма? Ойлау, бұрын да айтқандай, ... ... ... ... қана ... адам сыртқы дүниені де, өзін де
өзгерте алмас еді. Ойлау әр адамнан тыс дуниенің сырына да, оның өз ... ... тыс ... ... жасап бойлай алатын және соның негізінде
өзінің идеалдық дүниесін жасайтын адамдардың ... Оған ... ... те, әрі ... ... ... түрінде жалғастыратын
түрі де жатады. Ойлау ~ барлық ... ... ... Олай болатын
себебі, белгілі дәрежеде қалыптасқан, әрбір адамның сыртқы нәрселерді
түйсінуінің өзі де оның ... ... ... ... өмірлік тәжірибесі,
дүниені түсінуі, болмыстың мәнділігі хақындағы оның талғамдарына қатысады,
сол түйсінуге мағына ... ... ... ... ... ... жұмсақтығын,
формасын, т.б. түйсініп қабылдау қарапайым физиологиялық нәрсе ... ... ... ... ... ... жирену, яғни белгілі бір бағалаушылық
сезімін туғызады.
Тіл, ой және әрекет арасындағы байланыстар. ... ... ... ... ... ... ... тілдің ойлауға, ... ... ... ... да ... көңіл бөліп отырған. «Қазақ
тілінде қазақтың сары сайын даласы, тарихы, ... ... ... — бәрі көрініп тұр» деген екен М.Жұмабаев. О.Сүлейменов тіл
мен санаға ... ... ... ... сәби ... Сөз атмосферасына
түседі. Сөз оны өсіреді, өшіреді, куат ... Сөз ... ... қалыптастырады, көзқарасын, сана-сезімін оятады». Ағылшынның ұлы
ғұламасы Ф. Бэкон да: «Тілдің өзінің материалын қарап ... сол ... ... ... ... мен ділі ... өте маңызды,
сонымен қоса, аса ... ... ... тұратын қорытындылар жасауға
болады» деп баға берген. Сөйлеуде жүйе болмағанда, шашырап кетеді. Тіл мен
сауатты меңгерілуі істеліп ... ... ... ... ... болмағанды адамдар өмірлік тәжірибеде жүзеге асыра алмайды. ... ... ... жай, жеке ... ... ғана ... ол сөйлеу
жүйесінің қатысуымен көрініс беретін ... ... ... ... пен ... ... сай, ... функционалдық бейнелік
операциялары семантикалық және ... ... ... ... сөз абстракциялау мен жалпылаудың негізгі құралына айналады. «Сөзден
шатасу, жаңылыс жазу немесе қате оңу, қол ... мен ... ...
осылардың бәрінде мән бар, — дейді психолог З.Фрейд — солардың көмегімен
адам, әдетте, ең ... ... ... ... ... ... тіл-ой-әрекет сатыларының ара
байланыстары дамыған елдерде жеткілікті зерттелген, бұл ... ... бәрі ... ... ... 3. ... ... ешқашан жоққа шығарған емес.
Бұған қатысты психолингвист ғалымдардың бірі Н.Д.Левитов былай дейді:
«Ой сөз бен тіркестерге енгізіледі. Тіл де, сонымен бірге ... дара ... ... ... сол ... ... ... нағыз күйі
көрініс береді. Сөзсіз ой болмайды, сондықтан да адамның ... ... ... ... беретін бағыттары тілден бөлектеніп қалуы ... ... ... ... үшін оның қалай сөйлейтінін: аз ба, көп пе,
шын көңілден бе, әлде жалған ба, бір тұрпатта ма, әлде әр ... әр ... ... тіркестерді көп қолданады, сөйлеу стилі қандай, т.б. екенін
білудің ... ... бар. ... сөз ... ... оның ... берері
анық. Адамның сөйлеу стилі оның жалпы ... ... қоса ... ... ... да айқындайды». Әрі ... оны: ... ... ... ... де, ... ... де, сөздік
қорынан да, морфологиясынан да, сөз құрауынан да, ... ... ... табуы мүмкін» деп тұжырымдайды.
Айтса айтқандай, қазақ тілінің бар ... ... ... ойы мен
әрекетінен айна қатесіз көрініс табуда. Тіл мен ой қандай байланыста ... мен ... те ... ... бірлікте болады. Ойдан әрекетті бөліп алып
қарауға болмайды. Ойы дұрыстың ісі де ... ... ой ... ... ... ... ... қасиеттер оған тіл арқылы дариды. Білім
де, мәдениет те, ғылым да оған тілмен беріледі. Жүйелі тіл ... ... ... ... те содан басталады. Тіл түзік болған жерде
нәтиже үздік. ... ... ... ... ... Тіл, ой, ... бірлігі болмағанда тұрлаулы нәтижеге қол жеткізу
мүмкін емес.

Пән: Биология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Адамның шығуы мен қалыптасуы туралы6 бет
Отбасы - кіші әлеуметтік топ7 бет
1.Қазіргі қазақ тілі лексикасының шығу арналары; 2.Өзге тілден енген сөздер; 3.Қазіргі қазақ тілі лексикасының стильдік мәні; 4.Лексикография7 бет
1916 жылғы ұлт – азаттық көтерілістің шығу себептері18 бет
Excel программасын іске қосу және одан шығу10 бет
«геосаясат» терминінің шығу тарихы5 бет
«киниктер» терминінің шығу тегі24 бет
«Сүтқоректілердің шығу тегі»33 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы4 бет
«Қазақ» газетінің шығу тарихы мен зерттелуі27 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь