Паразитология. Аусыл індеті

Жоспар:

І. Кіріспе. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .2.3
ІІ. Ғылыми әдебиеттерге шолу. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...4
1.1. Эпизоотологиясы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4.13
1.2. Таралуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14.17
1.3. Клиникалық белгілері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18.21
1.4. Профилактика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .22.26
1.5. Диагностика ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27
1.6. Емі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...27.32
ІІІ. Өзіндік зерттеулер. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
1.1. Шаруашылыққа қысқаша сипаттама ... ... ... ... ... ... ... ... ... .33.34
1.2. Шаруашылықтың эпизоотологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... 35.37
1.3. Азаматтық қорғаныс және жануарларды жаппай зақымдалу қаруларынан қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .38.39
1.4. Қоршаған ортаны қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...40.42
1.5. Еңбекті қорғау және техника қауіпсіздігі ... ... ... ... ... ... ... ...43.44
1.6. Материал және зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...45.53
ІҮ. Қорытынды. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 54
Ү. Ұсыныстар. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... . 55.57
ҮІ. Қолданылған әдебиеттер. ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...58.61
        
        Қазақстан Республикасының Білім және Ғылым министрлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Ветеринариялық санитария кафедрасы
Тақырып: Аусыл ... ... ... ... ... – 2007 ... ... ………………………………………………………………………2-3
ІІ. Ғылыми әдебиеттерге шолу. ……………………………………………4
1. Эпизоотологиясы ……………………………………………………4-13
2. Таралуы ………………………………………………………………14-17
3. Клиникалық белгілері ……………………………………………….18-21
4. Профилактика ………………………………………………………..22-26
5. Диагностика ………………………………………………………….27
6. Емі …………………………………………………………………….27-32
ІІІ. ... ... ... ... ... ... ……………………………….33-34
2. Шаруашылықтың эпизоотологиялық жағдайы ……………………35-37
3. Азаматтық қорғаныс және жануарларды жаппай зақымдалу қаруларынан
қорғау …………………………………………………38-39
4. Қоршаған ортаны қорғау ……………………………………………40-42
5. Еңбекті қорғау және ... ... ... ... және ... ... ... Қорытынды. ………………………………………………………………54
Ү. Ұсыныстар. ………………………………………………………………. 55-57
ҮІ. Қолданылған әдебиеттер. ……………………………………………….58-61
-1-
І. Кіріспе.
Жоғарғы дәрежеде ... ауыл ... - ... әлеуметтік
деңгейінің ары қарай дамуына, яғни жоғарылауына қажетті бірден - бір жағдай
болып табылады.
Елбасымыз ... ... - 2030" ... ауыл шаруашылығының экономикасы көтерілуі үшін несиелер
бөлінсін делінген және агроөнеркәсіп кешені мен ауылдық ... ... ... ... заң қабылдау қажеттігі айтылған. Сонымен ... ... ... ... мен ... саласында кластрлік
бастамашылықты іске асыру арқылы аграрлық өндірісті ... ... ... ... атап көрсетілген.
Ауылшаруашылық өндірісінің ең басты тапсырмасы - ол ... және ... ... толық қанағаттандыру мақсатында
тұрақты түрде мал шаруашылығы өнімдерін ... ... ... ары ... өсіп - ... қамтамасыз ету.
Қазақстанда, әсіресе, оның шығысында мал шаруашылығы - ауыл ... ... ... болып табылады. Соған орай қой шаруашылығы
қазіргі кезде жетекші орынды алып ... ... асыл ... ... сақтауда, мал басының
санын арттыруда, қойлардың ... ... жүн және ет ... яғни ... ... арттыруда мемлекеттік деңгейде жақсы
нәтижелерге жеткен. Бұл мәселелерді шешу тек, ... - ... ... ... көптеген аурулардың алдын алуына, жоғарғы,
қазіргі технологиялық жабдықтармен қамтылуына және дені сау мал ... да ... ... ең көп ... цестодоздарға - мониезиоз жатады.
Мониезиоз - бұл көптеген жабайы күйіс ... ... ... ... қара мал, ешкі, қойлардың аш ... ... ... ... Moniezia ... әр түрі ... аурулар.
Мониезиоздар мал шаруашылығына аса зор шығын әкеледі. Ауру ... - өнуі ... ... ... ... ... ... азаяды, мал
организмінің резистенттілігі төмендейді, профилактикалық іс - шараларды дер
кезінде, дұрыс жүргізбеген жағдайда ауруға ... ... 80% өлім ... ... Әр ... өзіне тән қоздырғыш түрі бар.
Мониезийлер - биогельминттер олардың дамуы ақырғы (ұсақ және ірі ... бұғы және т.б.) және ... ... ... жүреді. Аралық иелері
- сауытты ... ... ... - ... 0,2 - 1 мм ... өте ... ... қоңыр түсті, әр түрлі өсімдік тектес қалдықтар мен
мүктерде, орман шалғынында тіршілік ететін, еркін қозғалатын кенелер.
Көптеген ... ... ... ... Шығыс Қазақстан
облысының оңтүстік - шығыс өңірлерінде (Үржар, Аягөз) ... ... ... бір ... ... ... Сондықтан осы өңірде
мониезиоздың эпизоотологиясын зерттеу, тиімді ... ... алу ... ... ... және ... ветеринарияның ең өзекті мәселесі
болып келеді.
Осы мәселені шешу барысында төмендегідей міндеттерді қойдық:
1. Мониезиоздың ... ... ... мал ... жыл мерзімдеріне байланысты зақымдалу дәрежесін
анықтау.
3. Мониезиозға қарсы антгельминтиктерді қолдану.
4. Алдын алу және емдеу ... ... ... ... ... ... ... басты тапсырмасы - жануарларды әр түрлі
паразиттер мен инвазиялық ... ... ... ... ... ... мен ... деңгейінің жетілу дәрежесіне орай гельминтоз
салдарынан болатын ... ... ... ... ... бар
деп айтуға болады.
Жануарлар өлімінің тіркелу деңгейі, көбіне малдардың паразитарлық
ауруларында профилактикалық және диагностикалық ... ... ... салдарынан болады.
Эпизоотологиясы.
Паразитология кафедрасының оқытушылары (В.В.Минеев, Л.Н.Савинкова,
Л.В.Золотарева, М.М.Искаков, Н.С.Матвиенко), доцент П.П.Осипов, ... ... ... зоология кафедрасының меңгерушісі
Дүйсенбаев.К. және т.б. ... ... ... өңірі қойларының
анапляцефалятоздары мен стронгилятоздарындағы экономикалық шығын ... ... ... ... ... зерттеген. осы
зерттеулерге орай Семей аймағының далалық бөліктеріндегі 1-2 ... ... ... маусымдық динамикасы кестегідей көрініс
береді. Бұл кестеде қаңтардан қыркүйекке дейін инвазия ... ... өте ... ... (6,6-10% ИЭ, ИИ 6,5-8,8 экз) ... жоғарғы шегі қазан-қарашада 23%-ке жетеді. 1 жастан асқан төл 8
айға дейін инвазия ... ... тек ... ... ... ... ... әсіресе малды қораға ауыстырған кезде,
аздап өрбуі ... 2 ... ... қойларда мониезий жұмыртқалары наурыздан
тамыз айларына дейінгі кезеңде анықталған. Көп мөлшерде зақымдалу деңгейі
маусымда - 33,3% және ... ... ... және жас ... ... ... қойларда ауруға шалдығу
деңгейі төмен болатындығы байқалған (инвазияның максимальды интенсивтілігі
1 г нәжісте 18,1 жұмыртқа ... ... ... ... аса қауіпті гельминтоздарымен
күресу шараларының жүйесін құруға мүмкіндік берді.
Мониезиоздар Н.Т.Қадыров, Х.И.Егізбаев, А.Р.Сансызбай, Р.М. Ибрагимов,
М.К. Мұстафин, М.М.Искаков, Ж.М. ... және т.б. ... ... ... ... өте үлкен зиян келтіреді және алдын алу
шараларын дер ... ... ... 80% ... өлім - ... Жануарлар зақымдалған орибатид кенелерін шөппен бірге ... ... ... өну мөлшері жыл маусымдарына тікелей
байланысты. Қазақстанның ... ... ... жаз кезінде олардың
мөлшері төмендейді де, көктем мен күзде ... ... ... ... ... ал таңертең мен түнде шөпке ауысады. Қыста кенелер
белсенсіз, қар еріп ... ... ... олар ... бола
бастайды. Орибатид кенелерінің 60 түріне жуығы мониезиоздың аралық иелері
болып табылады, ал Қазақстан ... ... ... ... ... туыстарына жатады. Мониезий онкосфералары ылғалды
орталарда, нәжісте ұзақ сақталады. Мысалы; 12 - 14 ?С ылғалды ортада ұрық ... ... ... ... ал 50 ?С ... өліп қалады. Жазда
жайылымда мониезия жұмыртқалары 1 ... ... ... ... ... ... ... кейінгі алғашқы күндерінің ... ... ... ... ... қозылар қыста туылған
қозыларға қарағанда ... ... ... және ауру ауыр ... ... M.
еxpansa тудыратын мониезиоз түрінің зақымдалу мерзімі мен кеңінен таралу
уақыты, негізінен малдың жайылымға шығу ... ... ... ... ... ... ... 30 - 40 күннен
-5-
кейін бөліне бастайды. Қазақстанның солтүстік аймақтарында, Батыс ... ... ... ... сәуірдің аяғына сәйкес келетіндіктен,
мониезиоздың алғашқы белгілері қозыларда ... ... ... ... Шығыс Қазақстанда Семей өңірінде мал жайылатын жерлерден
орибатид кенелерін тапқан, олардың әр түрлі жайылымдарда жыл ... ... ... көрсетеді. Орибатид кенелері
мониезиоз құртының ... иесі ... ... ... ... ... жерлерде шөптерден, су қалдықтарынан, топырақтардан,
бұталардан залалданады.
Galumnidae тұқымдасына жататын орибатид кенелрінің қатысуымен ... түрі ... Stuncard ... рет Moniezia benedeni ... ... ... ... ... зақымдап даму барысын анықтаған.
Мониезийлердің аралық иелері топырақта тіршілік ететін ... ... ... ... benedeni ... иесі ... novosus ... жататын
орибатид кенесімен дамиды.
Бұрынғы СССР - де ... ... 30 түрі ... peltifer ... ... Канадада, бұрынғы СССР-
де Москва аймақтарында, Hermaniella granulata - бұрынғы СССР ... ... Eremaeus ... - ... ... ... Cepheus ... - Батыс Европада, Солтүстік Америкада,
Furcoribua furcellata - Кавказда, Қырымда, Шығыс ... ... ... Protoribatie badensis - бұрынғы СССР-де, ... ... ... ... Европада Ceratozetella
selnicki - ... ... ... ... pungtata ... ... ... Қиыр Шығыста, Pergalumna nervosa - Европада,
Прибалтикада, Белоруссияда,
-6-
Дагестанда, Қазақстанда тапқан.
Spatiodamus subverticillipes орибатид кнелерін ... ... ... ... ... ovatus ... ... және Москва аймағында орман
алқаптарында, Днепропетровск және Ростовск облыстарында ... ... ... ... ... ... ... coracinus, Ceratoppia bipilis, Zygoribatula cognata түрлерін
Солтүстік Америкада, Кавказда, Қырымда, Шығыс Сібірде, ... ... ... ... ... М.И.Кузнецов Scutavertex minutus орибатидтің бұл түрі
Прибалтикада, Белоруссияда, ... ... ... ... ... ... ... Арменияда орибатид кенелерінің Zygoribatula
frisiae түрі табылды. Кавказда және Қазақстанда ... ... ... өзен ... мал ... ... ішінен
М.И.Кузнецов тапты.
С.А.Назаров Zygoribatula skrjabini Өзбекстанда, ... ... ... ... ... бойынша, қозыларда мониезиоздың алғашқы
бунақтары ... ... (1959) ... 10-15 маусым кезінде бөліне
бастайды. Инвазияның максимальды таралуы маусым мен шілде айының ... ... аына ... ... ал ... бәсеңдеу кезеңі қыркүйек
айынан басталады. Әр түрлі жастағы малдардың мониезиозының алуан түрлері
мен ... ... ... ... ... ... шыққан қозылар ең
алдымен М. еxpansa түрімен залалданады, ... ... ... (ИИ, ИЭ) 2-3 ай бойы жоғарғы деңгейде
болады.
-7-
Жекелеген шаруашылықтардағы қозылардың ИЭ - 90% жетеді. ... ... ... ... ... ... дейін күрт жоғарылайды
да, шілде айында ең жоғарғы ... ... ал ... ... ... ... бастайды. Қозылардың Moniezia benedeni зақымдалуы
кейінірек болады, инвазия ... күз бен ... ... ... ... ... ... инвазия экстенсивтілігі жылына екі рет
көтеріледі: жазда - M. еxpansa есебінен, күз, ... - Moniezia ... ... жағдайларында (С.Д.Ульянов, 1961) M. ... ... ... анықталады, маусым мен шілде айларында зақымдалған
мал саны жоғарлайды да, ... бен ... ... ең ... ... ... ... жасау арқылы жақын шетелдердің барлық аймақтарында
қозылардың M. еxpansa түрімен алғашқы зақымдалу ... және ... ... ... ... мен қозылардың жайылымға шығу уақытына
байланысты. 1-2 ... ... мен ... ... ... төмен деңгейде жыл бойы залалданады, сондықтан маусымдық
даму қарқыны анық ... ... мен ... 31% ... ... төл ... екі түрі мен бірдей деңгейде зақымдалады (20-
24%), ал ... ... Moniezia benedeni ... M. еxpansa ... ... 1958-1959 жж Ақмола облысы жағдайындағы 1-2 ... ... ... ... ... ... ... динамикасы екі көтерілу кезеңінен тұрады: біріншісі-жазда,
екіншісі-желтоқсанда, қаңтарда. Ересек малдарда ... Moniezia ... ... және т.б. ... зерттеулері бойынша, мониезиоздың
пайда болу уақытын екі кезеңге бөлген: Біріншісі - M. еxpansa ... ... ... мен ... - Moniezia ... М.autumnalia
-8-
тудыратын 7-8 айлық және одан да жоғары жастағы қойлардың күзгі ... ... ... ... мен мал ... ... орай ... кезіндегі малдардың зақымдалу мерзімі мен
эпизоотиялық процестің қарқындылығы ... әр ... ... ... ... ... аймақтарында қозылар мамыр айының
басына қарай зақымдалады. Ал Орталық Азия мен ... ... ... ... ... ... ... қатар, алғашқы кезде инвазия
таралуының негізіг көзі болып - жоспарлы преимагинальды ... ... ... ... ... ... ... Олар жыл
сайын аралық ие - кенелерді қайталап ... ... Ал, ... ... ... ұстау уақыты қысқа болғандықтан, мониезийлер ересек
малдың организмінде көктемге дейін тіршілігін сақтауы мүмкін. Мұндай малдар
инвазияның ... ... ... ... ... кез ... ... зақымдалу көзі - табиғи орта жағдайларында 16-24 айға ... ... ... залалданған цистицеркоидты орибатид кенелері болып
табылады.
Қара теңіз жағалауына жатпайтын өңірлердегі ... ... ... мен "жай ... ... айында кенеттен зақымдалады, себебі осы
кезде зақымдалған кенелермен тікелей ... ... Бұл ... мынада: кенелер көктемнің ақырғы айларында ... ... ... түрде тіршілік етеді, соған сәйкес, ... ... ... ... ... Бұл ... зақымдалу барысы мамыр
айынан басталып, қазан айының басында аяқталады. Қолайлы кезең мамыр ... ... ... ... инвазия экстенсивтілігі жоғарғы шегі
маусым, шілде айларына сәйкес келеді. Қозыларда ... ... ... экземпляр 1-57 аралығында болады. Күзгі мониезиоз шегі ИЭ
42-62% тамыз - қазан айларына сәйкес келеді ИИ - ... ... . ... ... ... ИИ, ИЭ әр ... болуы мүмкін. Мониезиоздар
Солтүстіктегі бұғы шаруашылығы мен ... ... ... ... зор шығын әкелген. Инвазияны жабайы жануарлар
арасында таратуда үй жануарларының алатын орнын ... ... ... ... М. expansa, M. вenedeni аралық ... Galumna, ... ... ... ... ... орибатид кенелері болып саналады. ... ... ... ... даму ... ... түседі. M. еxpansa
қозылардың организмінде 250 күн ... ... сол ... ... ... ... ... бөледі. Екі айға дейінгі қозылар
M.вenedeni түрімен ... Бұл ... 5 ... ... ... ... М. еxpansa тудыратын мониезиоз күзге қарай әлсірейді, M. ... ... ... ... ... күн ... әсерінен
құрғақ жерлерде тіршілігін жоятыны, ал ылғалды орталарда ұзақ сақталатыны
анықталған. Кенелердің өмір сүру ... 19 ай және ... ... ... ... ... ... (Е.М. Матевосян,
С.О.Мовсесян 1977)
В.А.Потемкина (Москва 1965)
Әдеби мәліметтерді ескере отырып, моиезиозды ... ... ... ... - ... ... мен бағу ... орай
біріктірген. Бұл негізінен орибатид кенелерінің таралуымен, ... ... ... ... және ... ... ... жасына, жайылымыға шығу уақытына байланысты. М. еxpansa негізінен ... ... ... ... пайда болады. M. вenedeni 6 айдан жоғары
жастағы малдарда кездеседі.
Ақмола облысы жағдайында гельминтокопрологиялық тұрғыдан ... ... ... ... жартысынан басталып тіркеледі. Осыған орай малды
жайылымға шығарғаннан кейін мамырдың алғашқы күндері
-10-
зақымдала бастайды. Маусым айының аяғына қарай инвазиямен ... ... ... да, ... айында жоғарғы шегіне жетеді. Ары қарай инвазиямен
зақымдалу түсе бастайды да , қазан ... ... ... ... ... 1-2 ... ... инвакзия экстенсивтілігі аздап байқалады,
ең жоғарғы шегі шілде, тамыз, желтоқсан айларында болады. 2 ... ... ... өте ... кездеседі Ақмола облысында негізінен М.
еxpansa, M. ... ... ... түрі тек қозыларда маусым айынан
қыркүйек айына дейін, ал екінші түрі жылдың ... ... екі ... ... көбіне қыс - көктем кезеңінде кездеседі.
Солтүстік Қазақстанда мониезиоз қойларда тамыз айында ... 1957) ... ... ... мен 1-2 ... ... ... екі кезеңі байқалады: озыларда ең жоғарғы көрсеткіш
шілде айында, ең төменгі көрсеткіш қазан айында, ал ... ... ... ... М. еxpansa ... ... ... жоқ деуге
болады,
M. вenedeni түрімен зақымдалуы қозыларда жазда, ірі қара мал мен ... ... ... қыста байқалады.
Орталық Қазақстанда (Бетпақдала) мониезиозбен зақымдалудың ең ... ... ... (Д.К.Қарабаев, 1953 - 1957) Қазақстанның
Оңтүстік-шығысында M. еxpansa ... жаз бен ... ал қыс, ... сирек
кездеседі (Бондарева, 1945). M. вenedeni түрімен қой мен ірі қара ... ... ... ... ... мен ... ... кездеседі.
Шымкент облысында M. еxpansa еліміздің басқа солтүстік аймақтарына
қарағанда қой мен ... жыл ... ... ... ... ... ... шегіне жетеді. (қозыларда инвазия интенсивтілігі мен
инвазия
-11-
экстенсивтілігі бойынша, ... ... ... ... ... ... (1959) қозылардың максимальды ... ... ... ... ... айларында негізінен M. еxpansa
есебінен), төлдер мен ересек қойларда ... ... - ... және ... - ... басында (қазан - желтоқсан).
Орал облысында M. еxpansa қойларда күз бен жазда, қойларда қыста ... ... ... M. ... ... барлық мезгілдерінде,
көбіне қойларда қыс мезгілінде көрінеді. (Шумилина, 1950).
Мониезиозды инвазияның ... ... жыл ... ... күтіп-бағу, азықтандыру жағдайларына орай өзгеріп отырады.
Сонымен ... ... ... мал ... жерлерде кездеседі.
С.Д.Ульянов (1962) байқауынша, Оңтүстік Қазақстан жағдайларында күз бен
көктем мезгілдерінде нәжістегі мониезий жұмыртқаларының ... ... 30-60 күн, ал ... ... ... көрсететін құрғақ
жайылымдарда 2-4 күн бойы тірішілігін сақтаған.
Krull (1939) зерттеуінше, 12-14ºС температурадағы аздаған су мөлшерінде
мониезий жұмыртқаларын сақтау кезінде ... ... ... күн бойы қозғалмалы болатындығын байқаған.
Көптеген ғалымдардың зерттеуінше (Л.А.Лосев, 1940; В.А. Потемкина, 1949
және т.б.) бұрынғы СССР-дің Европалық ... ... ... ... ... ... ... қалады. Аралық иелері жайылым
мерзімінің барлық кезеңдерінде зақымдалады. ... ... 2 ... ... ... ... даму барысының ұзақтығына орай,
малдар жаздың бірінші жартысы мен көктемде ... жылы ... ... ... Зақымдалу малдардың көктемгі жайылымға
шығуының алғашқы күндерінен басталады.
Мониезиоздың дамуы төлдердің өлім-жітімге ұшырауымен ... ... ... білінеді. (В.А.Потемкина, 1958-1959) деректеріне қарағанда,
бұрынғы СССР-дің Европалық бөлігінің ... ... ... M. еxpansa ... ... ... 15 мамырдан басталады және аурудың
кенеттен туындауы маусым айына сәйкес келеді және 2-3 айға ... ... ... M. еxpansa ... ... ... интенсивтілігі мен
экстенсивтілігі төмендесе, ал M. вenedeni ... ... ... кенелеріндегі цистицеркоидтардың даму ұзақтығы қоршаған орта
температурасына ... және 52-125 ... ... ... ... ... ... мамыр айында жаңарады да, шілде айының
екінші жартысында, яғни қар ерігеннен кейін ... ... ... ... ... ... мерзімі 27-50 күнге созылады.
(М.И.Кузнецов, 1970)
-13-
Таралуы.
Мониезиоздар ішектің таспа гельминтоздарына ... ... қой, ... қара малында кездеседі. Бұл олардың аралық ... - ... ... ... ... бұл ... әр ... жабайы
жануарлардың зақымдалу сипатына да байланысты. Орибатид кенелері
кездеспейтін ... - ... ... ... ... М - 1965)
Е.А.Москачев (1959) мәліметтері бойынша ... ... ... ... ... ... ... және
орибатид кенелеріне тән қасиет ... ... Сол ... автордың
зерттеулері бойынша жыныстық жағынан жетілген кенелердің мекен ... 54,5% ... ... жер ... 0,5 см ... ... айтуынша, құрғақшылық кезеңдердің өзінде кенелер
топырақтың терең қабатына ауыспаған.
В.А. Виксне (1960) Латвияда орибатид ... ... ету ... әсерін зерттеген. Оның пайымдауларынша, ... ... және ... ... ... көтеріледі екен. Ал, құрғақ ашық күндері
олар шөпте күн батқаннан кейін болады екен.
Krull (1939) пікірінше, ... ... ... ... бойынша таралуына әсер етпейді деген, яғни олар тіпті қыстың
өзінде қар астындағы шөпте кездеседі екен.
М.П. Воронин (1941) лабораториялық ... ... ең ... 7-10ºС ... анықтаған. 35ºС температура орибатид кенелерін
өлтірмейді, бірақ олардың қозғалысына теріс әсер етеді ... Олар ... ... ... ... ал 13ºС ... 12 сағаттың
ішінде 90% өледі екен.
Е.Я. Башкирова, В.А. Потемкина (1940-1941) мәліметтері бойынша,
-14-
лабораторияда орибатид кенелерін ұстауға қолайлы ... 7-10ºС ... және олар сол ... 200 күн өмір ... 28ºС ... бастаған.
А.П.Солдатова (1948) зерттеулері бойынша, 30ºС температурада 10 күні
кнелердің 17,3% ... Ал 9ºС ... 75 күн ... олар ... ... мен ... ең сезімтал кенелер: Achlipteria
sp; Adoristes ovatus, Pergaluma obvius, Gnervosus болса, ең ... ... Sch. latipes ... ... ... ... ... зерттеулері бойынша, кенелердің ең ... ерте ... ал көп ... ... ... ... басында
кездеседі екен. Сонымен қатар Горьков ауданында кенелердің ең аз ... ... ... ... ... ... ... үсік жүрулер барлық
түрдегі жайылымдарда кенелердің мөлшерінің төмендейтінін анықтаған.
Е.А.Москачева (1954) Белорусияда жүргізген зерттеулері бойынша, тамыз,
қыркүйек айларында ... ... ... ... ал ... ... ... екен.
Т.Е. Эйтминавичюте (1959) Литвияда Вильнюс аймағындағы аралас ормандағы
орибатид кенелерінің мөлшері көктемнің сәуір айында, күздің қазан айында,
ал ... ... - ... және ... ... жоғарылайтынын
байқаған.
Автордың 1962 жылы зерттеулері бойынша, дақылдық жайылымдарда орибатид
кенелерінің 32 түрі табылған. ... ... ... ... ... ... ... puntum -13,1% құраған. Кенелердің бұл екі түрі
М. expansa, M. вenedeni түрлері ... ... ... ... ... (1959) Латвиядағы үй жануарларының ішіндегі мониезиозды
-15-
инвазияның туындауындағы орибатид ... ... ... ... мен жайылымдары зерттеу барысында орибатид ... 19 ... ... 12 түрі аталған жердегі мониезийлердің аралық иелері ... ... ... көп ... ... - ... шілде, тамыз,
қыркүйек айларында, салыстырмалы түрде аз мөлшері - маусым, қазан, қараша
айларында кездескен.
В.К.Еглитис (1962) зерттеулерінше, олар ... ... ... ... ... (1959) ... Финляндия жағдайында орибатид кенелерінің
ең көп шоғырланған ... ол - ... аз, ... және ... ... ... Аз шоғырланған жері - рН деңгейі жоғары, ақ ... ... (1955) ... ... ... ... ... жылдың әр маусымындағы орибатид кенелерінің таралу мөлшерін
анықтаған. Орибатид кенелерінің ең көп мөлшері - ... ... ең ... - ... ашық ... ... ... анықталған. Орибатид
кенелері өлі жабындысы мол, ылғалы ... ... ... ... 100
м2 жерде орташа есеппен 103,23 экземпляр, екінші орында далалық аймақтар,
онда орналасқан 100 м2 ... 38 ... ... ... қора маңайындағы
жерлер, онда 100 м2 16,26 экземпляр.
В.А.Холощанов (1955) Ростов ... ... ... 1 ... 13-23 мың ... тапқан. Бұл көрсеткіш мамыр, қыркүйек,
қазан айларына сәйкес келеді. ... ... ... ... бұл ... ... ... Солдатова, С.А.Назарова (1963) Өзбекстан ... 25 ... ... ... ... ... ... сипатының
жыл мезгілдеріне байланыстылығын анықтаған. Орибатидтердің таралуының
-16-
мезгілдік өзгерістері әр аймақта алуан түрлі: ... ... ... көп шоғырлануы күзден көктемнің ортасына дейін ... ... ... жыл бойы ... 1884; Jacot, 1932; А.А. ... 1939; Krull, ... зерттеулері бойынша, орибатидтердің негізгі ... ... ол - ... ... ... ... ... төсеніш, әәр түрлі
өсімдік қалдықтарының ... ... ағаш ... саңырауқұлақ,
ағаштың қабығы, топырақтың жоғарғы қабаты.
В.Баскина, Г.Фридман (1928) Пермь облысының ылғалды шалғын жерлеріндегі
кенелердің пайызы ... ... 68,8% ... ... ... 1м2= ... (1931) Пермь қаласының қыналы аймақтарындағы орибатид
кенелерінің барлық кенелер ... 92% ... ... (1939) мәліметтерінше, орибатидтер көп мөлшерде ылғалдылығы
жеткілікті жайылымның барлық түрінде кездесетінін анықтаған.
М.П.Воронин (1941) ... ... ... әр ... ... ... көп ... жерлерде орибатидтердің орналасу тығыздығы
жоғары екендігін анықтаған.
А.П.Солдатова 1948 жылы әр ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі орибатидтер аралса түрдегі
орманда көп шоғырланатынын анықтаған.
Е.С.Шалдыбина (1952 - 1957) ... ... ... ... жерлері - орманды жайылымдар екенін анықтаған. 1 м2 жерде 508
экземпляр.
-17-
Клиникалық белгілері.
Қойлардың мониезиозының өту барысы әр түрлі және ... ... орай ... формада өтеді.
В.А.Лосев (1940) мониезиоздың өту барысынң 4 ... ... ... ауыр токсикалық, обтурациялық және жүйкелік. Срнымен қатар
автор, қойлардың ... ... ... ... ... ... пайда болғанға дейін өтетін инкубациялық, яғни
латенттік, жасырын кезеңі анықтады.
Жеңіл ... түрі ... ... ... ... ... 3-4 айлық жасында мониезиозбен ауырған, қыста ... ... ... аз ... мен ... жақсы жағдайларда күтілген 1-2
айлық ... ... Бұл ... ... ... ... ... арықтау, қажу, аз қозғалу, нәжістерінің ыдаруы, кейде
іш өту байқалады. Жекелеген қозыларда азыққа зауқы төмендейді, малдан ... ... ... мен ... ... мониезиоздың жеңіл түрінің өтуі
қысқы уақытта, ал қозыларда көктем мен жазда ... ... түрі 1 ... ... ... ... ... қойларды
сирек кездеседі. Ең алдымен ... ... ... ... болады.
Кейбіреулерінде азыққа тәбеті төмендейді, керісінше жоғарылайды. Қозылар
әлісреп, көп жатады, малдар ... ... ... пен мониезий
бунақтары шығады. Ауру малдар ... ... ... ... ... ... ... нәтижесінде жөн құрғап түсе бастайды. Біртіндеп анемия
дамиды, жүрек жұмысыәлісрейді, қанның ... су ... ... ... ... төменгі бөліктерінде ісіктер пайда болады
әлсіреген қозылар комалық жағдайда өздігінен тұра алмайды. Қарқынды ... ... ... ... сипаттағы, соның салдарынан мал толық
кахексияға шалдығады. Несепте көзге көрінетін
-18-
өзгерістер жоқ қозылардың өлімге ұшырауы ... ... ... 30-
40 күннен кейін байқалады. Мониезиоздың ауыр түрінде де өлімге ұшырамауы
мүмкін. Жоғарыдағы ... ... ... ... ... шығу ... олар бөлетін токсиндер мөлшерінің азаю
салдарынан, малдар ... ... түрі 2-4 ... ... ... ... ... көпшілік
жағдайда цестод ілмектерімен бітеліп қалады. Ересек ... ... ... ішектің бітелуі сирек кездеседі. Ауру мал басын ішіне қарай қысып,
1 орында айналады, жерге ... ... ... ... әр ... ... ... кенеттен үзіліп, мал алдыға немесе артқа
бағытталады. ... ... ... ... ұласады. Аурудың ақыры ішек толық
бітелгенде, кейде оның инвагинациясында ... түрі ... ... ... ... күшті
әлсіреп, тұрмай ұзақ жатады, сыртқы ортаға ... ... ... ... ... ... Кейде ценуроз клиникасын
еске түсіретін ... ... ... ... ... ... ... сағаттан кейін немесе 1 күн ішінде ... ... ... ... (!1951) ... ... ... арасынан мониезиоздың айқын білінетін жүйкелік түрін анықтаған.
Бұл кезде инвазия энзоотикалық ... ие ... ... өлім-жітім
деңгейімен сипатталған. Аурудың алғашқы белгілері қозыларды жайылымға
шығарғаннан кейін 3 ... ... ... Өлген немесе амалсыз сойылған
малдарды сойып қараған уақытта, инвазия интенсивтлігі жекелеген жағдайларда
әлсіз, кейбір жағдайларда орташа, яғни 2-3 ... ... ... ... ... ... ... шыққан.
В.Ф.Рязанцев (1956) мониезиоз өтуінің 3 түрін сипаттайды: 3-10 ... ... 10-21 ... ... ... және ... Автор,
нәжісте мониезий бунақтары мен жұмыртқалар пайда болатын алғашқы кезеңдегі
клиникалық белгілерін өзіндік сипатқа ие деп есептемейді. Аурудың ары ... ... ... ... күшті іш өтулер байқалады. Қозылардың
өсуі тежеледі, салмағы төмендейді. ... ... ... ... өзгереді, өлуге 2-3 күн қалғанда азықты ... ... ... және ... өту ... ... ... жағы
салданады. Бірнеше күн бойы жоғары температура -41,4ºС байқалады. Қарқынды
түрде арықтау нәтижесінде, мал өлімге ... Дер ... ... жұмыстары
жүргізілмесе, қозылардың 60-80% өлім-жітімге ұшырайды.
Р.Шлейкус 1958 мониезиоздың клиникалық өту барысының 3 түрін байқаған:
жіті, жітілеу, созылмалы. Жүрісі өзгереді, ... ... ... іш өтеді.
Температура 40-41ºС жоғарлайды. Жіті түрінде ... 80%, ... ... ... түрінде 5% өлім-жітімге ұшырайды.
1959 жылғы зерттеулер бойынша, мониезий бунақтары мен жұмыртқаларының
сыртқы ортаға нәжіспен бөлінуі малдың ... соң, яғни ... ... 37-40 ... ... ... ... жүйкелік түрі
инвазияның төменгі көрсеткіштерінің өзінде "жай оғындай" аяқ ... ... ... ... яғни ... ... өлген немесе
амалсыз сойылған малдардың ішегін жарып, қорытындысын ... ... ... ... ... қасиеттері бар деп
жазған. Қанның құрамындағы өзгерістер, бір ... ... ... ... ... ... бұзылуын көрсетеді, соның
нәтижесінде лейкоцитоз пайда болады.
Х.С. Гайнулин (1943) мәліметтері бойынша, мониезий ... ... ... қан ... ... өзгерістері 10 күнге
созылады делінген. Базофильді пунктацияның ... ... ... ... ... ... ... байқалған. Қан сарысуында ... ... ... ядролы
лейкоциттердің мөлшері ұлғайған. Несепте белок, қан, өт пигменттері пайда
болаған, реакциясы ... ... ... уробилинге реакциясы әрқашан
оң.
С.Д.Ульянов (1960) мониезиозбен заладанған қойларда бунақтардың бөлінер
алдында, жіңішке ішектің, ұйқы безінің, ... ... ... тек 15-25 күннен кейін ғана қалыпьтасатынын көрсеткен.
1962 жылы осы ... ... ... ... мониезий
цистицеркоидтарымен зақымдалғаннан соң, 20 - күні эритроцит пен гемоглабин
мөлшері азайған. ... ... ... ... сілтілік қорын күрт
төмендеткен. Зақымдалған қозылардың қан ... ... ... ... соң 20 ... ... азайған, ал бунақтар бөліне бастағаннан
соң, 20-30 күндері максимальды төмендеу болған (6,8 > 5,1 мг%). ... ... ... ... ... ... ... ал
глобулиндер мөлшері ұлғайып отырған.
Ф.А. Терентьева, А.А. ... (1951) ... ... ... ... ... Механикалық әсерде ішек мониезий ... ... ішек ... ... ішек ... ... ... төмендеуіне әсер
ететін ферменттер бөледі.
3. Токсикалық әсер.
Н.Т.Қадыров, Х.И.Егізбаева, М.К.Мұстафин, М.М.Искаков, Ж.М.Исимбеков
(2000) мониезилердің ... төрт ... ... ... аллергиялық, трофикалық.
Профилактика.
Мониезиоздың таралу жолдары мен ... ... ... ... иесіндегі цистицеркоидтардың инвазиялық сатысына жету
мерзімін, ақырғы иесінің ішегіндегі жыныстық жетілу кезеңін білмей, алдын
алу мүмкін ... ... ... іс - ... ... ... жағынан жетілмеген цестод түрлерін жоюға бағытталады,
яғни преимагинальды дегельминтизация және ақырғы иесі мен ... ... ... ... ... ... яғни ... кенелерінің
биоэкологиялық ерекшеліктерін ескере отырып, жайылымды дұрыс ... (В.А. ... ... ... ... ... әдістерінің
негізін алғаш рет 1934 жылы Нью - ... ... ХІІ ... ... К.И. ... ... үкіметінде преимагинальдыдегельминтизация әдістерін қойлардың
мониезиозына алғаш рет Л.А. Лосев, 1934 жылы қолданды.
Л.А.Лосев (1940) ... ... ... сақтандырудың ең
негізгі жолы - аурудың басында мал организмінен гельминтті шығару ... Бұл ... ... ... ... ... ... Көктемгі преимагинальды дегельминтизация жайылымдағы кенелердің
мониезий жұмыртқаларымен ... және ... ... жол
бермейді.
В.А. Потемкина және ... ... ... ... ... ... ... сәуір айының аяғы мен мамыр
айының басында жүргізу қажет ... ... Бұл мал ... ... ... жетілмеген цестодтармен кенелердің
-22-
зақымдалуына жол бермейді.
1960 жылы Тамбов облысында ... ... ... мониезиозды
инвазияның клиникалық белгілерінің ... ... ... Екінші
дегельминтизация 1961 ж 12-14 мамырда, ... 1962 ж ... мен ... жүргізілу нәтижесінде, ... ... ... ... төмендеген.
П.И. Хухунашвили (1963) күшалақышқылды қалайыны қойлардың мониезиозында
қолдану арқылы инвазияны жоюға мүмкіндік бар екенін көрсеткен.
С.Д. Ульянов, И.К. Решетов, З.В. ... (1959) ... ... ... ... ... ... қазан айларында,
былтыр туылған төлдерге сәуір-мамыр айларында, саулықтарға ақпан, қараша
айларында ... ... ... Хаитов, Ш.А.Азимов (1956) Өзбекстанда алғашқы дегельминтизацияны
қыркүйектің ортасында, екіншісін - желтоқсанда немесе ақпанда ... (1963) ... ... ... ... ... ... қарай қойларға қарсы ... ... ... ... ... көрсеткен. Мониезиоз
кезіндегі профилактикалық іс-шараларға мал органиміндегі дернәсілдердің
жойылуына және ... ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл әдіс малдардың зақымдалу
деңгейін ... ... ... ... дамуын тежейді. (Р.С.Шульц, Г.И.
Диков, 1963). Аталған әдіс кең қолданысқа ие және ... ... ... ... ... ... ... "Ауылшаруашылық малдарының гельминттері мен
-23-
гельминтоздары" (Алматы, 1964) ... ... ... ... еңбектерінде көрініс тапқан мыс купоросының ... ... ... бірге малдарды ұзақ уақыт азықтандыру жолымен
дегельминтизация ... ... ... ... қозы ... ... ... негізгі көзі -
орибатид кенелерімен қамтылған қора маңайындағы жерлер (1м2 жерде 3-4 мың ... ... ... ... (1957), В.З. Ямов (1960) Батыс Сібір шаруашылықтарында
Каденаций жүйесі бойынша қойларды мониезиоздан сауықтыру жұмыстарын ... ... ... ... ... (1959) Ставрополь маңайында қозыларды жаятын жайылымды жыл
сайын оған бір жылдық дақылдарды ... қара ... ... егу ... ... ... мониезиозды инвазияның тарлуының төмендеуіне,
орибатид кенелерінің жойылуына ... бар ... атап ... ... ... ... жұмыртқаларымен емдік
дегельминтизация кезінде заладанады, негізінен әсіресе, ... M. ... ... ... заладанған кезде, сондықтан қорада, қора маңайындағы
жерлерде дегельминтизацияны жүргізу қажет емес.Бұл үшін міндетті түрде
нәжісті 5-10 см ... ... ... ... ... ... таңдау
қажет. Нәжісті топырақ қабатымен көктемде ... ... ... төгу ... ... ... міндетті түрдетазалау қажет. (В. А.
Потемкина, 1965)
М.Ш.Ақпаев, А.А.Водянов, Н.Е.Косминков, ... ... (1998) ... ... Қара теңіз жағалауына жатпайтын
шаруашылықтарда аурудың алдын алу мақсатында төлдер мен ... ... ... ... ... ... ... дақылдық жайылымға кенелер сирек мекен ете алатын бір ... көп ... ... егу ... алдын алу шараларының тиімділігін
анықтаған.
Ең тиімдісі - қозылардың алғашқы ... ... ... ... ... ... болып табылады. Ерте
преимагинальдық профилактикалық ... ... рет ... ... соң 14-16 ... кейін, қайталап біріншісінен соң 15-
20 күн өткен соң, үшіншісін ... ... соң 20-30 күн ... жүргізген дұрыс. Саулықтарды алғаш рет маусымның аяғы мен шілденің
басында өңдесе, ал M. ... ... ... мал ... ... ... өңдеуден өткізеді. Химия ... ... ... (1 бөлік ұнтақталған мыс ... ... ... 100 ... азық ... ... ... ағаш ыдыста
жасап, сақтайды. Оң қолайлы нәтижеге малдың зақымдалу ... мен ... ... ерекшілігін ескерген жағдайда ғана қол жеткізуге болады. Мыс:
Қрата теңіз жағалауына ... емес ... ... ... ... маусымға дейін, ал одан кейін тамыздың ... ... ... керек. Ал Сібір жағдайында профилактика мақсатында мыс карбонатын
қолдану ұсынылады.
Н.Т.Қадыров, ... ... ... ... ... бойынша, M. вenedeni түрімен қозылардың зақымдалуы
тамыздың аяғы мен қыркүйектің басында болатындықтан, оларды ... ... ... керек. 1-2 жастағы төлді жайылымға шыққан
соң, 35-40 ... ... ... Биыл ... төлдерді
бірінші рет жайылымға шыққан соң, 35 күннен кейін өңдесе, одан ... ... екі рет ... ... шаруашылыққа жайылымға шыққанға және
қораға ұстағанға дейін күнде жегенінше (1:9:90) қоспа береді. Мал
-25-
организмінде мыстың ... ... ... әсіресе, шілде кезінде
қоспа құрамынан мыс ... алып ... ... ... ... ... ... фенотиазинге бейімделуін болдырмау және фенотиазинге төзімді
паразит түрлерін қалыптастырмау үшін қоспаны беруді тоқтатады.
Г.И.Диков, И.С.Дементьев (1978) зерттеулері бойынша, қойлары ... бойы ... ... ... ... ... ... ортасынан, шілденің ортасына дейін береді де, екі ай ... ... ... ... ... беру ... ... барлық жайылым кезеңі бойынша күнделікті азықпен беріледі, ал
Орталық Азия жерлерінде күнделікті қазаннан мамырға дейін беріледі. ... ... ... ... ... мен буаз ... да шектеусіз
береді. Қоспамен жүйелі түрде ... ... ... ... ... тұзды топырақты жерлерге жайғанда, моиезийлерден қарқынды
түрде залалданған шаруашылықтарда қозыларға ... ... ... басқа аймақтарында қоспамен аймақтың биогеохимиялық
ерекшеліктерін ескере отырып, азықтандырады.
К.А.Крюкова (1952) 1% никотин - сульфат ... ... 1% ... ... 4-5 ... ... 1 кг салмағына 3,4,5 см3 мөлшерде
беріп, сынаған. Препараттың экстенсивті тиімділігі 28,5%, ИЭ-66,8%.
Thomas, Downey, Dreadon (1956) ... ... ... болған,
M. expansa зақымдалумен асқынған қозылардың ауруының өлім-жітім дәрежесі
мысникотинсульфат ерітіндісін қолданғаннан кейін жойылған.
Е.С.Згардан (1960) ... ... ... 1,6 г ... ... аса ... екенін көрсеткен.
В.Г.Подгорный (1963) әр мал басына 0,5 г ... ... ... ... өткізген. ЭТ-83%, ИТ-88%.
-26-
Диагностика.
Аурудың ерте кезеңін анықтау үшін ... ... ж ... ... қой ... ... ететін цестодтардан алынған
антигеннің әсерін, сынамадағы малдарды иммундеу арқылы зерттеген.
В.И.Бредихина (1959) В.С.Ершов әдісімен дайындалған ... ... ... (1958) ... ... ... ерте ... анықтаудағы ең
тиімді әдіс деп, ол - 0,2 мл ... ... асты тері ... ... ... ... жасалынатын аллергиялық реакция
әдісін есептеген.
Диагнозды инвазияның пайда болу ақытын, ауру ... ... ... ... ... қою қажет. Міндетті түрде малдың күтіп-бағу ... ... ... екі ... ... аурудың болғанын немесе
болмағанын, міндетті түрде білу қажет.
Мониезиоздың диагностиксын мал ... соң, 37-40 ... ... ... болып саналады, себебі сол уақытқа дейін қоздырушысы жыныстық
жағынан жетіледі.
Я.Д.Никольский (1961) ... ... ... ... ... жуып - шаю ... ... Тірі кезіндегі диагностика
эпизоотологиялық ... мен ... ... ... нәтижелерін ескере отырып кешенді
түрде қойылады.
В.И.Бредихина, А.Шлейкус мониезийлерден жаслған белоктық антигенмен
тері ... ... ... ... (1959) пайымдауынша, Қазақстандағы малдәрігерлік
қызметшілердің бірқатары дегельмнтизация ... ... ... ... ... мыс ... бергеннен кейін, дереу артынан
глаубер тұзының ерітіндісін берген. Сол ... ... ... ... ешқандай асқыну белгілері байқалмаған. Инвазияның интенсивтілігі
төмен болған жағдайда, іш өткізгіш заттарды беру ... ... мыс ... ... мен ... ... ... тиімділіг жоғарлайтыны айтылады.
Н.Х.Шевченко (1958) мониезиоз кезінде мыс купоросының концентрациясын
2%-ке жоғарылатқанда, сонымен қатар 1% мыс ... ... ... 2 рет өңдеген жағдайда, оның 100% тиімді болатынын анықтаған.
П.В.Родионов (1960) ... ... ... ... ... 2% ... ... 1% түріне қарағнда 4 есе жоғары
болған.
Р.С.Шульц (1960) ... ... бұл ... 50000 бас қойға жүргізіліп, тексеруден өткен екен.
И.Т.Чубабрия (1955) ... ... ... қышқылды қалайыны
жоғары тиімділікті антгельминтик ретінде ұсынды. Дегелминтизация күні ... іш ... ... ... және күшала қышқылды қалайы мониезийлердің
жас және жыныстық жағынан жетілген, ересек ... ... ... ... құрамындағы күшала мал организміне оң әсерін тигізеді.
В.А.Потемкина (1953) ... ... ... ... ол малдың жалпы жағдайы мен жас ерекшелігіне байланысты ... ... тірі ... 0,3-0,4 г ... ... ... ... Дольников (1959) қозыларды мониезиоз кезінде кейбір мыс
-28-
қосылыстары препараттарымен ... ... ... ... ұсынған мыстың негізгі тұздары суда ерімейтіндіктен және дәмі ... ... тұз бен дән ... мен ... ... ... Дегельминтизацияны жабық жерде жүргізіп, бөлінген қалдықты ... ... ... ... егер ... мүмкіндік болмаса, онда емдегеннен
кейін мал бағылған жайылымды 1,5-2 жыл қолданбау қажет.
Р.А. Некипелова (КазНИВИ Том ... 1968) ... ... облысындағы
ішек-қарын және өкпе гельминтоздарына профилактикалық жұмыстар жүргізген.
Зерттеу барысында анықталғаны төмендегідей: 1) 5 ай бойы 361 ... ... ... ... ... ... - 1,7 %, тамызда -7,8%
қозы екенін анықтаған. Аталған зақымдалу ... ... 1 ай бойы ... нәтижесі екенідігін көрсетеді. Фенотиазинді
- тұз қоспасымен азықтандырылған бақылау топтағы тексерілген 282 ... ... яғни 17,3% ... анықталған. Мониезийлермен зақымдалу ... ... ... ... оны тек 2 рет ... ... ... Орталық Қазақстанда қойлардың ішек-қарын гельминтоздарына
кешенді түрде химиопрофилактикалық тәжірибелер ... ... 1) ... ... ... ... облысында малды мыс
купорос - фенотиазин-тұз қоспасымен неғұрлым үздіксіз сәуір айының екінші
жартысынан қазан ... ... ... ... нәтиже беретінін
анықтаған. 2) Малдарға құрамында тұзы бар 1% мыс ... ... ... ... ... бұл ... ... тиімділігі жоғары болатындығын көрсетті. ... жаңа ... ... ... 1-3,5% ... ... жағдайда 48-62 % құраған. Қоспамен азқытандырылған қозылардың
-29-
күнделікті ... ... 4,8 кг ... ... 3) ... ... терапия үшін тиімді зат ... ... ол ... ... резистентілігін жоғарылататынын көрсеткен.
Б.Шонов құрамында тұзы бар мыс ... ... ұзақ ... қойлардың организмі мен ішек цестодтарына әсерін зерттеу
кезінде, бұл қоспаның антгельминттік тиімділігі ... ... ... тірі ... ... егіз ... ... ұрықтандыру
мерзімінің қысқарып, қойлардың қысыр қалу дәрежесінің төмендейтінін, жалпы
айтқанда, бұл қоспаның мал ... ... әсер ... ... Некипелова 1959 жылы ... ... ... мыс ... ... ... 3 ай бойы ... оның
тиімділігінің жоғары екндігін анықтаған.
И.Х.Иргашев (1964) фенотиазині бар мыс сульфатымен азқытандырылған
қойлардың өнім беру ... ... ... ... жылдары Шымкент облысындағы қойларды мыс купорос-
тұз қоспасымен азықтандырып, бұл әдісті жоғары ... ... ай бойы ... ұзақ ... ... ... ... босатуға болатындығын көрсеткен және малдың тірі салмағы өсіп, жүн
беру көрсеткіші жоғарлайтындығы анықталған.
Озерская, Боев, ... ... ... мыс ... ... іш айдағыш заттарды берудің қажет емес екендігі анықталған. Төлді
емдегеннен кейін 2-3 ... ... ... ... болады.
Кейінгі кезде малдарға сұйық препараттарды мөлшерлеп енгізу Қазақстанда
автодозатор-ерітінді бергіш аппараты арқылы жүргізіледі ... мен ... ... стронгилаттары мен қойлардың
-30-
цестодоздарында тиімділігінің жоғары екенідігін Х.Н.Даутов, (1986),
П.И.Контов (1987), ... (1988), ... ... ... (1990) ... Абай ... Қазақстан Республикасы оңтүстігіндегі қозылардың
мониезиоздарымен күресу шараларын зерттеген. Онда ... ... ... ... ... ... ... жағдайларда қозылар мониезиозының алдын алуда минералды - ... ... ... ... Мұқабекұлының зерттеулері панакур грануляттың мониезиозге
қарсы экстенсивті тиімділігі мен интенсивті тиімділігі 100% ... ... ... ... ... ... ... қарсы экстенсивті тиімділік - 90,4% , интенсивті тиімділік -
85,8% құраған.
Фенасал және оның ... ... ... ... ... ... тиімділікті препарат болып саналады (Ф.М.Шакурова,
1975; Ш.А.Азамов, П.С.Пулатов, 1982; П.П.Диденко, 1988; Л.Е.Верета, 1992;
Т.Д.Сұлтанқұлов, ... ... ... ... ... қозылардың
мониезиозына қарсы тегалидті қолданып, оның тиімділігін анықтаған. Зерттеу
барысында анықталғаны: 25 мг/кг 90%, инвазия ... 88,9%, ... - 100% ... ... 40 ... 1 рет ... қозылардың
мониезиозында тиімді екені анықталған. Төл препараттарды жақсы көтерген.
И.А.Архипов, Е.Р.Басанов, И.Н.Аксенова ... ... ... ... ... қарсы зерттеген. Вальбазен
4,75 мг/кг интенстиімділік Fasciola hepatica ... ... ... ... Nematodirus 100% ЭЭ, стронгилат 98,8, 2,6 мг/кг-100% ... ... ... ... жалпы жағдайы көтеріледі, жағымсыз әсері
жоқ. Емделген саулықтарда дене салмағының өсуі байқалады.
И.А.Архипов паразитке қарсы іс – ... ... ... ... ... Верпанил болюстері 15-20 мг/кг мөлшерде 1
рет пероральды жолмен бергенде қойлардың мониезиозында – 100% ... ... ... ... ... атындағы
жалпы Ресейлік гельминтология институты) ... ... қой мен ірі ... ... ауруларындағы тиімділігі
анықталған. Клозальбен 4-6 мг/кг мөлшерде ... ... ... 96,4% көрсеткен. Бақылаудағы малдардың ішінен 5,5
орташа экземпляр М. expansa ... ... ... ... ... Өзіндік зерттеулер.
Шаруашылыққа қысқаша сипаттама.
"Солтан" жеке ... ... ... ... ... Үржар
ауданының Қабанбай ауылдық округінде орналасқан. Ол бұрынғы "Пленум" қой
совхозынан ... ... ... 1984 жылы ... Аудан орталығынан
110 км қашықтықта орналасқан. Жалпы жер көлемі 15 396 га. Шаруашылықтың
жерінен Тасты І, ІІ, ІІІ ... ағып ... сүт - ет ... ірі ... ет және жүн ... қой ... өсіріледі. Өзен бойында, сай - салада мойыл, қарақат, терек, ұшқат
бұталары өседі. Шаруашылық топырағының басым көпшілігі сары ... ... ... ... ... жақ бөлігі ылғалдылығы аз біркелкі қара
топырақты. Шығыс жағы солтүстікке қарай ... қара ... ... өте ... шамада. Бұл жерлер ... ... ... 15-30 ц /га ... өсуі жер ... байланысты әр түрлі айырмашылықта
болады. Солтүстікте ... ... ... ... шөп, ... мыңжапырақ, беде, қазтабан тағы басқалар.
Бұл өсімдіктердің өнімділігі құрғақ салмақта орташа мөлшері бір
гектарына 15 ... ... Бұл ... ... ... пайдаланылады. Аса
ылғалданған топырақ қабаты бар төменгі аймақтарда жайылымдық өсімдіктер
қалыптасқан. Мұнда ... ... ... ... мия, ... жатаған бидайық және т.б.
Бұл өсімдіктердің орташа биіктігі 20-60 см ... ... ... мия, жусан, ошаған бар. Бұл зиянды өсімдіктерді малдар көбінесе
жемейді. Олар мал басының өнімділігін, терісі мен ... ... ... ... және ... заттарға бай болып
келеді. Малдар кейбір иісі бар ... ... ... ... ... ... шаруашылық негізінен, ылғалы аздау аймаққа жатады. ... ауа ... ... әрі тез ... жыл ... тәуліктік температурасы күрт
өзгеріп тұрады. Қыс айлары температура -20ºС, ал ... ... ... - ... мөлшері 283 мм шамасында. Жыл бойы біркелкі жаумайды. Жылдың
жылы ... ... ... ... Қысы өте суық ... ... күндері жауған
қар мөлшерінің биіктігі 0,5-1 м. Топырақтың ылғалдылық ... ең ... - осы кез. Бұл ... ... ... өніп - ... қолайлы
жағдай туғызады.
Жер бедері жоталы - жазықты. Жел көбіне оңтүстік - шығыс ... ... ... ... ... ... ... бойынша қолайсыз болып
саналады. Аурудың жіті түріне шалдыққан мал ет ... ... бұл шара ... нәтижеге әкелмеді – жыл сайын шаруашылықта
бруцеллезге шалдыққан малдар саны шығып отырады. Қазіргі кезде ... ... ... ... Екі рет теріс нәтиже алынғанға дейін
малдардан міндетті түрде қан ... ауру ... ... бөліп алып,
сояды. Қан алу жоспарлы түрде 6 айда 2 рет жүргізіледі.
№82 ... ... ... аглютиногенді штамынан ірі қара малының
бруцеллезіне қарсы құрғақ тірі ... ... ... ... ... ... бастап енгізеді. Ұрғашы малды 2 рет егеді:бірінші рет ... ... ... рет ұрықтандырғанға дейін 2-3 ай қалғанда, бірақ
бірінші еккеннен кейін 10 ай ... ... ... сол құлақтың жоғарғы
жиегіне егіледі. Бруцеллезге егілмеген құнажындарға күзгі зерттеу кезінде
қанды ала отырып, вакциналайды. Зерттеуді ... мал ... 30 күн ... ... нәтиже алғанға дейін жүргізеді. Оң реакция берген ... ... ... міндетті түрде дезинфекция жүргізіледі. Түсік тастаған,
уақытынан бұрын ... шуы ... мал ... ... Бруцеллезге
«+» реакция берген, түсік тастап, клиникалық белгілері бар малды дереу
оқшаулап, сол ... ... ... арнайы орында, яғни жеке
профилактикалық қадағалауды және ... ... жол ... ... ... дезинфекция ретінде құрамында 2% белсенді хлоры бар
хлорлы әк ерітіндісін ... ... ... 1% каустикалық сода
ерітіндісін қолданады.
Шаруашылық туберкулез ... ... ... ... ... ... таралуынан қорғауға бағытталған. Әкелінген малдарды
30 күн карантинге қойғаннан кейін туберкулезге тексереді.
-35-
Туберкулезге шалдыққан малдарды дер кезінде анықтау мақсатында ... 2 ... ... ... жүргізеді. Зерттеуді 2 айлық жастан бастап
жүргізеді. Шаруашылық жерінде тұрып жатқан азаматтардың ірі қара ... 1 рет ... ... ... ... ... бен микроспоридиоздың жиынтық
атауы) кездеседі. Ауру қоздырушысының көзі – ауру мал болып саналады, лар
дені сау ... ... ... ... емес жанасу арқылы зақымдайды.
Тасымалдаушы факторларға қора, төсеніш, құрал – жабдық, көң және ... ... ... ... ... ... ... түрде барлық малдарға 10 күн сайын клиникалық
тексеру жүргізу қажет. Ауру және күдік ... ... ... ЛТП – ... ... ... ... Әрбір ауру мал ... 5% ... 10% ... ... дезинфекциялайды.
Шаруашылықта ірі қара малының эмфизематозды ... ... ... ... вакцинация жүргізеді. Туберкулинді қолдану
арқылы туберкулезге аллергиялық зерттеу жүргізеді.
Аталған шаруашылықта паразитарлық аурулардан вольфартиоз, гиподерматоз,
кокцидиоз, мониезиоз кездеседі. ...... маса ... зиян ... ... тынышсыздандырып, мал өнімділігін төмендетеді. Жүргізілетін
деларвациялық және дезинсекциялық ... ... ... ... ... ұрық салған орындары ... ... ... ... жүргізілмейтіндіктен, шаруашылықта
гельминтоздармен зақымдалған малдар кездеседі. Қоршаған орта ... мен ... ... ... мәліметтерді ескере отырып, төмендегілерді ұсынуға болады:
1. Міндетті түрде ... ... ... ... ... ... ... ету;
3. Гельминтозға шалдыққан малдарды бөліп алып, тәжірибеге ... ... ... ... ... ... емес ... үлкен зиян келтіреді.
Малдардың өнімділігі төмендейді, амалсыз сойылады, малдар өлім – жітімге
ұшырайды, емдік – ... ... ... ... ... ... ... жүргізілмейді. Жас
ерекшеліктерін ескере ... қора ... ... ... Дені сау ... ... бақылау үшін лабораториялық
зерттеу жүргізілмейді.
Жоғарыдағыларды ескере отырып, төмендегілерді ұсынуға болады:
1. Қора ... ... ... ... ... зат ... деңгейін зерттеу;
3. Қыс мезгілінде төлдерді ультракүлгін сәулемен сәулелендіру;
4. Витамин, концентрат, премикстерді қолдану;
5. Рационның қоректік құндылығын бағалау.
-37-
Азаматтық қорғаныс және жануарларды ... ... ... ... ... пен ... халық шаруашылығын әр түрлі ... ... мен ... ... ... ... қаруларынан қорғау
мақсатында соғыс уақытында және бейбіт өмір кезеңінде ... ... ... іс – ... ... ... бөлігі болып – азаматтық
қорғаныс ... Көп ... ауыл ... аудандағы адамдарға,
малдарға және өсімдіктерге ... ... ... ол – ... ... ... табылады.
Азаматтық қорғаныстың алдында тұрған міндеттерді төмендегідей топтарға
бөлуге ... ... және ... ... жаппай зақымдаудың қазіргі уақыттағы
қаруларынан, әр түрлі оқыс ... ... және оны ... ... өмір мен ... ... оқыс жағдайларда халық шаруашылығының
тұрақты қалыптасуына жағдай жасау;
3. Зақымдалған ошақтарда және оқыс ... ... ... ... ... ... ... – ақ, табиғат апаттарының салдарын жоюға
бағытталған шараларды жүргізу жұмыстарын ұйымдастыру.
Азаматтық қорғаныстың ... іс – ... ... жануарлар мен өсімдіктерді қорғау қызметін құру, ... ... ... ... ... саласындағы қызметкерлерді
ұжымдық, дәрігерлік көмекпен қамтамасыз ету;
2. Малшаруашылық нысандарын, азық қоймаларын, энергия және сумен ... ... салу және ... ... азаматтық қорғаныс шараларының
инженерлік – техникалық ережелерін орындау;
4. Малшаруашылық фермаларында өрт ... ... ... ... ... азық қорларын сақтайтын арнайы орындар
құру;
6. ... ... ... ... ... және ... іс ... ескеру қажет.
«Солтан» шаруа қожалығында азаматтық қорғаныс пен ... ... көп ... ... Осы ... ... қорғанысқа
қатысты жұмыстармен арнайы тағайындалған Оразбаев.К.К. айналысады, ол осы
нысанның азаматтық қорғаныстың бастығы және сонымен қатар оның орынбасары
шаруашылықтың басты агрономы мен бас ... ... ... ... ... қатысты жүргізілетін барлық іс-шаралар ұйымдасқан
тұрде жүргізіледі.
Аталған ... ... ... ... ... және байланыс, медициналық, өртке қарсы, радиацияға қарсы және
ауыл шаруашылық ... мен ... ... ... қоғамдық
тәртіпті қорғау, ... ... ... ... бұл ... нысанның бас мамандары басшылыққа алады.
Шаруашылықта әр бөлмеде малдар мен адамдарды ... ... ... ... оқыс ... қосымша авариялық шығатын
жерлер бар. Мал шаруашылық кешендерде өртке ... ... ... мен құм қоры ... ... Әр ... ... қарсы қызыл түске боялған
шелек, күрек, өрттік шлангы, өрт сөндіргіш құралдар бар.
Сонымен қатар ... ... мен ... ... жыл ... ... оқылады.
-39-
Қоршаған ортаны қорғау
Адамзаттың алдында тұрған басты тапсырма ол – табиғат ... және ... ... қолдану, қоршаған ортаны қорғау болып табылады.
Адам өзіне керектінің барлығын табиғаттан алады. Табиғат және ... ... ... екі жартысы болып табылады.
Қазіргі технологияның дамыған заманында және қоршаған ортаны қорғау мен
экология мәселесі өзекті болып ... ... ... ... Арал ... ... поигоны - мұның барлығы адамның ойламсыз
тіршілігінің нәтижесі болып табылатындығын естен ... жөн. ... даму ... «қоршаған орта» деген түсінік пайда болды. Жалпы
өндірістік кешен мен ... ... ... ... - ауа бассейні
ластануының негізгі көзі болып саналады.
Атмосфералық ... ... ... ... ... 3 ... жіктеуге болады:
1. Қауіпті заттардың түзілетін жерлерінде, олардың бөлінуіне кедергі
жасайтын өндіріске жаңа технологиялық процестерді енгізіп, жетілдіру.
2. ... ... ... және тазартқыш құрылғылар арқылы
атмосфераға зиянды ... ... ... ... ... ... отырып, зиянды қалдықтарды бірыңғай
тарату арқылы атмосфераның ... ... ...... ... ең ... ... Ол адам организмі құрамына
кіреді және барлық жануарлар мен ... ... зат ... ... ... су электроэнергия көзі болып саналады. ... ауыл ... мен ... ... қорғауға бағытталған іс-шаралар:
1. Өндірісте зиянды ағынды сулардың мөлшерін төмендетуге жағдай
-40-
жасайтын технологиялық процестерді жетілдіру.
2. ... ... ... ... ... талаптар
қою.
3. Таза суды үнемдеп жұмсап, тоғанды сулардың жағдайына және таза ... ... ... ... ... көзі – топырақ. Аталған
шаруашылықта топыраққа желдің әсерінен эрозиядан үлкен зиян келеді, яғни
топырақ ... оның ... ұсақ ... ... ұшып ... эрозияға қарсы күрес жүргізіледі, яғни ... ... мен ... ... ... жұмыстар жүргізіледі. Топыраққа
қатысты эрозиялық жоспарлар құрылып, суды ұстап қалуға жағдай жасайтын ... ... ... ... тәрізді іс – ... ... ... пайдалану аясында орманды үнемді түрде қолдану және
қорғау жұмыстары ... ... ... ... ... ... Жер ... қатаң түрде қадағалап, шабындықтың технологиялық
карта ережелерінің орындалуын ... ... ... ... Бұл қызмет мал шаруашылығы өнімдері мен мал ... ... ... ... мал ... ... ... су және
топырақтың ластануына жол бермейді. Дезинфекциялайтын заттар, пестицидтер,
тыңайтқыштар арнайы орындарда сақталады. ... ... ... ... ... ... ... жоспарлы түрде іс -
шаралар жүргізіледі. Шаруашылықта жан – жағы қоршалған көң сақтайтын орын
бар. ... ... ...... ... қолданылады.
Бұл шаруашылықта ары қарай табиғатты қорғауды жақсарту үшін келесі іс –
-41-
шараларды міндетті түрде орындауды ұсынамыз:
1. Шаруашылықтағы бас маманның ... ... ... ... ... жерін күл қоқыстан жүйелі түрде тазартып отыруға арналғын
көліктерді бөліп, оған жауапты мамандарды тағайындау.
-42-
Еңбекті қорғау және ... ... ... ... ... тұрған басты тапсырма ол – ауыр ... ... ... ... және ... негізіндегі
еңбек жағдайларын жеңілдету болып табылады. Сонымен қатар ... және ...... ... құрып, қызметкерлердің
кәсіптік ауруларымен жарақаттарын тудыратын себептерді жою және ... ... ... өндіріске енгізіп, кеңінен қолдану
қажет. Жоғарыда аталған міндеттердің орындалуы 1993 жылы 22 ... ... ... ... ... ... ... жүзеге асырылады.
Еңбекті қорғау еңбек процесі кезінде адамның денсаулығы мен ... ... ... ... ... ... ... басқару жөніндегі барлық жұмыстар кәсіпорынның
әкімшілігі арқылы жүзеге асырылады.
Мал шаруашылығындағы еңбек ... ... ... болып малдар
табылады. Мал ... ... ... құралдар мен көлікті
қолданбай жұмыс атқара алмайды. ... ... ... заттар қолданылады.
Жұмыс кезінде, яғни кәсіпорын территориясындағы іс – ... ... ... ... оқыс ... ... қарастырылып, арнайы зерттеу
жұмыстары жүргізіледі.
Техника қауіпсіздігі жөніндегі инженер жұмысшыларды ... ... ... ... ... жарақаттың алдын алу сұрақтарын
талқылайды.
Ауыл шаруашылығының мақсатына қолданылатын өндірістік ... өрт және ... ... ... ... ... ... қажет. Өрттің пайда болуының негізгі себебіне
-43-
технологиялық және ... ... ... ... ... ... Кенеттен туындаған өртті сөндіру үшін ... ... ... ... орындау барысында пайда болатын зиянды биологиялық
факторға – ауру тудыратын паразиттердің әр түрлері, ал ... ... ... препараттар, дезинфектанттар және олармен дұрыс жұмыс жасамау
жатады.
Шаруашылықта көптеген профилактикалық және ... ... ... ... ... малды бекіту орындары жоқ. Осыған орай малдан жарақат алу
қаупі бар.
Жоғарыда көрсетілген мәліметтерді қарастыра ... ... ... ... ... ... қожалығында еңбекті қорғау Қазақстан Республикасының
конституциясына орай жүргізіледі, яғни оқыс жағдайлар мен ... алу ... ... ... ... ... жеке бас гигиенасы ментехника қауіпсіздігін дұрыс
сақтамаған жағдайда, биологиялық және ... ... ... ... ... ... төмендегілерді ұсынуға болады:
1. Барлық жұмысшылар еңбек тәртібі мен ... ... ... ... түрде қадағалау қажет.
2. Кез келген істен шыққан техниканы тасымалдауға тиым салынуы қажет
Арнайы мал бекітетін орындар мен ... ... ... ... ... ... жасалу керек.
-44-
Материалдар және зерттеу әдістері.
Дипломдық жұмыс Шығыс Қазақстан облысы, «Солтан» шаруа қожалықтарында,
Семей қалалық ауыл ... ... ... ... ... ветеринариялық ... ... ... ... жыл ... әр кездерінде, әр
түрлі жастағы малдардан (қозы, саулық) әкелінді.
Қойларда M.expansa және M.benedeni тоғышарлық етеді. M.autumnalia ірі ... ... ... ... ... M.rangiferina, M.taimyrica,
M.baeri түрлері кездеседі M.mizkewithchi және ... ... ... ... аталған түрлері көбіне иеснің аш ішегінде тоғышарлық
етеді, атап ... ... - жуан ... ал ... - ... ішекте
тоғышарлық етеді.
M. expansa және M. benedeni барлық жерде тараған және жеткілікті ... ... expansa ... 1938) ... ... 1-5 м, ені 16 мм-ге дейін. Сколексі, яғни ... ... ... ... 0,4 - 0,9 мм және ені 0,7 - ... төрт ... қамтылған. Мойынының ұзындығы 3,5 - 3,6 мм.
Бунақтары қысқа және кең. Әрбір бунақтың алдыңғы ... ... ... ... ... аралық бездер орналасқан. Бұл бездер жолақтың
маңайында топталып, әр түрлі көлемдегі розетка түрінде топталған көптеген
клеткалардан ... ... ... ... 0,03 - 0,05 мм емізікшені еске
түсіре отырып, саңылау түрінде ашылады.
Бұлшық ет жүйесі екі ұзына ... ет ... ... ... - ... ... ет талшықтарынан құралады.
Экскреторлық жүйе буылтықтың барлық ұзына бойын ала отырып, бунақтардың
бүйірлері ... ... төрт ... бойы ... өзекшелерден
-45-
тұрады. Екі жіңішке өзекше дорсальды жағынан, ал екі ... түрі ... ... ... ... ... артқы бөлігіндегі көлденең
комиссуралармен бірігеді. ... ... ... ... төрт ... өзекке бірігеді де, кейінгі бунақтың артқы жиегінің ортасында сыртқа
ашылады.
Жүйке жүйесі сколексте орналасқан орталық ... және одан ... ... бойы ... ... ... Бұл бағандар экскреторлы
өзекшелерге параллель әрбір бунақтың ... ... ... ... жұп болып келеді. Жыныс бурсасы, яғни ... ... 0,22 - 0,30 мм және ені 0.07 - 0,10 мм. Ол ... ... ... ... және бунақтың екі жағына да жыныстық
клоакалар түрінде ашылады. Жыныстық ... оның ... ... ... ... де, жыныс емізікшелерін түзеді. Циррус, яғни жыныстық
мүше түкшелермен ... ... ... ... ... ... ... қабат түзіп орналасқан 150 - 327 аталық ұрық ... ... ... ... бунақтың вентральды жағында, оның ұзына
бойының орта тұсында экскреторлық өзекшелермен қатар орналасқан. Аналық без
ұршық тәрізді. ... ... ... ... Мелиса денешігі орналасқан, ал
оның артында сарыуыз ... ... ... жанында, сарыуыз
деңгейінде ұрық қабылдағыш жатыр. Кейінгісі, тарылып, қынапқа ... ... ... өзек ... ... ... қиып ... клоакаға
ашылады. Жатыр барлық бунақтарда әрбір оотиптен өте жіңішке өзек түрінде
пайда болып, ағаш тәрізді бұтақтанады да, ... ... тор ... ... ... ... да, экскреоторлы өзекшелерге дейін келіп, ортаңғы
аймақты жабады. Ұштасқан өзектер кеңейіп, ... ... Ары ... олар ... ... ... қап тәрізді жатырда
жетіледі. Оның даму барысы кезінде, онымен бір уақытта
-46-
аталық ұрық безі мен ... ... безі де ... ... ... толы бунақтар буылтықтан, яғни стробиладан ... ... еxpansa ... 3 ... ... ... ... ішкі.
Ақырғысы онкосфераны 6 эмбриональды ... ... ... ... 0,007 мм. ... ... ... тәрізді аппарат орналасқан. Ішкі
қабық мүйізшелер түзеді, олар өз ... ... ... ... ... бірігеді. Жетілген жұмыртқалардың қабықтарының арасында
түйіршіктік жоқ, ортаңғы қабық ... ... ... ... осы ... тәрізді аппарат жақсы көрінеді. Мұндай жұмыртқалар ... иесі - ... ... үшін жұқпалы болып келеді.
Moniezia benedeni (әдеби мәліметтер бойынша) сипаттамасы.
Стробила ... 2,5 - 4,0 м, ені 25 - 26 мм. Басы ірі, ... 0,8 - ... 0,9 - 1,2 мм, ... ... 1,50 - 2,85 мм; ... ... және өте
жалпақ. Әрбір бунақтың алдыңғы жиегінің дорсальды және вентральды жағында,
алдыңғы бунақпен жабылған ... ... ... ... Бұл ... ... түрінде бунақтың алдыңғы жиегінің ортаңғы ... бір орын ... ... ... ені 0,1 - 0,2 мм, ал ұзындығы ... ет ... екі ... ... бойы ... ... және ... дорсо
- вентральды бұлшық ет талшықтарынан тұрады.
Экрескреторлық жүйе екі жұп ұзына бойы өзекшелерден тұрады, екі жіңішке
өзекше - ... екі кең ... ... ... Әрбір бунақтың артқы
жағындағы вентральды өзекшелер көлденең комисураларға ... ... екі ... ... ... ... оның ... жыныс
емізікшесі шығыңқы орналасады. ... ... ... ... өтеді. Жыныс бурсасы сопақша бұлшық етті қапшық түрінде болады,
ұзындығы 0,14 - 0,30 мм. Ұрық каналы ... ... ... ұрық бездері (340-500) бунақтың ортаңғы ... алып ... ... ... ... ... ... бүйір бөліктерге
шоғырланған. Сарыуыз арасындағы кеңістік пен аналық бездің артқы жиегінде
диаметрі 0,14 - 0,20 мм ірі ... ... ... Ұзындығы 0,3 - 0,4 мм
қынап экскреторлық өзекшелерді қиып ... ... ... Ұрық ... ... басында торлы, ары қарай дамып жұмыртқаға толы қап тәрізді
болып ... ... ... ... 0,070 - 0,090 мм. ... аппараттың жалпы ұзындығы 0,063 - 0,070 мм. Онкосфера диаметрі
0,022 - 0,028 мм. ... ... ... 0,008 ... гельминтоовоскопиялық Дарлинг әдісімен жүргізілді.
Дарлинг әдісі.
Бұл әдісте Дарлинг сұйығы қолданылды. Осы ... 1 литр суға 380-400 г ... ... ... ... ... тұзды қаныққан ерітіндісін аламыз.
Бұл ерітіндіні дәкеден сүзіп, салқындатып, 1 литр глицерин қосамыз.
Жасалуы: 3-5 г нәжісті алып, фарфор ... ... 10 мл су ... ... ... осы ... ... өткізіп, центрифугалық
пробиркаға құйып, 3 минут айналдырамыз.
Осы ретте ... ... ауыр ... ... түседі.
Пробирканың үстіңгі жағындағы суды төгіп, Дарлинг сұйығын центрифугада 3
минут айналдырамыз.
Осы ретте жұмыртқалар ... ... ... ... Оның 1-2 ... ... салып, жапқышпен жауып, микроскоппен қараймыз.
Зерттеу нәтижелері бойынша әр жастағы малдарда ... ... ... ... маусымына байланысты қойлардың мониезиоз инвазиясымен залалдануы
|Жыл |Саулық ... ... | | |
| |ИЭ% |ИИ |ИЭ% |ИИ ... |10-15 |1-2 |20-40 |1-5 ... |5-8 |1-2 |10-20 |1-3 ... |20-40 |1-15 |60-90 |5-25 ... |15-35 |3-10 |40-65 |3-20 ... кесте мен сызбанұсқада әр түрлі жастағы малдардың осы ... ... жыл ... ... әр ... ... ... жасар саулықтарда инвазия экстенсивтілігі қыста 10-15%, көктемде
5-8%, ... 20-40%, ... 15-35%, ал ... ... ... ... 1-2, ... 1-15, күзде 3-10 ... ... ... ... 20-40%, көктемде 10-20%, жазда 60-90%, күзде 40-65%,
инвазия инетенсивтілігі қыста 1-5, көктемде 1-3, ... 5-25, ... ... ... ... зерттеулердің нәтижелерін талқылайтын болсақ: инвазия
интенсивтілігі көрсеткіші күз айында ... жаз ... ... ... ... ... де соған сәйкес, өзгеріп отырған. Мұнда
ересек малдарға қарағанда 1 ... ... ... ... ... ... болатындығы көрсетілген.
Аурудың, әсіресе, жаз кезінде кең таралуына негізгі себеп, ол аралық
иелерінің жаз мезгілінде тіршілік етуіне байланысты, яғни ... ... ... ... ... ... шөппен бірге
жұтып залалданады. Сонымен қатар бұл жердің климаттық ерекшелігіне орай,
яғни малдарды ... ... ... ... болғандықтан, мониезийлер ересек
малдардың организмінде көктемге дейін ... да, олар ... ... сынағанда олардың экстенстиімділігі,
интенстиімділігі анықталды.
ФЕНАСАЛ (Phenasalum) N – 2 – хлор – 4 – ... – 5 – хлор ... ... C13 H8 Cl2 N2 O4. Суда ... еритін, ашық сары түсті
ұнтақ. Ұлпалық тыныс алуды, глюкоза және ... ... ... ... ... бірақ анаэробты
гликолизді қуаттандырады. Цестодоздарға қарсы заттар ... ... ... ... ... цестодтарда бұлшық еттің салдануын тудырады,
олардың тегументін бұзады. ... тұқы ... ... жақсы нәтиже берген. Терапевтикалық индекс қойларда 50-
ге тең, соған орай ... ... ... ... ... ... ликвофен және т.б. аттармен шығарады. Үй
жануарларының цесстодоздарымен ... ... ... ... ... ... ... 0,1 г/кг мөлшерде
-52-
бергенде, 100% тиімділік көрсеткен.
Фенасал 12 бас 4 ... ... 0,1 г/кг ... берілді. Препаратты
қолданғанға дейін инвазия экстенсивтілігі 100%, инвазия интенсивтілігі 1
көру аймағында 3-15 жұмыртқа ... ... ... ... 3 ... соң, ... ... тексергенде жұмыртқалар табылмаған. Сондықтан
фенасалдың мониезиозға ... ... және ... ... ... ... кейінгі |Экстенс-ти|Интенс-тиім|
|ың |зақымдалу дәрежесі |зақымдалу дәрежесі |імділік |іділк ... | | | | |
| |ИЭ% |ИИ |ИЭ% |ИИ | | ... |100 |3,15 |100 |- |100 |100 ... г/кг | | | | | | ... Республикасының Білім және Ғылым министірлігі
Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті
Агро – ветеринариялық факультет
Ветеринариялық медицина кафедрасы
ДИПЛОМДЫҚ ... ШҚО, ... ... ... ... ... алдын алу шаралары.
Автор: В – 511 топ студенті ... ... ... Марат Мұқабекұлы
Семей – 2007 ж.
ІҮ. Қорытынды.
1. Біз зерттеу жүргізген ШҚО, Үржар ауданы, Жарбұлақ ауылдық ... ... ... ... әр ... ... жылдың төрт
мезгілінде монезиоз ауруының қоздырғышының бұрыннан белгілі екі түрі
табылды. ... M. expansa және M. benedeni ... ... ... осы ... өңіріндегі қойлардың
мониезиоз инвазиясымен залалдану деңгейі жылдың әр мезгілінде әр қилы
болатыны ... 1,5-3 ... ... ... экстенсивтілігінің ең
жоғарғы көрсеткіші жаз ... (20-40%) ... ... ал ... ең жоғарғы көрсеткіші соған орай, жаз мезгілінде (1-15
экз) байқалады. Аурудың, ... жаз ... кең ... ... ол ... ...... орибатид кенелерінің тіршілік ... ... ... ... келеді.
3. Бұл өңірде зерттеу барысында анықталғаны, мұндай ересек
малдарға қарағанда, 1 ... ... ... ауруға шалдығу деңгейі,
әсіресе, жаз мезгілінде (ИЭ 60-90%, ИИ 5-25 экз) ... ... ... Біз ... ... ... алдын алу және емдеу мақсатында
фенасал препаратын қолданып оның тиімділік ... ... ... 12 бас 4 ... ... 0,1 г/кг ... ... Препаратты
қолданғанға дейін инвазия эстенсивтілігі 100%, инвазия инетенсивтілігі
микроскоптың бір көру алаңында 3-15 экз ... оны ... соң 3 ... ... қойлардың нәжісіне капрологиялық ... ... ... ... ... ... экстенс және интенс
тиімділігі 100% екенін көруге ... ... ... ... мониезиозының алдын алу үшін төменгі көрсеткіштерді ұсынамын:
1. Мониезийлермен зақымдалудың маусымдық динамикасын
ескере отырып, қозылардың ... ... ... ... ... 4 рет ... қажет: біріншісін – маусым айының
бірінші жартысында, екіншісін – шілде айының орта ... ... ... ... ... ... төртіншісін – қыркүйек айының аяғымен қазан
айының басында, бесіншісін – малды қораға қойғаннан кейін бір ай ... Қой мен ... ... жаю ... ... шілде
айында мониезиозға қарсы химия профилактика ... бір ... ... ... өңделген тұз ... ... ... ... бір рет ... отыру қажет.
4. Жайылым уақытында қойларды фенотиазин – тұз (1:100), тотияйын –
фенотиазин – тұз ... ... ... ... ... ... әдісі бойынша) копроскопиялық зерттеулерді төменде
көрсетілген мерзімдерде жүргізу қажет: 1 жастан ... ірі ... ... ... ...... ... соң 45-50
күннен кейін; ал жаңа туылған бұзауларға – 2 рет – ... ... соң 45-50 ... кейін және екіншісін күзде малды
қораға ұстаған соң 30 күннен кейін; барлық жастағы қойларды 1 ...... ... ... ... соң 30 күннен кейін; 1 жастағы
төлдер мен ...... ... соң 35-40 ... ... ... анықталған шаруашылықтарда төлдерді ересек малдардан
-55-
7. бөліп, соңғы 3 жылда зақымдалған малдар шықпаған қолайлы ... ... үшін 1 ... ... ... ... жерлерді
пайдаланады. Ал көп жылдық шөптер егілген шабындықтарда төлдерді,
алғашқы жылы ғана ... ... ... немесе серуендете отырып қорада ұстаған жөн.
9. Жоғарыда көрсетілген іс-шаралардың орындалу мүмкіншілігінің ... ... ... және ... Төмендегі препараттарды қолдануды ұсынамыз:
фенасал - әр малға жекелеп немесе топтық азықтандыру ... ... ... ... ... мен ... 0,1 г/кг мөлшерде, әсіресе жас қозыларға 1% крахмалды немесе
5% қоймалжың суспензия түрінде 1 рет; ал ... ... ... ... ... ... жеммен бірге 0,2 г/кг мөлшерде
берген дұрыс.
феналидон – қойлардың мониезиозында жекеленген дегельминтизация
үшін ... ... ... ... ... ... сумен 3% феналидонның сулы суспензиясын шыны ыдысты дайындайды.
Препаратты малды азықтандырғанға дейін ауыз қуысы арқылы 1 кг ... 1-2 мл ... ... 1 рет ... (панакур) – қойлардың мониезиозында ауыз ... 1 рет 10 ... ... ... ...... тұтқырлығына қарай 1 литр суға 1-4 мл ... қосу ... ... шыны ... ... 1% ... ... қолданады. Мониезиймен қарқынды түрде зақымдалған
қозыларға мыс ... ... ... соң 2-5 ... іш өткізгіш дәріні береді.
мыс карбонаты – 3 ... ... мен ... береді. 3 айдан 1
жасқа дейінгі қозыларға профилактикалық дегельминтизацияның жайылымға
шығарған соң 1 ... ... ... және жайылым мерзімі уақытында
әр 15-20 күн ... ... ... ... ... үшін мыс карбонатын 3 айдан асқан қозылар мен
ересек қойларға 5% қоспа түрінде азық тұзымен бірге еркінше ... 3-
6 ... ... - 3 г, 6-12 ... – 5г, 1 ... асқан және ересек
қойларға – 7 г мөлшерде берген жөн.
тұзфенотиазинмыскупорос қоспасын (1:10:100) жайылым
маусымы ... ... ... ... жолымен
мониезиоз химиопрофилактикасы үшін Орта Азия елдері мен
Қазақстанда қолданылады.
Қазақстанның ... ... ... мерзімінің
ұзақтығына орай, қоспаны күнделікті ақпан айының ортасынан
шілде айының ортасына дейін және 2 ай үзіліс жасағаннан кейін
– желтоқсан айының ортасына дейін ... Ал ... ... ... ... ... ... қоспаны
береді, ал Орта Азия елдерінде – қазан айынан ... ... ... береді. Бұл қоспаны барлық жастағы қозылар мен ересек қойларға,
соның ... буаз ... да ... берген дұрыс. Мониезийлермен
қарқынды түрде зақымдалған шаруашылықтар мен ... ... ... жүйелі түрде азықтандыру мүмкін ... ... ... ... ... ... ... Е.М.Матевосян, С.О. Мовсесян «Цестодозы животных» Москва – ... М.Ш. ... А.А. ... Н.Е. ... А.И. ... П.И. ... ... «Паразитология и инвазионные болезни животных». Москва –
«Колос», 2002г.
3. М.М. ... ... и ...... ... овец и
ангорских коз на востоке и северо – востоке Казахстана, меры ... ... ... ... ... ... Х.И. Егизбаева, М.К. Мустафин, М.М. Искаков, Ж.М. Исимбеков
«Паразитология и инвазионные болезни ...... ...... Ф.А.Терентьева., А.А.Маркова «Инфекционные и инвазионные болезни овец и
коз» Москва, 1951
6. Ф.А.Терентьева., А.А.Маркова., М.Д. Полыковского ... ... ... Л.П. Дьяконов., И.В. Орлов., И.В. Абрамов «Паразитарные болезни сельско
... ... ... ... ... М.И. Кузнецов «Аноплоцефалятазы жвачных животных».Москва «Колос», 1972.
9. Г.А. Котельников «Диагностика ... ... ... ... В.А. ... ... с кишечными цестодазами животных». Москва
«Колос», 1973.
11. А.А. ... ...... ... домашних и
-58-
диких животных» Основы цестодологии, Том 1. 1951.
12. П.П. Вибе «Изучение экономического ущерба от ... коза и ... ... и ... ... их ... ... дис, Самарканд 1961.
13. Плиев.А.К. «Сезонная динамика ... ... в ... подсобных
хозяйствах на юге Казахстана» ІІ Матер. межд. научно – ... ... - 2003, с ... Е.Е. ... ... ... ... Москва «Колос» 1968.
15. Н.В. Демидов «Гельминтозы животных», ... ... ... ... ... гельминтозов сельско
– хозяйственных животных к 90 – летию К.И. Скрябина». Алма – ... ... ... ... Сейдуалиев.М.А «Оптимальная дозировка при
аноплоцефалятозах ценурозе овец и сроки хранения панакур – ... ... ... ... ... - 1999.
18. А.М.Петров., Л.А. Лосев., Т.С. ... К.А. ... ... мониезиоза и диктиокаулеза овец» // Ветеринария 1944.
19. Згардан.Е.С. «Анаплоцефалятозы овец в ... ... ... 1962.
20. Алиев.А.К., Жумаханов.Б. «Влияние вольного скармливания минерально-
солевой смеси в ... с ... на ... ... ... // «Вестник сельско-хозяйственной
науки Казахстана» Алматы - 2003.
21. Е.М. Матевосян ... ... ... ... и ... ... ... на разных стадиях имагогонии» - «Труды ВИГ» ... том ... Л.А. ... ... овец». Докторская диссертация МВА 1940.
23. С.Д.Ульянов. «Некоторые вопросы патологии кишечных цестодозов у овец и
групповые методы дегельминтизации». // Тезисы ... о ... ... конф по ... в г. ... ... Алиев.А.К., Жумаханов.Б. «Новые антгельминтики при мониезиозе ягнят».
Инф листок ... ЦНТИ ... 2002, ... ... «Экология орибатидных клещей промежуточных хозяев
аноплоцефалят в ... ... ... Канд ... ... - ... М.В. Альков. «К эпизоотологии мониезиоза жвачных». // Ветеринария
1971, ... ... ... пустно – пастбищной зоны Узбекистана и их
значение в эпизоотологии ... ... ... ... А.Қ. ... ... облысындағы жеке фермерлік шаруашылықтарында
қозылардың мониезиозбен залалдану ... // ... 70 ж ... ... – практикалық конф. Материалдары. Орал - 2002.
29. Султанкулов.Т.Д., Алиев.А.К. «Профилактика аноплоцефалятозов овец ... ... // ... ... ... ... ... Жұмаханов.Б. «Альбендазолдың дәрілік түрлерінің қой
мониезиоздарына қарсы антгельминттік әсері». // Жаршы, Алматы, 1999, ... ... ... ... ... активность дексуфена,
метионафта и фенадека при мониезиозе ягнят». // ... ... ... ... ... 2002, С. ... В.М. ... В.В. Степанов., В.Н. Муравзов «Инфекционные и
инвазионные болезни молодняка крупного и мелкого рогатого ... ... - 272 ... ... и др. ... и инвазионные болезни сельско-
-60-
хозяйственных животных», Москва, «Колос» 1980.
34. ... ... ... ... 1993, ... Искаков.М.М. «Паразитоценоз эймерий и мониезий овец». // В ... ... ... ... 1989, С.67-70.
36. Искаов.М.М., Дюсембаев.С.Т. «Паразитоценозы овец и меры борьбы с ними»
// Тез. Докл. Всес.науч.конф., ... ... ... ... им. Н.М. ... - ... 1991, - ... Искаков.М.М. «Меры борьбы с ... ... // ... ... ... посвященный 150-летию Абая Кунанбаева,-
Семипалатинск, 1995, - Ч.1.-С.70-72.
38. Предварительный ... ... ... №3277. ... ... ... эймериомониезиозной инвазии овец». //Искаков.М.М.
Семипалатинский ЗВИ. – 940133.1-Заявлено 02.02.94; ... 1996. ... ... ... Антгельминтные средства при мониезиозе
овец. «Ветеринария» №10. ... ... L, ... E. “Эффективность панакура при мониезиозе
крупного рогатого скота и овец» // Ветеринария 1984 №2.
-61-

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Ауески және лептоспироз аурулары3 бет
Паразит. Паразиттің өмірге адаптациялану типтері6 бет
Паразитизм, оның таралуы және пайда болуы36 бет
СПИД және оны болдырмау сақтану жолдары15 бет
Халел Досмұхамедов 13 бет
Қыз баланың, бойжеткеннің, әйелдің гигиенасы23 бет
«бұзау аусылы ауруына қарсы ветеринариялық-санитариялық іс-шаралар»37 бет
Үй жануарларының жұқпалы аурулары79 бет
1)вирустық аурулардың спецификалық алдын алу.вакцина дайындау принциптері.адьюванттар,иммуномодуляторлар 2)құтырық,аусыл,шмалленберг,блютанг ауруларының диагностикасы және алдын алу шаралары21 бет
Аусыл ауруы8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь