Симментал тұқымына жататын сиырлардың асыл тұқымы және өнімдік көрсеткіштері

ЖОСПАР

Кіріспе 3
І. Зерттеу жүргізілген орын, мәліметтер мен зерттеу әдістері. 5
1.1 Зерттеу жүргізілген орын 5
1.2 Мәліметтер 8
1.3 Зерттеу әдістері 9
ІІ. Әдебиетке шолу. 11
ІІІ. Симментал тұқымына жататын сиырлардың асыл тұқымы және
өнімдік көрсеткіштері 33
3.1. Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды сиырлар мен тайыншарлардың жастық, кластық құрылымы және өнімділік
көрсеткіші. 33
3.2 Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды бұқалардың
мінездемесі және табынның гинекологиялық құрылымы 42
3.3 «Багратион.2 шаруа қожалығындағы симментал тұқымына
жататын ірі қара малдың саны мен өнімділігінің жоспары 61
3.4 Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды ірі қараларды азықтандыру 64
ІV. Экономикалық тиімділігі. 67
Қорытындылар мен ұсыныстар. 68
Пайдаланылған әдебиеттер. 70
        
        ЖОСПАР
Кіріспе
3
І. Зерттеу жүргізілген орын, мәліметтер мен зерттеу әдістері.
5
1.1 Зерттеу жүргізілген ... ... ... ... ... ... Симментал тұқымына жататын сиырлардың асыл тұқымы және
өнімдік көрсеткіштері
33
3.1. Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды ... ... ... ... ... және ... Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды бұқалардың
мінездемесі және табынның гинекологиялық құрылымы
42
3.3 «Багратион-2 ... ... ... ... ірі қара ... саны мен өнімділігінің жоспары
61
3.4 Симментал тұқымына жататын асыл тұқымды ірі қараларды азықтандыру
64
ІV. Экономикалық ... мен ... ... мен фото ... ... қамтамасыз ету үшін ірі қара шаруашылығың маңызы
өте зор. Себебі сүт өнімі оның 99 ... ал ірі қара мал оның еті ... ... ... ... ірі қара ... терісі де жеңіл өнеркәсіп
шаруашылығында көп қолданылады, әрі ірі ... қиы егін ... ... ... ... тыңайтқыш ретінде кеңінен
пайдаланылуда.
Ғылыми техниканың ерекше дамуына байланысты ірі қара мал ... ... әрі одан ... ... де көбеюде.
Ал, кейінгі жылдарда ірі қарамалдың тұқымдарының асылдануын ерекше
көрсеткен жөн, ... ... ... асыл ... ірі қара ... табиғи аймақтарда жақсы бейімделген. Оған ерекше әсер еткен
селекция ... ... ... селекцияның дамуына генетика,
биотехнология ғылымдарының негізі мен электорнды-есептеу ... ... зор ... мал ... ... ... іштей мамандыру арқылы, әрі осы
саланың интенсивті жолға көшіуіне байланысты ерекше дамуда.
1995-2005 жылдар аралығына ... ... ... ... ... 700-800 ... дейін көтеру көзделініп отыр, ол үшін: мал ... және ... ... ... қажет, ал ірі
қарадан алынатын ет өнімін, әр ... ... 30-40% ... ... ... АҚШ-тан әкелінген голштинфриз ірі қарасын жергілікті ірі
қарамен ... ... ... сиыр ... ... будандастырылған малдардың санын 2005 жылға дейін 35% көбейту
белгіленіп тұр. Осы жұмыстың арқасында кейбір асыл тұқымды мал ... 8-10 мың ... ... сүт алу межеленуде, ал бордақыланатын
малдардың тәулік салмағы ... г. ... ... ... ... ... сүтті, сүтті-етті және
8 – етті ірі қарасының асыл тұқымды ... ... Айта кету ... ... тұқымды ірі қараларының көпшілігі жаңа өнеркәсіпті технологияға
бейімді емес. Сондықтан ... ... ... және ... ірі қара малының жаңа асыл тұқымдары шығарылуда.
Республкамыздың 2391 шаруашылығы ірі қарамалын өсірсе, ... 250 ... сүт ... ... ... ... ... ірі қарамалының саны 9,2 млн-нан асты.
Ірі қарамал шаруашылығының нәтижелі дамытудың ерекше жолы, бұл ... ... ... ... әрі әр ... ... ... және жұп таңдау тәсілдерін молынан қолдану, мал азығын молайту,
мал ... ... ... ... саналады.
І. Зерттеу жүргізілген орын, мәліметтер мен зерттеу әдістері.
1.1 Зерттеу ... ... ... ... ... ... Ұлан ... Привольное ауылында
орналасқан «Багратион-2» шаруа қожалығында дипломдық ... ... ... ... ... ... мәліметтер жинадым.
«Багратион-2» шаруа қожалығы 2002 жылдың 22 маусымында «Багратионовски»
племсовхозының негізінде құрылған. Ал ... ... 1955 ... ... ... нәтижесінде құрылған. 1971 жылы Қазақ ССР-нің
ауыл шаруашылық министрлігінің бұйрығы бойынша ... ... ... ... асыл ... ... қатарына кіргізілді.
2003 жылы «Багратион-2» шаруа қожалығына қазақтың ақбас тұқымы бойынша
асыл тұқымды завод ... ... ... ... бөлігі Ұлан ауданының
солтүстік батыс жағында орналасқан, ұзындығы батыстан шығысқа – 25 ... ... және ... жағы Семей аймағымен шектеседі.
«Багратион-2» шаруа қожалығының орталығы Өскемен қаласынан 100 км, аудан
орталығынан 45 км қашықтықта орналасқан «Привольное» ауылында ... ... ауа ... ... және ... ... ... Қысы ұзақ және қатты, жазы қысқа, құрғақ ... ... ... ... ... ... көп. ... мәліметтері бойынша жыл ішінде 10-14 ... ... ... 8-16 м/сек жел болатын күндер саны 140-160 күн. ... ауа ... 1-3 ... ... ... ... ... мөлшерішамамен 180-230 мм арасында. Жылдар бойынша салыстырсақ жауын-
шашын мөлшері әртүрлі, құрғақ жылдары жақсы жақсы жылдармен ... есе аз ... ерте ... ... шық түсу ... ... ... жартысында,
кей жылдары тамызда да болады. Қар желтоқсанның бірінші жартысында түседі,
қыс ... оның ... ... 30-40 см жетеді, кей қыстарда 5-тен 80 см
дейін. Жиі ... ... ... ... ... үрлеп алып кетеді, оған
қарсы тоғайлар отырғызылған.
Топырақтың түсі қара-қоңыр, егістікке жарамды, бірақ сапасы ... ... және ... ... ... көрсетілген.
1-кесте. Жердің көлемі және қолданылуы
|Алқап атауы ... га ... жер ... шаруашылық |
| | ... % ... % ... жер ... |29000 |100 |Х ... ауыл ... |28500 |98,3 |100 ... | | | ... ... ... |9000 |31,0 |31,6 ... |1500 |5,2 |5,3 ... |18000 |62,1 |63,2 ... ... ... ... жер ... 98,3 % ауыл шаруашылық
алқаптар құрайтынын көреміз, оның 31% -егістік, 5,35%-шабындық және ... ... ... ... ... малды жайып-семіртуге жақсы
мүмкіндік береді
Сонымен қоса, шабындық жердің жетіспеушілігінен, жайылымның біраз бөлігін
қысқа шөп ... ... 9000 га ... жер ... өндірудің жақсы
жүзеге асуына мүмкіндік туғызады. Егістік ... ... үшін ... өте ... элита тұқымдарын сатып алады. Олар жергілікті
табиғи-экономикалық жағдайларға жақсы бейімделген және жақсы ... ... ... алып ... 60 га ... саябақтар
орналасқан. «Багратион-2» шаруа қожалығынвң негізгі өнімдік бағыты – мал
шаруашылығы болып табылады. Ол ... ... ... ... 50-65% ... ... көп ... ет және сүт-ет шаруашылығы құрайды (99%).
Қосымша салалар ретінде жылқы ... және түйе ... ... ... – селекцияланған етті ... ... және ... ... ... ... Негізгі асыл тұқымды
өнім болып қазақтың ... ... малы ... Симментал тұқымының
малдары да асыл тұқымды болып келеді және одан Өскемен қаласының халқына
қажетті сүт ... ... ет, ... ... үшін және мал ... ... қамтамасыз ету үшін ... Жабе ... дон ... ... ... ... 2004 жылдан бастап өсіре бастайды,
қазіргі уақытта 20 бастай түйе бар.
Өсімдік шаруашылығына келетін ... ... ... ... тұқымдас,
күнбағыс, тамыр-түйнекті және ... ... ... ... ... зор үлесін астық және бұршақ тұқымдас өсімдіктер
алады.
Мал шаруашылығының және ... ... ... өңдейтін келесі
цехтары бар:
1. колбаса дайындау цехы
2. сүт ... ... ... өңдеу цехы (диірмен)
4. күн бағыс тарту цехы
5. мал сою цехы
Қазақтың ақбас тұқымды жас ... ... ... ... ... ... ... қалған малдар 350-400 кг
салмаққа жеткенше бордақыланып, сойып, нарық бағасымен сатылады.
Симменталды ... ... ... бұнда малдар жасы ... ... ... ... ... жоғары және І сортты ұн өндіріледі. Ұнды ... ... ... ... ... ... бие сауу жұмысы жүргізіле бастады. ... ... ... , ... ... ... өткізіледі.
1.2 Мәліметтер
Тәжірбие зерттеу жұмыстары Шығыс ... ... Ұлан ... ... қожалығында жүргізілді. Тәжірбие жұмысы Симментал
тұқымына жататын асыл ... ... мен ... ... ... осы шаруа қожалығында орналасқан Симментал тұқымнына ... ... ... ... ... және тайынша-торпақтар алынды. Тәжірбие
жұмысын ... ... ... ... ... ... шаруашылықта
орналасқан Симментал тұқымына жататын ірі қара малдың жасына және жынысына
байланысты мал ... мен, ... ... ... мал ... сауын сиырлар орналасқан кешендерде зерттеп қажетті мәліметтер
жинақтадым. Кешенде ... әр ... ... ... ... қандай әдіспен ұстайтынын анықтап, кешендегі орналасқан сүт
құбырларымен, азықты ... және ... ... ... ... сауатын құрал-жабдықтарды көрдім. Сонымен қоса жасына ... ... әр ... ... ... ... тұқымына жататын
ірі қара малды азықтандыру әдісі және жүйесімен ... ... ... ... байланысты әр түрлі топқа жататын тайынша торпақтар мен
бұзаулардың орналасқан қораларымен жеке жас бұзаулар орналасқан ... ... ... ... ... екніші маусымда Симметал тұқымына жататын асыл ... ... ... ... дипломдық жұмысқа
қажетті мәліметтер жинақтап алдым. Оның ішінде мыналар бар: ірі қара ... ... және ... ... ... мен ... ... сауын маусымына байланысты ... ... ... және ... кезеңінің ұзақтығы, тірі салмағы, сүт
өнімділігі, аналық ... ... ... ... ... әр бір
кезеңдегі тірі салмағы жөніндегі көрсеткіштер; асыл тұқымды бұқалардың
гиникологиялық құрлымы; соңғы бес ... ... ... ... 15 ... шаруашылықта пайдаланған бұқалардың мәліметтері және ... ... шеше ... сүт ... жөніндегі мәліметтер;
Симментал тұқымына жататын ірі қара ... ... 4 ... ... Осы ... ... әр бір ... бойынша кестелер
құрып, оларға тиісті анализ жасадым.
Тәжірбие жұмысының үшінші маусымында «Багратион-2» шаруа ... ... ... ... асыл ... ... ірі қара ... азықта тұрған сиырлардың сауын маусымына байланысты алдағы 5 ... қара ... ... өсуі және ... тірі ... сүт ... өсу ... жасадым. Сонымен қоса ... ... ... және ... ... ... арналған тайынша торпақтардың
5 жылдық жоспарын жасадым.
1.3 Зерттеу әдістері
«Багратион-2» шаруа қожалықтарындағы Симментал тұқымына жататын ірі ... ... ... және ... ... физиологиялық жағдайына,
сауын маусымына байланысты қажетті мәліметтер ... ... ... ... ... ... орналасқан табынына байланысты
кестелерге жинақтап зоотехникалық ... ... ... ... ... ... ... жасадым. Ірі қара малдың асыл тұқымды және
өнімділік қасиетін ... ... ... ... ... үшін
алдымен зоотехникалық есепті жолға қою керек. сүт бағытындағы ... ... ... сүт ... әр сиырдан сауылған сүтті есепке алу ... ... ... осы ... әр бір он ... әр ... ... есепке алу өте маңызды жұмыс. Сондықтан осы шаруашылықта әр
бір он ... әр ... сүт ... ... және ... ... алып отырады. Осы методиканы қолданып әрбір сауын сиырдың бір ... 305 ... ... маусымындағы сауылған сүтін есепке аламыз. Сауын
маусымы қысқа болған жағдайда бірақ толық ... осы ... ... сауылған сүт толық есепке алынады.
Шаруашылықта экономикалық көрсеткіштерді ... үшін ... жыл ... сүтін есепке алады. Оны сол жылы азықтандырылған сиырлардың орташа
санына бөледі. Ондай ... ... ... үшін сиырлардың жыл бойғы азық
күн санын, ... ... сиыр ... сол айдың күніне көбейтеді де, шыққан
азық күн ... 365 –ке бөлу ... ... ... ... ... ... орташа майлылығын анықтау
үшін айына бір рет әр ... ... ... ... қажет. Соның
арқасында әр айдағы сауылған сүттің мөлшерін сүтін майлығына көбейтіп ... ... ... ... Әр ... бір ... сүттің қосындысын
жинақтап 305 күндік сауын мусымдағы бір пайыз сүтінің жинтығын ... ... ... келе ... ... бір пайыз сүтін жиынтығын жалпы
сауылған сүттін мөлшеріне бөлеміз де, сауын ... ... ... ... ... қара малдың тірі салмағын жылдық бонитировка ... ... ... жеке ... ... ... ол үшін ... малды жеке-жеке
өлшейтін арнайы таразылар бар. Өндірістік ... ... ... ... ... өзім қатыстым. Жылына бір рет ... ... ... ... ... ... бонитировкадан өткізіп қорытындысын жасап
тиісті құжаттарын толтырады. Малдың бонитровкадан ... ... ... ... ... таразыдан өткізіп өлшейді.
ІІ. Әдеби шолу
Мемлекеттік асыл тұқымды мал заводы өзінің сиыр табынын ... одақ ... бір ... ... төл өсіру, өз табынын өзінің
төлімен толықтыру, әрі асыл тұқымды ... мен асыл ... ... ... ... Бұл ... негізгі жұмысы асыл тұқымды
төл өсіру және оны басқа шаруашылықтарға сату. Бұл шаруашылықта малды таза
өсіру және ... ... ... ... Ал, өз ... асыл ... мал ... малдарымен толықтырады, әрі осы мал
заводымен бірігіп өз табынын асылдадырады.
Асыл тұқымды мал фермасы әрбір колхоз бен совхозда болады, оның ... ... асыл ... мал ... өз ... асыл ... ... ,ал асыл тұқымды артық төлін басқа колхоздар мен совхоздарға
сату.
Әсіресе асыл ... мал ... мен асыл ... колхоздың
фермаларын, мемлекеттік асыл тұқымды мал станцияларын ашудың да ірі ... ... ... өте зор ... сонымен қатар малды асылдандыру
ғылыми ұйымдары және ... ауыл ... оқу ... ... ірі қара ... әр ... ... жоспарларының,
әр түрлі көрмелер ұйымдастыруының да маңызы өте зор ... ... ... ... ... ... ... қазақтың ақбас, әулиеата, кавказдың қоңыр т.б. ірі қара ... ... Оған көл әсер ... ірі қара сиырларын өте жоғары
сапалы асыл тұқымды бұқаларының ұрықтарымен қолдан ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік жоспарлау жұмыстарымен
ұштасып жатты.
Арзуманян Е.А., Бегучев А.П., Соловьев А.А., ... Б.В ... ... қара мал ... асылдандыру жұмысын бұрынғы ССРО ауыл шаруашылық
және азық-түлік миністірлігі өзінің республикалық, өлкелік және ... ... ... арқылы атқарады. Негізгі ғылыми методикалық
жұмысты және ... ... ... ... ... ... бұл ұйым бұқалардың ұрығының ... ... әрі ... ... ... Бұрынғы Одақ бойынша барлық ғылыми ... ... ... ... және ... оқу орнының ғалымдарына
селекциялық жоспар, сүтті сиыр ... жаңа ... ... Ә. пікірінше ірі қар малын асылдандыруда мемлекеттік мал
асылдандыру станциясының маңызы өте зор. ... ... ... ... ... ұрпақ сапасы бойынша бағалау, ірі қараны ... асыл ... мал ... асыл тұқымды мал совхоздарында және асыл
тұқымды мал фермаларында бұқаларды қолдану жоспарларын жасауда.
Сонымен ... ... ... ... ... ... және
асылдандыру жұмысының есебін, асыл тұқымды ірі қараны ... ... ... айналысады.
Қорыта келе, ірі қара тұқымын асылдандыру – мал ... ... ... ... Мал ... асылдандыру өте қажетті де күрделі
іс. Ірі қара ... ... ... ...... және ... ірі қара ... сүттілігін, сүттің сапасын, тірі салмағын
арттыру.
Ірі қара шаруашылығында мал өсіру үшін екі ... әдіс ... – таза ... ...... ... ... Бұл екі әдіс
біріне–бірі өте байланысты. Тек біреуін ғана ... ... ... жету
қиын. Малды таза өсіру әдісі, ... асыл ... мал ... Ал, ... ... екі әдістің екеуі де қолданылуы
мүмкін. Таза өсіру әдісі көбінесе бір тұқымның ірі ... ... ... ... ... жаңа асыл ... мал шығарарда
кеңірек пайдаланылады.
Таза өсіру әдісінде бір тұқымның ірі қараларын сол ... ... ... ... симментал тұқымының ірі қараларын симментал
тұқымының бұқаларымен шағылыстырып, ешбір ... ... ... ... ... – сол ... өз ара тұқым қуалаушылық заңдылығын
одан әрі ... ... ... ... ... әрі ... шаруашылыққа
пайдалылығын дамыта түсу.
Бегучев А.П., Безенко Т.П. былай дейді, таза өсіру әдісі асыл тұқымды
малдарды одан әрі асылдандыру ,сол ... ... ... ... құрылысының ерекшеліктерін онша өзгертпеу үшін керек. Ірі қаралар мен
бұқалардың ... ... ... ... ... онда алға қойған
мақсатқа жету ... ... таза ... ... ... ... сол ... мен бұқалардың тұқым қуалаушылық қасиеті дамып жетілгендігін, әлде
жетілмегендігін білу керек.
Малдардың тұқым қуалаушылық қасиеті ... ... онда таза ... ... нәтиже береді. Оны кейінгі өсіп келе жатқан төлдерден байқауға
болады. Бұл тұқымның кейінгі ұрпақтары, ата-аналарындай өнімділігімен ... ... ... асып ... онда таза өсірудің өте нәтижелі болғаны.
Тұқымды таза өсірудің жолы линиялы одан әрі ... ... ... ... ... ... Линия дегеніміз - өнімділгі мен ден
құрылысы жөнінен ата-тегіне ұқсас ұрпақ ... ... ... – аналары
арқылы арқылы құрылады.
Шағылыстырып өсіру ... ... ... қан ... ... ... деп бөлінеді.
Будандарда түрлі тұқымдарды бір-бірмен шағылыстырады. ... ... ірі ... ... ... ірі қарасы тұқымының бұқаларымен қашырады.
Міне, солардан туғандар бұдан ... ... да, бұл ... ... деп ... Бұны бір асыл ... жақсы қасиеттерін екінші
тұқымға беру үшін қолданады немесе екі тұқымның ... ... ... ... басын біріктіріп, бір тұқымнан ... үшін ... деп ... ... ... ... ... айтады. Іріктеген
оның сүттілігіне, сүтінің майлылығына, тірілей салмағына, сүйек ... ... ... ... өсіп жетілгіштігіне, жақсы ұрпақ
беруіне және денсаулығына қарайды.
Сүтті тұқымға жататын ірі қаралардың ең негізгі беретін ... ... ең ... ... ... ... ... Демек, тұқымға
сүтті ірі қараларды таңдап алу ... Ірі ... ... ... ... ... ... оны тәжірибе жүзінде сынап
көрген дұрыс. Өйткенмен кейбір сүтті ірі қараның ... өзі ... ... ... ... Ал, ірі қаралардың сүтті болуы тек тұқымына ғана
байланысты ... ... ... ... ... ... келесі қашыру мезгіліге және суалу мезгіліне де байланысты.
Ал Всяких А.С., ... Р.С., ... С.П өз ... ірі ... ... танысу мен қатар, сауылып жүрген ірі қара болса, оның
беретін сүті, ... ... ... ... де көру ... Өйткені
ірі қараға дұрыс баға берудің ең сенімді жолы – оның беріп ... ... Ол ірі қара ... бұрын қанша сүт бергендігін білу керек. Егер ірі
қара жылма-жыл сүтті тұрақты берсе ... ... сүті ... ... ірі ... ... екені күмәнсіз.
Сақа ірі қараларға қарағанда жас ірі қаралардың сүті кемдеу ... сүті ... ... ... ірі ... ... сүті ... артып отырады.
Ірі қараның сүт өнімін тексергенде сапасын да еске алу ... ... ... ... солғұрлым маңызды болмақ. Майлы сүттен май да ... ... осы ... ... ... ірі ... сыртқы
сымбатына да көп көңіл бөлінеді. Сыртқы пішініне, сымбатына ... ... ... тұқымға әлде етті тұқымға жататындығын немесе сүтті-етті
және етті-сүтті ... ... ... ... ... ірі қараның баға берерде, әуелі оның тұла бойы көрінісін,
мүшелерінің ... ... ... ... шолып өтеді. Сонан соң
денесінің әрбір бөліміне, мүшесіне жеке-жеке баға береді.
Сауын ірі қара ... ... ... ... ... қарағанда бөксесі
едәуір дамыған, сүт бездері мен кеудесінің орта бөлігі жақсы дамыған болса
сүттілігі жақсы деп бағалауға ... ... ... ірі ... ... үлкен және аумақты, сауып
алғаннан кейін жақсы қайтады. Желіннің пішіні ... ... ... ... ... бөлімдері де жақсы дамыған. Емшектерінің ұзындығы
мен жуандығы орташа, ... ... кең ... ... ... ... ... салыстырғанда бұлшық еттері, кеудесі, шел ... ... ... Дене ... сүйірлеу, сүйек ... ... ... бөліктері білініп тұрады. Бүкіл тұрқы сопақшалау, ал
артқы жағы аз кем жуан. Басы біршама ... және ... ... ... әрі
жіңішке. Арқасы тақтайдай жалпақ, түзу және ... ... жағы ... ... кем, ... ... ... жіңішке түзу. Буындары айқын көрініп
тұр , тұяқ бітісі мықты.
Міне, сүтті тұқымға ... ірі ... ... қарап баға бергенде
осы жағдайларға көңіл бөлу керек. Егер осы ... ... ... ... ... ... сырт ... кемістіктеріне де көңіл бөлген
жөн. Ондай кемістіктер болса, ұрпақтарына таратпауға тырысу керек.
Ірі ... ... ... болмауы керек: қайқы белдігі, немесе
шойқы белдігі, тар бөкселігі, тірсегі қағысқан, имек немесе ... ... аяқ. ... желін, теріс емшек және тағы сондайлар.
Вернигор В.А. Сыртқы ... ... ірі ... ... ... еске алу ... және денсаулығына, салмағына, конституциялық
мықтылығына мұқият қарау керек, әрбір малға ... баға ... ... ... ... қуалаушылық қасиеті жоғары белгілеріне, оның сүтінің
майлығы мен белогы, сауу жылдамдығы, етінің жұмсақтығы, ... ... және ... ... ... ... Бұл ... тұқым қуалаушылық коеффиценті 0,50 асып тұр. Ал, сиырдың
сауу маусымының, суалау мерзімінің, тәулік ... ... ірі ... ... сырт ... ұша шығымының, өнімге шыққан мал
азығының тұқым қуалаушылық коэффиценті 0,2-0,5 ... Ал, өте ... ... ... ... бұзаулағаннан келесі бұзаулағанға дейінгі
уақыт,сиырлардың бұзаулағыштық қасиеті, өмірінің ұзақтығы.
Тұқым қуалаушылық коэффициенттің жоғарғы болуы ол ірі ... ... өте ... ал ... ... ұрпағына берілетін
генетикалық көрсеткіштердің көптігін ... Ал, ... ... ... ол ... жағдай. Бір тұқымнан шыққан әр
сиырдың сүт ... ... ... ... ... ... коэффициенттің жоғары болуы сұрыптауға өте тиімді, ол
арқылы әр ... ... ... ... ... ірі қара ... маңызы зор. Қайталау коэффициенті деп
бір ұрпақтан екінші ... ... ... ... ... ... коэффициентін бір көрсеткіш бойынша бірнеше жыл бойы
корреляциялық байланысы арқылы ... ... ... ... ... ... жұмыстың жоғары гәтижелігін көрсетеді.
Профессор С.А. Рузанский бойынша 1-ші, 2-ші, 3-ші ... ... ... бойы ... ... коэффициенті 0,49-0,66 жетсе,
сүттің майлылығы 0,5-ке жеткен. Ірі ... ... ... ... ... ... ... коэффициенті 0,19.
Корреляция – дегеніміз малдың бір өнім ... ... ... ... өнім ... тығыз байланыстығын айтады, әрі сол
өнім ... ... ... екіншісінде өзгеруін көрсетеді.
Корреляция болса, онда малдың бір өнімінің ... ... ... ... ... ал ... ... болса, малдың бір өнімі көбейсе екінші
өнімі азаяды.
Дегенмен сиырлардың тірілей салмағы мен сүтінің арасындағы ... ... ... келмейді. Малдың тірілей салмағы өскен сайын, оның сүті ... ... ол ... ... ... бір мөлшерге дейін, сосын барып
керісінше болады. Көптеген ғылыми деректер ... ол ... ... сиырдың сүті мен сүт майлылығының ... ... ... ... үшін ... зор. Асылдандыру жұмысы уақытында
малдардың сүттілігі және сүтінің майлылығы бойынша сұрыптау және ... ... ... онда бұл ... ... байланыста
теріс корреляция болуы мүмкін, себебі сүт өнімінің ... ... ... ... ... мүмкін. Бірақ та мұндай байланыс корреляциясы
әр ірі қараның тұқымында әр ... Қ. ... атап ... бұқаларды бағалау және сұрыптаудың
бірнеше сатысы бар. Оның ең алғашқысында шығу тегі ... ... ... ... ... және ... әкесінің ұрпақ өнімі т.б. еске алынды.
Екінші сатыда іріктеліп алынған ... ... сырт ... ... ... көп ... ... Үшінші сатыда бұқаларды ұрпақ сапалары
арқылы бағаланды. Сүтті сиыр шаруашылығында әсіресе ұрпақтың сүт ... еске ... ... ... ... уақытта сүтті және сүтті-етті ірі
қара шаруашылықтарында бұқалардың ұрпақтарын ет өнімі бойынша да бағалайды.
Мысал ретінде Светоч 9715 атты ... 18 ... ... атты асыл
тұқымды мал заводында Тамбов облысы бойынша ... ... ... орташа сүті 3625 кг, ал сүтінің майлылығы 3,88% жетсе, ол ұрпақ
құрдастарыменсалыстырғанда 473 кг ... ... Л.К. ... және Ф.Ф ... ілімі бойынша 358 бұқаның
ұрпақтарының орташа сүт өнімдерінің көрсеткіштері 3500-4000 кг ... ... 180-і (50,3%) сүт ... ... ... ... ал ... жағынан 154 (45,3%) бұқа ... ... ... ... ... да ... ... Көптеген зерттеулер бойынша,
көптеген сиырдың табындарында ене тегі жағынан алынған ұрпақтардың ... ... ... ... болған.
Сүйегі мықты, буындары берік және айқын; еті жақсы жетілген, кеудесі кең
әрі енді, арқасы және белі түзу және ... ... ... ... ... ... қасиеті жақсы дамуы қажет, әрі олардың төмендегідей
кемшіліктері болмауы ... ... басы ... арқасы қысқа, белі қайқы,
бөксесі көтеріңкі немесе түсіңкі т.б.
Сүтті ірі қара шаруашылғында ... ... сүт ... ... етті ірі қара ... ... ұрпақтарының ет өнімі бойынша
бағалайлы. 12-14 айлық бұқалардың ұрығымен 80-100 сиырды қашырады, әрі ... ... 3-5 ... ... ... сүт ... ірі қара
тұқымының стандарт көрсеткіштерінен кем болмауы тиіс. Әрі ... ... ... кем ... қажет.
Бұқаларды ұрпағының сапасы бойынша бұрынғы ССРО ауыл шаруашылығымен азық-
түлік миністрліктерінің арнайы нұсқауы ... ... Бұл ... барлық шаруашылықтарда бұқаларды сапасы бойынша бағалауға болады,
тек қана бұл шаруашылықтарда сиырлардың сүт өнімі стандарт ... ... ... әрі бұқа ... ... ... буыннан кем
болмауы тиіс.
Крюгер Л., Майер Ф. еңбегінде, «бұқалардың ... ... ... пішіні және ден бітімі бойынша өсіп-даму мезгілінде және ұрпақтарының
сүт өнімі көрсеткіші бойыншада бағалайды. Бұқа ... сүт ... оның ... сүт ... ... ... уақытында тұқымын, жасын, сүт сауылу жылдамдығын, ... ... ... сырт ... ... еске ... ... бұқалардың тұқымдық қасиеті жөнінде қорытынды жасайды, ... ... ... ... ... бөледі. Егерде сүт өнімі
бойынша ұрпақтары жоғары дәрежеге жетсе, оны А1, А2, А3 – деп ... ... ... ... Б1, Б2, Б3 – деп ... бөледі»
делінген.
Сүтті және сүтті-етті тұқымға жататын сиырларды бағалағанда ... ... ... мен белогын еске алып, 305 тәуліктегі осы
өнімдерін ... ... ... екі, ... үш ... сүтін
бағалаудың маңызы зор. Профессор ... ... ... ... сүті мен ... сүт ... оң ... бар екенін
анықтайды. Сиырлардың ғұмырлық сүтін анықтаудың да ... зор. ... ... ... ... ... ... және азықтануын
ескерген жөн. Сиырларды ... ... ... сүтінің белогы мен
майлылығының маусым бойынша өзгеруін, әрі сүті мен майлылығының және ... ... ... ... да ескереді.
Сиырларды сұрыптағанда дене бітіміне көп көңіл бөлу қажет, себебі
конституциясы ... ... онда ... ... тез ... төлдеуі
төмендейді.
Сиырларды машинамен сауудың нәтижесінде, оның желінінің түріне және ... ... да ... сұрыптайды. Сиырлардың желіндерінің төрт
бөлімі бірдей дамып келсе, машинамен саууға өте ... ... ... ... бойынша қара-ала және ... ... ... ... екі ... ... ... (40% және одан көп). Осындай
жағдайда, оның бос сауылуы 2,48-2,54 мин. ... ал ... ... ... ... жетілген уақытта (44% және одан көп) – бос сауылу уақыты ... ... мин. Қана ... ... ... ... ... маститпен ауруы 13,2-14,1%-ке жетсе, 2-топтағы сиырлардыкі 4,3-
6,9%-ке жеткен.
Клейменов Н.И., Клейменов В.Н., Клейменов А.Н. жүргізген ... ірі қара ... ... ... ... ... ... бірақта ол жұмысы өте сирек қолданылады. ... ... өте аз ... ... шет ... деген тәсіл қолданады, оған ... ... ... және ... сапасы кіреді.
Аса сүтті сиырлардан бұқа алудың, ірі қара малдың асылдандыруда маңызы
зор. Әсіресе сиырларды қолдан ұрықтандыруда оның ... өте зор. ... ... ... бұқа ... бола ма, болмай ма, ... ... ... ... олардың тұқымдық қасиетін
ескереді, әрі ... ... ... мен ... және ... ... ... анықтайды. Ондай сиырлар өз ... ... ... ... желіндері жақсы жетілген, емшетері біркелкі алдыңғы және
артқы желін бөлімдерінінен ... сүт ... ... ... сүт сауылу
жылдамдығына көңіл бөледі. Сиырларды сұрыптағанда, олардың өнімімен қатар,
енелерінің де өнімділігін есептеп және ... да ... ... ... ... ... ... жоғарлауы оның аталырының
ұрпақ сапасы бойынша бағалануына байланысты. Егерде ... ... ... ... ана ... ... бағасы одан сайын жоғарлайды.
Сүтті ірі қара шаруашылығында ... ... ... және ... және ... тұқымдық қасиеті бойынша сұрыптау кеңінен тараған.
Көптеген деректерге қарағанда бұл тәсіл көптеген жетіспеушіліктері ... ... ... ... ... сүт өнімі бойынша
сұрыптаудың маңызы зор. М. Эстонион «тарту» атты тәжірбиелі ... ... ... ... сиыр ... сүт ... сегіз жыл
ішінде 3000 кг-нан -3942 кг дейін жоғарлаған , ал ... ... ... 4,05% ... ... ... ... сиырларды сүт өнімі ... төл және ... ... ... ... ... ... қашар мезгілдерінде әр бір 100 сиырыға 25-30-ын қалдырған жөн. ... сиыр ... сүт және ет ... ... әр ... ... ... де жоғарлап, шаруашылықтың экономикалық көрсеткіштері де
жақсарды.
Маротский Л.В., ... Н.С., ... Р.Б. асыл ... ... бағалап және сұрыптағанда ең бірінші дене-тұлғасының сырт
пішініне, дене ... ... Еті ірі ... ... ... бар, соған байланысты дене-тұлғасы кең, ... ... ... жетілген болып келеді. Шоғы етті, әрі кең кеуде сүйегі де кең, әрі
терең, арқасы, белі және ... ... ... ... ... дамыған.
Аяқтары дұрыс орналасқан, тұяқтары мықты, ... ... жүні жұқа ... Етті ... ... салмағына ерекше көңіл бөлінеді, ... ... және ... көп байланысты деп көрсетеді
Етті тұқымды сиырлар ұсақ, дене тұлғасының орта бөлімінің арқа және ... ... ... ол ... ... ... ... Етті ірі қараның
оның ішінде, аналық ... тез өсіп ... көп ... ... бұл ... бір ... Етті ірі қараға жататын сиырлар тез өскіш, тез жетіліп
қашыру мезгілінен бұрын келеді. Етті тұқымға ... ... ... ... ... ... ... арқылы анықтауға болады, ал олардың
ұрпақ туу ... ... ... ... ... арқылы
білеміз.
Тұқымдық бұқалардың ірі қара шаруашылығында маңызы өте зор. ... бір асыл ... ... ... мен ... мың ірі ... ... болады. Сондықтан бұқаның нәсілі неғұрлым асыл болса одан
тарайтын ұрпақтардың да асыл ... ... ... және ... мал басын
асылдандыру ісі де тездетілмек. Себебі бір ірі ... ... бір ... ... бір ... ... ұрықтандыру арқасында, бірнеше ... ... ... шағылыстыру үшін ірі қаралармен бұқаларды бір-біріне
қолайлап алып лайықтап сайлап салады. Сонда бұл екеуінің ... ... туу жағы ... ... ... ірі ... жақсы бұқа салынсын»
деген мағына ... Б. ... ... ірі қараға жіберетін бұқаны сайлағанда сол
бұқаның өзі барлық қасиеттері және асылдығы жағынан ... ірі ... ... ... Сонымен бірге, сол ірі ... мен ... ... ... ... жөн. ... ... бұқаның денесі таза болуы керек,
дене бітісі жинақы, ықшам және сымбатты болып келуі тиіс. Сырт ... ... ... ... еттері көрнекті болып, көп салмақ тартысын,
кеуделі және омыраулы келсін. Бөксесі төмен және ... ... ... ... Қайқы бел болуы да елеулі кемшілігі, сондықтан бұқаның
белі түзу және мықты, тұла бойы жақсы біткен ... ... ... ... ... келсін, аяқтарының арасы саңылақты, тік
басатын болсын. Бұқаның өзі қайратты, ... ... ... ... ... таңдағанда, осылармен қатар, оның шыққан тегіне де қарайды.
Тегін тексергенде енесінің сүттілігіне және тірілей ... ... ... мен ... ... болса, бұл бұқа қараған ірі қаралар да ... ... ... ... Ал, ... ... өздері де сондай сүтті
тұқымнан шыққан болса – ол тіпті жақсы.
Тұқымдық ... ... ... жас ... таңдап алғанда, олардың ең
кемі үш ... ... шығу ... ... ... қатаң іріктеу керек.
Юрмалиат А.П. бұқаның тегі, ... ... ... салмағы жақсы болып
келгенімен бұл бұқа жақсы ұрпақ береді деп айту тағы ... ... ... ... ... болатындығын жоғарыда айтып өтті. Сондықтан, асыл
тұқымды бұқаларды жоғары бағалаумен ... одан ... ... ... ... жақсы болады. Ол үшін осы ... ... ірі ... ... бұзауларды жақсылап бағып өсіреді, сонан соң олар ірі қара ... ... ... ... салыстырғанда немесе басқа бұқалардан
тараған жастары шамалас ірі қаралармен салыстырады. Сүттілігімен қатар ... ... ... сырт ... да ... Сөйтіп, ұрпағы
жақсы болып туса, бұқаның өзін де тұқымдық асыл бұқа деп ... ... бұл ...... ... қарай бағалау деп айтады. Бұқаның жасына
да ... ... ... ... 5-6 айлық жасында-ақ жыныстың сезімі туады.
7-9 айлығында бұқалық ете бастайды. Бірақ бұқалыққа ... ... ... ... ... қарай 18-20 айлығында салған дұрыс.
Шағылыстыру үшін іріктеп алынған жұптар өз тобының және жалпы тұқымды
жетілдіре беруге, ... ... ... ... ... ... осы мақсат үшін жоғары өнімді линия мен ... ... ірі ... мен ... ... пайдалану керек.
Жұптау біртекті және әртекті болып бөлінеді. Дене ... ... ... әр ... келетін малдарды шағылыстырып, олардың түрлі
тектілерін іріктеудің өзі – малдың жаңа типін шығаруға, жеке белгілері ... ... ... ... ... ... өсірілетін малдың асыл тұқымдық және халыққа азықтық
қасиетін жетілдіре ... ... ... ... шығару жолындағы
жүргізілетін ұйымдастыру және ... ... ... жұмысы, асыл тұқымды, құнды малды күту, көбейту, сақтау, барынша
пайдалану және ... ... ... ... ... ... жатады.
Бір мақсатқа бағытталған жұп таңдау, малды өз ішінде өсіру тәсілін және
оның техникасын таңдай білу, ... қай ... ... ... барынша
жақсы жағдай тудырып, жақсы қасиетін толық ... үшін оны ... ... ... ... ... Демек, асылдандыру жұмыстары бір-бірімен біте
қайнасқан, біртұтас шаралар. ... осы ... ... ғана ... ... ... қалғандары қаншама көрнекті, барынша тыңғылықты
орындалғанымен, ойдағыдай қорытынды бермейді.
Мал ... ... ... ... ... оны кешендерге қөшіру
асылдандыру жұмысына да жаңа және өзгеше талап ... ... ... мысалы
ұрпақтан ұрпаққа малдың сүттілігін, еттілігін тағы басқа ... ... ... мал ... ... ... механизімдерді пайдалануға
бейім болғаны бұрыс. Осы жолда малды ... ... ... ... ... және машинамен сауғанда
сүттің шығуын арттыра түсу, ... мен ... ... ... тұр.
Бір орынға осынша көп малды жинау мал арасында аурудың тез тарауының
бірдей бір ... ... ... ... ... мал ... арнайы сұрыптауды да қажет етеді.
Мал тұқымын асылдандыру жұмыстарын жүргізгенде шаруашылықтың ... ... ... ... мал тұқымын асылдандыру заводының негізгі мақсаты -
өсіріліп жүрген тұқым малының ... және ... ... жетілдіре
түсу, жаңадан тұқым аралық тип, аталық із малын шығару.
Мұндай шаруашылық тайынша өсіріп, оны өзімен қарайлас шаруашылықтарға, ... ... ... беру үшін ... Ал ... ... ... дұрыс және толық құнды ... құны ... ... ... мал ... бағытталған. Дегенмен,
тұқыммал шаруашылығы болсын, қатардағы мал өсіретін ... ... ... ... үшін ... ... санасады.
Ірі қараны аталық із қуалай өсіру – ... ... ең ... ... із қуалай өсіру тұқымда ұзақ жылдар бойы жеке малда, табында
немесе тұқымда болатын ... ... ... түрде тұқым қуалай
алатындай етіп бекіткен таза тұқым малымен жүргізген асылдандыру жұмысының
қорытындысында ғана іске асады.
Табындағы әр мал ... тән ... дене ... ... ... сол ... ұрпағына да бере алатын ... ... ... ... ... ... қасиетін ұрпағына бере
алатан мал жиі пайдаланып, табынды немесе тұқымды жетілдіре түседі.
Асыл тұқымды бағалы мал ... ... оның ... ... ... ... ... бойына сіңірген мал да көбейеді. Егер мұндай бұқа болса,
онда оның еркек те, ұрғашы да ... ... ... Олардан өрген
ұрпақтар тағы да қалдырылады.
Сұрыптау және жұп таңдау ... ... мал ... ... ... ... ... мал топтауға мүмкіндік тудырады. Осы топ аталық із
деп аталынады. Ал, егер осындай құнды ұрғашы мал болса, онда ... ... ... ... ... ұя деп аталынады.
Мал тұқымын асылдандыру жұмыстары, аталық із бен аналық ұя құрудың маңызы
қазірде де ... із, ... ұя құру ... ... күнделікті там-тұмдап
істелетін, бірақ ауыр жұмыс.
Бұл жұмысты бір мақсатты көздеп, терең жүргізілетін асылдандыру жұмысымен
байланыстыруды, сондықтан да ... жеке ... тән ... бертін келе
бүкіл тұқымға тән ерекшелік болуы мүмкін.
Аналық ұя бойынша өсіру. ... ... ... және ... жетілдіру жұмысында аналық ұямен жұмыс жасаудың да ... ... ұя ...... ... ... тараған, сыртқы
пішіні және өнімдік деңгейі бірдей сипатталатын бір топ асыл тұқымды сиыр.
Тұқымдағы аталық із тобына жататын мал ... көп ... ... ұя ... аз ... да, аталық із малын жетілдіру сол ... малы ... ... Ал ... ұя ... ... түсу бір табын малмен
шектеледі.
Аталық із малды тұқым мал заводтарында шығарылып, тұқыммал совхоздары мен
фермаларында көбейтіліп, ... ... ... ... ет және сүт
шаруашылықтарындағы мал өнімін жоғарылатуға пайдаланылса, аналық ұя мал ... ... ... ... ... ... аналық
ұя малының саны шектелмейді. Тек оның өнімдік қасиеті міндетті ... өте ... ... ұя малы, аталық ізін шығарғандай, бір мақсатқа
бағындырылған сұрыптау және ... ... ... ... күтіп-бағылып, толық құнды азықтандыру ... ... ... ұя малын күтіп-бағып, ... та ... ... ... ... жұмыс жүргізсе, бірнеше ұрпақ бойы
бағалы қасиеті сақталған мал ... ... ... ... ... ... буын ұрпағы бойы сақталып, өнімінің деңгейі табынның
орташа көрсеткішінен де, ... ... ... ... ... түседі.
Аналық ұяның ерекше қасиеті – сол ұяның танымал, белгілі сиырларынан өте
құнды ... ... ... және ... жаңа аталық іздің негізін
салатын алатындығы.
Аталық із бұқаларын белгілі ... ұяға ... ... ... үшін ... ... жұпатаса алатындығын мүмкіндігінше алдын ала біліп алған
жөн. Осылайша жұптау ... із және ... ұя ... өте ... ... қасиеттердің жиналуына әсер етеді. Кейбір жағдайда аналық ұяға ... ... ... ... ... ... өнімінің қажет түрі
төмен болады, ондай сиырлардан алынатын ұрпағының сүттілігін сақтай отырып
сүт майлылығын ... ... ... ... қосады. Ал сиырдың
сүттілігі аса жоғары болғанда, оған ... ... ... де ... бұқа ... ... ... ол сиырға ұрпағының өнімдік қасиеті бойынша
тексерілген бейтарап бұқа қосады.
Соңғы жылдары ірі қара ... ... ... ... ... ... жұмысын мұқият жүргізуді талап етеді. Өндірістік
технология мал фермаларын ... ... ... ғана емес, өндірістің
барынша тиімді болуын, ол үшін мал өнімілігін 4000-5000 кг ... ... ... ... ... өндіріс құралы – мал. Селекционерлер
кешендерге сүтті мал ... алу үшін ... ... ... ... үшін сақа ... мықынының биіктігі 140 см, тірілей салмағы 570-650
кг болғанда дене ... ... ... желін бөліктері, емшектері жақсы
дамыған, желін түбі біркелкі және жерден 40-50 см биік, сүт шығу ... ... ... ... кг, ... ... 4,0% ... керек.
Міне осындай болу үшін барлық асылдандыру жұмысын осы ... ... ... ... бұл жұмыс кешендерді кез-келген сиырларман толтыруға
жол берілмес үшін тезірек жүргізілу қажет.
Кешендерді сиырлар аз серуендейді күн сәулесі аз ... ... ... ... көбінесе екі тактылы машина мен сауу және ... ... ... ... ... ... да малға тек сүттілігі жоғары
болу талабын ғана қоймай оған қосымша осындай ерекше жағдайға ... да ... ... ... жөн. Мұндай жағдайда
малдың дене бітімі, денсаулығы өте ... ... ... әсіресе,
сирақтары мықты, тұяғы берік, желінсауға ... ... ... ... әр ... ауруларға резисттенттігі күшті, тиімділігі жоғары
сауу апаратының әсерін шыдамды, тез және ... ... ... ... ... ... және жұп таңдау жұмыстары кешендерде де өз ... ... ... ... ... сиырларды тез айырбастап
табынды ... ... ... жарамсыз дегендері 20-25% ... ... ... мал ... ... жұмысының мақсаты – сапалы ... алып ... ... және ... ... сиыр табыныны толықтырып
отыру.
Сүтті бағыттағы сиыр шаруашылығында ... мен ... ... ... алу үшін және ... ... өсіру, буаз құнажындарды
келешек сауын маусымына дұрыс дайындау, күту, ал ... ... ... ... ... сауу маусымында әсіресе суалған соң ... ... ... ... ... жұптау үшін мұқият асылдандыру
жұмысын тиянақты жүргізу қажат. Ол үшін ... ... ... ... толық пайдалану керек. табынды өз төліненөсірудің ірі қара
шаруашылығындағы ең басты ... 100 ... 100 ... алып ... мал ... асылдандыру жүйесінде тайыншаларды дұрыс
өсірудің ... зор. ... ... жерлерінде ... ... ... ... тәжербиесі бар.
Шаруашылықтарда немесе кешендерде іріктеп ... ... ... ... ... шаруашылыққа жинайды да оларды өсіруді 4 кезеңге
бөледі: 1- кезең – 1 ... ... ... – 2 ... дейін, 3- кезең 3-
6 ай, 4 –кезең 6-24 айлық.
Сүтті ... ... ... ... ... үйретудің де
маңызы зор. өйткені осындай үйрету негізіндн сиырлардың желіні біркелкі
дамып, бөліктерінен сүт ... ... Сүт шығу ... ... де ... ... болады.
Желіні астау және төңкерілген теген тәріздес болса, ондай желіннен сүттің
шығу жылдамдығы да жоғарлап, домалақ немесе еші ... ... ... қай ... ... да артықшылығы ьасым келеді.
Сиырлардың машынамен саууға бейімділігі одан сүт шығу жылдамдығына,
бөліктерінің сүтті ... және ... ... қарай анықталады. Желін
бөліктерінен сүттің біркелкі ... оның ... ... ... ... морфологиялық көрсеткішіне келсек оның қызмет немесе өнім
деңгеіне қарағанда тұқым қуалау қасиетін жақсы. Ал ... ... одан сүт шығу ... ... ... ... кешенде
желініне қарап сұрыптауға мүмкіндік тудырады және сиырдың машинамен саууға
бейімділігін анықтай түседі.
Желіннің түрі мен ... ... ... жағынан да, енесі жағынан да
тұқым қуалайды. Сондықтан да сиырды ... ... ... ... ... бір ... бағынған тұқым асылдандыру жұмысын ғана
жоспарламай, малды азықтандыруды да, ... да, ... ... ... жағдпай тудыруды да ойластырған жөн. Жекелеп айтқанда
да, құнашынды бұзаулауға жақсылап дайындау, оның ... ... ... сауу
немесе сиыр саууды дұрыс ұйымдастыру қажет.
Табынды, тұқымды жетілдіре ... ... ... ... ... ... ... арқылы табындағы мал өнімділігінің, ... ... ... ... ... ... қандай мемлекетте болмасын сүт және ет өндіру интенсивтік
өндірістік технологияға негізделген. Мал ... ... ... ... және ... да көп ... ... деректер және алдыңғы қатарлы ... ... мал ... өндірістік технологияда дамуы, оның
көбеюі, ірі қара тұқымының сапасына мал ... ... құны мен ... ... ... ... сүттің молаюы асылдандыру жұмысының жақсаруына
байланысты, әрі сүт және ет өндіру ... ... ... да ... Асылдандыру жұмысының негізгі жеке бір ... ... ... төл алу, оны ... бұқаларын ұрпақ сапасы бойынша бағалау.
Қазіргі уақытта ... ... ... ... ... ... күтуге
бейімделуіне көп көңіл бөлінеді. Ірі қараны асылдандыруда әлемдік генофон
ресурстарын пайдаланған жөн. Ол ... ... өз ... асыл ... ... ... және сапасын арттыру, жергілікті ірі қара
сиырларын шет ... ... асыл ... ... ... асыл тұқымды ірі қара тұқымын шығару ол үшін жергілікті
ірі қара тұқымдарының сиырларын әлемге әйгілі генофонтқа ... қара ... ... ала ... ... ... ... англер және
дания – қызыл аласы асыл тұқымды бұқаларымен шағылыстырып, қара ала сары
ала , қоңыр және ... ірі қара ... ... ... ... ... ... шыққан сапалы да, ірі қара тұқымдарының
генафондысының бұқаларының ұрық «банкасының» қорын сақтау, ол үшін әр ... ... ... мамандырылған шаруашылықтар айналысуы қажет және ол
шаруашылықтарға көптеген экономикалық ... ... ... сиыр шаруашлығында сүт өнімінің мол және экономикалық жағынан
нәтижелі болуы сиыр табынының ... ... ... ... сиыр
табынында оларды ұстау мерзімін анықтау және мезгілінде сиыр табынын ... ... ... ... шығарудың маңызы зор. Малдың өсуі,
табынының сапасы және құрамы, сондай-ақ шаруашылықта ұйымдастыру ... сиыр ... ... ... байланысты.
Сонымен сиыр табынындағы сиыр жасының шаруашылық экономикасына тигізетін
әсері зор. ... асыл ... сиыр ... ... ... 8-10% кәрі сиыр ... де, оның орны жас сиырмен толықтырылады, ал
осындай жағдайда сиыр ... ... өте ... себебі табында сүтті аз
беретін сиырлар қалуы мүмкін. Мұндай ... ... тек шығу ... сұрыптайды, көбінесе бұл тәсілден көп қателеседі, себебі сүт
өнімінің тұқым қуалаушылық ... өте ... Ал ... ... ... біркелкілігін, тез сауылуын сұрыптау қиынға түседі. Жас
уақытында ғана олардың тірілей ... және ... мен ... ... ... бұлай сұрыптаудың сүтті сиыр шаруашылығы үшін
пайдасы шамалы. Еліміздегі және шетелдегі көптеген тәжірбиелер бойынша сиыр
табыны ... ... рет ... жас ... 25 ... толықтырылады,
әрі мөлшерде кәрі, ауру, сүт өнімі аз сиырлар сиыр табынынан бөлінеді.
Қырдың қызыл ... ... ... ... және әулиеата сиырларының
тұқымын жақсарту үшін: бірішіден, мемлекеттік асыл ... ... ... ... ... ұрықтандыру тәсілімен кеңінен пайдалану
керек; екіншіден, тұқымдылығы жоғары сиырлар мен қашарлардан асыл ... өз сиыр ... ... үшін 20-25% -тей ... алу ... төртіншіден, мемлекеттік асыл тұқымды мал станцияларына
қарасты және аймағындағы колхоздар мен совхоздардың ... ... мал ... ... керек.
Келешекте қырдың қызыл сиырының, латвия қызыл сиырының және ... ... ... асыл тұқымды мал заводына айналады да, ... мал ... асыл ... мал ... ... Егер әр ... мен ... жылына 90-100 бұзаудан алынса, олардың ұрықтандыру үшін
таза тұқымды бұқалар мал фермаларын ... ... ... таза ... ... ... ... онда асыл тұқымды мал
фермалары мал өнімді сиырлармен сүт ... де ... ... мәліметтері және селекциялық жұмыс бойынша қырдың қызыл
сиырының латвия қызыл сиырының және ... ... ... ... ... мал ... сүті ... кг, сүтінің майлығы 3,75-4,1
пайыз болса, малфермаларында сүті 3200-3700 кг, сүтінің ... ... ал ... фермаларда стүті 2500-3000 кг, сүтінің майлылығы 3,75-4,1
пайыз болады. Сауын сиырлардың сүті ... ... оның ... ... де аз ... ... ... алынатын 1500 кг сүт үшін оның бір
кг-на 1,7 кг азық өлшемі жұмсалса, 3000 кг сүт алу ... оның бір ... ... ал 4500-5000 кг сүт сауылған уақытта 1 кг өндіруге 0,9 кг азық ... Сиыр ... ... оның тірілей салмағына да байланысты. Алдыңғы
қатарлы шаруашылықтардағы сүтті ... ... ... ... ... сүті де ... ... сиырының, лативя қызыл сиырының және әулиеата сиырларының
қолайлы орташа тірілей салмағы 500-550 кг болуы ... ... және ... ... жоғары болуы төлді дұрыс өсіруге
байланысты. Асыл тұқымды мал шаруашылықтарында төлді ... ... ... сол ... 1 ... стандартынан 10-15 пайыз артық болуға
тиіс. Сондай-ақ бұл шаруашылықтарда 6 айлығына дейін ... ... 700-800, ... ... 900-1000 г, 6 ... 12 айлығына дейін
500-600 және 600-700 г салмақ қосатын болу керек. Ал, товарлы ... ... 6 айға ... 600 г, 6 ... 12 ... дейін 500 г, 12
айлығынан 18 айлығына дейін 400 г ... ... 18 ... тірілей
салмағы 300-320 кг-ға жетуі тиіс.
Яров И.И., Васютенкова Н.С. ... ... сиыр ... ... ... бір ... колхоздар мен совхоздарда сүт өнімінің
жем-шөптің берік қорына байлансыты және ... ... ... ... ... мамндандырудың және шоғырландырудың маңызы зор. Бұлардың
бір ... – ол ... жаңа ... ... ... береді. Көптеген авторлардың зерртеулеріне қарағанда бірқатар
шаруашылықтарда мамандандыру және шоғырландыру нәтижесінде сүт ... құны ... ... ... ... ... ... пайдалы. Мұндай жағдайда, қала маңындағы сүт өндіретін
шаруашылықтың ... ... ... ... ... Бұл шараның
тиімділігі сол, сауын сиыр шаруашылығындағы сиыр саны көбейіп, сүт өнімі
артады. Сүт ... ... ... ... ... ... бұл жаңа совхоздарда төлдің қолайлы бағытта ... ... ... ... ... ... ал ... төлді етке өткізуге
дайындауға ... бар. ... ... ...... ... мен ... және сүт комплекстерінен ұрғашы
бұзауларды алып, оларды ұрықтандыру жасына дейін өсіру, сондай-ақ жоспарлы
линиядан ... ... ... және элита класты бұқалардың ұрпағымен
қашарларды қолдан ұрықтандыру, оларды бұзаулауға ... және ... және ... шаруашылықтармен сүт комплекстерін бірінші ... ... ... ету. Ет ... ... міндеті – шаруашлықтардан және сүт ... ... ... ... алып, оларды етке тапсыру үшін семірту ... Ал, асыл ... ... сиыр ... негізгі міндеті –
жоспарға енген сиыр тұқымын, бұқалар мен сиырларының ... одан ... ... асыл ... мал ... асыл ... ... ету.
Сиырлар бақылаудан өткен соң мол ... ... және ... ... ... ... сүт ... беріледі. Сүтті сиыр
шаруашылығын мамандандыру негізіне біріншіден, аудан ішінде сүтті және етті
сиыр шаруашылықтарын ... ... және ... ... ... В.А. Плотников деректері бойынша 1975-1980 жылдары
Целиноград ... 150 ... ... 11 сиыр ... Ал, жалпы алынатын мал өнімінің ішінде мамандандырылған
шаруашылықтар сүттің 96 пайызын, сиыр етінің 92 ... жүн және ... 100 ... ... ... Сонымен, қала халқын, аудан
орталықтарының халқын ... ... ету үшін ... ірі ... шаруашылықтары құрылады. Шаруашылықтарда ... ... ... ... сауын сиыр шаруашылығын өзара мамандандырған жөн.
Мәселен, бір ферма сүт ... және сиыр ... ... төл ... ... ... сиырларды етке өткізу үшін ... ... ... ... Н.Е. ... М.Г. Моторико, И.Т. Стенценко деректерінше сүт
өндіруді жаңа өндірістік ... қою үшін ... ... ... қатар, бұрынғы сиыр қораларын жаңа технологияға ... Сиыр ... ... ... ... ... ... оқытуын сауыншылар арасында сиырларды машинамен сауу
жарысын жиі-жиі өткізудің де маңызы зор. Сиыр өніміні ... үшін ... сүт ... ... ... асыл ... мал ... ету қажет. Сауын сирларды тек таза тұқымды ... ... ... жататын Симментал сиырының бұқасы
ІІІ. Симментал тұқымына жататын сиырлардан асыл ... және ... ... ... ... асыл тұқымды сиырлар мен тайыншарлардан
жастық, кластық құрылымы және өнімділік көрсеткіштері.
Сүтті тұқымға жататын ірі қаралардың ең ... ... өнім ... ең ... ... ... қарай таңдап алу керек. ... ... ... ... ... ... ... оны тәжірибе жүзінде сынап көрген жөн, өйткені кейбір сүтті
ірі ... ... өзі ... аса ... ... келмейді. Ал, ірі қаралардың
сүтті болуы тек тұқымына ған байланысты емес олардың азықтануына, ... ... ... ... ... ... және суалту мерзіміне
де байланысты.
Бірақ, әрбір ірі қараның ерекшелігі болады. Өйткені, бір тұқымнан емес ... ... бір ... ... ірі ... ... де ден ... және басқа да қасиеттері жағынан түрлі болып келуі ғажап емес.
Сүт өнімінің тұмса ... үш ... сауу ... ... ... сақа
сиыр болғанша қайталануы оның өнімінің өте жоғары екендігін ... Л.П. ... ... ... ... ... коэффициенті
0,66-0,79, сүт майлылығына келетін болсақ 0,64-0,68, сүт белогы болса ... ... С.А. ... ... ... бірініші, екінші, үшінші
т.с.с. сауын сиырлардың ғұмыр бойы сүтінің қайталану ... ... ... майлығы 0,5-ке жеткен.
Асыл тұқымды сиырлар аса сүтті, дене ... ... әрі азық ... ... саууға және технологияға бейімді болып келеді. Ұрпағына өзінің
жақсы қасиетін бере алады. Сиырларды ... және ... ... ... ... сырт ... және дене бітімінде конституциясы баға мен
сұрыптайды. ... дене ... ... ... зор. ... айтуы боынша аса сүтті сиырлардың дене тұлғасы да өте ірі,
тұлғасының ірілігін тірі салмағы ... ... Тірі ... сол ... көрсетеді.
Желіндері тостаған тәрізді сиырлардың сүт өнімі, сүтінің сауылу
жылдамдығы, желіндері ешкі ... ... ... ... ... ... ... цилиндр тәріздес сауу жылдамдығы 2,5 кг/мин болса
өте жақсы, 1,5-1,8 кг/м орташа ал 1,0 кг/м өте ... ... ... көрсеткіштермен қатар сиырлардардың төл беру қасиетінде еске алған
дұрыс. Төл беру ... ... ... ... бұзаулаған
аралығындағы мезгіл арқылы немесе оны бұзаулау ... деп ... ал ... ... ... туу ... ірі қара ... ... ... ... ... қарайды. Сүтті сақа сиырдың тірілей салмағы
орташа 600-650 кг, 305 ... сүт ... кг, ал ... 280-300 кг,
белогы 280-300 кг жетуі керексонымен қатар желіндерінің алдыңғы аз дегенде
40%-ке дейін сүт алу ... ал сүт ... 5-6 ... Малдан көп өнім алу
үшін оның санын көбейту қажет болады, мұндай жағдайда әр сиыр ... ... ... тек ... 8 пайызы ғана табынан шығаратын. ... ... алты рет ... ... бір кг сүт ... 25 ... ... байқалады. Сондықтан кәрі сиыр сүтінің өзіндік бағасы жас
сиырларға қарағанда жоғары, әрине ... ... кәрі ... ұстау
шамалы. Сондықтан көптеген асыл тұқымды шаруашылықта қазіргі уақытта ... 25-30 ... ... жас ... толықтырып, сүтті ттипке
жатпайтын сиырлар сиыр табынан шығарылады ол үшін ... рет ... 3-4 ... ... бақылау арқылы сүтін анықтау қажет. Аса сүттісін
сиыр табынына қалдырған жөн, мұндай ... жыл ... сиыр ... ... сиыр ... оның ... 8-10 ... кәрі сиырлар, 5-6 пайызы
қысыр сиырлар және 11-13 пайызы сүтсіз сиырлар. Ф.Ф. ... ... ... шаруашылықтардың сиыр табынының өнімін ... ... зор. Ол үшін ... көп ... қажет. Оларды тиісті қора, жем-
шөппен және күтіп бағатын адамдармен қамтамасыз ету керек.
Багратион-2 шаруа қожалығындағы жердің ... мен ... әр ... ... ... саны ... ... Ауыл шаруашылық
жердің көлемі 28500га соның ішінде жайылым 18000, шабындық 1,5 мың ... г. ... ... ... 7 ... малдың барлығы өсіріледі:
ірі қара, жылқы, түйе, қой, шошқа, марал, және түйе құс. Ірі қара ... екі ... ... олар ... ақ бас және ... ... қоса ... мөлшерде ірі қара малдың қара тұқымы біраз мөлшерде
шаруашылықта ... ... ақ бас ... ... малдың саны 1845,
соның ішінде 805 бас аналық бас. Симментал тұқымына жататын малдың саны 438
бас, соның ішінде 296 ... мал. ... саны 230 ... ... 60 ... саны 16 ... ішінде 12 інген. Маралдың саны 177 бас соның ішінде
аналық 127 бас, түйе құс саны 7, оның ... ... ... ... жағдайына жұмсау үшін біраз мөлшерді ... ... малы ... ... ... ... су қоймаларын қалыпты жағдайға
келтіріп өзен балықтарын өсіру ... ... Осы ... ... үшін
мамандығы маман осы шаруашылыққа шақырылып осы бағытта жұмыс жасап жатыр.
«Багратион-2» шаруа ... ... ақ бас ... ... барысында
мемлекеттік асыл тұқымды завод деген статусқа ие болды. Осыған байланысты
жыл сайын шаруа қожалығы басқа ... асыл ... ... және ... ... ... және жақсарту барысында
табжылмай еңбек етуде. Бұл ... ... ... ... ... ... тұқымды шаруашылық болып есептелінеді. Сондықтан алдағы уақытта
Симментал тұқымына ... ... ... асыл ... мал ... ... ... асыл тұқымды завод мәртебесін алуды ... ... ... ... ... ... асыл ... тайыншаларды сату жоспарланып
отыр. Симментал тұқымына жататын мал ірі ... ... ... мал ... ... байланысты бірнеше топқа бөлінген.
Сауын сиырлар, суалған, ... ... және ... ... ... туайын деп тұрған жаңа туған сиырлар тобы. ... ... жеке ... ... бұл ... ... тобын тасқынды цех жүйемен
ұсталады. Суалту цехында малдар 45-60 күн, туу ... ... 10-15 ... ауыстырылады және туғаннан кейін 10-13 күнде бөледі. Осы ... ... ... ... өз ... беруге тырысады. Бұзауларды
келешекте бұзаушылар қарайды. Сүтейту цехында жаңа жуудан сиырлар 60-90 күн
бөгеледі. Осы ... ... 3 ... сауады. Сүтейту ... ... ... ... ... және ... ретінде
азықтандырады (нормада 20-30% артып береді). ІҚМдан ... ... ... ауылында орналасқан сүт заводында өнделеді.
Сүттен келесідей тағамдар ... ... сүт, ... айран,
қатық, сыр. Бұл тағамдар арнайы дайындалған тетрапакеттерге құйып Өскемен
қаласындағы ... ... үш ... ... ... ауыл ... ... өнімділігі 3-кестеде көрсетілген кестедегі көрсетілген. Кестедегі
көрсеткіштерге назар аударсақ дәнді дақыл ... ... жыл ... ... осыған байланысты өндірілген өнім мөлшерінде жыл сайын өсіп
келеді. Мәселен 2003 жылы бидайдың өнімділігі 1 га 9,6 ц ... 2005 жылы ... ... күн бағыс өнімділігі 2003 жылы 6,1 ц болса – 2005 жылы 8,5 ц ... ... ... қожалығындағы өндірілген азық мөлшерінде жыл сайын
өсіп келеді 2003 жылы өндірілген пішеннің мөлшері 40705 ц болса 2005 ... ц-ге ... 2003 жылы ... ... ... 665219, 2005 ... ц-ге жетті. 2003 жылы дайындалған сабан мөлшері 21361 болса, 2005 ж
35000 ц-ге жетті. Қорыта айтқанда шаруа қожалықтағы мал саны ... ... ... ... жыл ... ... ... азық мөлшері
көбейтіп және оның сапасын жақсартқан жөн.
2-кесте. «Багратион-2» шаруа ... ... ... ... ұсталатын әртүрлі малдың саны
|Ферма |Шаруашылық жер көлемі, га ... мал ... бас |
| ... ... ... |Қазақтың |Жылқы ... ... ... құс |
| |ғы | ... ... тұқ. | | | | |
| | ... ... |Бар-лы|Бие |Бар-л|інге|бар-лы|Ұрға |Бар-лы|ұрғашы|
| | |м |қ |тік |ғы | |ығы | |ғы | |ығы |н |ғы |шы |ғы | ... ... |18000 |1500 |9000 |438 |296 |1845 |805 |230 |60 |16 |12 |177 |121 |7 |3 |
|1 | | | | | | | | | | | | | | | | ... №| | | | | | | | | | | | | | | | |
|2 | | | | | | | | | | | | | | | | ... ... ... өндірілген азық пен ауыл шаруашылық
өнімдерінің негізгі көрсеткіштері.
|№ |Көрсеткіштер |2003 ж. |2004 ж. |2005 ж. |
|1 ... ... ... түріне |5,5 |8,5 |72,5 |
| ... ... ... ц, га | | | |
|2 ... ішінде: |- |- |- |
|3 ... |9,6 |10,5 |14 |
|4 ... |2,1 |- |- |
|5 ... ... |4,7 |6,4 |7,5 |
|6 ... |- |- |- |
|7 ... |6,1 |7,8 |8,5 |
|8 ... байлансты өндірілген өнім |- |- |- |
| ... ц | | | |
|9 ... ... |59652 |72879 |112000 ... ... |58405 |72299 |112000 ... ... |251 |- |- ... ... ... |996 |590 |- ... ... |- |- |- ... ... |13095 |17068 |17500 ... ... азық мөлшері, ц |- |- |- ... ... |40705 |44492 |49000 ... |Сүрлем |66521 |99939 |137000 ... ... |- |- |- ... ... |21361 |9280 |35000 ... |Жасыл азықтың мөлшері |77666 |116929 |151000 ... төрт ... мал ... ... ... ... ... Азықта тұрған сиырлар сүт өнімділігі жыл ... өсіп ... жылы 2439 кг ... 2004 жылы 3340 кг ... ... майлығы 4 жыл
ішінде 3,84%-тен 3,95%-ке дейін өсті. Ірі қара малдың орта ... ... ... 423 г - 480 г-ға ... өсті. Жыл басына әрбір 200 сиырмен
құнажындарға алынатын тірі бұзаудың саны 2004 жылы 87%-ті ... ... ... 100 ... шығатын құнажын саны 20%-ге 2004 жыл 25% ... ... тірі ... 341-370 г ... 2004 жылы
құнажындардың 1 бұзаулағандағы орташа жасы 27-28 айға ие ... ... ... ... ... саны 2004 жылы 141 ... жетті, өндірілген
өнім мөлшері жыл сайын өсіп келеді. Мәселен 2001 жылы ... ... 17370 ц ... 2004 жылы ... ет ... 1620 ц ... ... бұл көрсеткіш 2520 ц-ге жетті 1 ц сүтке кеткен азық ... жыл ... ... ... ... 1 ц ... ... құны төмендеп келеді.
Бұл көрсеткіштер кестеде анық көрсетілген.
«Багратион-2» шаруа қожалығында мал ... ... сала ... мал ... ... ... Ірі қара мал екі ... 1. Етті ... ... ақ бас ... ... 2. ... ... Симментал тұқымы өсіріледі. Симментал тұқымы бұл ... асыл ... мал ... ... Ал ... өзі
Симментал тұқымын өсіретін асыл тұқымды шаруашылық болып ... ... ... 4-5 ... ... ... ... ірі қара мал мен
асыл тұқымды жұмыс, сұрыптау, жұп таңдау және дұрыс бағытта ғылыми ... мен ... бағу ... ... жатыр. Жыл сайын 1-қазаннан
1-қарашаға дейін Симментал тұқымына жататын ірі қара малды сұрыптаудан
өткізеді, соның ... ... ... жұмыстары атқарылады. 2004-
2005 жылдың ... ... ... ... ... жататын
сиырлар мен тайыншалардың тұқымдық және класстық құрамына байланысты
бөлінуін 5-кестеден ... ... ... 2004 жылы ... 496 ... қара мал ... ... ішінде 272 бас сиыр, 133 бас
4-кесте. Мал шаруашылығының негізгі көрсеткіштері
|Көрсеткіштер |2002 ж |2003 ж |2004 ж |2005 ж ... ... ... сүт |2439 |3200 |3319 |3340 ... кг | | | | ... ... ... % |3,84 |3,88 |3,92 |3,95 ... орта ... ... тірі |423 |471 |454 |480 ... гр | | | | ... басына әрбір 100 |82,3 |85 |86,4 |87 ... мен ... | | | | ... тірі ... ... бас | | | | ... 100 сиырға шығатын |20 |23 |22 |25 ... ... % | | | | ... ... |341 |362 |360 |370 ... тірі ... | | | ... | | | | ... ... |27-28 |27-28 |27-28 |27-28 ... ... ай | | | | ... ... ... |- |- |- |141 ... жалпы саны, бас | | | | ... ... ... |- |- |- |- ... | | | | |
| |- |- |- |141 ... ... мөлшері, ц |- |- |- |- ... ... Сүт |17370 |18150 |19287 |22000 ... | | | | |
| |1620 |2000 |2460 |2520 ... сиырға 1 жылда азықтан- |32,5 |36,2 |36,2 |34,0 ... ... ... АӨБ ц | | | | |
|1 ... сүтке кеткен азықтың |1,5 |1,48 |1,48 |1,4 ... АӨБ ц | | | | |
|1 ц. ... ... ... ... |1220 |1170 |1170 |1100 ... ... ж. ... ... ... ... тұқымына
жататын сиырлар мен тайыншаларды тұқымдық және класстық құрамына байланысты
бөлінуі.
|Мал тобы ... | |
| |2004 ж |2005 ж ... ... ж/е ... ... |Элита |І - ... |ІІ - ... |
| | | |ІҮ буын ... | | | | |
| | | |2004 ж |2005ж |2004 ж |2005 ж |2004 ж |2005 ж |2004 ж |2005 ж |2004 ж |2005 ж ... |496 |438 |380 |325 |116 |113 |177 |141 |182 |176 |137 |121 ... |272 |296 |217 |225 |55 |71 |83 |90 |104 |137 |85 |69 ... ... |91 |72 |67 |52 |24 |20 |45 |29 |22 |18 |24 |25 ... | | | | | | | | | | | | ... ... асқан |133 |70 |96 |48 |37 |22 |49 |22 |56 |21 |28 |27 ... | | | | | | | | | | | | |
18 ... ... тайыншалар, 91 бас 12-18 айлық аралығындағы тайыншалар.
2005 жылы сұрыптаудан 438 бас өтті соның ... 296 бас ... 70 бас ... жоғары тайыншалар және 72 бас 12-18 айлық аралықтағы тайыншалар. ... ... ... ірі қара малдың құрамында 380 басы таза тұқымды және
ІҮ-ші буын ұрпаққа жатты ал 116 бас ІІІ-ші буын ... ... ... ... таза ... сиыр ... ал ІІІ буын ұрпаққа 55 бас ... ... ... ... 496 бас ірі қара ... 177 бас ... бас І-класс және 137 бас ІІ-классқа жатты. ... ... ... бас ... 83 бас элита, 104 бас І-класс және 85 бас ... ... ... ... ... және ... бөліну нәтижесін 5-
кестеден анық байқауға болады. 2005 жылы ... ... ... ... ... ... үй қара малдан 325 бас таза тұқымды және ІҮ буын
ұрпаққа. Ал 113 бас ІІІ буын ... ... ... ... 296 ... 225 бас таза ... Ал 71 бас ІІІ-буын ұрпаққа жатады. Кластық
құрамы мынадай: ... 90 бас сиыр ... ... 137 бас ІІ класқа 69
бас. 18 айдан ересек тайыншалардың 48 бас таза тұқымды ал 22 бас ... ... Бұл ... ... ... ... элита 22 бас, І
кл 21 бас, ІІ кл 27 бас ... ... ... ... тұқымына жататын
ірі қара малдың 74,2 - 76,6% таза тұқымды және ІҮ қатар ұрпаққа жатты. Ал
соның ... таза ... ... ... ... 76,0-79,8% болды жоғарғы
класқа жататын сиырлар саны жыл ... ... келе ... ... ... ... асыл тұқымды бұқалардың мінездемесі
және табынның гиникологиялық құрылымы
Бұқаларды шығу тегі бойынша бағалау және сұрыптауда әсіресе ... ... ... ... дамуын анықтаған жөн әрі
екінші буында ата ... өнім ... көп ... ... ... сұрыптағанда шығу тегінің 3-4 буындағы ата-тегіне қарап,
олрадың ұрпақ сапасына әсерін анықтайды. Сонымен ... ... оның ата және ене ... ... ... ... ... өсіп-дамуы, тірілей салмағы, сырт-пішіні және қашыру қасиеті
бойынша сұрыптайды және бағалайды. Бұл көрсеткіштер көбінесе ... ... де ... ... ғылыми деректе бойынша өте ірі бұқалардың
ұрғашы ... өзі де ірі ... ... ... жоғары сиырлардан көп
сүт алады. Сондықтан бұқаларды тірілей салмағы бойынша іріктесе, келешекте
оның ұрпақтары да ірі және сүтті ... ... ... ... көптеген шет
мемлекеттерде көп қолданады. Әсіресе бұқашықтардың бір ... ... ... ... ... ... зор. ... Н.Г.
Дмитриевтің дерегі бойынша Финляндия ... ... ... ... станция бар. Бұл станциядағы бұқашықтардың тәуліктік
қосатын салмағы 1100 г, ... ... ... ... ... бір
жылдықтарында 420 кг дейін жетсе, кейбір бұқашықтардың тірілей салмағы 475
кг жеткен. Бұқалардың ... ... ... ... ... ... мен дене бітіміне де байоланыстырған жөн.
Бұқалардың дене бітімі мықты, дені сау, ... ... ... ... пішіні өндірілетін өніміне сай келуі қажет. Сапалы бұқалардың ... ... ... өте ... және сырт пішіні мен дене бітімі дұрыс
біткен болып келеді.
Бұқаларды ... сүт ... ... ... ... ... Оған: ұрпақтарын енесімен салыстыру; ұрпақтарын ... ... ... ... ... салыстыру.
Бұқалардың ұрпақтарын, оның енесімен салыстыру тәсілі көп жылдары мал
азығы біркелкі шаруашылықтарда өтуі ... ... бұл ... ... ... майлылығын бағалау үшін маңызы зор, себебі ... мал ... ... онша емес. Тәжірбие жүзінде бұқалардың
ұрпақтарын, оның құрдастарымен салыстыру кең тарауда, ... ... ... бір ... ... Бұл тәсілді бірнеше бұқалардың
ұрпақтарын бағалау үшін де ... ... ... ... ... ... ... бар. Бұл бақылау станцияларда бағаланатын ... ... ... ... ... Симментал тұқымына жататын сиырлар табыны
2004-2005 жылдың сұрыптау нәтижесі ... ... ... ... ... 2004 ж сұрыптаудан өткен 272 бас сиырдан 31 басы құнажын, 28
бас 2 рет ... 72 бас 3 рет ... 105 бас 4 рет және 5 рет ... 26 бас 6-7 ... ... 9 бас 8-9 туған сиырлар, ал бір сиыр 10-
шы және одан ... ... ... 2005 ... ... ... 296 ... 43 бас бірінші рет құнажын 47 бас екінші рет туған сиыр, 46 бас
үшінші рет ... ... 133 бас 4-5 ... ... 26 бас 6-7 ... ... бір бас 8-9 рет ... сиырлар. Қорыта айтқанда, ең жоғарғы үлес 4-ші ... ... ... ... Мәселен 2004 жылы олардың үлесі 38,6%, ал 2005
жылы 44,9% құрады. Екінші орынға 3 және 2 рет ... ... ие ... ... жасы 2004 жылы 3,8, ал 2005 жылы 3,5. Құнажындардың
бірінші ... ... жасы 2004 жылы 861 күн ал, 2005 жылы ... ... ... ... ... құнажындар саны 2004 жылы ... 2005 жылы 14,5% тең ... Жыл ... ... толықтыруға арналған
асыл тұқымды тайынша торпақтардың саны өсіп келеді. Соның арқасында бірінші
екінші және үшінші туған сиырлардан үлесі өсіп ... Ал ... ... жасы ... ... шаруа қожалығындағы Симментал тұқымына жататын сиырлардың
2004-2005 жылдың қорытындысы бойынша орташа сүт өнімділігі және ... ... ... ... ... 2004 жылы ... 272 бас сиырдың сүт
өнімділігі 3133 кг ... ... ... асыл таза тұқымды 217 бастың ... 3171 кг тең ... ... ... ... ... 2866 кг ... асыл тұқымды құнажындардың сүт өнімділігі 2901 кг
болды. Үшінші және одан жоғарғы сауын ... ... ... ... 3167 кг ... ... ішінде таза тұқымдылары орта есеппен 3217
кг сүт берді. Жалпы ірі қара малдың орташа ... 433 кг ... ... таза ... ... ... 442 кг ... Құнажындарыдың
орташа салмағы 414 кг . Соның ішінде таза тұқымдылары 426,5 кг ... ... және одан ... сиырлардың
6-кесте. 2004-2005 жылдың сұрыптау нәтижесі бойынша Симментал тұқымына
жататын сиырлардың сауын маусымы бойынша орналасуы
|Көрсеткіштер |Жыл |Барлық ... ... ... ... ... ... |1-ші |
| | ... | |дың ... ... |
| | |бас | |ша жасы ... ... ... да |
| | | | | ... ... |орт. |
| | | | | ... |жасы, күн|
| | | ... ... |2 |3 |4-5 |6-7 |8-9 |10 - +| | | |
| | | |ғы |сау. ... | | | | | | | | |
| | | | ... | | | | | | | | | ... бас |2004 |272 |31 |- |28 |72 |105 |26 |9 |1 |3,8 |31 |861 ... | |100 |11,4 |- |10,3 |26,5 |38,6 |9,6 |3,3 |0,3 |- |11,4 |- ... бас |2005 |296 |43 |- |47 |46 |133 |26 |1 |- |3,5 |43 |853 ... | |100 |14,5 |- |15,9 |15,5 |44,9 |8,8 |0,4 |- |- |14,5 |- ... тірі ... 451,5 кг ... таза ... ... салмағы 457,5
кг-ға тең болды. Қорыта ... таза ... мал ... ... сүт ... ... 35-50 кг-ға артық болады. Ал тірі салмағы
бойынша 6-12,5 кг-ға арта түсті. Сүттің ... ... ... ... таза ... ... арасында көп айырмашылық жоқ, байқалмайды. Алдағы
уақытта селекциялық жұмыстың бағытын осы екі топ ... ... ... және тірі ... ... ... неғұрлым көп мөлшерде
асыра түсірген жөн.
Симментал тұқымына жататын құнажындардың 2004 және 2005 ... ... сүт ... және сүт беру ... ... ... 8-
кестеде көрсетілген. 2004 жылы 31 құнажынның орта тәуліктік сауыны 12,3 ... ... сүт беру ... 1,27 кг ... тең. Барлық құнажындардың
желіні қалыпты жағдайда ал пішіні астау теген немесе ... сүт ... ... топтастырсақ 2-ші құнажындікі 0,99 кг/мин ... ... 1,1; 1,0 ; 1,39 кг. Ал 9 бас ... 1,4-1,69 кг/мин.
2005 жылы 43 құнажынның орта тәуліктік сүт өнімділігі 13,1 кг , ал сүт
беру жылдамдығы 1,34 кг/мин. Сүт беру ... ... ... ... 4 бас 0,99 ... 27 бас 1,1-1,39 ... ал, 12 бас 1,4-1,69
кг/мин аралығында. Қорыта айтқанда, жыл сайын құнажындардың орта ... беру ... және ... сүт беру ... өсіп ... ... қожалығындағы Симментал тұқымына жататын сиырлар
мен тайыншалардың ұрықтандырған кезіндегі жасы мен тірі ... ... ... мал бұл ... ... ... ... орташа тірі салмағы 350 кг ал, осы кезеңдегі
жасы 18-24 ай ... ... ... 18-20 айлығында
ұрықтандырылады. Ересек ... ... ... ... әр ... ... ... қалады. Мәселен 2004 жыл 272 бас оның ішінде 22 басы
ұрықтанбай қалды. Ал ... ... 7 бас 3 ай және одан да көп ... ... жоқ.
2005 жылы 296 бас сиыр ішінен 61 бас ұрықтанбай қалды. Соның ішінде 18
бас 3 ай және одан көп ... ... ... ... ... ... шаруа қожалығындағы Симментал тұқымына жататын
сиырлардың 2004 және 2005 жылдың қортындысы бойынша орташа сүт өнімділігі
және тірі ... тобы |Жыл ... ... ... сан, бас |Сүттілігі, кг| Сүт майлылығы ... ... |
| | | | | |% |кг | ... ... | 2004 ... |272 |3133 |3,83 |119,9 |433 ... | | | | | | | |
| | |1 ... |31 |2866 |3,82 |109,5 |414 |
| | |3, 3-тен ... |213 |3167 |3,84 |121,6 |451,5 ... ... таза |2004 ... |217 |3171 |3,83 |121,4 |442 ... және | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | |1 ... |26 |2901 |3,83 |111,1 |426,5 |
| | |3, 3-тен ... |172 |3217 |3,84 |123,5 |457,5 ... ... |2005 |Барлығы |296 |3104 |3,88 |120,4 |454 ... | | | | | | | |
| | |1 ... |43 |2809 |3,86 |108,4 |429 |
| | |3, 3-тен ... |206 |3229 |3,9 |125,9 |461 ... ... таза |2005 |Барлығы |231 |3191 |3,89 |124,1 |460 ... және | | | | | | | ... | | | | | | | |
| | |1 ... |37 |2894 |3,88 |112,2 |431 |
| | |3, 3-тен ... |162 |3302 |3,9 |128,8 |470 ... ... ... толық анықтаған жөн. Өткені сиырлар туғаннан
кейін уақытында ұрықтанбаса жалпы сауын маусымы ұзарған мен өмір ... сүт ... және ... төл саны да азая ... ... ... ... Симментал тұқымына жататын сиырларды ... ... ... сервис және суалу кезеңдері бойынша топтасуын 10-
кестеден байқауға болады. Бұзуалаған сиыр, зоотехникалық норма бойынша өнер
кәсіптік шаруашылықта ... ... ... ... ... ... Ал
асыл тұқымды шаруашылықтарда үшінші жыныстық циклден кейін ұрықтандыру
қажет (65-70 күн аралығында). Осы ... 2004 жылы 241 ... ... ... ... ... 90 ... асып кетті. Ал қалған сиырлардың
сервис ... ... орат ... 66 ... тең ... 2005жылы 253 бас
сиырдың ішінде 39 бас сиырдан ... ... ... 90 ... асып кетті ал
қалған сиырдың сервис ... ... орта ... 64 күн ... уақтытта сервис кезен ұзақтығы 90 күннен асқан сиырдың жағдайын
анықтап себебін білген ... ... ... ұзақ ... ... ... сиырлардың жалпы өмір бойындағы берген сүт өнімділігі азаяды және
алынған төл саны кемийді зоотехникалық норма бойынша бір ... ... ... ... керек 2004 жылы 241 бас сиырдан 224 сиырдың суалу ... 51-70 күн ... ... Ал 17 ... ... кезеңінің ұзақтығы 71
күннен асып кеткен. Осы табындағы сиырлардың көпшілігінің суалу кезең
ұзақтығы 65 ... тең ... 2005 жылы 253 бас ... 231 ... орташа
суалу кезеңінің ұзақтығы 51-70 күн аралығында болды. Ал 22 ... ... ... 70 ... асып ... Бірақ көбінесе сиырдың орташа суалу
кезең ұзақтығы 73 күнге тең болды. ... ... ... ұзақ ... (71
күн және одан да көп) суалатын сиырлардың ... ... ... ... ... ... ... ұзақтығы орта есеппен 45-60 күн
аралығында болған жөн. «Багратион-2» шаруа ... ... ... ... ... ... ... табынан жыл сайын әртүрлі
себепке байланысты біраз сиырлар ... ... ... ... 2005
жылдың нәтижесі бойынша 17 бракқа шыққан ... ... ... «Багратион-2» шаруа қожалығындағы Симментал тұқымына жататын
құнажындардың 2004 және 2005 жылдың есебінен сүт өнімділігі және сүт беру
жылдамдығы бойынша бөлінуі.
|Жыл ... ... ... және ... пішінді топқа |Сүт беру ... ... |
| ... саны, |жататын желінді сиырлар | |
| |бас | | |
| | |Мал ... ... сүт беру |0,99 ... ... ... |2,0+ |
| | |бас ... кг |жылдамдығы, кг/мин |дейін | | | | ... |31 |31 |12,3 |1,27 |2 |20 |9 |- |- ... |43 |43 |13,1 |1,34 |4 |27 |12 |- |- ... ... шаруа қожалығындағы Симментал тұқымына жататын
сиырлар мен тайыншалардың ұрықтандырған кезіндегі жасы мен тірі салмағы.
|жыл |Мал тобы ... ... ... ... және |1-ші ... ... мал саны |
| | |мал ... ... ... | |
| | |бас | |ы ... | |
| | | | ... | | |
| | | ... |Жақсартбұ| |18 ай.|18-24 ай |24 + ... ай |18-24 |24 + |
| | | |ы | ... | ... | | |ы ... |ай | ... |Сиыр |272 |250 |250 |- |- |- |- |- |22 |7 |- |- |
| ... |133 |133 |133 |- |350 |- |133 |- |- |- |- |- ... ... |296 |235 |235 |- |- |- |- |- |61 |18 |- |- |
| ... |70 |70 |70 |- |350 |- |70 |- |- |- |- |- ... ... ... ... ... ... ... 2004-2005 жылдың нәтижесі бойынша сервис және суалу кезеңдері
бойынша топтасуын
|Жыл |Сервис күнінің ұзақтығы ... ... ... |
| ... бас ... күн ... ... |Бас ... күн |51-70 күн, |71 ж/е ... |
| | | ... | | |бас ... ... |241 |66 |20 |241 |65 |224 |17 ... |253 |64 |39 |253 |73 |231 |22 ... ... ... қожалығында 2004-2005 жылдың сұрыптау
нәтижесі бойынша Симментал тұқымының табынан бракқа шыққан сиырлар
|Жыл |Мал тобы |Барлық |Шығу себебі, бас ... |
| | ... | ... ... | |бас | ... |
| | | | ... |
| | | | ... |
| | | ... |Аурулар | |
| | | ... | |
| | | |к | | |
| | | | ... ... ... ... ... | |
| | | | |қ-у, | | |соқ ... | |
| | | | ... | | | | | |
| | | | | | | | ... | ... ... |17 |7 |2 |1 |3 |4 | | | | |4 |
| ... 1- |3 |1 |- |- |- |2 | | | | | |
| ... | | | | | | | | | | | ... ... |14 |2 |6 |3 |- |1 | | | | |5 |
| ... 1- |5 |2 |- |- |2 |1 | | | | | |
| ... | | | | | | | | | | | ... ... ... сиырлардың себебін ... ... ... ... ... ... ... Біреуі желінсау болды, үшеуінің
аяғы жарамсыз болып қалды. Кездейсоқ жағдайға байланысты табыннан шықты.
Табыннан ... ... ... жасы 4-ші ... ... тең 2005
жылдың нәтижесі бойынша табыннан шыққан сиырлар саны 14 бас болды. Олардың
ішінде бесеуі құнажын шыққан ... ... ... ... ... ... ал ... қысыр қалды; үшеуінің желіні жарамсыз болды, екеуінің
аяғы жарамсыз болды. Біреуі ... ... ... ... шықты.
Шыққан сиырлардың орташа жасы бұзаулау есебінен беске тең болды. Алдағы
уақытта табыннан шыққан сиырлардың себебін ... ... ... ... ... табынан шыққан сиырлардың орынын толықтыру үшін. Асыл тұқымды
жоғары өнімді ... ... жеке ... алып дұрыстап бағып күтіп
азықтандыру қажет. Ал құнажындарға туғаннан кейін сауын маусымының алғашқы
үш айлығында сүтейту ... Ол үшін ... ... ... ... қажет.
Желінде қалған сүтті 2-ші рет сауып алу керек және ... ... ... ... ... ... ... сиырлардың 2005 жылғы сұрыптау
нәтижесі бойынша жоғары сауын маусымы сүт өнімінің көрсеткішін 12-кестеден
көруге ... ... ... ... өнімді 10 сиырдың көрсеткіштеріне
назар аударсақ, сүт өнімділігі 3039 кг 4449 кг-ға дейін ауытқиды, сүттін
малылығы 3,8-4,0% ... ... майы 118,52 кг – 173,51 кг ... Осы ... ... пішіні көбінесе астау және теген тәрізді.
Сұрыптау нәтижесі бойынша барлық сиырға элита клас ... ... ... ... өнімді сиырлардың жалпы табынан жеке іріктеп алып
селекциялық ... ... ... жүргізіп, дұрыстап бағып күтіп және
ғылыми негізде азықтандырған жөн.
«Багратион-2» шаруа ... ... ... жататын 6, 12, 18
айлықтарындағы тайынша торпақтардың 2004 және 2005 ... ... тірі ... ... ... ... 2004 жылы 6 айлық
тайыншалардың орташа тірі салмағы 151 кг болды, ал 49 бас мал ... ... І ... ... ... келді. 12 айлық тайынша-лардың
12-кесте. 2005 жылғы сұрыптау нәтижесі бойынша ... ... ... ... ... сауын маусымы бойынша сүт өнімінің
көрсеткіштері.
|Сиыр жеке |Лақаб аты ... ... 305 ... ... ... беру ... ... |Комплексті|
|№ | ... ... ... | |к ... |
| | | | ... | | |
| | | | ... | | |
| | | ... ... |Майлы |Сүт майы,| | | |
| | | ... ... кг |ғы, % |кг | | | ... ... |ІҮ |54 |3423 |3,8 |130,07 |1,37 ... |Элита ... ... |ІҮ |3 |3599 |4,0 |143,96 |1,5 ... ... ... |Диана |ІҮ |1 |3443 |3,8 |130,83 |1,3 ... ... ... ... |ІІІ |6 |3741 |3,8 |142,16 |1,37 ... ... |
|125 ... |ІІІ |4 |4449 |3,9 |173,51 |1,24 ... ... ... ... |ІІІ |3 |3836 |3,8 |145,77 |1,5 ... ... |
|102 |Липа |ІҮ |1 |3292 |3,9 |128,39 |1,3 ... ... ... ... |ІІІ |4 |4244 |3,9 |165,52 |1,45 ... ... ... ... |ІҮ |1 |3039 |3,9 |118,52 |1,2 ... |Элита |
|3024 ... |ІҮ |1 |3155 |3,8 |119,89 |1,2 ... ... ... 2004 және 2005 ... ... бойынша «Багратион-2»
шаруа қожалығындағы Симментал тұқымына жататын 6, 12, 18 ... ... тірі ... ... |Мал тобы ... алынған тайынша торпақтың әрбір кезеңіндегі орт. тірі салмағы, ай |
| | |6 |12 |18 |
| | |Мал ... 1- |кг |Мал ... 1- |кг |Мал ... 1- |кг |
| | | ... | | ... | | ... | |
| | | ... | | ... | | ... | ... ... |- |- |- |- |- |- |- |- |- |
| ... |49 |21 |151 |24 |19 |260 |38 |30 |360 ... ... |- |- |- |- |- |- |- |- |- |
| ... |20 |18 |157 |19 |15 |264 |31 |31 |362 ... ... ... қорытындысы бойынша сатылған асыл тұқымды
тайыншалардың кластық көрсеткіштер
|Жыл |Мал тобы ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... саны | |
| | | ... |Элита |І-класс |
|2004 ... ... |47 |- |19 |28 ... ... ... |84 |- |45 |39 ... тірі ... 260 кг ... ал 24 бас тайынша ішінде 19 ... ... 18 ... ... ... ... 360 кг ... 38 бас
тайынша ішінде 30 бас І-класс стандартына сәйкес келді.
2005 ... ... ... ... 6 ... ... ... 157 кг. Ал 20 бас тайынша ішінде 18 бас І-класс стандартына сәйкес
келді. 12 айлық тайыншалардың ... орта ... 264 кг ... ал 19 ... ... 15-сі ... стандартына сәкес келеді. 18 айлық
тайыншалардың ... ... 362 кг ... ал 31 бас тайыншалардың барлығы
І-класстың стандартына сәйкес келеді.
Қорыта айтқанда жыл сайын асыл тұқымды ... ... ... ... тірі ... өсіп келеді. Сондықтан алдағы уақтта дене
бітімі жақсы ... ... ... жоқ ... ... жеке іріктеп ап, тек қана негізгі сиыр табынын толықтыруға
пайдалану ... Ал осы ... ... ... ... ... ... шаруа қожалығында 2004-2005 жылдың қорытындысы ... асыл ... ... ... ... ... 2004 жылы ... сатылған асыл тұқымды тайыншалар саны 47
бас.оның ішінде 19 басы элита, 28 басы І-классқа жатады. 2005 жылы ... басы 84 бас ... ... ... 45 бас ... 39 бас ... 2 жылдың көсеткіштерін салыстыра келсек жыл сайын сатылған асыл
тұқымды тайыншалар саны өсіп ... және ... ... ... келеді. Бір ескеретін жағдай іріктелген асыл тұқымды тайыншалардың
ең жастарын шаруашылықтың орын ... қалу ... Ал ... ... малды жіберуге болады.
«Багратион-2» шаруа қожалығындағы Симментал ... ... ... ... ізге жатуына байланысты гинекологиялық құрлымы 15-кестеде
көрсетілген. 2004 жылы 146 бас сиыр ... 6026 ... ... аталық ізге
жатты. 74 бас сиыр Тату 5496 ... ... ... ізге ... ... ... ... бұқаның атауы Лазер 656. Лазер 656
15-кесте. «Багратион-2» шаруа қожалығындағы симментал тұқымына ... ... ... ізге жатуына байланысты линиялық құрлымы
|Линия атасы |Бұқа лақап |Ұрғашы малдар, бас |305 ... ... ... ... ... ... | | ...... ... | | |
| | ... ... всех ... %|Тірі |Сүт беру |
| | | ... |кг | ... ... -ғы, |
| | | | | | |кг ... |
| | ... ... іш-гі 1 | | | | | |
| | | |рет ... | | | | | ... 6026 ... 1142 |146 | | | | | | |
| ... | | | | | | | ... 692 МГФ ... 5496 |74 |146 | | | | | ... | | | | | | | | ... 1656 ... |52 |31 |224 |2866 |38,2 |414 |1,27 ... 692 МГФ |Тату 5496 |63 | | | | | | ... | | | | | | | | ... 6026 ... 2 |143 | | | | | | |
| |1142 КС-300 | | | | | | | ... 1656 ... |90 |43 | |2809 |3,86 |429 |1,34 ... |- | | |100 | | | | ... | | | | | | | | ... 145520 |- | | |42 | | | | ... ... Сиырлардың бірінші сауым маусымы бойынша орташа сүт
өнімділігі 2866 кг болды. ... ... 3,82% сүт беру ... ... Ал ... ... тірі салмағы 414 кг тең болды. Лазер 656
бұқаджан тараған тайыншалар саны 224 басқа жетті. 2005 жылы ... ... ... ... ... аударсақ шаруашылқы
бойынша келесі бұқаларды пайдаланған: Колос 692 ГФ 128, ... 6026 , ... ... және Лот. ... үш бұқа ... аталық ізге жатады: Тату
5496, Забавный 2 1142 КС 300 және ... ... ... әр ... ... саны 63, 143 және 90 бас. Сонымен қоса Лазер 656 бұқадан ... саны 43. ... ... сүт ... келесі 305 күндегі 1
сауын маусымдағы орташа сүт өнімділігі 2809 кг, ... ... 3,86% ... ... 1,34 ... ... тірі ... 429 кг. Романсер және Лот
атты бқұқадан тараған әр түрлі жастағы тайыншалар саны 100 және 42 бас.
«Багратион-2» шаруа ... ... ... ... ... ... өнімділік көрсеткіші ... ... ... 5 ... ... сүт ... келесідей: 1-
бұқа шешеесінің сүт өнімділігі ... кг ... 2-ші және ... ... кг аралығында, 4-ші бұқаныкі 8001-9000 кг аралығында, ал
5-ші бұқаныкі 10000 кг-нан ... Осы ... ... шеше ... ... және сүттің майлылығы жағынан стандартқа сәйкес және ... ... ... 1990 ж. және 2005 ж. аралығында
пайдаланған ... ... ... ... Шаруашылықта
пайдаланған бұқалардың шешелерінің сүт өнімділігі 577 – 16557 ... ... ... ... 3,9% -4,5% аралығында сүттегі май мөлшері 247 кг-
745 кг дейін ауытқиды. Жоғарыда аталған бұқалардың шешелерінің ... ... 5636 – 12693 кг ... ауытқиды. Ал сүттің малылығы 3,5%-4,4%
аралығында сүттегі майдың мөлшері 226-533 кг дейін ауытқиды. Пайдаланған
бұқалардың әкесінің шешесінің сүт ... ... кг ... сүт
малығы 4,1%-4,4% арасында, сүттегі май мөлшері 249-578 кг аралығында.
Қорыта ... ... ... ... ... сүт өнімділігі
шеше жән еәке жағынан ... ... ... ... ... ... жыл ... тұқымына жататын сиырлар мен тайыншалар ... ... асыл ... ... ... ... мәлімет көрсетілген.
Мәселен Лазер 1656 атты бұқа Симментал ... ... ... ... бұқа ... ... ала тұқымына жатады, Лот 145520 атты бұқа
Айшир ... ... ... ... ... Симментал тұқымына жататын асыл
тұқымды бұқалардың өнімділік көрсеткіші
|Асыл тұқымды бұқалардың мінездемесі шешелерінің сүт өнімділігі бойынша, кг ... ... ... |
| ... ... б/ша ... ... |8001-9000 |9001-10000 |10001 ж/е ... ... |
| | | | ... ... ... |
|Стандартт|Стандартт|С-тан |С-тан ... ... ... ... ... ... | | ... ... |ан ... ... ... ... |төмен |жоғары |төмен |жоғары | | |
| |1 | |2 | |1 | | | |1 | |5 ... ... ... ... 1990 ж. және 2005 ж. ... ... көрсеткіштері
|№ |Лақаб |Туған|Тұқы |Бұқаның шешесі ... ... ... ... ... ... |Бұқаны |
| |аты, жеке|жыл, |мы | | | ... |№ |айы | | | | |а ... |
| | | | ... ... |Сүттіл|Малығ|Сүттің |Сауын |Сүттіл|Малығы|Сүттің | |
| | | | ... кг|, % ... ... кг|ы, % ... ... кг|, % ... | |
| | | | |ы | | |кг |ы | | |кг |ы | | |кг | |
|1 ... ... |2 |5777 |4,57 |264 |6 |5975 |4,4 |262 |4 |6051 |4,13 |249 ... |405079 |1964 |тал | | | | | | | | | | | | | |
|2 ... ... |2 |7960 |4,0 |318 |4 |7973 |3,9 |310 |4 |9461 |4,1 |387 ... | |. | | | | | | | | | | | | | | |
| | |1983 | | | | | | | | | | | | | | |
|3 ... |3.01.|Г/ф |4 |7380 |4,0 |295 |3 |5636 |4,01 |226 |6 |8579 |4,17 |357 ... |7137 |1988 | | | | | | | | | | | | | | |
|4 ... ... |6178 |4,0 |247 |2 |5765 |4,0 |231 |6 |8936 |4,3 |348 ... |1656 |1993 |ал | | | | | | | | | | | | | |
|5 ... ... |2 |16557 |4,5 |745 |5 |12616 |3,5 |441 |4 |12852 |4,5 |578 ... |2217397 |1982 | | | | | | | | | | | | | | |
|6 |Лот ... |4 |8594 |3,9 |335 |6 |12693 |4,2 |533 |- |- |- |- ... |145520 |1980 |шир | | | | | | | | | | | | | ... «Багратион-2» шаруа қожалығында 2000-2004 жыл аралығында
Симментал тұқымына жататын сиырлар мен ... ... ... асыл ... бұқалар
|Жеке № Л. |Тұқымы |Аталық із|Туған жері |Шешесінің ата тегі ... ата тегі ... | | | | | |
| | | | ... ... |Ш. Ш. Ш. |Әкесі ... |Ә. Ш. Ш. |
| | | | | ... | | ... | ... 1656 ... Г/ф ... Об.|Ласточка |Астара 4782|Победа 5090|Фомер 1954423|Уавен Крост |Потейток |
| |ал ... ... |1942 ... ... |Н/Ф А.З. ... Г/Ф |7660240 |
| | | ... |Сим-тал э/р| ... кл | |э/р таза тұқ| ... |Г/Ф |- |АҚШ ... ... ... |- ... |Кони 11510597|- ... |К/П | | ... ... | |1997884 | | ... 145520 ... |- |АҚШ ... |Лой 968232 |Марра |- ... 144136 ... 923302 |- |
| | | | | |968231 | | | | ... ... шаруа қожалығындағы симментал тұқымына жататын ірі қара
малдың санымен өнімділігінің жоспары
Симментал тұқымына жататын ірі қараның ... ... ... ... ... болжау үшін, әрі селекциялық жұмыстың нәтижелігін
анықтау үшін қолданады олардың ... ... ... ... маңызы зор. Селекцияның нәтижесін анықтау үшін селекциялық
дефференциал мен ... ... ... ... жөн. ... – іріктеп алынған бір топ малдың өнім көрсеткішін табын немесе
басқа топ өнімдері көрсеткішімен салыстырған көп артықтығын көрсетеді.
“Багратион-2” ... ... ... жыл ... Симментал
тұқымына жататын ірі қара малдың саны мен сүт өнімділігінің өсу жоспары 19-
кестеде көрсетілген.
19-кесте. ... ... ... ... жыл ... ... ... ірі қара малдың саны мен сүт өнімділігінің өсу
жоспары
|Жыл күн |Барлыұ ірі қара ... ... ... ... ... ... |мал, бас |саны, бас ... сүт ... |
| | | |кг ... |760 |320 |3350 ... |895 |345 |3500 ... |1020 |400 |3650 ... |1065 |450 |3800 ... |1200 |500 |4000 ... жылы ... ірі қара ... саны 760 ... жету керек, соның ішінде
азықта тұрған сиыр саны 320 бас болуы керек, ал орардың сүт ... ... ... керек. 2007 жылы барлық ірі қара малдың саны 895 бас болуы
керек, соның ішінде сиырлар саны 345 бас, ал олардың сүт ... 3500 ... ... 2010 жыл ... Симментал тұқымына жататын сиырлар саны ... ... ... ... ішінде азықта тұрған сиырлар саны 500 бас болуы
керек. Ал олардың сүт ... 4000 кг ... ... отыр. Қорыта
айтқанда 2006-2010 жыл аралығында жалпы сиырлар саны 760 бастан 1200 басқа
жетуі керек, ... ... ... саны 320-дан 500 басқа жетуі керек. ... сүт ... 3350 ... 4000 кг-ға жетуі жоспарланып отыр.
“Багратион-2” шаруа қожалығында 2006-2010 жыл ... ... ... ... сүт ... мен тірі салмағының өсу жоспары
20-кестеде көрсетілген.
2006-2010 жыл аралығында жоспар бойынша құнажындардың сүт ... ... 3110 ... өсу ... ... ... майдың мөлшері 110,3-
тен 119 кг-ға ... өсу ... Ал ... тірі ... 415 кг-на 440 кг-ға
дейін өсуі қажет. Екінші туған сиырдың сүт ... 3000 ... ... өсу ... отыр , сүт ... ... 3,86% ... өсуі
жоспарланды. Ал малдың орташа салмағы 430 кг ... ... ... ... 5 ... 3250 кг-нан 4000 кг-ға дейін, сүттегі майдың мөлшері 125-
тен 156 г-ға өсуі ... ... ... ... 460-470 ... ... ... шаруа қожалығында 2006-2010 жыл аралығында Симментал
тұқымына жататынасыл тұқымды тайыншаларды өсіру және сату ... ... ... жыл ... асыл ... ... өсіру 170 бастан 185
басқа дейін өсуі жоспарланып отыр. Осы ... ... 50-60 бас ең ... ... ... ... ... арналып отыр, ал қалған 120-
125 бас ... жыл ... асыл ... мал ... ... ... ... отыр.
20-кесте. “Багратион-2” шаруа қожалығында 2006-2010 жыл аралығында
Симментал ... ... ... сүт ... мен тірі ... ... |1-ші сауын маусымы |2-ші ... ... |3-ші ... ... ж/ә одан жоғ. |
| ... ... |Тірі |Сүттіліг|Малығы, |Сүттің |Тірі |Сүттіліг|Малығы, |Сүттің ... |
| |, кг |% ... ... |, кг |% ... ... |, кг |% |майы, кг|сал-ғы, |
| | | | |кг | | | |кг | | | |кг ... |2880 |3,83 |110,3 |415 |3000 |3,84 |115 |430 |3250 |3,9 |125 |460 ... |2900 |3,84 |111 |420 |3150 |3,84 |121 |430 |3400 |3,9 |127 |464 ... |2950 |3,84 |113 |425 |3250 |3,85 |125 |435 |3550 |3,92 |131 |465 ... |3000 |3,84 |115 |430 |3350 |3,85 |129 |440 |3750 |3,92 |137 |468 ... |3100 |3,84 |119 |440 |3400 |3,86 |131 |450 |4000 |3,95 |156 |470 ... ... ... ... ... ... ... тайыншаларды өсіру және сату жоспары
|Жыл |Ас/т ... ... ... ... ... ... ас/т тайыншалар, |
| ... бас ... ас/т ... |бас |
| | ... басы |% ... ... ... |170 |50 |29,4 |120 |70,6 ... |175 |55 |31,4 |125 |68,6 ... |180 |55 |30,6 |125 |69,4 ... |185 |60 |32,4 |125 |67,6 ... |185 |60 |32,4 |125 |67,6 ... ... ... ... асыл тұқымды ірі қараларды азықтандыру
Малдың сүтін, етін және басқа өнімділігін көбейту үшін ... ... ... ... ... ... ... мөлшерлеу
үшін әрбір сиырға берілетін азықтың нормасы болуға тиіс. ... ... ... 22– ... ... Сауын сиырды азықтандырудың нормасы
|Азықтардың |Берілетін |Азық |Қорыт. ... г ... г ... ... ... кг ... г | | |
| ... кг| | | | ... ... |4,2 |600 |51 |11 ... |22 |4,0 |310 |32 |12 ... | | | | | ... ... | | | | ... |22 |3,0 |220 |4 |8 ... жем |8 |3,0 |300 |3 |20 ... |- |14,2 |1490 |95 |51 ... |- |14,2 |1220 |105 |70 ... қоса 125 г тұз қосып беру керек. ... бір ... ... ... азық нормасы азық ... ... ... ... ... берілген. Міне осы қоректік
заттарға қарай азықтың қандай түрінен қанша керек екндігін есептеуге яғни
рацион жасауға болады. ... ... ... ... ескеріледі: азық
рационына сол малдың сүйсініп жейтін жем-шөптері кіреді, оның мөлешері және
сапасы малдың ішін ... ... - ақ одан тез ... ... ... ... ... сиыр организіміне қажетті барлық қоректік
заттар сол азықтардан табылатын болуы керек. Әсіресе жас, әлі де ... ... ... протейн мен минералдық заттар көп болғаны
дұрыс;
Рациондағы азықтардың көлемі мал толық тоярлықтай болуы керек, сонда ғана
сиыырдың ас ... ... ... ... атқарады және сиыр өзін тоқ
сезінеді;
Рациондағы азықтар әр түрлі ... жөн мұны ... ... ... ескеру керек.
Рационд аминереалдық заттар жеткілікті болуы тиіс. Егер азықтарында ... және ... ... ... заттар жеткіліксіз болса сиырдың қысыр
қалуына, ауруға шалдығына, сүттің ... , ... ... ... ... ... Сиырға берілетн азықтағы ... де ... ... Бұл ... жас ... ... азықта көбірек ескерілгені жөн.
Азық рационы шаруашылықтағы бар азық түрлеріне қарай ... ... ... ... өзі өсіретін азықтардан жасаған жөн ... ... ... ... ... ... малға болса да рацион жасауда құнарлы азықтар – астық дәнін,
кебекті, құнжараны ықшамдап пайдалануға ... ... ... ... ... ... оның ... азайтып, есесіне басқа азықтарды мол беріп те
сиырдан сүтті көп алуға болады.
Сауын сиырларға ... ... ... ... ... жем ... ... сиырларға шырынды азықтар неғұрлым көбірек берілсе, көлемді
азықтар соғұрлым аз ... ... ... ... ... ... ... жөнінде қарастырсақ.
Айталық сиырдың тірілей салмағы 500 кг, күніне майлылығы 3,9%, 20 кг ... ... мына ... келтіруге болады.
Сауылған буаз сиырды азықтандыру. Саууды тоқтатқан 5-7 күн ... сүт ... ... ... ... ... әзірлеу ісіне
кірісуге болады. Қондылығы орташа сақа сиырдың ... 1,5-2 ... ал ... ... және жас ... ... 2,5 ... суалтады. Сүтті сиырды 7-10 күнде, ал тәулігіне 3-5 кг сүт ... ... ... Суалған сиырлардың ішінде төл тез өседі.
Сондықтан бұл ... ... ... ... ... бөлу ... жақындаған кезде бұзаулауына шамамен 5-7 күн қалғанда сүтті
сиырға балауса азық пен ... аз ... беру ... ... өзі сиырдың
туар кезде өте семіріп кетпеуіне және бұзаулағаннан кейін оның желінінің
ісіп кетпеуіне септігін тигізеді.
Қоңдылығы ... ... буаз ... ... ... тәулігіне 1-2
азық өлшеміне арттыру қажет, ал рациондағы әрбір азық ... 110-120 ... ... 9-100 кальций, 5-6 г фосфор және 40-50мг коратин ... ... ... мал ... үлес салмағына, беретін сүтіне,
қоңына және жасына сәйкес азықтандырады.
Буаз сиырларға көгерген, мұз ... ... ... жем - шөп ... Сиырлар суалғанда аса семіріп кетпегені жөн. Судың жылылығы 10-12
градустай болуы шарт. Аса суық су ішсе мал іш ... ... ... ... ... Ұлан ... ... шаруа қожалығы
Симментал тұқымына жататын ірі қара ... ... ... асыл ... ... ... Симментал тұқымына жататын ірі қара малдың
соңғы үш жылда тұқымдық немесе кластық ... ... ... сүт ... ... майлығы, сүт беру жылдамдығы өсіп келеді.
Сонымен қоса ... ... және ... ... ұзақтығы
зоотехникалық нормаға сай келтірудің арқасында сиырлардың сүт ... ... өсіп ... ... бір ... ... бір бұзау алуға
тырысады. Тайынша торпақтарды жақсы күтімге ... ... ... олар ... өсіп жетіліп 6,12 және 18 айлықтағы
тірі ... ... ... стандартына сай келіп отыр. Осы ... ең ... ... сиыр ... ... іріктеп алып қаладыда
қалғандарын асыл тұқым ретінде басқа шаруашылықтарға сатады. Асыл ... 12-15 ... ... ... ... ... ... орташа тірі
салмағы 250-320 кг жасына байланысты. Тайыншалардың 1 кг тірі салмағына 250
теңге және әрбір кг-ға асыл ... ... 69 ... ақша қосылады, сонда
жиыны 1 кг тірі салмақтың бағасы 319 ... ... 320 кг ... асыл ... ... сатқан кезде оның бағасы 102080 теңге болды
(319 ... * 320 ... ... Ал осы тайыншаны асыл тұқымды емес
ретінде сойып базарға сатқан ... бір ... 176 кг ет ... шығымы 55% болған жағдайда (320кг*55%)/100=176 кг. Бүгінгі таңда
сиырдың етті оптом өткізгенде 1 кг ет 310 ... ... ... орай ... 54560 ... ... (310 ... *176 кг=54560 теңге). Бір
тайыншадан асыл тұқымды ретінде сатқан ... ... 47520 ... ... (102080-54560=47520) 2004 жылы асыл тұқым ретінде 140 ... ... ... ... 6652800 ... пайда көрдік
(47520*140=6652800)
Қорытындылар мен ұсыныстар.
“Багратион-2” шаруа қожалығы Симментал тұқымына жататын ірі қара малды
өсіру бағыты ... асыл ... ... болып есептелінеді. Соңғы 4-5
жылда Симментал ... ... ірі қара ... сүт және ет ... ... өсіп ... 2002 жылы азықта тұрған сиырдың сүт
өнімділігі 2439 кг ... 2005 жыл 3340 ... ... ал ... ... ... ... 2005 жыл 3,95 пайызға жетті, әрбір жүз сиырмен құнажындарға
алынған тірі ... саны 2002 жылы 82,3 ... ... 2005 жылы бұл көрсеткіш
87 пайызға жетті. Ірі қара малдың орта тәуліктік қосқан тірі салмағы ... ... 423 ... 2002 жылы 480 гр-ға дейін 2005 жылы жетті, ... ... ... ... саны осы кезең бойынша 20-25 пайыз құрады.
Тайыншалардың алғашқы ұрықтандырғандағы орташа тірі салмағы 341 кг-нан ... 370 кг ... 2005 жыл. ... ... бұзаулағандағы жасы осы
жылдар аралығында 27-28 айға тең ... ... ... ... тұқымына
жататын ірі қара малдың сүт, ет және төл өнімділігі жыл сайын ... ... келе ... ... алынған төлді зоотехникалық нормаға сәйкес
азықтандыру мен бағып күту барысында ... ... ... ... ... ... шаруашылық жоғарғы көрсеткіштерге ие болып
отыр. Жоғары ... ... ... өз ... ... алып ... Ал ... артылған тайыншаларды басқа
шаруашылықтарға асыл тұқымды мал ретінде ... 2005 жылы ... ... 141 бас ... ... шаруа қожалығы басқа
шаруашылықтарға асыл тұқымды мал ретінде сатты. ... ... ... бір басы 170-180 мың ... сатылды.
“Багратион-2” шаруа қожалығын 2004 жылдың аяғында асыл ... ... ... ... асыл ... мал ... рұқсат
алды. Осыған байланысты “Багратион-2” ... ... ... 5 ... жж) ... ... жататын ірі қара малмен асыл ... ... ... ... ... ... Бес жылдық жоспар бойынша
ірі қара малдың сүт өнімділігі орта есеппен жылына 150 ... өсіп 2010 ... ... сиырлардың сауын маусымы бойынша сүт өнімділігі 4000 кг-ға
жетуі жоспарланып отры. Ал ... ... саны 2010 жылы 5000 ... ... ірі қара саны 12000 ... жетуі жоспарланып отыр. Алдағы 5 жылдықта
селекциялық асыл тұқымды жұмысының жоспары бойынша ірі қара ... ... өсуі де ... отыр. 2006 жылы құнажындардың тірі салмағы
415 кг жетуі ... ол 2010 жылы 440 кг ... ... ... Арзуманян Е.А., Бегучев А.П., Соловьев А.А., Фондеев ... М., ... 1984 ... ... Ә. «Мал ... ... ... 1987 ж.
3) Бегучев А.П., Безенко Т.П., «Скотоводство» М., ... 1984 ... ... В.Н., Менькин В.К. «Кормление с-х животных» М., «Агропромиздат»
1989 г.
5) Всяких А.С., Исаев Р.С., Яковлев С.П. «Выращивание телок в ... М., ... 1973 ... ... В.А. ... по ... А., «Қайнар» 1989 ж.
7) Едігенов Қ. «Товарлы сүт ... ... ... А., ... ... ... А.П. «Справочник зоотехника» М., «Агорпромиздат» 1986 г.
9) Крюгер Л., Майер Ф. ... и ... КРС» М., ... 1972 ... ... Н.И., ... В.Н., ... А.Н. «Системы выращивания
КРС» М., «Росагропромиздат» 1989 г.
11) Маротский Л.В., ... Н.С., ... Р.Б. ... КРС» М., ... 1980 ... ... Н. «Мал азықтандыру» А., «Қайнар» 1998 ж.
13) Омарқожаев Н., т.б., «Қолда мал ... А., ... 1995 ... Петухов Е.А., Емелина Н.Т. «Практикум по кормлению с-х животных» М.,
«Агропромиздат» 1990 г.
15) «Система получения и ... ... ... до 20-дневного
возраста» М., «Агропромиздат»
16) Ысқақбаев Б. «Ірі қара шаруашылығы» А., ... 1996 ... ... Б. ... қолда өсіру» А., «Қайнар» 1987 ж.
18) Юрмалиат А.П. ... ... КРС» М., ... 1961 ... Яров И.И., ... Н.С. ... ... М.,
«Агропромиздат» 1986 г.

Пән: Ветеринария
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 67 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоршаған ортаны ғарыштық қызметтің жағымсыз салдарынан халықаралық-құқықтық қорғау120 бет
Қоршаған ортаға әсерді бағалауды жүргізу ережелері29 бет
Өнімдер өндірісі298 бет
1С бухгалтерия бағдарламасының қолданылуымен еңбек көрсеткіштерінің есебі62 бет
Aspergillus туысына жататын саңырауқұлақтардың эндоглюконаза гендерін прокариот жүйесінде экспрессиялау және клондау40 бет
« ОХ Заречное » шарттарында аналық ұядан алынған қара –ала тұқымдарының өнімділік сапасының салыстырмалы көрсеткіштері53 бет
«Cүт сарысуы негізіндегі фитосироптың микробиологиялық көрсеткіштерін зерттеу»45 бет
«АДМА» ЖШС»кәсіпорнының қаржылық- экономикалық көрсеткіштері. Іс-тәжірибе есебі47 бет
«АСЫЛ МҰРА» Қазақтың аса көрнекті композиторы, қоғам қайраткері, КСРО халық артисі Мұқан Төлебаевтың туғанына 100 жыл (1913-1960 ж.) Лекция25 бет
«Асыл тұқымды көк түсті қаракөл қой шаруашылығында жұптау түріне байланысты селекциялық белгілерінің көрсеткіші»30 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь