Қазақстан Республикасындағы құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның қалыптасу мәселелері

МАЗМҰНЫ

КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

I БӨЛІМ ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТІҢ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ БЕЛГІЛЕРІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1. Құқықтық мемлекет тұжырымының даму тарихы ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2.Қазақстанда құқықтық мемлекет құрылуының алғы шарттары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23

II БӨЛІМ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТЕГІ БИЛІК БӨЛІНІСІ ЖҮЙЕСІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .25
2.1. Билік бөлінісі принципі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25
2.2. Тежеу және теңестіру жүйесі. Заң үстемдігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 36

III БӨЛІМ. АЗАМАТТЫҚ ҚОҒАМ МӘНІ, ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ НЕГІЗГІ СИПАТТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..44
3.1. Азаматтық қоғамның құрылымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...44
3.2. Қазақстанда азаматтық қоғам қатынастарын конституциялық реттеу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...48

IV БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰНДЫЛЫҚТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН БОСТАНДЫҚТАРЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
4.1. Қоғамдық қатынастар жүйесіндегі құқықтар мен бостандықтар кешені ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..52
4.2. Адам және азаматтардың құқықтары мен бостандықтарының мемлекетпен қорғалуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...57

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .70

СІЛТЕМЕЛЕР ТІЗІМІ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 72
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..74
КІРІСПЕ
Құқықтық мемлекет негізінде азаматтардың қоғам мен құқықтың, биліктің заң алдындағы құқықтық теңдігі жатыр. Құқықтық мемлекеттегі жоғарғы билік – бұл мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғаларынан бастап, мемлекеттік билік органдары, қарапайым азаматтарға дейін бірдей бағынатын заң билігі. Адам құқық субъектісі ретінде өзінің мүлкін, күшін, мүмкіндіктерін еркін пайдалана алады.
Жұмыстың зерттелуі: Құқықтық мемлекет мәселелері тарихи тамырын әріден алады. Осы орайда 18 ғасырдың аяғы 14 ғасырдың орта тұсындағы өкілдер М.М.Сперанский, А.Н.Радлицев, П.И.Песталь Н.М.Муравьев, А.И.Герценнің еңбектерінде осы мәселелер бой көтерді. Негізгі мақсат – Ресейлік қоғамды қайта құру.
Бұл бағыттағы алғашқы қадамдар ІІ Александрдың басқарған тұсында жасалды.
1861 жылы крепостнойлық құқықтың жойылуы;
1864 жылы едәуір тәуелсіз сот өндірісіне қол жеткізген сот реформасы.
1905 жылы революциялық жағдайлар мемлекеттік Думалардың құрылыуына, реформалардың жүргізілуіне себепші болды. Бұл кезеңде ресейлік құқықтанушылар М.М.Кобалевский, Н.М.Коркумов, Г.Ф.Шершеневич, С.А.Котлеровский, В.М.Рессен батыс европалық ойшылдардың тарихи тәжірибелерін қорыта келіп, құқықтық мемлекеттің анағұрлым жетілдірілген жаңа тұжырымын жасақтады. Құқықтық мемлекет. Оның принциптері мен механизмдері қандай? Ең бастысы оның негізі қандай?
“Құқықтық мемлекет” түсінігінің кеңдігі соншалықты оны бір пәнде толық зерттеп ашып көрсету мүмкін емес.
Беріліп отырған жұмыс ең алдымен құқықтық мемлекеттің түсінігі мен оның тұжырымдамасының қазіргі уақыттағы дамуын көрсетуге арналады.
Жұмыстың негізгі мақсаты – құқықтық мемлекет түсінігі және оның негізін қалаушы принциптерін ашып көрсету. Сәйкесінше отандық жаңа әдебиетердегі көзқарастар мен пікірлерді жаңғыртуға және жаңа заңдар мен заңи нормалар кешенін жүйелерге талпыныс жасалуда.
Жұмысты дайындау барысында құқықтық мемлекет теориясының классиктері И.Кант, Ш.Монтескье, отандық құқықтанушылар С.Зиманов, С.Сартаев, ресейлік құқықтанушылар Н.М.Креунов, Г.Ф.Шершеневич, сондай-ақ қазіргі кезең мамандары А.Б.Венгерев, В.В.Лазарев, Н.Г.Александров, В.К.Бабаева, Матузовалардың еңбектеріне талдау жасалды.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР

1. Конститутция Республики Казахстан 30 августа 1995года
2. Федоров В.Н. Современные идей правового государство. М. 1994
2. Дымченко В.И. О соотношении законности и правового государства.
СПб. 1993;
3. Гуменюк А.Р. О едином правового пространстве как условии
формирования правового государства.;
4. Коваленко А.И. Теория государства и права. М. 1994;
1. Коваленко А.И. Правовое государство: концепции и реальность.
М.1993;
2. Алексеев А.Н. Государство и право. М. Юридическая литература
1993;
7. Алексеев А.Н.Общая теория права. М. 1981;
5. Лазарев В.Н. Общая теория права и государства. М. 1994 г.;
6. Нересянц В.С. Гегелевская философия права. М. 1974 г.;
7. Пионтковский А.С. учение Гегеля о праве и государстве и его уголовно-правовая теория М. 1963 г.
8. Лившиц Р.З. Социалистический идеал и правовое государство //Социалистическое правовое государство: проблемы и судения. – М., 1989.
9. Мушинский В.О. Правовое государство и праврпрнимание // Советское государство и право. 1990. № 2.
10. Седугин П.М. Рождение закона. – М., 1991.
11. Теория государства и права. Курс лекций /Под ред. М.Н. Марченко. – М., 1996
12. Туманов В.А. Права человека и исполнительная власть. // Советское государство и право. 1990. № 2.
13. Теория государства и права. Учебник для юридических вузов и факультетов. Под ред. В.М. Корельского и В.Д. Перевалова – М.: Изд.гр. ИНФРА, 1997.
14. Общия теория государства и права: Учебник /Под ред. В.В. Лазерева. – М.: Юристь, 1996.
15. Венегеров В.С. Теория государства и права: Часть 1. Теория государства. - М.: Юристь, 1995.
16. Хрестоматия по всеобщие истории государства и права: Учебное пособие / Под ред. З.М. Черниловского. – М: Фирма Гардарика, 1996.
17. Фаткуллин Ф.Н. Основные учения о праве и государстве.: Учебное пособие. – Казань: Изд.КФЭИ, 1997.
18. Хропонюк В.Н. Теория государства и права.: Учебное пособие для высших учебных заведений. – М. 1995.
19. Ю.А.Дмитриев, А.А. Златорольский “Гражданин и власть”, Москва, 1994
20. Манов Г.И. Признаки государства: новые прочтания. М. Спарк. 1993.
21. Халивов В.С. Введение в науку о влати. СПб. 1999.
22. Чиркин В.Е. Основы государственной власти. М.1995
23. Шевцов В.С. Государственный суверенитет. М. 1997
24. Макаров О.В. Соотношение права и государства // Государство и право, 1995, № 5
25. История политических и правовых учений. Учебник для вузов. Под ред. Медведева П.Р. СПб. 1995
26. Сапаргалиев Г.С. Конституционное право РК. Алматы: 1998
27. А.Н.Сагиндыкова. Конституционное право РК. Курс лекций – Алматы : “Білім”, 1999г. С 336.
        
        Қазақстан Республикасындағы құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамның
қалыптасу мәселелері
МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ…………………………………………………………………….3
I БӨЛІМ ... ... ... ... ... ... ... даму
тарихы.............................5
1.2.Қазақстанда ... ... ... ... ... ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТЕГІ ... ... ... ... ... және теңестіру ... ... ... ... ... МӘНІ, ҚҰРЫЛЫМЫ ЖӘНЕ ... ... ... ... ... ... ... конституциялық
реттеу......................................................................
.........................48
IV БӨЛІМ. МЕМЛЕКЕТ ЖӘНЕ ҚҰНДЫЛЫҚТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН
БОСТАНДЫҚТАРЫ..................................52
4.1. Қоғамдық ... ... ... мен ... Адам және ... құқықтары мен бостандықтарының мемлекетпен
қорғалуы....................................................................
...............57
ҚОРЫТЫНДЫ...................................................................
..........................70
СІЛТЕМЕЛЕР
ТІЗІМІ......................................................................
..........72
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН
ӘДЕБИЕТТЕР......................................................74
КІРІСПЕ
Құқықтық мемлекет негізінде азаматтардың қоғам мен құқықтың, биліктің
заң алдындағы ... ... ... ... ... ... билік –
бұл мемлекеттің жоғары лауазымды тұлғаларынан бастап, мемлекеттік ... ... ... ... ... бағынатын заң билігі. Адам
құқық субъектісі ... ... ... ... ... еркін
пайдалана алады.
Жұмыстың зерттелуі: Құқықтық мемлекет мәселелері тарихи тамырын
әріден ... Осы ... 18 ... аяғы 14 ... орта ... М.М.Сперанский, А.Н.Радлицев, ... ... ... осы ... бой ... ... мақсат
– Ресейлік қоғамды қайта құру.
Бұл бағыттағы ... ... ІІ ... ... ... жылы ... ... жойылуы;
1864 жылы едәуір тәуелсіз сот өндірісіне қол жеткізген сот реформасы.
1905 жылы революциялық жағдайлар мемлекеттік ... ... ... ... ... Бұл ... ресейлік
құқықтанушылар М.М.Кобалевский, ... ... ... ... ... ... тарихи
тәжірибелерін қорыта келіп, құқықтық мемлекеттің анағұрлым жетілдірілген
жаңа тұжырымын ... ... ... Оның ... ... ... Ең бастысы оның негізі қандай?
“Құқықтық мемлекет” түсінігінің кеңдігі ... оны бір ... ... ашып көрсету мүмкін емес.
Беріліп отырған жұмыс ең алдымен құқықтық мемлекеттің түсінігі мен
оның тұжырымдамасының қазіргі уақыттағы дамуын ... ... ... мақсаты – құқықтық мемлекет түсінігі және ... ... ... ашып ... ... отандық жаңа
әдебиетердегі көзқарастар мен пікірлерді жаңғыртуға және жаңа ... ... ... ... жүйелерге талпыныс жасалуда.
Жұмысты дайындау барысында құқықтық мемлекет теориясының классиктері
И.Кант, Ш.Монтескье, отандық құқықтанушылар С.Зиманов, ... ... ... ... сондай-ақ қазіргі ... ... ... Н.Г.Александров, В.К.Бабаева,
Матузовалардың еңбектеріне талдау жасалды.
І. БӨЛІМ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТ ТҮСІНІГІ ЖӘНЕ ... . ... ... ... даму ... ...... пен құқықтың бірлігі туралы
пікірлерді аз кездестірмейміз. Құқықтық мемлекет – жаңа кезеңнің ... ... ... не орте ... ... ... не ... білген
жоқ. Әйтсе де әрбір заңгерлер құқықтық мемлекет туралы идеялар өз тамырын
антикалық қоғамнан ... ... ... ... ... ... тұжырымының негізінде неміс философы Канттың (1724-1804 жж),
француз құқықтанушысы ... ... жж) және ... да ... ... ... идеялары жатыр. Соның ішінде Гуго Гроций
Стинеза, Дж Локк, Дени ... ... ... ... еңбектеріне
көбірек сүйенеді. Бұл ойшылдардың ұсынуы бойынша ... ... ... ... жеке ... ... құқықтарына ие
негіздегі құқықтық мемлекет алмастыру керек.
Құқықтық мемлекет ... ... ... пен жеке тұлғаның
өзара қарым-қатынасы абсолюттік мемлекетке қарағанда ... ... ... ... биліктің шектелуі және оның құқық пен
заңмен байланыстылығы тән.
Канттың тұжырымында құқықтық мелекет ... ... ... ... ... ... ... ақыл және адамдардың бостандығы еркін
көрінеді; адам өзінің ... ... ... сезінсе ол
моральдық тұлғаға айналады: тұлға ... ... так, ... ты ... ... к человечеству и в своем лице; и
в лице ... ... так же, как к ... и ... не ... бы к ... как к ... и поступай так, чтобы максима твоего поступка ... в ... ...... ... басшылыққа алуы керек,
өнегелік заңдарына негізделген құқықпен бір ... ... ... ... ... ... мақсатымен адамдар қатынасының
шегін айқындайды; құқық адамдар арасындағы өркениетті ... ... ... ... – бұл ... ... бағынатын
көптеген адамдардың бірігуі; мемлекет тәртіпті қамтамасыз ... ... ... ...... ... басқару нысаны
мемлекеттік құрылым нысаны ... ... ... ... саяды;
демократия принципі – ортақ игілікке деген көзқарас; жоғары билік ... ... ... ... заңға деген құрмет, әрекерт ... ... ... ... ғасырлардағы саяси-құқықтық доктринада қалыптасқан құқықтық
мемлекеттің теориялық конструкциясы билік бөлінісін заң ... ... ... деп ... Сондай-ақ құқықтық заңның үстемдігі, тұлға мен
мемлекеттің ... ... ... ... мен құқылығының
нақты кепілін бекіту көрінеді.
Көптеген негізгі түсініктер тарихи дамудың жаңа ... ... ... ... ... мемелекет” ұғымы “социалистік құқықтық
мемлекет” ұғымымен ұқсастықта қаралған.
Құқықтық мемлекеттің мәнін терең түсіну үшін оның ... ... ... керек, арнайы принциптердің, институттардың,
нормалардың жүйесімен шектелмеген жөн. ... ... мәні ... ғана емес онда ... мемлекеттің емес полейцейлік мемлекеттің де
кейбір белгілері кездеседі. Құқықтық мемлекеттің мәні - заңның сипатында,
оның заттардың ... ... ... ... ... ... ... орайда С.С.Алексеевтің келесідей: “Многие ключевые понятия
прошлого повторяются на новом ... ... ... Еще ... ... ... ... государство” привычно ассоциировалось с
теми разделам университетского курса, где ... ... ... ... с ... ... и про возглашалось
“социалистическое правовое государства”. Прилагательное “социалистическое”
указывает на господствующую ... ... и на ... Между тем, идея правового государства не ... ... ... эту ... ... ... идея правового
государства уже ... ... т.е. ... в ... ... и ... В ... государстве делается
попытка не только возрадить идею правового государства, но и претворить
и в ... ... этот путь ... ... ... противорчивым” пікіріне сүйенген жөн. [1]
Құқықтық мемлекеттің мәні заңның сипатына тәуелді болып келеді. Гегель
жақсы заңдар мемлекеттің гүлденуіне септігін ... ал ... ... ... ... ... деп ... көрсетеді. [2]
“Азаматтық қоғам” деген атауды, түсінікті ... ... ... ... ... ... бірақ бір-біріне
оларды қарсы қоймайды, себебі ... әр ... ... ескі ... ... ... ... болады. Сонымен қатар, жоғарыдағы
көрсетілгендей ол кісінің ... ... ... ... ... ... тек ... байланысты, яғни принципиалды жағынан,
бұрынғы көне ... ... ... органдардың қызмет мерзімі,
биліктің бөлінуі, сөз ... ... ... ... ... ... жақта да еркіндікте болу, ... ... ... ... ... заң алдындағы құқықтарының теңдігі.
Азаматтық қоғамның көне модельге қайтып оралуы, жаңа уақытта
жүргізіліп, өте ... ... ... ... ... Гроцидың,
Гобс, Дж Локк, Пейн, Руссо, Гельбах, Кант, Гегель және басқалардың. ... ... ... ... әлі ... қоғам түсінігінен айрылмаған кез
болатын, бірақ ол сондағы мемлекеттік нысандармен салыстырмаған. Оған куә
болатын Дж. Локктың сөзі: “. . . ... ... ... ... ... ғана ... жүзіндегі басқару нысаны
емес, шын мәнісінде азаматтық қоғам мен қосылмайды, сондықтан жалпы алғанда
азаматтық ... ... ... болуы мүмкін емес”. Локк ... ... ... ... ... шарт ... ... ол қоғамдық келісім негізінде пайда болады, азаматтардың
мүдделерін ... ... ... тек ... ... және олардың
арасындағы қатынастар емес, кеңестік ... ... ... ... ... деп, Гегель дәлелдеген болатын.
“Құқық философиясы” еңбегінде ол, азаматтық ... ... айта ... ... ... “атомдар құсап әртүрлі жекелеген
адамдарға бөлініп кетпей және жекелеген уақытша жағдай үшін бір ... әрі ... ... ... құрылған серіктестік, қауым,
корпорациялар ... ... ... ... ... ... ... қоғамның еркіндігін мемлекетке қарсы қойып “саяси
дене” – деп ... ... ... бұл екі ... және бір ... екі жағы ... де ... оның басқа да қызмет принциптерін: жеке ... ... ... ... адал ... және сол жолмен жүргізуді атап
айтады.
Азаматтақ қоғам проблемаларының өзінің зерттеулерінде Маркс те
айналып ... жоқ, ... ... ... де аз алмағаны мәлім. Егер
ол бұрынғы ғылыми жұмыстарында , шын ... оның ... мен ... ... ... ... ол ойынан бас тартқан болар еді. Болжамы
бойынша “азаматтық қоғамның анатомиясын саяси экономиядан іздеу ... ... ... іс ... азаматтық қоғамды базиспен бірдей ілестірді. Себебі,
Маркстің моделі бойынша ... ... ... ... өнер және ... жатады. Азаматтық қоғам түсінігі бөлшектеніп өзінің еркіндік
маңызын ... (ол ... ... ... болатын). Кейінен
ортодоксалды марксизм-лениенизмге азаматтақ қоғам ... ... ... ... ... ... ... толығымен тоталитарлық
режимнің міндетіне және мақсатын сай келді.
Азаматтық қоғамның мемлекетпен қатынасындағы еркіндігін мойындамау,
оның әлеуметтік ... да ... ол ... қиындыққа
тірелері сөзсіз. Кеңестік тоталиторизмнің агрессивтік ... ... ... тапқан мүдделердің артықшылығы, ... ... ... жеке ... ... бағалылығын есепке алмау
т.с.с.) арқылы азаматтық ... ... ... ... ... нәтижесінде
адам, жеке адам ретінде қабылданбады, табиғи бөлінбейтін құқық ... ... ... ... ... ... ... жойылады. Адам
тоталитарлық жағдайда өз еркімен өмір ... ойын ... ... ... ... болмады, соның салдарынан ... ... ... ... әр түрлі мүдделермен өмір сүретін орталар
араласып кетеді. Олар ... ... ... ... ... ... ... бар: өндірістік ... ... ... ... ... ету, ... тағы сол ... сүруге қажетті жағдайларды іске асыратын (оған қосымша); әлеуметтік
және рухани ... ... ... ... ... ... ... бір мезгілде, азаматтық қоғамның және мемлекеттің
құрамды бөлімдері болып табылады. Оларға – ... ... және ... ... ... ... белгілейтін ұйымдар жатады.
Саяси партиялар жекеленген азаматтардың, әлеуметтік топтардың көп
салалы мүдделерін қолдап ... және ... ... өмірге араласуын
қамтамасыз етеді.
Азаматтық қоғамның құрылымы (дәстүрлік жағдайда құралған) адамға
жақын болса, сол ... оның ... іске ... ... болады, қоғам
түгелімен бір қалыпты болады, рухани бағалылық арта ... Осы ... ... болады. Яғни, онда 36 коммунаның ... ... ... ... 80 ... ... ... үшін реформа жүргізілген кезде коммуналарға тиіспеген.
Соның нәтижесінде қоғамдастық-әлеуметтік және француз ұлтының рухани негізі
сақталып ... ... ... ... ... ... яғни азаматтық қоғамның
сипаты даму деңгейі және нысаны, мемлекеттің нысанымен даму деңгейін
белгілейді. Осы ... ... ... ... М.Ориудың мына сөзін
келтіруге болады: “Айтқаным артық ... ... сол үшін ... ... ... – Т.А.) ... ... машина құрылады. Өсімдік
әлемі бізге қызығарлық ұрықтар: бидай, ... да ... ... өте қиын
табиғи қорғалу жүйесінде, өсіп ... ... ... және соның
негізінде дамуға мүмкіншілік алады. Сол сияқты азаматтық ... ... ... институтының қорғану кеңістігіне кіреді және сол ... ... ... ... жеке адамның пайда болуы мен дамуы”.
Жалпы айтқанда, азаматтық қоғам институттарын ... алып ... ... ... ... ... ... себебі оның қоғам дамуындағы объективті роліне байланысты ... ... ... ... бар. Біз ... ... келтіреміз: “Бұл еркін және мемлекеттен тәуелсіз ... және ... ... ... ... ... және
солар арқылы жекелеген мүдделер, қажеттіліктер – жекеленген және ұжымдықтар
іске асырылады”.
Азаматтық қоғамның негізгі бағалылығы, айтылып өткендей – адам ... ... ал оны ... іске асырушы – мемлекет. Ондай миссияны орындау
кез ... ... ... ... тек ... мен ... сай
келген, құқық үстемдік құратын мемлекеттің қолынан келеді. ... ... ... ... ... деп ... пен құқықтық келіскен әрекеттестігін іздеу моделі, ... ... ... іске ... ... ... ... ерте заманнан
басталады. Соған сай идеялардың бастамасы ... ... ... Ян – ІҮ ... ... ... ғана ... құқықтық мемлекеттің
мәжбірлеуінің нысаны ретінде емес, тек билікке оны орындаудың міндеттілігі
ескертіледі.
Құқықтық ... ... ... ... ... ... ... Салон, Гераклит, ... ... ... ... ... ... ... софистер, стоиктер және
рим заңгерлері жатады. Олардың басқару нысаны жөнінде дұрыс және ... ... ... және ... ... құқық қатынастары, адамдардың
теңдігі туралы табиғи құқық, ... ... ... ... ... ... есептеу, жеке және көпшілік құқық жатады. ... ... ... ... ... ... ... жасамады, екі
мың жылдарғы созылған кезеңдерде құқықтық мемлекет идеялары ... ... ... ... ... ... ... кезеңі, құрылымына сай тарихи алғы шарттардың жоқ
кезінде өтті.
Жаңа кезең (уақыт) оқымыстылары (Н.Макиавелли, тирандармен ... ... ... болып, қоғамдық санаға ... ... ... ... ... оның көптеген ережелерін жаңа тарихи жағдайда
дамытты. Олардың егеменді тәуелсіз ғылыми, ... ... ... қарсы тұруға арналған халықтық қықығы, табиғи теңдік және барлық
адамдардың еркіндігі, жаңа ғылыми принциптегі ... ... ... ... ... көрсетілген жағдайлар, белгілейтін элементтердің мемлекет
пен адамға қатынасын ... ... ...... ... ... Бірінші рет оны (толық емес құрастырған) көрсеткен,
Гуго Горций ... Оның ойы ... ... және ... қызметі
құқық принциптеріне сай болуы керек – деген ой ... ... ... қағидаларына сай, негізгі маңыздылығы, арқарушы ... ... ... және оның ... тежейтін принципті
белгілегенінде, яғни халық өзі ... ... ... ... ... мына
ойына құлақ салуға болады: заңның құқықа сай келуіне байланысты, ... ... ... ... және ... ... өмір сүруі үшін
сақтайды. Р.Фон Моль бірінші рет, құқықтық мемлекетке анықтама бере ... жаңа ... ... ... ... құқығы және
бостандығы бар индивидтердің, сот қорғауы қамтамасыз етілген конституциялық
мемлекетке жатқызды.
Осы ... анық ... ... ... ... - көпшілік-саяси биліктің құқықтық ... ... ... ... ... ретіндегі оның қарым-қатынасы.
Құқықтық мемлекеттің ... ... ... ... ... ... жоғарылығы, құқықтың шындығы және индивиттердің
еркіндігі. Биліктің бөлінуі принципіне сай ... ... ... және
қызметі.
Бірінші белгінің мәні, құқықпен заңды айыра көрсеткенде. Қандай
жағдайларда да мұндай ... ... мен ... негізгі мақсаттары
– заңның, әртүрлі нормативті ... және ... да ... ... ... сай келуін қаматамасыз ету. Тек ... ... ... ... ... жалпылама өлшем және еркіндіктің
тек деңгейі ретінде жалпы биліктің әртүрлі қызметіне теңдік және ... ... ... ... ... ... көрсетілген өлшем
жоғалады және жалпы билік өзі шығарған заңдарды негіздегенде заңдылықты
сақтау ... сай емес ...... ... мүмкін. Сонымен қатар,
жалпы билік ондай ... ... ... олардың билікке
бағынушыларға ғана маңызы бар. ... ... ... ... бай ... кету ... ... ХХ ғасырдың 30 жылдарында заңдылықты бекіту
ұранына байланысты Кеңес үкіметі азаматтарының әлеуметтік – ... және жеке ... ... ... ... ... ... тәртібіне корпоративтік элементтері кіргізіліп, азаматтардың
жекеленген қоғамдық ұйымдары ... ... ... одақтар еңбек
халық комиссариятына қосылды. 1933 жылы ... ... ... ... ... ... туралы, ұжымдық – ... тиым ... 1931 ... ... заң ... жұмыстан
кешіккендер, белгіленген уақытында келмей қалғандар жұмыстан шығарылған
және баспанасынан айрылатын ... ... ... ... ... жіберілмей әкімшілік органдары арқылы шешілген. 1934 жылы ... ... ... ... ... сотталған (сатқын ретінде)
адамдардың отбасылары сайлауға қатынасу құқығынан айрылған және 5 ... ... 1934 ... заң ... 10 ... ішінде террарлық қылмыс
тергеліп сот мәжілісіне бір күн ... ғана ... ... берілген,
сот процесінде ондай істер айыпталушымен куәларсіз-ақ шешілген, кешірім
сұрау мүмкіндігі жойылған, айыптының арыз жазуына тиым ... ... 1935 ... ... бойынша көптеген қылмыстар үшін
жауаркершілік 12 жастан ... 1937 жылы ... ... ең
шыңына жетті, құқық деформацияға түсіп, шын мәнісінде ... ... ... ... ... ... және ... орта ғасырдағы инквизицияға ұқсаған. Тергеудегі адамдарды ресми
түрде жауап беру үшін қинауға рұқсат берілген. Оның ... ... ... ... ... жатқан қоғамдағы құқықсыздық, өмір сүруге арналған
құықты жою, өркениетті қоғамның болуына, дамуына өте ... ... ... ... ... ... ... (құқықтық нысанды)
индивидтердің қарым-қатынасы және ... ... ... ... ... ... индивидтердің еркіндіктері мен құқықтарын және
олардың құқықтық кепілдігін бекіту – жалпы биліктің және оның ... ... және ... және ... шын қорғауға мемлекеттің ... ... ... және ... ... ретінде адамға
және азаматқа тән нәрсе.
Адамның құқығы туралы түсінік ХҮІІ ... ... ... рет адам ... ... ... ... кірді. Бұл бір
жарым айдай (15 мамыр 1776) ... ... ... ... болатын. Одан кейін олар АҚШ-тың Конституциясына және
“Билле о ... және ... ... адам және ... ... ... ... 1789 жылы кірді.
Жоғарғы құжаттардың авторлары және басқа да ... адам ... ... ... ... ... байланыстырады. Олардың айтуы
бойынша адам табиғатттан жаралған және адамның мынадай табиғи ... сүру ... ... жеке ... ... еркін жүру
құқығы. Олардың ойынша бұл табиғи құқықтар ... ... ... жеке ... ... ... Әрине қандай жағдайда
болмасын адам ... ... ... ... ... ... ... ғылымдары, философтары және заңгерлері адам құқығы
проблемалар зерттеуде көп жетістіктерге ... ХІХ ... ... ... сай адам ... туралы гуманисттік тұжырымдама құрылып,
индивидтердің тек ұлттық не болмаса әлеуметтік белгілері арқылы шешпей, ... адам ... ... шешу ... ... ... және еркіндік,
өзінің нәтижесінде аламға халықаралық ... ... ... ... алғашқы рет сол деңгейде адам ... ... ... ... және оның ... ... көрсетті. 1948 жылы БҰҰ Бас
Ассамблеясы Жарғысының қажетті желілерін дамыта отырып, маңызда халықаралық
құжат – Адам ... ... ... ... Онда адам ... ... ... соған жетуге барлық елдердің талаптануының қажет екендігі
көрсетілген. Адам құқығының Деклорациясында, ... ... ... ... адам ... халықаралық деңгейде қабылдау
жолында маңызды қадамдар жасалды. БҰҰ-ның Бас Ассамблеясында 1966 жылы
қабылданған екі ... ... ... ... ... және ... және саяси құқықтар пактілері) мемлекеттердің халықаралық
ындымақтастықта әрқайсылары өздерін қамтамасыз ету үшін ... ... ... ... белгіленді.
Кейінгі жылдары адам провлемасы біздің елімізде үлкен әлеуметтік,
саяси және ... ... ие ... ...... ... Конституциясында жарияланған
саяси және әлеуметтік-экономикалық құқықтарды ... ... ... ... ... ... тәжірибесі көрсеткендей, сот реформасы – ең тиімді және құқық
пен бостандықтың кепілі. Ол мақсат үшін кең ... ... ... жалпы соттар, арнайы соттар бідің Қазақстанда да пайдаланылады.
Адам құқығын қорғаутын мемлекеттік органдар да бар. ... ... адам ... ... ... ... құрылған:
БҰҰ-ның адам құқығы туралы комиссиясы, адам ... ... ... ... Еуропалық комиссия, Адам құқығы туралы Европалық сот.
Жалпы билік ұйымдастыру – ... ... ... ... ... ... және ... орындауға бейімделуі қажет. Осындай құқықтық
мемлекеттің үшінші ... ол ... екі ... іске ... ... Мұндағы маңыздысы әртүрлі құрылымдардың құқығы биліктегі
бір адамға шоғырлануына мүмкіндік бермеуі ... ... ... ... және басқа да бұрынғы социалистік мемлекеттердегідей). Ондай
мақсатқа билікті бөлу қағидалары – ... ... ұлы ... ... және ... ... Римде сыннан өткен. Платон мен
Аристотельдің саяси құрылымы мен басқару ... ... ... ... ... ... ... жасалды. Осында ойды жаңа
уақытта бірінші рет ... ... ... Ол ... ... заң
шығарушыға және ағартушыға бөлді, олардың міндетіне сай және ... ... ... идеясын Монтескье дамытты, оны осы ... ... Оған тағы да, ... ... ... жүйесі жатады, себебі онсыз
бөліну жүйесі жұмыс істемес еді.
Аристотель ... ... ... ... ... мемлекеттік
құрылымдағы, “үш элементті” ... заң ...... ... және сот ... ... екі ... өткенен кейін Полибий
“Жалпы тарих” еңбегінде, ... ... ... артықшылығын атап өтті
және бұл ... ... ... ... ... - ... тұжымдады.
Билікті бөлу қағидасы, теориялық және күнделіктілік жағынан барлық
демократиялық мемлекеттермен ... ... ... ... ... ... олар ... жағдайларға сүйенді: “елдегі
билік халық сайлаған Кеңестерге қарайды”, яғни “маркстік – лениндік” теория
биліктің ... ... ... табиғатына қарсылық ретінде
қабылдамады. Дегенмен 20 жылдардың басында белгілі ... ... рет, ... ... ... ... “кеңес депутаттары мен атқарушы
орын ығыстырылуда”. Кейінен шын мәнісінде, атқарушы органдар партиялық
апаттармен ... ... бөлу ... ... ... ... ... асырылады.
Ондай билік үшеу: заң шығарушы билік, атқарушы ... сот ... ... мемлекеттік биліктің бірлігін бұзбауға тиіс. Сол ... ... ...... ... ... үш билік бірдей ... ... ... ... ... бір биліктің асып
кетуіне жол берілмейді. Атқарушы билік “Өзінің табиғатына байланысты” басым
болуға ерекше ... оған ... ... ... ... ... өзімен
құрылған бюрокаттық аппаратқа сүйену, мәжбүрлеу ... ... ... ... ... ... сайып келген жағдайда,
атқарушы билік авторитарлыққа, ал заң шығарушылар, атқарушы және ... ... ... ... ... ... ... биліктердің жеке болғанының маңызы, ондай биліктердің, тек бір
органға жиналуына мүмкіндік бермейді. Бұл проблема ... ... және ... ... сай әр елде, әр түрлі шешіледі.
Мысалыға, АҚШ-тың Конституциясында және ... ... ... және ... тең ... ... реттелгеніне көңіл
аударайық.
Коституция Конгреске (парламентке) заң шығару ... ... ... ... ... Конституцияда Конгрестің дінді белгілеу, не
болмаса еркімен дінді ... ... ... сөз және ... ... заңдарды шығаруға келісім берілмейді. ... ... ... ... Палатасы) бір-бірімен қатынасында, төменгі палаталардың
уақыт өзгерісіне байланысты өзгеріп тұратын ... ... ... ... жүргізеді. Сонымен қатар, лауазымды адамдардың құқық
бұзғандығы үшін жауапқа тарту, өкілеттік Палатаға жатады. ... ... заң ... құқығы жоқ, бірақ заң ... ... ... ... ... бар, ... негізінде ол заңдарды өзінің
ойына сай қайта қарауға жібере алады. Заң жобасы ең алдымен ... ... ... ал ... ... ... дауыспен
тоқтатылуы мүмкін. Өз жағынан, Конгресс ... ... вето ... ... ... ... ... шығарған актілерін жоюға
нұсқау беруге құқығы бар.
Биліктің бөлініп істейтін ... ... ... ... және ... құрылу тәртібі. Соған байланысты президенттік
және парламенттік басқару нысандарына ... бөлу ... ... ... ... ... ... құқықтық сипатағы көрсеткіш, ал оның нақтылы қызмет ... ... ... ... жағдай.
Құқықтық мемлекет тұжырымдамасы неғұрлым дамыған буржуазиялық –
демократиялық түрде жалпы адамзаттық және ... ... ... ... әлеуметтік құндылықтары болып ... ... ... ... ... ... ішкі ... кері
қайтарушы бұйрықты емес құқықтық экономика болуы керек; екіншіден, құқықтық
құрылыстың ... ... ... ... ... ... ... -
өздерінің рухани және материалдық қажеттіліктері мен ... үшін ... және ... ... ... ... ... индивидтердің экономикалық, рухани, мәдени,
өнегелік, діни және басқа да ... ... Ол ... араласу
құқығымен, мораль нормаларымен, әдет, дәстүрмен қорғалатын өзіндік ... ... ... ... бар ... ... ... Антиқұқықтық (тоталитарлық, монобилікті) мемлекеттік тұлға, қоғам
және халық ... ... ... ... ... ... ... Онда азаматтар жоқ тек бағыныштылар ғана бар. ... ... мен ... органдардың озбырлығына қарсы барьер ... ... ... тәуелсіз одақтардың, институттардың, ұйымдардың
болуымен ... ... ... ... тек қана ... ... ... “азаматтылықпен” ғана емес сондай-ақ адамның ... ... де ... ... ... институттар кешеннің өрістеуі саяси
биліктің үстемділігін жояды, немесе оның кері жақтарының пайда болуын
шектеп ... ... ... дамыған мемлекетке тән кеңейтілген
институттар кешені ішінде заң ... және ... ... ... ... ... ... жүзеге асырудағы халық мандаты;
муниципиалды ... ... ... ... билік бөлінісінің заңға
бағыныштылығы; тәуелсіз және қуатты әділ сот; ... ... ... жеке ... мемлекттік биліктің болуы. [3]
Құқықтық экономика негізінде ... ... ... ... ... ... ... Бұл қажеттілік пен еңбекті
реттеудің шамасының ... ... ... ... ... ... үшін кейбір бостандықтарды: 1) меншіктің
барлық түріне жол беру; 2) ... ... ... ... ... ауыстыру; 3) ... ... ... ... ... ... ... алу; 4) айырбастық
эквивалентті сипатын қамтамасыз ету; 5) ... ... ... ету; 6) бастаманы және іскерлікті шектемеу; ... ... ... ...... қоғамнан нарықтық
қоғамға өту – бұл құқықтық мемлекеттің қалыптасуының терең, мәнді алғы
шарттары. ... ... – бұл ... ... ететін құқықтық
экономика мен азаматтық қоғамның қажеттіліктеріне қызмет ететін ... ... ... бақылауында және алмастырылушы игіліктердің
эквиваленттілігіне негізделіп құрылады, адамның ... мен ... ... ... ... ... немесе адам құқығын мойындау оның
рухани іргетасы болып табылады.
Құқықтық ... – бұл ... ... заң ... ... мен ... сот ... теңдігі, мемлекеттік билікті ұйымдастыруда
билік бөлінісі принципі қолданылатын мемлекет. Қазіргі құқықтық мемлекет ... ... пен ... қамтамасыз етілетін, билікті жүзеге асыруда ... ... ... ... мемлекетте заң шеңберінде
көзқарастары мен ... ... ... ... ... ... ... асыру және насихаттау мүмкіндігі
қамтамасыз етіледі.
Құқықтық мемлекеттер белгілері:
1. Қоғам өмірінің барлық сферасындағы заң үстемдігі.
2. Құқықтық ... ... ... биліктің заң шығару, атқару
және соттық деп бөліну ... ... ... Жеке ... мен ... ... ... Азаматтың құқығы мен бостандығының нақтылығы, олардың құқықтық және
әлеуметті қорғалуы.
5. Конституция шеңберінде әрекет етуші әртүрлі партиялардың, ұйымдардың,
бірлестіктердің ... ... ... ... және ... Қоғамдағы құқықтық тәртіп пен заңдылықтың тұрақтылығы.
Құқықтық мемлекеттің қалыптасуының қосымша шарттары мен
фактерлеры ретінде келесілерді атауға болады:
- массалық ... ... ... ... ... ... – құқықтық сауаттылықты жасақтау.
- парламенттік басқару жүйесін мемлекетпен бекіту.
- саяси-құқықтық плюрамизм
- жаңа құқықтық ойлар мен ... ... ... ... ... ... ... тар нормативті билеу, құқық трактавасы
билікті – мәжбүрлеуші норма шығармашылық өнім ... ... ... мен догматикалық түсіндірмесінен ... заңи ... ... мәлімделуін билеу;
г) заң ғылымдарының жалпы ... ... ... ... ... кез – ... мемлекеттіліктің пайда
болуында ... ... ... Құқықтық мемлекеттілікті екі ... ... ... ...... және ... мемлекет – адамның өзін бағалауда, құқықтағы ... ... ... мемлекетпен қатынасында приоритетінің,
құқықтары мен ... ... ... ... ұжымы – демократия, гуманизм, адам құқығы, саяси
және экономикалық ... ... ... ... құндылық.
Құқықтық мемлекет ... мәні – ... және ... өмірдегі
құқық үстемдігіндегі құқықтық биліктің тәуелсіздігінің ... ... ... ... құрылады және құқықтық ... ... бұл ... өмірдің жариялылығының масштабы. Құқықтық
мемлекет саяси өмірдің барлық бағыттары мен ... ... тең ... ... ... ... басқадан айырмашылығы
неде? Құқықтық мемлекет құқықпен байланысты, заң ... ... ... ... ... ... әлеуметтік және құқықтық
қорғалуын қамтамасыз ... ... ... ... ... ... де тән ортақ қасиеттері бар:
1. Оған ішкі және сыртқы саясатын ... ... ... ретінде
мемлекеттік билік берілген.
2. Ол қоғамның әлеуметтік – ... ... ... ... ... ... боп ... Әлеуметтік мемлекеттік механизмі бар.
4. Өз территориясына тән ... бір ...... бар.
5. Салық және басқа да салымдар ... ... ... ... егемендігі болады.
Құқықтық мемлекет механизмінің ... ... оның ... ... мен ... ... ... мәніне сәйкес
қызмет етеді. Құқықтық ... ... ... берілген
құрылымдық бөліктері мен ... өз ... ... ... ... ... асырады. Құқықтық ... ... мен ... өз ... ... ... ... ұйымдастырады. Лауазымды тұлғалар конституциямен және өзге ... ... ... ... ... ... нұқсан келтіргені үшін ... ... ... мен ... ... ... етіледі. Құқытық мемлекет механизмі оның ... ... боп ... ... мемлекет өз қызметін
механизмінің көмегімен жүзеге ... ... ... ... оның ... ... ... әкімшіл - әміршіл әдісінен босайды. Оның жариялылық сипаты
қоғам алдындағы ... ... ... ... ... ... жинақталған түрі. Оның даму ... ... ... ... ... ... сәйкеседі. Барлық
мемлекеттердің қоғамға қатысты тәуелсіз өз ... ... ... ... даму ... оның ... бейнесін ашатын
ерекшеліктері тән. Құқытық ... ... ... ... ... ... экономикалық, кәсіпкерліктің, жариялылықтың, ақпарат
құралдарының ... ... ... ... екінші сатысы – кәсіпкерліктің әртүрлі нысанын ... ... ... ... ... қамтамасыз ету;
жариялылықтың болуы, ...... ... ... қамтамасыз ету;
Құқықтық мемлекет ұғымы мен оның негізгі белгілерін ... ... ... ... биліктің жүзеге ... өту ... ... ... ... ... алғы
шарттары.
Н.Ә. Назарбаев өзінің халыққа жолдауында – ... ... этап ... Казахстана
в демократическое ... На ... ... ... ... власти”. Нақты демократиялық қайта ... 80
- ... ... ... ... құру ... ... 1991
жылы Қазақстан Республикасы Парламентімен өз қызметінде атқарушы
және заң ... ... ... мемлекеттік механизмде
ықпалды жеке күш ретіндегі сот ... ... ... ... ... ... 1991 жылы Қазақстан ... ... адам және ... құқықтары мен
бостандықтары Декларациясы мемлекеттің адам мен азаматтың ... ... ... оның қорғалуы мен адамның ар - ... ... ... мақсатынан туындайды. Құқықтық мемлекеттің
қалыптасу ... ... пен жеке ... өзара жауапкершілігін,
барлығының заң мен сот ... ... ... ететін саяси,
заңи және өзге де кепілдіктер жүйесін ... ... ... ... ... ... бірі ... заңның дамуы мен жетілдіруін, ... ... ... ... Кейінгі кездері ... ... және ... ретінде одан әрі дамуы
үшін негіз болатын көптеген заңи ... ... Бұл ... ... туралы Декларация, адам және ... мен ... ... Декларация, азаматтық туралы заң,
меншік туралы заң, Қазақстан ... ... ... ... ... уақыттар бойы біздің елімізде ... ... жол ... бір ... жүйе өмір ... ... ... мемлекет әртүрлі өзара әрекет ... ... ... партиялары бар дамыған азаматтық ... ... ... өмір ... ... плюрализм негізінде
құрылады. Сондықтан да ... ... ... бір ... қоғамның дамуы.
Біздің қоғамымыздың мемлекеттік және ... ... ... жетістігін айқындаушы фактор – қоғамдағы ... ... ... ... ... ... тек азматтарда ғана емес
сонымен бірге мемлекеттік ... ... де ... ... құқықтық мигилизмді жою қажет.
Қазір ... одақ ... ... пен құқықтың
дамуында күрделі процестер ... – жаңа ... ... ... талаптарына сай мемлекеттік және құқықтық жүйенің
қалыптасуы.
Қатаң ... адам ... мен ... өмір әлі ... жаратылыстан алшақта. Зұлымдылықты түбірімен жоюды армандау
шындыққа жанаспайды, ал оны ... ... ... ... ... қоғам құру көмегімен.
II БӨЛІМ. ҚҰҚЫҚТЫҚ МЕМЛЕКЕТТЕГІ БИЛІКТІҢ БӨЛІНУ ЖҮЙЕСІ
2.1. Биліктің бөліну принципі.
Құқықтық мемлекеттегі мемлекеттік билік шексіз ... ... ... ... ... ... ... құқықпен байланыстылығымен
ғана емес, сондай – ақ мемлекеттік биліктің қалай ұйымдастырылғанымен, ... ... және ... органдармен жүзеге асырылатынымен де анықталады.
Бұл жерде биліктің ... ... ... ... ... – бұл демократиялық құқықтық мемлкеттің билігін
ұйымдастыру негізінде жатқан саяси – ... ... және ... ... ... ойшылдармен (Аристотель) ұсынылған билікті бөлу
идеясы абсолютизм мен феодалдық озбырлыққа қарсы ... ... ... ... ... ... дамыды. Билік бөлінісі
доктриналарының бастаулары Ежелгі Эллада мен Ежелгі ... ... ... – ақ ... ... арасынан Аристотельді
(б.э.д 384 – 322 ж), Эпикурды (б.э.д ... 341 – 270), ... ... 201 – 120 ж) ... ... ... Алайда
авторлық, даусыз, өз елдеріндегі революциялық өзгерістердің белгілі ... ... ... екі ... тиесілі: ағылшындық Джон Локк
(1632 – 1704) пен француздық Шарль Монтескье (1689 – ... ... бұл ... ... және жүйеленген түр берді.
Оның ұсынуындағы билікті бөлу концепциясы конституциялық ... ... ... ... де ... ... ... Олардың көпшілігі
өз күшін әлі күнге дейін сақтауда.
Осы актілердің ... ... ... ... ... 1776 ... ... Солтүстік американдық Құрама Штаттар тәуелсіздігінің
Декларациясы және 1789 жылы Адам және ... ... ... 1789 жылы ... ... қазіргі Конституциясы мен
әрекет етуші ... ... ... ... ... Билік бөлінісі
принципі заңды түрде қалай жарияланғанын және бекітілгенін анықтау ... 15 ... көз ... ... “Құқықтардың жүзеге асырылуы
қамтамасыз етілмеген және ... ... ... кез ... қоғамда
конституция болмайды” , - ... бұл бап. ... ... олар
адамның негізгі құқықтары мен бостандықтарын мойындау мен ... ... ... бөлінісіне негізделген демократиялық конституциялық ... ... ... ... ... Декларация бір бап шеңберінде екі
түрлі принципті біріктіреді: құқықтар мен бостандықтар кепілдігін ... ... Бір ... ... ... ... немесе
редакциялық қателіктің нәтижесі болып көрінуі мүмкін. [7] Шын мәнінде олай
емес.
Құқықтар мен бостандықтарды жүзеге ... ... мен ... ... ... ... байланысты. Белгілі бір мағынада олардың органикалық
бірлігі туралы да айтуға болады. Құқытар мен ... ... ... ... – бұл ... ... өзіндік сыртқы механизмі.
Бірақ, сол сияқты ішкі механизм де аса қажетті. Ол ... ... және ... де, ... нормалармен де санаспай, өз
қалауынша билік ететін бір ... ... ... тұлғалар тобының
қолында болуына кедергі жасар еді. ... ... ... ... ... ... ретінде билік бөлінісі концепсиясы
мен конституциялық принципі туындады. Билікті ... ... ... ... оны жүзеге асыру механизмін зерттеу барлық саяси ой
тарихын қамтиды. Аристотель, әрине, біздің ... ... ... ... ... ... жатыр. Еркіндік пен билік қарым – қатынасының
мәселесі ... ... ... ... ... ... деспотиялық билік немесе бекітілген тұрақты заңдарсыз ... ... мен ... мақсаттарына сәйкес келе ... деп ... Джон ... [8] ... ... бөлінісі концепсиясының түйінін
құрайтын басты қорытынды шығады: заң шығару билігі мен оны орындау билігі
бөлінуі ... ... ... ... ... шықпаған. Ол оны қоғам мен
тәртіпті сақтаудың қажетті ... деп ... және ... ... Бірақ соңғысы атқарушы билікті жүзеге асырумен шектеулі қажет еді.
Шектеулі монархия жағдайында бірінші ... заң ... ... ... ... ... ... “биліктің бірінші тармағын” құрайды. [9]
Билік ... ... ... толық және ... ... ... ... ... даңқ ... оның
жиырмажылдық “О духе законов” еңбегінде жазылған. Билеудің ... және оған ... ... ... ... Мотескье
саяси бостандық мәселесіне келеді. Одан бас ... ... ... ... ... Саяси бостандық, негізінен. Билікті асыра қолданбайтын
елдерде әрекет етеді. Бірақ та, ғасырлық ... ... ... кез
келген адам оны асыра қолдануға бейім болатынын дәлелдейді.
“Билікті асыра пайдалануға мүмкіндік болмас үшін ... ... бір – ... ... ... ... қажет. Ешкімді оған заң
міндеттемейді істеуге күштемейтін және заңмен ... ... ... ... ... да ... ... идея көптегене жақтарымен қызық. Ең алдымен,
құқыққа сай билеу бөлінісі арасында бекітілген өзара байланысты ... ... ... өзара тежеуі ретінде әрекет етеді. Мұндай өзара тежеу ... ... ... қою ... ... ... кепілдігі
болып табылады. Ал бостандықтың өзі ешкімді де болмаған кезде орын ... ... ... рұқсат бермесе. Демек, билікті бөлу өзіндік мақсат
емес, құқыққа сай, легитимді басқаруды, сондай – ақ ... ... ... жүзеге асыратын құрал. [10]
Сонда, өзара мөлшерленуі тиіс қандай биліктер?
“Әр мемлекетте , - деп жазады Ш. ... - ... үш түрі ... ... билік, халықаралық құқық мәселелерімен айналысатын ... және ... ... ... ... ... билік”.
Аталған ұғым біздің ... ... ... ... бөлу ... ... өзі қисық талқылауға жол ... ... ... ... билік, деп түсіндіреді ол, заң
шығаруғаарналған. ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді. Үшінші ... ... ... және жеке ... ... қақтығыстар шешіледі. Бұл билікті
басқаша – соттық деп атауға болады. Бір ... заң ... ... атқарушы биліктің әрекет етуі таңданарлық болып ... ... ... ... түсіндіріледі. Екінші және үшінші билік (мәні бойынша емес,
санақ ... ... ... ... ... ... ... орындалуын қамтамасыз етеді. Бір жағдайда үкіметтік билік арқылы,
басқасында сот билігі арқылы. [11]
Бұл жағдайда, екеуі де ... ... ... ... ... Бірақ оларды араластыруға болмайды. Әртүрлі биліктерді бір тұлға не
орган қолында шоғырландыру саяси бостандықтың тұншығуына әкелетінін нұсқау
билік ... ... ... құрайды. Егер, алайда, алғашқы екі
биліктің қосылуы – бұл тек тиранияның потенциалды бастамасы болса, олардың
сот билігімен ... ... ... апатты жағдайларға әкеледі.
“Бостандық болмайды ..., егер сот билігі заң ... және ... ... Егер ол заң ... ... ... ... өмірі мен бостандығы бассыздық билігіде болады, өйткені ... заң ... Егер сот ... ... ... онда судья езуші
ретінде әрекет етеді”.
Сонымен, барлық үш ... ... не ...... Бұл ... ең қатыгез деспотизмнің орнығуы және
бостандықтың мүлдем жойылуы міндетті түрде ... ... ... ... ... үш ... бөлумен және
олардың бір тұлға немесе органның қолында ... ... ... Бұл ... ... жағы да маңызды болып
табылады. Ол билікті бөлшектеу және олардың ... ... ... мемлекеттің қирауы мен бостандықтың жойылуы міндетті түрде
болатын биліктің жойылуына әкелмей ме ... ... ... ... ... ... ... мен өзара әрекеттесуі тоқтата алады.
[12]
Билік бөлінісі доктринасының тағдыры ... ... ... Ол ең
дамушы күштер тарапынан үлкен ... мен ... ... ...... ... негізгі постулаттарының ... ... ол ... ... ... ... заңдарында
өзінің тікелей көрінісін тауып, бекітілді, ал бүгінгі таңда (әсіресе
тоталитарлық ... ... ... ... ... ... жетекші конституциялық принципіне айналды.
Алайда, жағдайды мөлшерінен асыра көрсетуге де болмас. Мемлекеттің
негізгі ... ... ... ... ... ... ... Францияның тарихы, осы теорияның туылған және көтерілген жері,
өтілген жолдың қиындығын сенімді ... Ұлы ... ... екі ... ... елде ... “өтпелі” және “уақытша”
режимдерді санамағандағы, екі империя, екі ценздік монархия ауысты.
Әрине, осы жылдар ... оның ... ... де,
принциптің өзіне қатынасы да, биліктің оның тармақтарының арасында нақты
белгіленуі де өзгеріп отырды.
Қазіргі ... ... ... бөліну принципін демократиялық
конституциялық құрылыстың ... ... ... Бұл ... құру ... нақты шешуде негізгі мәнге ие ... ... ... ... ... және ... тәртібін, өкілеттіктері мен әрекет ету ... ... ... - ... ... ... ережелер негізгі
конституциялық принципке сәйкес болуы шарт. [13] ... ... ... ... ... ... құрылады және ... ... ... бір - ... ... өз ... әрекет етеді; заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... ... - ... ... біркелкілік, тепе - теңдік орнайды.
Биліктің заң шығарушы, атқарушы және ... ... ... ... ... ... әрекет ететінін және
бір – бірінің ... ... ... ... ... арқылы қандай да бір ... ... ... ... ... ... бөлу принципі,
сондай – ақ ... ... және тепе – ... ... ... ... Мұндай “тежемелік ...... ... бір ... басқасының өкілеттіктерін
узурпациялауға ... ... ... және ... органдарының
қалыпты жұмыс жасауын қамтамасыз етеді. [14] Осындай ... үлгі АҚШ ... ... ... билік бөлінісі
теориясына сәйкес заң шығарушы, атқарушы және сот ... ... ... ... үш күш ... әрекет етеді.
Бірақ бұнда бір ... ... ... ... әсер ету ... ... президент Когреспен ... ... қою ... иеленеді. Ол өз кезегінде еңсерілуі мүмкін, егер
заң жобасын қайта ... ... оның ... ... әрбір
палаталары депутаттарының 2/3 даусы ... ... ... ... ... бекіту өкілеттігіне ие. Ол сондай –
ақ ... ... ... мен өзге ... ратификациялайды. Президент қылмыс жасаған жағдайда,
оған ... ... яғни ... ... туралы мәселені
шешу үшін сенат сотқа ... ... ... істі ... ... Бірақ Сенаттың қуаттылығы оның төрағасы вице -
президент ... ... ... ол ... ... тек ... ғана қатыса алады. Елдегі конституциялық бақылауды АҚШ ... ... соты ... асырады. [15]
Қазіргі демократиялық мемлекеттерде ( мәселен, АҚШ, Германия)
мемлекеттік ... “үш ... ... ... қатар,
федеративтік құрылыс, сонымен қатар, билікті “бөлу” және ... ... ... да мән ... ... ... Республикасы Конституциясына негізделе отырып,
Қазақстандағы ... ... ... ... Қазақстан
Республикасы Конституциясының 3 бабында былай делінген: “Республикада
мемлекеттік ... ... ол ... мен ... ... заң
шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына ... ... ... тепе – ... ... ... ... өзара іс – қимыл ... ... ... ... ... ... заң
шығарушы билік органына: Сенат пен Мәжілістен тұратын екі ... ... ... Республикасындағы атқарушы билік
органдарына Қазақстан ... ... ... ... Заң
шығару жиналыстарымен сайланатын ... ... ... ... Қазақстан Республикасы сот ... ... ... ... ... ... соттары; райондық
соттар; арнайы құзыретті соттар.
Биліктерді бөлу – біріктіру ... ... ... ... ... ... ... заң шығарушы ... ... ... 49 бабы оны ... ... және заң ... органы болып табылатын
парламент ... ... ... ... ... функциясы – заң
шығарушылық, яғни ... мен өзге ... ... ... пен қоғам қызметінің нормативтік негізін ... ... ол ... ... ... басқару
белсенділігі мен құқық қолданудың басқа да ... ... ... ... ... мен қоғамдық өмірді қалыптастыру
мен бекітуге және стратегиялық ... ... ... ... ... ҚР ... 54 ... ... оның ... кіретін мәселелер
бойынша заң шығармашылық ... ... Ал бұл ... ... ... ... ҚР Парламенті: Қазақстан
Республикасы Президентінің ұсынысы бойынша Конституцияға өзгертулер
мен ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар енгізеді; ... ... ... ... есеп ... ... атқарылуы
туралы есептерін бекітеді, бюджетке өзгертулер мен ... ... ... ... ... ... ... баптары бойынша ол қарсылық жіберген ... ... бір ... ... ... талқылау мен дауысқа салуды ... ... ... Президент қарсылығының қабылданғанын ... ... әр ... ... ... ... ... көпшілік даусымен бұрын қабылданған шешіледі ... ... жеті күн ... ... қол ... ... ... ескерілмесе, заң қабылданбады немесе Президент
ұсынған редакцияда қабылданды деп ... ... ... ... әр ... депутаттары жалпы санының үштен
екісінің ... бір ... ... ... заң ... ... ... Президенттің Республика Премьер Министрін,
Республика ... ... ... ... ... ... Министрдің Үкімет бағдарламасы туралы ... ... ... ... ... тастайды, бағдарламаны
қайтадан қабылдамай тастау әр Палата ... ... ... ... ... даусымен жүзеге асырылуы мүмкін және ... ... ... ... ... көпшілік дауыстың
болмауы Үкімет бағдарламасының мақұлдағанын білдіреді; әр ... ... ... ... ... ... даусымен,
Парламент депутаттары жалпы санының кемінде бестен бірінің ... ... ... ... реттерде ... ... ... және ... ... шешеді;
Республика Президентінің ... ... ... ... сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау
үшін ... ... ... ... ... шешім
қабылдайды; республикалық референдум тағайындау ... ... ... Конституциялық Кеңесінің ... ... жай - күйі ... жыл ... жолдауын
тыңдайды; Палаталардың бірлескен ... ... ... ... және қызметке босатады, ... ... ... ... ... ... ... өзге де
өкілеттіктерді ... ... ... Қазақстанда құқықтық мемлекет құру процесі ең бастапқы
кезеңде тұр, бұл ... ... ... ... аса ... етеді.
Бірақ күнделікті көптеген ... ... ... дей ... елемдік тәжірибеде заң ... мен ... ... ... - ... ... қалыпты жағдай болып
табылады. Басқаша ... ... оңай ... қарсы тұруға айналатын
бұл қарама - ... ... ... нысандары
жасақталмаған. Биліктің әртүрлі тармақатары арасындағы өзара қарым ... ... ... ... ... да бар.
Билік бөлінісі принципі бір ... ... ... ... ... және ... органдарының қалыпты
қызметін ... ... ... ... – теңдік” жүйесін құру болып табылады.
Бірінші шақырылымдағы Парламент ... ... ... билік органдарының қызметі көп жағдайда
депутаттарда ... ... ... ... ... кеңестің сандық және сапалық құрамы маңызды ... ... ... ... ... ... ... депутаттар құрамында ... ... мен ... ... санының өскендігі туралы қорытынды жасауға болады.
Заң шығармашылық билікте атқарушы ... ... ... ... ... ... ашық қалуда. Республикадағы ... ... ... тек ... ғана ... болашақта да
болуы мүмкін.
Республикада ... ... ... ... мәселелерді
шешуді тежейді.
Демократиялық қоғам үшін билік бөлінісі ... ... және ... Ол ... ... ... ... ғана емес, сондай – ақ мемлекеттік биліктің ... ... және ... ... ... ... ... Бұл принцип демократиялық қоғамда барлық ... ... күші ... ... бір - ... қатысты тепе -
тең әрекет ететінін және бір - ... ... ... ... ... болуын болдырмайтынын көрсетеді. Мысалы, ... ... ал заң ... атқаруды да, ... де ... ... ... билікке ауысуы. [17]
Алайда, билік бөлінісі талабы сақталып, ... ... - ... жүйесі әрекет етсе де, ... ... ... ... ... біз ... ... келесі
белгісіне көшеміз.
2.2. “Тежемелік және тепе – ... ... Заң ... ... бірде – бір мемлекеттік орган, лауазымды
тұлға, ұжым не ... ... ... - бір адам ... қол сұға
алмайды. Оны бұзғаны үшін олар ... ... ... ... құқықтық акт ретінде жоғарғы заң ... ие ... ... ... ... барлық заңға тәуелді ... ... ... ... ... ал ... тұлғалар оны
орындаудан жолтармауы және оны бұзбауы қажеттігін ... ... ... ... ... ... ... оның мазмұнына
заң шығарушымен ... ойды ... жол ... Оған ... қатардағы азаматтар өзінің ... ... ... ... Ал ол үшін олар оның ... ... ақпаратталуы тиіс.
Құқықтық мемлекет, сондай – ақ, ... ... ... Оны ... ... ... және
жаңартуға жол берілмейді. Өйткені, мұндай жағдайда ол ұзақ ... ие ... ... Заңы болуын тоқтатар еді. Міне,
сондықтан Қазақстан ... ... ... ... ... ... ... өзгертулері құқықтық
мемлекет табиғатына қайшы ... және ... ішкі ... ... Егер ... ... мемлекеттік еркін
сипаттаса, онда оның өзгертілуі, жаңартылуы ... ... ... жүзеге асырылуы шарт.
Заңдылықты қатайту маңызды мәселе ретінде ... ...... ... ... ... ... жаңа Конституциясы билік бөлінісі ... ... ... актілер иерархиясына өзгерістер ... ... ... барлық құқықтық актілер Қазақстан
Республикасы Конституциясына ... келе ... ... ... ... келе алмайды. Заңдар мен ... ... ... актілері конституциялық заңдарға қайшы келмеуі
тиіс. Қазақастан Республикасында ... заң мен өзге ... ... - ... ... заң әрекет
етеді. [18]
Конституциялық заңдар келесі мәселелер ... ... ... ... ... туралы, ҚР ... ... ... ҚР сот ... ... ҚР ҚК – ... ... ... ... ... ҚР ... әскери
жағдайдың енгізілу тәртібі туралы және т.б. ... ... ... ... ... Конституциямен бекітілген
адам мен азамат құқықтарын және ... ... ... ... ... ... мен ... жүйесі, мемлекеттің
әкімшілік – ... ... ... ... және ... ... Президент, ҚР ... ... ... ... ... ... Кеңесіне (есептік палатаны ... және ... ... туралы акт) жатқызылған мәселелер
бойынша әрбір ... жеке ... ... Парламент палаталары
құзыретіне тікелей жатқызылмаған барлық басқа ... ... ... ... ғана ... [19].
Қазақстан Республикасы Президенті Конституцияға қайшы келмейтін
және ... ... ... ... күші ... мен ... шығарады. Қазақстан Республикасы Үкіметі
қаулылар мен өкімдер ... ... ... ... ... ... бүкіл аумағында орындалуға міндетті ... ... ... ... ... жарлықтарына негізделеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясы – қоғамның ... және ... ... ... ... ... пен ... механизмі, азаматтардың негізгі
құқықтары мен міндеттері белгіленетін барлық ... заңы ... ... ... ... Заңы ... ... Конституцияның құқықтық жүйеде шынай орын ... ... ие ... ... бағытталуымыз керек,
Конституция мемлекеттік және ... ... ... ... ережелерін бекітеді, сондықтан оның нормаларының тәжірибеде
жүзеге асуы ... ... ... ... орын алуы үшін ... ... ... нақтылайтын екінші түрдегі заң
актілері қажет. Алайда ... ... ... ... ... ... ... үшін міндетті тікелей
әрекет етуі үшін ... ... ... ... ... ... қатарына азаматтардың негізгі құқықтарын, бостандықтары ... ... ... ... шынайылығы аталған
конституциялық нормалар тобын ... ... ... қатысты
арнайы актінің бар - жағымен байланысты ... ... ... ... ... ... ... бір жағынан, шынайы өмір
тәжірибесінен ... ... ... мен ... ... ... болса, екінші жағынан, заң ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік және қоғамдық өмірдің
маңызды жақтарына ... заң ... ... ... және ... ... ... бермейді. Мұндай
жағдайларда бұл ... ... ... шынайы реттеушісі
бола алмайды, мұндай ... ... мен ... ... ... ... әлеуметтік нәтиже бермейді. Заңның жоғары
сапасын ... ... ... – ақ ... ... құруға жағдай
жасайтын ... ... ... жүзеге асу ... ... ... ... ... мен ... нақты тарихи тәжірибесі
әлеуметтік-экономикалық және саяси жағдайлармен, қлоғамдық құқықтық ... ... ... ... және тарихи дәстүрлермен
анықталады. Осындай шарттардың ... ... бір ... ... ... ... әрекет етуі жатады. Құқықтық мемлекет
мәселесін ... ... және ... ... ... құндылық
ретінде заң үстемдігі принципін жүзеге асыру ... оның ... ... ғалым – заңгерлер құқықтық заң, заңдарға,
оның ішінде конституцияға тікелеу әрекет ету ... беру ... және ... құқық шығармашылығын реттеу, олардың заңға
толық сәйкестігін қамтамасыз ететін құқық механизмдерін құру ... ... ... Бірақ бұл идеяларды жүзеге асыру құқықтық мемлекет ... ... ... ... ... болғанда ғана мүмкін
болады. Ережелерінің ... ... ... ... республикалық
заңнаманың үстемдігі мәлімделетін Мемлекеттік егемендік туралы декларацияны
бұрынғы одақтық ... ... ... ... ... әлі
жалғасуда. Бұрынғы автономиялардың мемлекеттік егемендігі идеясы қайтадан
республикалардың заңының басымдығын қолдауға ... ... ... ... ... аймағына” айналуда. Аталмыш
процестің логикалық түйіні локальдық егемендіктер шеруі болды. Ол ... ... ал ... ... ... мен ... бұзу
мәселелері бойынша (Республикалар территориясында азаматтардың құқықтары
бұзылады.) ... ... ... ... келмейтін
республикалардың конституциялар қабылдауымен сипатталатын; Республикалар
заңнамасының үстемдігі бекітіледі; Жеке ... ... ... ... жеке ... тиісті нәрсе); республикадағы жоғары
лауазымды тұлғаларды республикалардың жоғарғы билік органдарының ... ... ... Республикасының ерекше құқы). [22]
Қазақстан Республикасының бірқатар баптарында (4-бап және тағы басқа)
Қазақстан ... ... мен ... ... ... ... бекітілген ... ... ... ... ... ең ... заңды күші бар ... ... ... ол ... ... ... ... сәйкес Республикалардың республикалық маңызы
бар облыстардың, қалалардың конституцияларының, заңдарының жарғылары ... ... ... актілерінің республика заңдарына ... ету ... ... біріккен қарауында болады. Сөйтіп,
құқықтық мемлекетті құру мен ... ... ... ... құқықтық кеңестік жоқ, Республиканың, ... ... ... мен ... ... ... ... және
өзге нормативтік құқықтық актілерінің республика заңдарына сәйкестігін
қамтамасыз ету ... ... ... ... ... Кеңесі атқарады. Қазақстан Республикасы Конституциясының 73-
бабы бойынша Қазақстан Республикасының Конституциялық ... ... ... ... ... Республикасы Президенті
Қазақстан Респиубликасы Парламенті, Қазақстан Республикасы Үкіметінің
нормативтік ... ... ... ... ... ... қарауына және Қазақстан Республикасы мемлекеттік билік
органдарының біріккен қарауына жататын мәселелер бойынша ... ... ... ... мен ... сәйкестігі туралы істерді шешеді,
сонысен қатар Қазақстан Республикасының жоғарғы мемлекеттік ... ... ... ... ... өкілеттіктер туралы
дауларды шешеді [23].
Конституциялық Кеңесті біздің республикада құру ... ... ...... ... арқылы шешу тәсілі - ұзақ және
қымбат механизм.
Оған қоса біздің сот ... ... ... ... ... сәйкес
шешуге дайын емес.
Конституциялық Кеңес тек біздің негізгі заң – ... ... үшін ғана ... ... кеңестер құрылған басқа республикалардың
тәжірибесі ... ... ... ... дәлелдейді.
Қазіргі демократиялық мемлекетте құқықтық заңның нәтижелілігі ... ... және елде ... ететін барлық нормативтік актілерге
оның егеменді еркін көрсететін заңдар үстемдігі ... ... ... ... ... кеңістіктің болуымен байланысты. Заңға тәуелді ... ... ... нұсқауларды қоса алғанда конституциялық
бақылауға жатады. Бұл заңдылықтың бұзылу ... ... ... ... бір сот ... ... конституция мен өзге
заңдарға сәйкес екендігін бекітілгеннен соң оларға қарсылық ... және ... ... ... білдіреді.
Біртұтас құқықтық кеңістік идеясы ұлттық сипат алуда. Батыс Европа
елдерінде құқықтық кеңістік концепциясы ... ... ... ... ... мойындауға ие болуда және терроризммен күрес,
адам құқықтарын қорғау, қорған құқығы, құқық қорғау ... ... ... ... ... ... ... сақталуын және орындалуын қамтамасыз
ететін заңдылықтың белгілі бір ... ... ... - ...... ... заңи және халықаралық кепілдіктер.
Заңдылықтың саяси кепілдіктері – бұл ең ... ... ... және ... ... ... саяси және идеологиялық
плюрализм, мемлекет істерін ... ... ... ... ... – экономикалық кепілдіктері – меншік нысандарының
көптүрлілігі, олардың дамуы үшін ... ... ... оның тең ... етуі, еркін кәсіпкерлік, азаматтардың өндірістік және ... ... өз ... ... ... ... ... шығу,
төлемақы және еңбек қорғанысының әділетті шарттары және т.б. ... ... ... ... ... ... ... барлық
қоғамдық қатынастардың заңдармен ... ... ... ... реттелуі, заңдардың сақталуын бақылайтын арнайы ... ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарына қол сұғатын лауазымды тұлғаларды
заңды жауапкершілікке ... ... ... ... ... ұйымдар, түрлі елдердегі адам құқықтарын ... ... ... ... органдар қызметі, азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарын бекітетін заңнама бұзылған аймақтарға олардың өкілдерінің
инспекциялық баруы, азаматтардың өздерінің ... ... ... ... ... ... құқығы [25] .
Заңдылық пен құқықтық мемлекет – көп ... ... ... ... кішкене өзгеше акценттер бар. ... ... ... ... ... ... сақтауын талап етсе, құқықтық
мемлекет мұндай ... ... ... ... ... ... қояды. Сондықтан, құқытық мемлекет режимін іске асыру ең
алдымен, билік ...... ... ... ... сот,
прокуратура және олардың лауазымды ... ... ... ... Нәтижесінде заңдылық пен құқықтық мемлекет өмірлік
жолы оған қатынасына тәуелсіз, ... ... ... ... ... [26] ... заң ... мен билік бөлініс жүйесі ... ... ... ... тәмамдай отырып, біз құқықтық мемлекеттің
негізгі функциясына көшеміз.
ІІІ БӨЛІМ. АЗАМАТТЫҚ ... ... ... ЖӘНЕ ... СИПАТЫ
3.1. Азаматтық қоғамның құрылымы.
Азаматтық қоғам өте ежелгі ... ... ... Аристотель,
Макиавелли, Локка, Гобсс, Монтескье, Руссо, Кант, Гегель, Маркс, ... ... ... ... ... қоғам нақты және сенімді жан-
жақты талданып жазылған. Азаматтық қоғам ... осы ... ... ... ... мысалға алатын болсақ:
Н.Макиавеллидің: Саяси құрылыстың маңызы (мемлекетке) бағынушылықпен
еркін болушылардың қиылысуы мен түсіндіріледі. ... ... ... ... ... ... саналады, ал халықтың шексіз
билікті құлатуға құқығы бар.
И.Кант: Азаматтық қоғам келесі принциптермен ... ... ... ... ... Оның әрбіреуімен теңдігі
3. Әрбір қоғам мүшесінің азамат ретінде ... ... мен ... өз ... ... ... ... ететін институттар болып табылады.
Азаматтық қоғаммен отбасы бірігіп мемлекеттер базасын құрайды.
Мемлекетте азаматтардың жалпы ... орын ... ... қоғам бұл
бөлек жеке тұлғалардың, ерекше, жеке мүдделердің саласы.
К.Маркс: Азаматтық қоғамда әрбір жеке ... ... ... болады және өзара бір-бірімен әрекеттесу ... ... үшін өмір ... ... ... азаматтық қоғам дегеніміз қоғамдық ... ... ... ... ... ... экономикалық, саяси,
әлеуметтік, рухани салаларда тұрақты алға басушылықты қамтамасыз етеді.
Әрбір көздерде “Азаматтық қоғам” түсінігі әр ... ... үшін осы ... бірнеше анықтама алдым, бірақ жалпы түсінігі бір.
Азаматтық қоғам бұл –
1) Адамның иелігіндегі жекеменшіктің бар болуы (ұжымдық немесе жеке дара)
2) Дамыған және ... ... ... ... ... ... ... дамыған көпбейнелі құрылыстың бар
болуы.
3) Азаматтық қоғамның белгілі не болмаса өзге ... ... ... ... ... деңгейдегі санаткерлігі,
психологиялық дамуы, өздерінің әрекетіне қабілеттілігі.
4) ... заң мен ... ... яғни ... ... ... ... баға беремін:
Азаматтық қоғам дегеніміз – бұл азаматтардың әртүрлі ... ... ... ... ... ... олар адам ... арасындағы байланысты жүзеге асырады және соңғысына жеке тұлғаны
озбырлық пен басып алушылықты болдырмау.
Яғни ... ... ... ... ... ... әрт ... партиялар бірлестіктер және тағы да басқалары бірлесіп,
қалыптасқан бір ғана ... ... бәрі ... атауына ие және
демократиялық қоғамдағы көптеген ұйымдар мен институттардың ... ... және ... үшін ... ... ... қоғамдағы әртүрлі күштердің бір келісімге ... ... ... ... ... ... жекеменшік құқығы.
Басқаша жағдайда әрбір азаматқа мемлекет билігінің бұйырған шарттары
бойынша ... ... ... ... ... ... туады.
Істің мән-жайы бойынша, азаматтық қоғамдағы кейбіреулердің мүдделерін
әртүрлі әлеуметтік саяси, одақтық, ... ... ... ... ... ... бола алады. Бұл ... ... ... ... ... мен ... жүзеге асыруға
жол береді.
Осындай ұымдарға әртүрлі әдістермен қатысу ... ... ... ... ... ... қоғам мемлекет пен қарама-қайшылық бірлестікте қалыптасады.
Демократиялық тәртіп кезінде мемлекетпен ... ... ... ... ... – мемлекетке (пассивтік не активтік) қарама-қарсылықта
болады.
Жоғары дамыған азаматтық қоғамның белгілері:
1. Адамның иегіндегі ... бар ... ... ... жеке ... Дамыған және тармақталған демократияның әртүрлі қоғамдық топтардың
көпбейнелі ... ... ... ... ... ... Азаматтық қоғамның белгілі не болмаса өзге институттарына қосылуы
кезіндегі қоғам ... ... ... ... дамуы, өздерінің әрекетіне қабілеттілігі.
4. Халықты заң мен қамтамасын ... яғни ... ... ... ... шеңберінен тыс ... ... жеке дара ... ... ... ... мемлекеттен тәуелсіз болатын жеке ... ... ... ... қоғамдық институттардың ... ... ... тең ... ... ... салаларының белгілі бір бағынушылығы болғандықтан келесі
түрде көрсетуге болады. Жеке адамның өмірінің ... ... ... тамақтығы, киімдігі, тұрғын үйлердегі және тағы басқа
тұтынушылығы. Жеке қарым-қатынас байланысын ... ... ... Бұл ... ... тұтынушылық және өзге
бірлестіктер сияқты ... ... ... өткізіледі.
Ұрпақтың, денсаулық, балаларды тәрбиелеу, рухани игеру мен сену,
ақпараттар ... және ... ... жалғастыруын
тұтынушылықтарын әлеуметтік, мәдени қарым-қатынастарға отбасылық, діни,
этикалық және өзге әрекет етушілікті ... ... жеке ... өзара қарым-қатынастың 2-ші деңгейін құрайды.
Осы деңгейлердің тұтынушылары ... ... ... және ғылым
мекемелері, шығармашылық ... ... ... және тағы басқалар
институттар шеңдерінде қанағаттандырылады. 3-ші жеке дара ... ... ... мәдени қатынасын құрайды.
3.2. Қазақстандағы Азаматтық қоғамның катынасын Конституциялық
реттеу.
Азаматтық қоғамның қатынасын Конституциялық реттеудің мүмкіндігі мен
керектілігі ... ... ... негізгі заңы болып тек
мемлекетке емес ... ... ... да ... ... ... құқығы (рефендум) мен адам және азамат құқығы
туралы халықаралық акттан тұратын шын-құқықтық шешілдерден ... ... ... барысында тек конституциялық емес
конституциялық заңдардың да ... етуі ... қоса ... ... қоғам негізіндегі конституция
жөнінде екенін ұмытпаған жөн.
Заңдық ерекшелік бойынша Азаматтық қатынасты Конституциялық реттеу 4
түрде ... ... ҚР ... ... қоғамның функциялық принциптің негізін
бекітеді. 1-бапта ... ең ... ... – адам және ... ... мен ... болып табылады делінген, ал ... “ҚР ... ... ... ... бастауы -
халық” делінген.
2. Құқықтық қатынас анықтамасын қорғау мүмкін болған жағдайда Конституция
құқықтық ... ... ... ... ... ... заңға сәйкес алынады және тоқталады. Ол ... ... ... ... және тең ... табылады.
3. Конституциялық қатынастың құқықтық және міндетті ... ... 1,2 ... 33 ... “ҚР ... ... өз ... арқылы мемлекет ісін басқаруға қатысуға, мемлекеттік
органдар мен жергілікті өзін-өзі барқару органдарына ... ... ... ... ... ... ... азаматтардың бостандықтары мен құқықтарының жүзеге
асуының кепілі. ... ... ... қоғамның құрлымына сәйкес конституциялық реттеу
институттарын айрықша көрсетуге болады.
Әлеуметтік жүйе ... ... ... ... және табиғи
негізін құрайды. Конституциялық заңдылық Қазақстан ... ... ... ... ... ал ... және ... алдында жауапкершілікте болады. Сондықтан да жер, қазба байлығы, суы,
өсімдік және жануарлар әлемі, өзге де ... ... ... ... ... ... практикасының басты бағыттары
бекітілген:
1) азаматтардың денсаулығын және еңбегін қорғау.
2) еңбек ... ең ... ... ... ... ... әкені, ананы, отбасын мемлекеттік қолдау.
4) әлеуметтік қызметтер жүйесінің дамуы.
5) мемлкеттік зейнетақы мен ... ... ... ... ... қорғау.
Экономикадағы дағдарысты жеңу, қоғамдық қатынастардың
тұрақтауы-мемлекеттік әлеуметтік саясатының тиімділігі үшін ... ... ... ... ... және әлеуметтік жедел жаңару ... ... және ... дамудағы өзінің көшбасшылығын одан ... сол ... ... ... ... мен ... кадрларды тарту орталығына айналуына мүмкіндік туғызуға тиіс.
Кәсіпкерлер біздің оларға ... ... ... ... ... бизнестің қауіпсіз әрі келешегі мол екенін білгендері
жөн. Ғалымдар мен жоғары ... ... өз ... бізді тиісінше сый-
сияпат көрсетілетініне сенімді болу керек. Өнер адамдары өздерінің лайықты
бағаланатындықтарын сезінуі тиіс. Біз бұл үшін бәрін де ... ... ... ... ... жүйе ...... меншікке, өндіріске,
материалдық және ... емес ... ... ... реттейтін конституциялық нормалардың ... ... ... ... ... дамуына қажетті жағдай жасау
және меншік иесі мен кәсіпкердің құқықтарын ... ... оның ... құқықтық кепілдік жасау жолымен жүруде.
1. Қазақстан Республикасының азаматтары заңды ... ... ... ... ... жеке меншігінде ұстай алады.
2. Меншік, оның ішінде мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік беріледі.
3. ... ... ... де өз ... ... ... Заңмен
көзделген ерекше жағдайларда мемлекет мұқтажы үшін ... ... оның құны тең ... ... ... ... мүмкін.
4. Әркімнің кәсіпкерлік қызмет еркіндігіне, өз мүлкін кез келген заңды
кәсіпкерлік қызмет үшін еркін ... ... бар. ... ... ... әрі ... Жосықсыз бәсекеге тыйым
салынады.
26.1. Конституцияның ... ... ... ... ... одан әрі ... ол ... заңдарға сәйкес
азаматтардың немесе заңды тұрғалардың иелігіне жатқызылмайтын мүліктердің
жекелеген түрлерін қоспағанда кез ... ... ... ... бола
алады. Жекенің меншігіндегі мүліктердің саны мен құнына шек қойылмайды.
Меншік құқығын иелену негіздері ҚР ... 235 ... ... ... жаңа дүниені меншіктеуге, егер шарттармен немесе жасалған
адамдар құқылы
Бұл мәртебенің жаңалығы, жариялылығы, ҚР-ның территориясында таралуы
еліміздің ... ... ... ... боп ... ... қазақстандық заңдарда жаңартылып ... Оның ... ... ... ... және ... Қазақстан Республикасының
Азаматтық Кодексін айтуға болады.
Саяси ... ... ... ... ... асырушылықпен байланысты
қатынастарды реттейді. Оның негізгі бастауы ретінде Қазақстан халқы
түсініледі. ... ... ... заң ... ... және ... институттар арқылы жүзеге асады. Саяси ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясының 3-бабына
сәйкес мемлекеттік билік тұтас ... ... ... бағытталған
конституция негізінде жүзеге асады. Конституцияға сәйкес ... ... ҚР ... ... ... ... Кеңес, сот және
прокуратура органдары.
Саяси билікті жүзеге асыру механизміндегі ... ... ... партиялар боп табылады. Конституцияның 5-бабы.
IV БӨЛІМ. ҚҰНДЫЛЫҚТАР ЖҮЙЕСІНДЕГІ АДАМ ҚҰҚЫҚТАРЫ МЕН ... ... ... ... ... мен ... кешені.
Заң үстемдігі заңның нормативтік – құқықтық акт ... ... ... ... ... адам ... шек ... жол
берілмейді. Сондай – ақ ол осы құқықтардың жүзеге асуына және ... ... Бұл ... мемлекет пен қоғамдық өмірдің түрлі саласында
құқықтық ... ... мәні ... ... Оның ... ... ... кепілдіктер.
Құқықтық мемлекетпен сіңірілген адам және азаматтардың құқықтары мен
бостандықтарының тізімі халықаралық актілерде көрінеді. Ең алдымен ... 10 ... БҰҰ – ның Бас ... қабылданған жалпы
құқықтық декларация, ... ... және ... ... Халықаралық пакт, 1968 жылы 16 желтоқсанда БҰҰ – ның ... ... 21 ... ... және ... құқықтар
туралы Халықаралық пакт боп ... ... ... ... мен бостандықтар жүйесі құқықтық
мемлекеттердің конституцияларында бекітілген және ... ... ... заңы қорғалуына, кінәсіздік ... ... көп мән ... ... ... ... ... азаматтың қылмыс жасауындағы оның кінәлі не
кінәсіздігін тек сот тәртібімен шешетіндігін көздейді.
1948 жылы БҰҰ – мен ... адам ... мен ... ... 30 баптан тұрады. Онда былай деп көрсетілген “все люди
рождаются ... и ... по ... ... и ... Они наделены
разумом и совестью и ... ... в ... друг ... в ... ... адамның ар – ожданы, ... ... ... де ... ... 6 ... әрбір адамның
құқық субъектілік құқығы туралы қаралған, яғни адамдарға құқықтар иеленуге
және заңда көзделген міндеттерін ... ... ... ... – ақ ... ешкмнің де өз бетінше тұтқынға алу немесе
қамауда ... ... тиым ... ... ... адамның тең дәрежеде
заңмен ... ... сот ... ... ... ... ... жеке және отбасылық ... ... ... жол ... ... үй құқығына ... ... ... ... ... ... құрмет тұтатын адамның басқа құқықтары мен ... ... ... шетелдерге шығу еркіндігі, еңбек ету құқығы, тең дәрежелі
жалақыға, кәсіп түрін таңдау бостандығы, жұмыссыздықтан ... ... ... құру ... және ... ...... мемлекеттің ерекшеленген
белгісі. Бұндай плюрализм болмаса ойсыздық туындайды. Осындай плюрализм
жағдайында әр түрлі әлеуметтік ... ... ... ... ... үшін ... жүргізеді. Таза саясатта ... ... ... ... ... ... өз бағдарламаларын еркін
бекітуге мүмкіндіктерін қамтамасыз ... үгіт ... ... идеялогиялық тұжырымдарының мүддесіне ықпал етеді.
Саяси және идеялогиялық плюрализм ... ... ... ... Ол әрбір адамның қандай да болмасын саяси ұйымға ... ... ... ... ... ... Осы ... не себепті бір ғана ... ... ... ... адам және ... ... 1995 ... ... II ... және ... бөлімінде
белгіленген [27] . Адам және азаматтың конституциялық - ... ... ... ... ... адам және азаматтың құқықтық мәртебесінің мән – ... ... ... ... және ... адам және ... арасындағы жағдайларды сипаттайтын адам және
азаматтың ... ... ... ... ... ... басты жаңалық адам
және адамның өмірі, ... мен ... ең ... ... танылу болып табылады. (Қазақстан Республикасы Конституциясының 1 –
бабы). Бұл ... адам және ... ... ... -
қатынастарда өзара жауапкершілікке басым бағыт ... мен ... адам және ... ... ... принциптер Конституцияның тікелей өзінен де, ...... ... ... ... да ... Республикасындағы адам және азаматтың құқықтық
мәртебесінің ... ... ... ... ... мен ... ... тумысынан жазылғадығы
принципі:
- Құқықтар мен ... ... және ... ... ... принципі:
- Құқықтар мен ... ... ... ... ... принципі;
- заң мен сот алдындағы теңдік ... ... ...... қол сұғылмаушылығы принципі;
- адам және ... ... мен ... ... ... етілу принципі;
- адам және азаматтың құқықтары мен бостандықтарының бірлігі принципі;
- адам және ... ... мен ... ... асыру кезінде
конституциялық құрылыс пен қоғамдық имандылыққа нұқсан ... ... ... адам және ... құқықтары мен бостандықтарына кепілдік ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын
қандай да бір түрде шектеуге жол ... ... ... және басқа да нормативтік актілердің мазмұны ... ... ... ... адам және ... құқықтары мен
бостандықтарының басымдығы принципі.
Бірінші рет Қазақстан ... ... жеке ... шығу ... ... ... 12 – баптың
2 – тармағында адам ... мен ... ... ... олар абсолютті деп танылады, олардың ... ... ... жариялады.
Конституциялық жаңалықтардың бірі адамның құқықтары ... ... мен ... да ... ... мазмұны мен
қолданылуын анықтайды деп белгіленуі болып табылады. Бұл тұжырым Қазақстан
Республикасының ... ... ... ... жеке ... ... мен бостандықтары, адам және азаматтың ... ... ... ... тиіс ... білдіреді.
Конституцияның аталған бабы бірінші рет қазақстан ... ... ... принциптерін, сондай – ақ тұлғаның мемлекет алдындағы
басылымдығын нақтылы енгізеді.
Бұл ... ... адам және ... ... ... сөз ете ... ... бір шектеу жүргізетінін айта кету
қажет. Адам және азаматтың ... мен ... ... ... ... ие, олар ... болып келеді:
1) ол басқа ... ... мен ... ... жеке ... аса маңызды, әлеуметтік Құқықтары
мен ... ... Олар оның ... ... ... тән ... мен қадір-қасиетін қамтамасыз етеді. Конституциялық құқықтар
мен ... ... құру және ... ісі мәселелерін
шешуге қатысуға табиғи ... ... қоса ... мен ... жүзеге асыру ... ... мен ... ... ... ... ... дәлелдейтін демократиялық бастауларды іске ... ... ... мен бостандықтар бастапқы сипатқа ие, олар
аластамайды және әркімге ... ... ... ... ... ... адам мен азаматқа бекітіледі және тұлғаның құқықтық
мәртебесінің өзегін құрайды.
4.2. Адам және азаматтардың ... мен ... ... ұғымы оны іске асыру үшін мемлекет ... ... іс ... ... ... – ақ жеке тұлғаның қоғамдық, саяси не шаруашылық
құрылымдары қызметіне қатысу ... ... ... ... ... ... ... ішкі әлеміне кедергі келтіруден қорғануға және белгілі
бір белсенділік танытуға мүмкіндік беретін өзіндік мінез – ... ... ... ... мен ... ... – ақ адамдардың өздерінің арасында
пайда болатын қарым – қатынастардың сипатына орай ... ... ... ... ... бөлінеді.
Әрбір адам белгілі бір азаматтық қоғамға тиесілі ... ... ... ...... ... ... Келесі кезекте саяси
қоғамдастықтың мүшесі ретінде тұлға саяси құқықтар мен бостандықтарға ие
болады.
Мынаны ... ... ... мен ... басым бөлігі
табиғи құқықтардан келіп шығады, басқаша айтқанда оған ... ... ... жеке ... деп аталады.
Сөйтіп, конституциялық құқықтар мен бостандықтар былайша бөлінеді:
- ... ... ... құқықтар мен бостандықтарға адам ... – ақ ие ... Бұл ... ... ... олар ... не
басқа тұлғалардың еркі бойынша аластатылуы мүмкін емес. ... ... ... ар – ожданымен және басқа табиғи құқықтарымен
байланысты құқықтар.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 15 – бабына сәйкес ... ... ... бар. ... өз ... адам өмірін қиюға хақысы жоқ.
Өмір сүру құқығы әркімнің құқық субъектісі ретінде танылуына құқығы
бар және өзінің құқықтары мен ... ... ... ... барлық
тәсілдермен қорғауға хақылы деген конституциялық нормалармен ... ( 13 – б ... өмір сүру ... ... өз ... мен ... арқылы қорғауға, білікті заң көмегімен алуға ... бар ... ... нормалармен кепілдік беріледі (13 – б. 2,3 – тт.).
Адамның жеке басының бостандығы (16 – б.) және ... – тұру ... (21 – б. ) ... ... ... ... ... мемлекеттердегі сияқты Қазақстан ... ... ... ғана және тек ... ... қамауға алуға жол
беріледі. Бұл ... ... ... ... шағымдануға, тұтқындалған
сәттен бастап адвокаттың көмегімен пайдалануға құқығы бар.
Конституциялық құқықтарға бекітілген және бір жаңалыққа Қазақстан
Республикасы ... ... ... жүрген әрбір адамның оның аумағында
еркін жүріп – тұруға және ... ... өз ... ... ... ... жатқызуға болады. Әрбір адамның Республикадан тыс жерлерге
кетуіне және Республика азаматтарының Республикаға кедергісіз ... ... ... ... қасиетіне қол сұғылмайтындығы конституциялық құқық
болып табылады (17 – б.). Адамдық қадір – ... ... ... ... ... ... бірі.
Құқықты мемлекетте ештеңе де адамның қадір – қасиетін түсіру ... бола ... ... ... ... ... – зомбылық жасауға, басқадай қатыгездік немесе ...... ... ... көрсетуге не жазалауға болмайды деп
атап көрсетілген. Адамның қадір – ... ... ... ... ... мен мемлекеттік қызметшінің құқықтық міндеті болып табылатындығын
әркез есте ұстау керек.
Жеке құқықтар мен ... ... ... жеке ... ... ... құпиясына қол сұғылмауына, абыройы мен ар – ... ... ... ... ... ... (18 – б. 1 ... Осы ... ... сәйкес тұлғаның келісімінсіз оның жеке
өміріне ... ... ... ... пайдалануға және таратуға
тыйым салынады. Ар – ожданы, қадір – қасиетті және ... атты ... ... орнын толтыруды қоса есептегенде, ... ... ... құқықтар санатына сондай – ақ әркімнің өзінің жеке ... ... ... ... ... ... ... сөйлескен
сөздерінің, почта телеграф арқылы және басқа жолдармен алысқан хабарларының
құпиялығы сақталуына құқығы барлығы жатады.
Бұл құқықтарды ... ... адам және ... ... ... қол сұғуға қатысты заңдылықтармен қарастырылған
жауапкершіліктің түрлі ... ... ... ... ... арқылы сөйлескен сөздерінің және ... ... ... ету ... ... заңымен қудаланады. Бұл
құқықты шектеуге заңда тікелей белгіленген реттер мен тәртіп бойынша ... ... Бұл ... мемлекеттік органдар, қоғамдық бірлестіктер,
лауазымды тұлғалар және бұқаралық ақпарат құралдары ... ... ... мен мүдделерін қорғаушы құжаттармен, шешімдермен және ... ... ... қамтамасыз етуге міндетті.
Адам және азаматтың құқықтық мәртебесінің маңызды ... бірі заң мен сот ... ... бәрі ... ... Ол ... ... лауазымдық және мүліктік ... ... ... ... дінге, көзқарасына, нанымына,
тұрғылықты жеріне байланысты немесе кез ... ... ... ... ... ... ... жайындағы конституциялық құқықтан
айқын көрінеді ( 14 – б. ... ... ар – ... ... ... ... ... (22 – б.). Бұл құқық ар ... діни ... ... ... еркін таңдауға және қабылдауға,
сондай – ақ оларды діни әдет – ғұрыптарды ... ... ... ... ... ар – ... бостандығы құқығын жүзеге асыру ... және ... ... мен мемлекет алдындағы міндеттерге
байланысты болмауға немесе оларды шектемеуге тиіс.
Жеке құқықтарға әркімнің өзінің қай ұлтқа, қай партияға және қай ... өзі ... және оны ...... ... да
жатады. (19 – б.).
Конституциялық құқықтардың бұл тобы жеке тұлғаның азаматтық қоғамның
мүшесі ретіндегі құқықтық ... ... ...... ... бір ... жеке ... иемдену және ұстау құқығы
болып табылады. Конституциясының 26 – ... ... ... азаматтары заңды түрде алған қандай да болсын ... ... ... ... Бірінші рет 1995 жылғы Қазақстан Республикасының
Конституциясы жерге жеке меншік құқығын ... (6 – б. 3 – ... ... оның ... мұрагерлік құқығына заңмен кепілдік
беріледі. Конституциялық түрде меншікке қол сұғылмаушылық ... ... ... де өз ... ... ... ... заңмен көзделген ерекше жағдайларда ... ... ... ... ... қарастырады. Мұндай айыру тек мүліктің құны тең
бағамен өтелген кезде жүргізілуі мүмкін.
Нарықтық экономикаға көшу кәсіпкерлік қызметке ... жол ... ... жағдайында жеке тұлғаларды ынталандыру мақсатында
Қазақстан ... ... ... ... қызмет
еркіндігіне, сондай – ақ өз мүлкін кез келген заңды кәсіпкерлік қызмет ... ... ... ... Бұл ... Конституцияға сәйкес
монополистік қызмет заңмен реттеледі және шектеледі. ... ... ... ... ... ... құқығының мазмұны едәуір
өзгерістерге ұшырады. Егер ... ... ... ету ... ... ... қазіргі конституцияда тек әркімнің еңбек
ету бостандығына, қызмет пен кәсіп түрін еркін таңдауға ... ... ... (24 – б.). Бұл ең ... мемлекеттің барлық азаматтарды еңбекке
орналастыруға жағдайы жоқтығын білдіреді. Ол ... ... ... ... өндірістің барлық құралдарының бірден – бір
иесі емес, соған сай бұрынырақтағыдай кепілдікті жұмыс ... ... ... – бір ... беруші де емес.
Соған қарамастан әркімнің қауіпсіздік пен тазалық талаптарына жауап
беретін ... ... ... ... ... бекітілген.
Конституция әркімнің еңбегі үшін нендей бір ... ... ... жұмыссыздықтан әлеуметтік қорғалуға құқығы ... ... ... ... ... қоса алғанда, заңмен
белгіленген тәсілдерді қолдана ... жеке және ... ... шешу құқығы мойындалады.
Еңбек саласындағы ... ... ... ... ... ... ... Ең алдымен еңбек шарты ... ... ... ... ... ұзақтығына, демалыс
және мереке күндеріне,жыл сайынғы ақылы ... ... ... ... ... түпкі негізінде отбасы жатады. Сондықтан ... ... ... неке мен ... мен әке ... мемлекеттің қорғауында болады. Конституция балаларға қамқорлық
жасау және ... ... ... ... құқықты паш етеді (27-б).
Қазақстан Республикасының заңдылықтарында ананың және баланың ... ... ... ... ... ... ... беріледі. Қазақстан
Республикасының азаматы жасына ... ... ... ... ... ... және өзге де ... негіздерде оған
ең төменгі жалақы мен ... ... ... кепілдік беріледі. Республика бұл құқықты жүзеге
асыруды әлеуметтік ... және ... да ... ... ... ... ... мемлекетік зейнетақы жэне
әлуметтік ... ... ... ... ... қоса ... ... қосымша нысандарын жасау ... ... ... ... ... ... сақтауға
құқығы бар (29 - б.) Оның ... ... ... ... ... медициналық көмек ... ... ... бір ... ... ... және жеке меншік
емдеу мекемелерінде, ... жеке ... ... ... ... ... мен ... бойынша
ақылы медициналық практикамен айналысушы адамдардың ... ... ... ... құқығымен адамның өмір сүруі мен ... ... ... ... қорғау құқығы тығыз ... ... ... ... ... ... ... табиғатты қорғау ... ... ... ... шығып отыр. Конститутция сондай-ақ ,
адамдардың өмірі мен ... ... ... ... мен
жағдаяттарды лауазымды ... ... ... ... әкеп ... жөнінде де баса айтады.
Әлеуметтік – экономикалық құқықтарға азамматтардың мемлекеттік ... ... орта ... ... кепілдік берілу құқығы
жатады (30 – б.). Бұл ретте орта ... алу ... ... ... жоғары оқу орындарына
конкурстық негізде тегін ... ... ... құқығы бар.
Конституция жеке меншік оқу ... және ... ... ... ... ... бірге мемлекет білім берудің жалпыға
міндетті қалыптарын ... Кез ... оқу ... ... сол
қалыптарға сай болу керек.
Саяси құқықтар мен ... ... ... ... процесінде қоғамдық қатынастар жүйесіндегі азаматтың құқықтық
жағдайын белгілейді. Бұл ... ... ... мен ... ... ... ... биліктің бірден – бір бастауы
Қазақстан халқы болып ... ... ... келіп шығады .
Азамматтарға кең ауқымды саяси ... мен ... ... ... ең ... азамматтардың белсенді және
бәсең сайлау құқығынан ... ... ... ... ... ... ... мынадан көрінеді: ... ... ... мен ... ... басқару
органдарын сайлауға және ... ... ... ... ... бар (33 – б. 2 – ... сайлау құқығы мемлекеттік органдар мен ... - өзі ... ... ... құқығы барлығынан көрінеді. Сайлау
құқығына тек сот әрекетіке қабілетсіз деп таныған, сондай – ақ сот ... бас ... ... орындарына отырған азаматтар емес.
Саяси құқықтар қатарына азаматтардың мемлекет ісін басқаруға қатысу
құқығы жатады ( 33- б. 1 – т. ). ... бұл ... ... ... Ең ... олар оны ... ... айтқанда республикалық
референдумға, мемлекеттік маңызы бар мәселелер бойынша жалпыхалықтық ... ... ... ... ... асырады. Сонымен бірге мемлекет ісін
басқаруға қатысу құқығы өкілді органдардың қызметінен де өз орнын ... ... ... өз депутаттарына ықпал ете алады.
Азаматтардың белсенділігі танытудың, ... ... ... бір ... ... ... органдар мен жергілікті өзін -
өзі басқару ... ... өзі ... ...... және ... өтініштер жолдауға құқығы барлығы болып табылады.
Республика азаматтарының мемлекеттік қызметке ... ... ... Конституцияда мемлекеттік қызметші
лауазымына кандидатқа қойылатын талаптар лауазымдық міндеттердің сипатына
ғана байланысты ... және ... ... деп атап ... ... өту Республика заңдылықтарымен реттеліп отырады.
Мемлекеттік қызметшінің жасы Конституцияға сәйкес алпыс жастан, ал ... ... бес ... аспауы керек.
Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес сөз бен
шығармашылық еркіндігіне ... ... ... ... салынады.
Әркімнің заңмен тыйым салынбаған кез келген тәсілмен еркін ... ... ... құқығы бар. Қазақстан Республикасының мемлекеттік құпиясы
болып табылатын мәліметтер тізбесі ... ... ... ... ... ... ... оның тұтастығын
бұзуды, мемлекет қауіпсіздігіне нұқсан ... ... ... ... ... ... – топтық және рулық астамшылықты, сондай –
ақ қатыгездік пен ...... бас ... ... немесе
үгіттеуге жол бермейді (20 – б. 3 – ... ... ... ... ... ... маңызды конституциялық құқықтарының бірі бірлесу бостандығы
құқығы болып табылады (23 – б.).
Қоғамдық бірлестіктерді азаматтар ... бір ... ... үшін өз ... ... мақсатында құрады. Дегенмен ... ... ... ... ... ... органдарының
қызметкерлері мен судьялар үшін шектеулер бар, олар ... ... ... қандай да бір саяси партияны қолдап сөйлемеуге тиіс (23
– б. 2 – т.).
Республика Конституциясы азаматтардың ... ... ... мен ... ... құқығын таниды (32 ... және ... ... ... ... ... Дегенмен бұл құқықты
пайдалану мемлекеттік қауіпсіздік, қоғамдық тәртіп, денсаулық ... ... ... мен ... ... ... үшін заңмен
шектеулі мүмкін екендігі ескертіледі.
Декларацияда көрсетілген құқықтар мен бостандықтар мемлекетте
нақтылы қамтамасыз етілуі тиіс. Бұл өмірде ... ... ... ... әртүрлі заңи актілердің қабылдануымен қол
жеткізіледі. Адам құқығына қатысты халықаралық ... ... ... ... ... туралы Халықаралық пакт, экономикалық, әлеуметтік ... ... ... ... пакт, балалар құқығы туралы
тұжырымдамаларды жатқызылады.
Сондай-ақ адам және азаматтық құқықтар мен ... 1995 ... ... ... ... ... беру ... қабылданған Қазақстан
Республикасының Конституциясында да қаралған.
Адамдардың құқықтары мен бостандықтарын құрметтеу Конституцияның ... ... ... кез ... ... ... құқықтар мен
бостандықтарды шектеу шегін белгілейді, өйткені олар шексіз болмайды. «Адам
бостандығы басқа адамның бостандығы ... ... ... » - ... принципінде осылай делінген. Осы принципке сәйкес осы ... ... мен ... ... шегі ... ... конституциялық құрылысты сақтау, қоғамдық тәртіпті, адамдардың құқықтары
мен бостандықтарын, халықтың денсаулығы мен имандылығын қорғау.
Теория мен практикада ... ... ... ... пен ... арасындағы қатынастар тек заңмен реттелуі тиіс. Заң ... ... ... ... ретте заң деп белгілі бір қатаң ... ... ... ... ( ... ... ) қабылдаған, жоғары заңдық күші
бар нормативтік ... акт ... мен ... ... мен ... ... ... мүмкін құндылықтар тізбесі шексіз созыла бермейді, ... ... ... ... ... ... құқықтар мен бостандықтар ешбір жағдайда да ... 1 – ... ... және оның ... мен ... құндылық боп табылады. Адам және азаматтардың ... ... ... қорғау мемлекеттің міндеті боп табылады” .
1. Қазақстан Республикасында Конституцияға сәйкес адам ... ... ... және ... ... ... Адам ... мен бостандықтары әркімге тумысынан жазылған,
олар абсолютті деп танылады, олардан ешкім айыра алмайды, ... өзге де ... ... ... мазмұны мен
қолданылуы осыған қарай ... ... ... өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие
болып, міндеттер атқарады.
4. Конституцияда, ... және ... ... ... ... мен ... жоқ адамдар Республикада
азаматтар үшін ... ... мен ... сондай – ақ міндеттер атқарады.
5. Адамның және азаматтың өз құқықтары мен бостандықтарын жүзеге
асыруы басқа ... ... мен ... бұзбауға,
конституциялық құрылыс пен қоғамдық имандылыққа нұқсан
келтірмеуге тиіс.
Бұл бап ... адам ... мен ... тану мен
қорғаудың негізгі ережелері мен пинциптерін тану мен қорғаудан тұрады.
Онда еліміздің ... ... ... ... мен
бостандықтарын тану институты, сондай – ақ заң ... ... ... ... ... және ...... жағынан қорғалту
кепілдігін қамтамасыз ету ... бар ... ... ... ... ... ... 11 – бөлімінің келесі
бөлімдерінде де ... ... ... алғанда олар сығымдалып
түсіндірілген деуге болады. ... ... - ... ... ... ... ... – экономикалық және мәдени кепілдіктер
ықшамдалып берілген.
Қазақстан Республикасының құқықтық жүйесінің басты ілімі және негізгі
принципі ретінде ... ... ... ... ... ... осы ... сәйкес заң шығарудың және заң қолданудың ... ... жеке ... ... мен ... ... болып
табылады. Яғни, осы тармақ мемлекет саясатындағы жүйелік орталықтандырудан
жеке бастық орталықтандырудың басылымдылығын ... ... ... ... ... ... режимі кезінде үстемдік ... ... ... ... ... бас тартуды білдіреді. Аталған
қағиданың іс жүзінде ... әр ... және әр заң ... оның ... қоғамдық сараптамадан өткізу және ... ... ... ... ... шін ... ... мүмкіндігін жатқызуға болады.
Еліміздің құқықтық жүйесінде ... ... - ... ... ... ... қызметінен басымдығын
табиғи түрде қамтамасыз етеді, сөйтіп Президентті қоса ... ... ... ... ... ... ... туады.
Осы тармақта адам мен азаматтың құқытық мәртебесі ерекшеленген. Егер
адам құқығы тумысынан жазылған болса, азаматтың құқығы ... ... ... ... ... табиғи түрде адам құқығы, сондай – ақ жеке
адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың ... ... ... ... пен оның ... арасындағы ерекше билік қатынастарын
қоғамдық шарттар ... ... ... ... мен ... кешені
кіреді. Азаматтың мәртебесі, осы аталғандарға қоса, тек құқықтар ... емес ... ... да ... ... ... ... саяси
билікке деген құқығы осы билікті мемлекеттің осы адамға қатысты құығының
екінші жағы ретінде арнау міндетінің болуы ... де ... ... барлығы бірдей заң және сот алдында тең
болып келеді. Конституцияда құқықтар мен ... ... өзге ... ... мен бостандықтарына нұқсан
келтірмеуі, адам құқықтары мен бостандықтарын шектеуге және ... ... деп ... ... ... және ... ... – ақ олардың кепілдендірілуіне көп көңіл бөлінген. ... ... ... ... ... ... ... сондай – ақ нарықтық
экономикалық тұрақты дамуына, экономикалық реформаларды ... ... ... база ... қамтамасыз ететін заңмен тиым салынбаған
экономикалық қызметі және кәсіпкерлік қызмет үшін өз ... мен ... ... ... ... Республикасы Конституциясының 13 – бабының
1 – ... ... ... ... ... ... бар және өзінің құқықтары мен бостандықтарын, қажетті қорғанысты
қоса ... ... ... келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға құқылы.
Әркімнің өз құқықтары мен бостандықтарының сот ... ... ... - деп көрсетілген. Конституция әркімнің білікті заң ... ... бар. ... ... ... заң көмегі тегін көрсетіледі деп
бекітеді;
Әркім Қазақстан Республикасының Конституциясын және ... ... ... құқықтарын, бостандықтарын, абыройы мен ар –
намысын құрметтеуге міндетті.
ҚОРЫТЫНДЫ
Құқытық ...... ... ... прогрессте ол жаңа
қасиеттерге ие ... ... өмір ... ... ... мен оның даму
деңгейіне сәйкес жаңа мазмұнмен толығады. Кез – келген ... ... ... оның ... байланысы. Құқықтық мемлекет – бұл ... ... ... және оның әртүрлі бірлестіктерімен ... ... ... бостандық, еркіндіктің өлшемі ретінде көрінсе, ... ... ... пен ... ... үшін қызмет етсе, оның жүзеге
асырылуы әділдік болмақ. Заңның дамуы қоғамда құқықтық мемлекеттіліктің бар
екендігін айқындай ... ... ... ... ... ... Бұл
қатынастар тең және бірдей көлемде заңи қорғалған ... ... ... ... ... ... ... материалдық
игіліктерді тұтынушылар мен өндірушілерге тиесілі. Жеке өндіруші өзінің
жеке ... ... иесі ... әрекет етеді. Мемлекеттіліктің
құқықтық бастауы құқықтың ... ... ... ... ... игілікті жағдайының тұрақты өсуін ... ... ... қамтамасыз еткен жағдайда ғана жүзеге асады.
Құқықтық мемлекеттің ... ... ... прогресс иелері
еркін азаматтарды біріктіретін өзін - өзі реттейтін азаматтық ... ... ... ... ... ... – адам және оның ... институттар арқылы, қоғамдық байланыстар арқылы әрбір азаматтың
өзінің шығармашылық, еңбек қабілеттерін жүзеге асыруына ... ... ... ... ... жеке ... мен ... етіледі. Басқарудың тотаритарлық әдісінен ... өту ... ... ... тығыз байланысты.
Мемлекеттің өзге де әлеуметтік негізі – оның ... ... ... ... – бір ... ... те мемлекет боп
табылады.
Құқықтық мемлекеттің өнегелік негізін ... мен ... ... мен ... оның ... мен арының жалпы адамзаттық
принциптерін құрайды. Құқықтық мемлекеттілік режимі адаманың жоғары
өнегелік ... ... ... ... ... ... ролін
қамтамасыз етеді, тұлғаға зорлық көрсетуге тыйым салынады. Нақтылы ... ... ... ... ... ... жеке ... мемлекеттің өзара қатынасында көрінеді.
Құқықтық мемлекет бұл елдің, ұлттың халықтық тәуелсіздігін жинақтаған
егеменді ... ... ... А.И. Правовое государство: Концепции и реальность.
3. М.1993 С 34.
2. С.С. Алексеев – Государство и право. 1993 г. ... ... Т.А. ... – О ... правовом пространстве как условии формирование
правового государства М. 1994. С 32.
4. Фанкуллин Ф.Н. Основные учения о праве и ... ... ...
Казань: Изд. КФЭИ, 1997. С 45.
5. Хропанюк В.Н. Теория государство и права: Учебное ... для ... ... М. 1995. С ... ... Л.И. ... ... и права СПб. 1995 С 89.
7. Теория государства и ... Курс ... / Под ред. М.Н. ... ... С. ... ... С.А. Общая теория государства и права. Учебник – М: Юрист, 1997.
С 126.
9. А.Б. Венгеров Теория государства и ... ... 1. ... ... М: Юрист, 1995. С 123.
10. Теория государства и права. Курс ... / Под ред. М. Н. ... М., 1996. С ... ... Р.В. ... права и государства 1995 СПб. С 145.
12. Там же. С 156.
13. Общая теория государства и ... ... / Под ред. В.В. ... М: ... 1996. С 187.
14. Фанкуллин Ф.Н. Основные учения о праве и ... ... ... Казань: Изд. КФЭИ, 1997.
15. Хропанюк В.Н. Теория государства и ... ... ... для высших
учебных заведений – М. 1995. С 153.
16. Четвернин В.А. Демократическое конституционное государства. Введение в
теорию – М.1993 С ... ... ... ... ... и ... М 1994 С 247
18. Конституционное право зарубежных стран. Учебник М.1995
С 203.
19. А.Н. Сагиндыкова «Конституционное право РК » ... ... 1999 С ... ... С.С. ... и ... ... В.И.Дымченко О соотношении законности и правового государства.
22. «Конституция закон, ... акт» ... ... ... ... ... конституциям Республики Казахстан» /Под.ред.
Г.С.Сапаргалиев – ... : изд. ... ... 1999г.
24. «Конституция, закон подзаконный акт» Под.ред.Ю.А. Тихомерова –
М.Юрид.лит. 1994
25. ... А.И. ... ... РК. Курс ... – Алматы:
Білім, 1999 С 110-112
26. Сапаргалиев Г.С. Основы государства и права
27. ... ... ... ... ...... : изд. ... жарги» 1999г
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР
1. Конститутция Республики Казахстан 30 августа 1995года
2. Федоров В.Н. Современные идей правового государство. М. 1994
2. ... В.И. О ... ... и ... ... СПб. ... Гуменюк А.Р. О едином правового пространстве как условии
4. формирования правового государства.;
4. Коваленко А.И. Теория ... и ... М. ... Коваленко А.И. Правовое государство: концепции и реальность.
М.1993;
2. Алексеев А.Н. Государство и право. М. Юридическая литература
1993;
7. ... ... ... ... М. ... ... В.Н. ... теория права и государства. М. 1994 г.;
6. Нересянц В.С. Гегелевская ... ... М. 1974 ... ... А.С. учение Гегеля о праве и государстве и его ... ... М. 1963 ... ... Р.З. ... ... и ... государство
//Социалистическое правовое государство: проблемы и судения.
– М., 1989.
9. Мушинский В.О. ... ... и ... // ... и ... 1990. № 2.
10. Седугин П.М. Рождение закона. – М., 1991.
11. Теория государства и права. Курс лекций /Под ред. М.Н. ... М., ... ... В.А. ... человека и исполнительная власть. // Советское
государство и право. 1990. № 2.
13. Теория государства и права. Учебник для юридических вузов ... Под ред. В.М. ... и В.Д. ... – М.: Изд.гр.
ИНФРА, 1997.
14. Общия теория государства и права: Учебник /Под ред. В.В. ... М.: ... ... ... В.С. ... государства и права: Часть 1. Теория государства.
- М.: Юристь, 1995.
16. Хрестоматия по всеобщие истории государства и права: Учебное пособие ... ред. З.М. ... – М: ... ... ... Фаткуллин Ф.Н. Основные учения о праве и государстве.: Учебное пособие.
– Казань: Изд.КФЭИ, 1997.
18. ... В.Н. ... ... и ... ... ... для высших
учебных заведений. – М. 1995.
19. Ю.А.Дмитриев, А.А. Златорольский “Гражданин и власть”, ... ... ... Г.И. ... ... новые прочтания. М. Спарк. 1993.
21. Халивов В.С. Введение в науку о влати. СПб. 1999.
22. Чиркин В.Е. Основы государственной ... ... ... В.С. Государственный суверенитет. М. 1997
24. Макаров О.В. Соотношение права и государства // Государство и право,
1995, № 5
25. История политических и ... ... ... для ... Под ред.
Медведева П.Р. СПб. 1995
26. Сапаргалиев Г.С. ... ... РК. ... ... ... ... ... РК. Курс лекций – Алматы :
“Білім”, 1999г. С 336.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 72 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Іле алатауының физикалық-географиялық сипаттамасы12 бет
Мемлекеттің жалпы түсінігі, мәні, белгілері17 бет
Мұнай және газ саласындағы терминологиялық өрістің ерекшелігі93 бет
Сөйлеу әрекеті онтогенезі: лексикалық мағынаның шығуы мен дамуы162 бет
Торайғыров сұлтанмахмұт4 бет
Қазақстан Республикасындағы сайлау технологияларының даму ерекшеліктері117 бет
Қазақстан Республикасындағы қаржы нарығының қалыптасуы,және қызмет атқару механизмдері48 бет
Қазақстан тарихы жоғары және арнаулы орта оқу орындарына арналған оқулық440 бет
Қазақстандағы кеңестік мәдениет ошақтарының қалыптасуы78 бет
Қытайтану (синология) жайлы61 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь