Ғаламдық экологиялық проблемалар

Жоспар
Ғаламдық экологиялық проблемалар
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы.
Парникті эффект (жылу эффекті).
Қышқыл жаңбырлар.
Әлемдік мұхит проблемалары.
Аймақтық экологиялық проблемалар
«Жасыл революция» және оның салдары.
Пайдаланған әдебиеттер
        
        Қазақстан Республикасы білім және ғылым министрлігі
Реферат
Тақырыбы:
Ғаламдық экологиялық проблемалар
Жоспар
Ғаламдық экологиялық проблемалар
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы.
Парникті эффект (жылу эффекті).
Қышқыл жаңбырлар.
Әлемдік мұхит проблемалары.
Аймақтық экологиялық ... және оның ... ... ... ... ... - ... тұтас қамтитын табиғи, табиғи-антропогендік немесе таза антропогендік құбылыстар. Осы құбылыстардың даму процесі жаһандану деп ... ... ... ... деңгейде мынадай ғаламдық проблемалар бар:
Ресурстар проблемасы;
* Азық-түлік немесе ашаршылық проблемасы;
* Энергетикалық проблема;
* Демографиялық проблема;
* Климаттың өзгеруі;
* Экологиялық проблемалар;
* елдерінің ... ... ... Қауіпті ауруларды жою;
* Әлемдік мұхит пен космосты игеру;
* Қылмыспен және терроризммен күрес;
* Наркобизнеспен күрес.
Ғаламдық проблемаларды ерекше білім ... - ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты және барлығы іс жүзінде жердегі экологиялық дағдарыстың даму процесімен қамтылады. Әрбір ғаламдық проблеманы міндетті түрде шешу ... ... оның ... ... - ... ... дейін апарып соғады. Ғаламдық проблемаларды шешу үшін ғаламдық, аймақтық , ұлттық бағдарламалар жасалады, бірақ оларға келісушілік және үйлестірушілік жетіспейді. Ғаламдық ... ... ... ... жартысына жуығын экологиялық проблемаларды шешу шығындары құрайды. Өйткені ... ... ... ... ... ... ең артықтау проблема деп санайды.
Ғаламдық экологиялық проблемалар - ғаламдық, ... және ... ... ... ... ... кешені. Зор геосаяси проблеманың экологиялық қауіптілігінің мынадай ... бар: ... ... бүлінуі, озон қабатының жұқаруы, атмосфераның, Әлемдік мұхиттың ластануы, биологиялық әралуандылықтың азаюы және т.б. Олар тек қана ... ... ... ... ... шешілуі мүмкін. Экологиялық проблемалардың ғаламдығы оны шешу үшін ... ... ... ... қажеттігін тудырып отыр; қарудың барлық түрлерін азайтпай экологиялық дағдарыстан айырылу мүмкін еместігі; ... ... ... ... қарай ядролық соғыс ғана емес, тіпті жай соғысты жүргізудің мәнсіздігі; қазіргі өркениеттің технологиялық құрылымын қайта құру, өмір негізі ... ... ... ... жаңа ... әдістері мен құралдарын жасау; қоршаған ортаны қорғау проблемасы бойынша БҰҰ ... ... ... ... және ... ... ... беру.
Озон қабатының (озоносфераның) бұзылуы.
Атмосферадағы озонның мөлшері бар болғаны 0,004%-ды құрайды. Стратосферада (10-50 км биіктіктегі) қалыңдығы 2-4 ... ... ... ... ... зарядтарының, Күннің ультракүлгін радиацияларының әсерінен оттегінің молекуласынан (02) озон молекуласы (О3) түзіледі. Озон қабаты биосфераның жоғарғы шекарасы болып ... Одан ... ... ... тіршілік нышаны білінбейді. Жер бетіндегі барлық организмдердің тіршілігіне қауіпті Күннің өте қысқа ультракүлгін ... ... ... (6500 есе) ... озон ... деп те атайды. Озон қабатының 50%-ға бұзылуы ультракүлгін радиацияларды 10 есеге көбейтеді. Озон қабатынан күннің ұзын ... ... ... (290-380 нм) өтіп ... ... ... ... бұл сәулелер адам үшін пайдалы да: терімізді қарайтып күйдіреді, ... ... ... ... Тал ... ультракүлгін сәулелердің концентрациясы көп болғандықтан, күнге күйіп қыздырыну процесін шаңқай түске дейін жүргізген жөн.
Озоносфераның бұзылуы орны толмас жағдайларға, тері ісік ... күрт ... көз ... ... ... ... мұхиттағы планктонның жоғалуына, өсімдіктер мен жануарлар әлемінің мутациясына алып келеді. 1980 жылдары Антарктидадағы ... ... ... ... ... атмосферадағы озон құрамының төмендегені байқалған. Осы құбылыс- деген атау алды. 1987 жылдың көктемінде Антарктиданың үстіндегі ... ... оның ... ... 7 млн км2 -ді құрады, яғни, ауадағы мөлшері қалыпты нормадан 30-50%-ға төмендеген. Антарктидадағы бұл құбылыс қыркүйек- қараша ... ... ... ... кездерінде озонның мөлшері нормаға жақын болады. Кейін анықталғандай, атмосферадағы озонның мөлшері Солтүстік жарты шардың орта және жоғары ендіктерінде ... ... ... ... ... АҚШ, Тынық мұхит, Ресейдің европалық бөлігінде, Шығыс Сібір, Жапония үстінде жылдан- жылға ... ... 1992 жылы ... ... ... мен оған ... кеңістіктерде озон құрамының айтарлықтай төмендегені (50%-ға) тіркелді. 1995 жылы көктемде ... ... ... ... 40%-ға ... ... Сонымен бірге Канаданың солтүстік аудандарында және Скандинавия түбегінің, Шотландия аралдарының, Қазақстанның, Якутияның үстінде қалыптасқаны тіркелген. Озон ... ... ... ... ... биосферада елеулі өзгерістер тудыруы мүмкін. Сондықтан бұл жағдай күрделі ... ... ... Озон ... ... ... ... аппараттар, дыбыстан да жылдам ұшатын ұшақтар және ... ... ... бітпеген отын өнімдері және ядролық жарылыстардан бөлінген заттар әсер етеді.
Алайда озон қабаты үшін ең қауіпті заттар - үй тұрмысы мен ... ... ... мен аэрозольді баллондарда пайдаланатын фреондар. Осы заттар атмосфераның жоғарғы қабаттарына ... ... ... озонды бұзатын хлор немесе басқа галогендердің атомын түзетін фотохимиялық ыдырауға ұшырайды, ал олар әрі ... ... ... айналу процесін жылдамдатады. Дүние жүзі бойынша шамамен 1,3 млн тонна озон ыдыратушы заттар өндіріліп отырған. Оның 35%-ын АҚШ, 40%-ын ... ... ... ... 7-10%- ын ... ... қабатының бұзылуы адам денсаулығы мен қоршаған ортаға өте зиян ... ... ... де айтылуда. Озон қабатын сақтау үшін халықаралық келісімдер қажет. 1987 ж. Монреаль ... ... ... және ... ... ... 70 мемлекет арасында келісім жасалды. Ол құжат бойынша озон қабатына қауіпті фреондарды өндіру 2010 ... ... ... ... ... ... ... эффекті).
Жанғыш қазбаларды өртеу және басқа да өнеркәсіптік процестер әсерінен бөлініп, атмосферада ... ... ... газ (С02 ), ... яғни, метан (СН4), этан (С2Н6) және т.б. (жоғары концентрациясы болмаса бұл заттар жекелей аса ... ... ... ... ... ... болуына алып келеді. Парникті эффектінің механизмі қарапайым. Бұлтсыз ауа райы ашық кезде күн сәулелері Жер бетіне оңай жетіп ... ... ... ... Жер беті ... соң жылу ... ұзын ... сәулелену түрінде атмосфераға қайта береді. Алайда бұл жылу энергиясы атмосферада шашырамай жоғарыда айтылған газдардың молекулаларымен сіңіріліп (С02 жылу энергиясының 18%-ын ... ... ... ... және ... ... алып келеді. Атмосфералық газдар (азот, оттегі, су парлары) жылу сәулелерін сіңірмей, керісінше оларды шашыратады. С02-нің концентрациясы жыл ... 0,8-1,5 ... ... ... ... СО2-нің мөлшері ауада екі есе көбейсе, орташа температура 3°С-5°С-қа көтеріледі. Бұл өз кезегінде климаттың ғаламдық жылуына, яғни, Антарктидадағы ... ... ... ... ... ... деңгейінің көтерілуіне, көптеген жердің су астында қалуына және басқа да жағымсыз жағдайларға алып ... ... ... - биосфераның антропогендік ластануының бір көрінісі. Бұл климаттың және биотаның ... ... ... ... ... қауымдастықтары шекараларының, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігінің өзгеруінен білінеді. Әсіресе климаттық өзгерістер Солтүстік жарты шардың жоғары және орта ... ... ... Бұл ... ... ... әсерлерді қабылдағыш келеді, сондықтан да оның қайта қалпына келуі өте баяу жүреді. Болжамдар бойынша, температураның ... дәл осы ... ... ... Тайганың аумағы кей жерлерде солтүстікке қарай 100-200 км-ге, кей жерлерде одан азырақ жылжиды. Температураның көтерілуіне байланысты мұхиттардың ... 0,1- 0,2 м ... Бұл өз ... ... өзен аңғарларының (әсіресе Сібір өзендерінің) су астында қалуына алып келеді.
Мәліметтер ... ... ... ... дейін Жер бетінің температурасы 1,4°С-қа көтеріледі. 1997 ж. Киото хаттамасына сәйкес, өнеркәсібі ... ... ... жылдары 1990 жылмен салыстырғанда парникті газдардың атмосфераға бөлінуін 55%-ға дейін азайту керек. Алайда бұл хаттаманың шешімдері әлі күнге ... ... ... жоқ. ... ... ... бұл ... дұрыстығына күмәнмен қарауда. 2000 жылы Гаага қаласында өткен конференцияда ... ... елде ... ... ... бөлуді азайтудың ұлттық саясаты жүргізілу керектігі туралы шешім қабылданды. Өкінішке орай, көптеген елдер көміртегінің атмосферадағы азаюын ормандар мен топырақтың ... емес ... ... ... деп ... ... Қазақстан да 2006 жылға дейін 2008-2012 жылдар аралығында ... ... ... ... азайту бойынша міндеттеме алып, анықталуы керек еді. Бірақ іс жүзінде бұл мәселе тек ... ... ... ... ... негізгі экологиялық проблемалардың бірі атмосферадағы ластаушы заттардың ұзақ қашықтықтарға ... ... бұл ... радиоактивті заттардың үлкен қашықтықтарға таралуына байланысты пайда болды. Негізінен күкірт диоксиді және оның қосылыстары, азот ... және оның ... ауыр ... ... сынап), пестицидтер, радиоактивті заттар сияқты улылығы жоғары заттардың таралуына баса назар аударған ... ... мен азот ... ... ... жөне ... түзілуіне әсер етеді. Бұл үлкен территориялардағы табиғи ортаның жалпы қышқылдануына, айтарлықтай экологиялық өзгерістерге алып келді. Түзілген қышқылда р және ... ... ... жауын- шашынның құрамында, қардың, жер бетіндегі су ... және ... ... ... ... ... әсер ... Күкірт диоксиді және азот оксидтерімен болатын қышқыл жаңбырлар орман биоценоздарына үлкен зиян ... ... ... ... ... ты ... қарағанда қылқан жапырақты ормандар қатты зардап шегеді. Қышқыл жаңбырлар топырақ қышқылдығын ... ... ... ... ... азаяды. Әсіресе бұл шымды күлгін топырақтарда қатты байқалады. Адам организміндегі алғашқы жағымсыз реакциялар ауа құрамындағы сульфаттардың концентрациясы 6-10 мкг/м3, ... газ - 50 ... - ге ... пайда болады. Бұл қосылыстарды әсіресе өсімдіктер өте сезгіш. Қыналардың кейбір түрлері күкірт ... ... 10-30 ... ... ... - ... мөлшерден бар болғаны 3-4 есе көбейгенде тіршілігін жояды. Тұщы сулардың қышқылдығы рН < 5,5 (табиғи суларда 5,6-ға жақын) ... ... ... ... рН = 4,5 ... ... ... Қазіргі таңда антропогендік әсерден бөлінетін күкірт диоксидінің мөлшері жылына 150 млн ... ... ... ... ... көп ... алып ... Жер шарының кейбір аудандарында, әсіресе Европада, Солтүстік Америкада антропогендік күкірттің түсуі көп ... ... Жер ... ... ... мен сульфаттар топырақ құрамына (топырақтың қышқылдануы), өсімдіктер жабынына, су айдындарының қышқылдануына алып келуде.
Атмосфераны күкірт диоксидінен қорғау, ... ауа ... ... ... ... ... ... асыруға болады. Ол үшін жылу электр орталықтары мұржаларының ... 180, 250, ... 370 м ... ... ... Одан басқ а жолы - ... пайдаланбас бұрын құрамындағы күкіртті отынды бөліп алу қажет.
Улы және фотохимиялық тұман. Үлкен қалаларға тән, жиі ... ... - улы ... ... мен түтіннің қосылысы). УЛЫ тұмандар үш түрлі - ылғалды, құрғақ және мұзды болып келеді. Ылғалды улы тұман (Лондондық тип) - ... ... ... шаң және тұман тамшыларының қосылыстары. Бұл қосылыстағы заттар бір-бірімен химиялық реакцияға ... ... ... ... ... қосылыстар түзеді. Атмосфералық ауаның 100-200 метр биіктігінде улы, сарғыш түсті лас, ылғалды улы тұман осылай пайда болады. Мұндай тұман теңізге ... ... ... ... ... ... елдерде түзіледі. Құрғақ улы тұман (Лос-Анджелестік тип) - озонның ... ... ... ... ... ... ... ауаның екінші рет ластануы. Құрғақ улы тұман ... (АҚШ) ... ... ... көкшіл түтін түзеді. Улы тұманның үшінші түрі - мұзды улы тұман (Аляскалық тип). Ол Арктика мен Субарктикада антициклон кезінде ... ... ... ... Мұндай ауа райында ластағыш заттардың аз мөлшерде бөлінуінің өзі мұздың майда кристалдарынан тұратын қалың ... ... ... алып ... Сондай-ақ улы тұман шұңқырлы жерлерде орналасқан қалаларға, мысалы, Алматы, Ереван, Кемерово, ... ... ... және т.б. тән. Улы ... ... жарықтың әсерінен зиянды заттардың ауа, ылғал компоненттерімен фотохимиялық реакциялары ... ... улы ... ... ... ... ... тұмандануы қала микроклиматының нашарлауына - тұманды күндердің көбеюіне, атмосфераның тұнықтығына, мөлдірлігіне әсер ... ... 1948 жылы 26 ... Донора (АҚШ, Пенсильвания) қаласында қалың тұман мен түтіннің қосылуынан (улы тұман) жолдың көрінуі өте ... ... қара күйе ... ... ... ... алуы ... тамақтары ауырып, көздері ашып, құсқылары келген. Сөйтіп жаңбыр жауғанға дейін 3-4 күннің ішінде 14000 қала тұрғындарының 6000 тұрғын ауырып, 20 адам ... ... ... ... ... құстар, иттер мен мысықтар да өлген. 1952 жылы желтоқсанда Лондон ... улы ... ... 3-4 күн ... 4000 адам ... ... ... ауасы лас қалада жел болмай, атмосфералық ауа ... ... ... мөлшері қатты көбейіп кеткен. XX ғасырдың 30-шы жылдарынан бастап Лос-Анджелес қаласында да жылдың ЖЫЛЫ маусымында, әдетте ... және ерте ... ... 70% ... ... ... бола бастады. Бұл тұманды фотохимиялык, тұман деп атайды. Улы тұман кезінде көріну қабілеттілігі ... үй ... (ит, құс) еле ... ... ... алуы ... көздері жасаурап, тамақ пен мұрынның шырышты қабаттарының тітіркенуіне, өкпе және ... да ... ... қозуына алып келеді. Улы тұман өсімдіктерге, әсіресе бұршақ, қызылша, астық тұқымдастар, жүзім және сәнді ... де ... көп. ... ... ... ... ... кейін жапырақтың төменгі жағы ақшылданады және сарғаяды да, өсімдік қурай бастайды.
Әлемдік ... ... ... 2/3 ... алып ... Әлемдік мұхит - суының салмағы 1,4-1021 кг-ды құрайтын үлкен резервуар. Мұхит суы планетадағы су қорының 97%-ын құрайды. Сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... барлық жануарлар белоктарының 1/6 бөлігімен қамтамасыз етеді. Жер бетіндегі тіршілікті сақтауда негізгі роль мұхитқа, оның ... ... ... ... ... ... ... атмосферасына түсетін оттегінің 70% планктондарда жүретін фотосинтез процесінің нәтижесі. ... ... ... ... ... ... роль ... болғандықтан, оны қорғау халықаралық экологиялық өзекті мәселелердің бірі.
Әлемдік мұхиттың зиянды және улы заттармен, мұнаймен және ... ... ... ... ... үлкен алаңдатушылық тудырып отыр. Ластанудың масштабын мына мәліметтерден көруге ... ... ... жыл ... 320 млн тонна темір, 6,5 млн тонна, фосфор, 2,3 млн ... ... ... 1995 жылы тек Қара ... бен Азов ... ... ғана 7,7 ... лас тұрмыстық және өнеркәсіптік ағын сулар төгілген. Әсіресе ... және Аден ... ... және ... ... мен ... теңіздің сулары да қатты ластанған. 1945-1947 жылдары кеңес, ағылшын және ... ... ... ... ... және ... улы заттары бар (иприт, фосген) 300 мың тонна оқ-дәрілері суға батырылды. Суға батыру операциялары асығыс, экологиялық қауіпсіздік нормалары ... ... ... ... ... ... ... оқ - д ә р і л е р д ің корпустары қатты зақымдалды, ал мұның арты жақсылық қа ... ... ... ... бірі ... жоне ... ... Әлемдік мұхитқа жыл сайын орта есеппен 13-14 млн ... ... ... ... ... ... екі ... қаупі бар: біріншіден, су бетінде теңіз фаунасы мен ... ... ... ... ... ... ... мұнайдың өзі жартылай ыдырауы ұзақ уақытқа созылатын улы зат болып есептеледі. Судың құрамында мұнайдың мөлшері 10- 15 ... ... ... мен майда шабақтар қырылып қалады. Үлкен танкерлердің апатқа ... ... ... ... суға төгілуін нағыз экологиялық катастрофа деп айтуға болады. Әсіресе радиоактивті қалдықтарды (РАҚ) көму кезіндегі радиоактивті ластану өте ... ... ... Алғашында радиоактивті қоқыстардан арылудың жолы РАҚ-ды мұхиттар мен теңіздерде көму болды. Әдетте бұлар 200 литрлік бөшкелерге салынып, үстіне бетон ... ... ... ... ... қалдықтар болды. Алғашқы РАҚ-ды АҚШ Калифорния қаласынан 80 км ... ... 1983 ... ... РАҚ-ды ашық теңіздерге көмуді 12 ел жүргізіп келді. ... ... ... 1949- 1970 ... ... ... 560 261 ... көмілген.
Соңғы уақытта Әлемдік мұхитты қорғауға арналған бірнеше құжаттар қабылданды. 1972 жылы Лондонда жоғары және орташа деңгейдегі радиациялар қалдықтарымен теңіздерді ... ... ... ... қол ... Орташа және төмен деңгейдегі радиоактивті қалдықтарды көму тек арнайы рұқсатпен жүргізілетін болды. 70-ші жылдардың басынан бері 10 ... ... ... әлемнің 120 мемлекетін біріктіретін БҰҰ-ның экологиялық бағдарламасы жұмыс ... ... ... көпжақты: Солтүстік-Шығыс Атлантика теңіз ортасын қорғау Конвенциясы ... 1992 ж.); Қара ... ... дан ... ... ... (Бухарест, 1992 ж.) және бірқатар басқа да келісімдер ... ... ... ... ... ... ... басты көзі және оттегі тепе-теңдігін сақтауда үлкен роль атқарады. Сондықтан тропикалық ормандарды деп те ... ... 50 ... ... ... Жер ... ормандардың 2/3 бөлігі, ал соңғы 100 жылда Жер бетіндегі орман массивтерінің 40% жойылған. Жыл сайын дүние жүзінде 15-20 млн гектар ... ... ... қ ... ... ... 10 жыл ... ормандардың жойылу қарқыны 90%-ға өсіп, жылына 1,8%-ды құрайды. Ең көп шығынға ұшырап ... ... ... ... , ... ... Тайланд жатады. Егер тропикалық ормандар осындай қарқынмен жойыла берсе 30-40 жылдан соң Жер бетінде мұндай ормандар қалмайды. Тропикалық ормандар аумағының ... ... ... ... ... XX ... ортасымен салыстырғанда жыл сайын 10-12 млрд тоннаға азайып, ал көмір қышқыл газының мөлшері 10-12%-ға көбеюде, яғни, оттегі тепе- ... ... ... бар.
Ормандардың жойылуының басты себептері: орман алқаптарының ауыл шаруашылығы дақылдарын өсіру үшін өңделуі, ағаш отындарға сұраныстың артуы, ... ... ... үшін ... және ... үлкен масштабты жобаларының іске асуы.
Халықтың тропикалық аймақтарға көшуін мысалы, Бразилияда (Амазонияны колонизациялау жобасын іске асыру үшін) ауыл шаруашылығы үшін жаңа ... ... ... ... үкімет деңгейінде қолдайды. Латын Америкасы мен Кариб бассейні елдерінде экспортқа шығару үшін мал шаруашылығын ... ... ... ... үлкен зиянын тигізді. Дамушы елдердегі кедей халық санының өсуі энергетикалық кризиспен бірге ормандардың жойылуының тағы бір себебі ... ... ... ... ... ... және ... Америкасы елдеріндегі ауыл тұрғындарының шамамен 90%, қала халқының 30% ... ағаш ... ... ... орман дайындау жұмыстары әдетте қырқылған ағаш орнына ағаш егілмей, ... ... ... жүргізіледі.
БҰҰ-ның Рио-де Жанейродағы конференциясынан (1992 ж.) соң дамушы елдер орман ресурстарын сақтау проблемасы ... ... ... ... ... растады. 1993 жылы Бандунг қаласындағы (Индонезия) кездесуде әлемнің барлық климаттық аймақтарында орман шаруашылығының дамуын қамтамасыз ... ... ... және оны ... ... халықаралық комитет құру жөнінде ойлар айтылды.
Қазақстан аумағының 3,2% ғана орманды алқап. Мамандардың пікірінше, еліміз орман қорғау ісі бойынша әлемдік тәжірибеден көп ... ... ... Осы күнге дейін ұлттық орман саясаты қалыптасқан жоқ . Соңғы кездері ағашты ... кесу ... ... ... ... ... ... қорының 40%-ын құрайтын сексеуілді отау күшейіп барады. Ал сексеуілдің онсыз да эколоғиясы ... ... аз, ... ... ... аймақтарда өсетіні бәрімізғе белгілі. Айта кетерлігі, 1992 жылы орман көшеттерін отырғызу ісі 80,7 мың гектар болса, он ... сон 2002 жылы бұл ... 8,9 мың ... дейін қысқарған.
Су тапшылығын көптеген ғалымдар соңғы кездегі ... ... ... газы ... көбеюіне байланысты температураның көтерілуімен байланыстырады. Осыдан бірін-бірі ... ... ... ... қиын ... ... көп ... (энергетикалық проблемаларды шешу) - парникті эффект -- су ... -- ... ... (өнімнің болмауы). Соңғы 100 жылда температура шамамен 0,6°С-қа көтерілді. Әсіресе 1995-1998 жылдары температура қатты көтерілді. Көмір қышқыл газы, метан және ... да ... жылу ... ... ... ... ... эффектін) күшейтуде. Одан да маңызды фактор - тұрмыстық және өнеркәсіптік ... су ... ... ... әсерінен Үндістан, Қытай, АҚШ-тың кейбір аудандарында жер асты суларының деңгейі айтарлықтай ... ... ... ... ... үшін жаңбыр суын емес, тереңде орналасқан қазба суларын пайдалануға мәжбүр. Қытайдық ұлы ... бірі ... ... Сары ... тек ылғалды жылдары ғана жетеді- АҚШ-тағы ірі Колорадо ... де ... ... жылдағыдай құя бермейді. Амудария мен Сырдария өзендері де бұрынғыдай Арал теңізіне жете бермейді. Судың тапшылығы көптеген аймақтарда экологиялық ... ... ... ... алып ... ... ... және белгілі бір территориядағы органикалық тіршіліктің барлық формаларының деградацияға ұшырауына алып келетін табиғи және ... ... ... ... адамның қатысуынсыз табиғи экожүйенің орнына қайта келмейтіндей өсімдіктер жамылғысын жоғалтуы шөлейттену деп ... ... ... ... ... ... ... және көбіне антропогендік факторлардың әсерінен (орман ағаштарын Қырқу, жайылымдарды үздіксіз пайдалану, ... ... ... су ресурстарын үнемсіз пайдалану және т.б. пайда болады. ... ... ... ... ... жүруде.
Қазіргі таңда әлемнің әртүрлі елдеріндегі шөлейттенудің басты себебі - табиғи ресурстарды шаруашылықта пайдалану құрылымының сол ландшафтың табиғи мүмкіншілігіне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... кейбір елдердің әлеуметтік-экономикалық жағдайының төмендігі. БҰҰ-ның 1985 жылғы мәліметтері бойынша, сол кездің өзінде антропогенді шөлейттенудің көлемі 9 млн км2-ге ... және жыл ... 7 млн ... жер ... ... ... ... процесі жалпы жер көлемінің Азияда - 19%, Африкада - 23%, Австралияда - 45%, ... ... - 10%- ын ... Сахара шөлі оңтүстікке қарай жылына орташа 6 км жылдамдықпен жылжуда.
Орта Азияның таулы аудандарында, Арал және Балқаш төңірегінде, Орта Азия мен ... ... биік ... ... қоса ... Памир-Алай) шөлейттену процесі қарқынды жүруде. Амудария мен Сырдария өзендерінің суларын ауыл ... ... ... Арал ... сусыз жерлерінде сортаң, тақыр жазықтықтардың пайда болуына алып келді. Сондай-ақ Арал төңірегі ландшафтарының деградацияға ... ... және ... ... ... ... жиналуы молая түскен гало-ксерофитті кешендерге алмасуда.
Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар
Тұрмыстық және өнеркәсіптік қалдықтар - ... ... ... ауыл ... басқа салаларында өнім ретінде немесе қайта өңдеу арқылы пайдалануға болатын өнеркәсіп, тұрмыс, ... және т.б. ... ... ... ... адам өміріндегі заттарды (монша, кір жуу, асхана, емхана және т.б. ... ... ... ... ... пайдаға аспайтын қатты (сондай-ақ ақпа сулардың қатты бөлігі - ... ... ... ... ... көптеген елдерінің проблемасы. Мысалы, АҚШ-та жыл сайын 150 млн тоннадан аса, ... - 72 млн ... аса ... ... ... байланысты қазіргі кезде көптеген елдерде қоқыстарды өңдеу қондырғылары (тәулігіне 900 тоннаға дейін) орнатыла бастады.
Соңғы жылдары тірі организмдердің улануына алып ... ... (улы) ... ... ... Бұл - ауыл шаруашылығында пайдаланылмай қалған улы ... ... ... және мутагенді заттары бар өндіріс орындарының қалдықтары. Бұрынғы КСРО ... ... , ... кезінде көміліп ұмытылып кеткен, бертін келе тұрғын үйлер және басқа да обьектілер салынған ... ... ... орындары бар. Уақыт өте келе сол жердегі тұрғылықты халық әртүрлі ауруларға ұшырай бастайды. Мұндай қалдықтар ... ... ... ... ... 32 мың ... ... - 50 ООО, Нидерландыда - 4000 ... ... ... - 3200 көзі бар. ... ... (өндіріс орындары) қалдықтар - өнімдерді шығару және әртүрлі жұмыстарды орындау кезінде бастапқы ... ... ... ... ... ... шикізат, материалдар, жартылай фабрикаттар қалдықтары. Олар қайтымды және қайтымсыз (технологиялық шығындар: буға айналу, бықсық түтін, кеуіп ... ... ... ... ... Европа одағы елдерінде жыл сайын: қайта өңдеу өнеркәсіп ... - 400 млн ... ... ... - 160 млн ... және т.б. ... ... 90-шы жылдардың бас кезінде барлық қалдықтардың (2,2 млрд тонна) жартысы ауыл шаруашылығындағы өндіріс орындарының еншісіне тиді.
Қала экологиясы.
Урбанизация (адамның планета ... ... және ... ... ... ... табиғатқ а елеулі әсер етеді. Халықтың сапалы тіршілігін қамтамасыз ету үшін оның жолдарын, құралдарын, әдістері мен шешімдерін экологиялық негізделген жағдаймен ... ... ... ... экология) саласы қарастырады. Қалалардағы адам мен табиғат үшін ... ... сол ... өмір ... ... психологиялық, әлеуметтік жайлылығы, қаланың үйлесімді, орнықты әлеуметтік және экономикалық дамуы қамтамасыз етеді. ... орта ... ... ... үшін ... дәрежеде және әрқалай әсер ететін табиғи, табиғи-антропогендік және ... ... ... ... ... ... ... өмірі - бұл пәтер ішіндегі ортаның, пәтерден тыс ортаның (өндіріс орыны, көше, транспорт және т.б), мәдени ландшафтар ... ... ... ... ... сондай-ақ әлеуметтік-психолоғиялық және әлеуметтік-экономикалық орталардың жиынтығы.
Жер бетіндегі адамдардың көпшілігі ... өз ... ... ... қалада тұратыны мәлім. Алайда қалалар негізгі экологиялық мәселелердің де орталығы болып табылады. 2001 жылы тарихта алғаш рет қалалардағы тұратын ... саны ... ... 50%- нан асты. Болжамдар бойынша 2030 жылға қарай қалада тұратын адамдардың саны ауыл тұрғындарының санынан 2 еседей көп болады деп ... ... ... ... ... ... ... экологиялық қиыншылықтар байқала бастады, олар:
* көптеген қалалардағы ластанудың өсуі, ластағыштардың
* қоршаған орта мен адам ... ... қала ... мен қала ... ... ... халықтың
* тығыз орналасуы, мегаполистердің халық саны ондаған миллионға жететін одан да ірі урбоареалдарға ... ... ... ... ландшафтардың жасанды
* ландшафтарға ауысуы;
* адамның табиғатпен тікелей байланысының (көзбен, иіс
* сезу, түйсік, дыбыс арқылы) жоғала бастауы, табиғи сезім мүшелерінің ... ... ... және ... қарқынды түрде өсуі;
* адамның табиғи биологиялық ырғағына әсер (түннің шектен
* тыс жарық болуы, шуыл, ұйықтау орнына түнде жұмыс істеу және ... орта ... - ... ... ... және ... жетілдіру жолдары туралы кешенді ғылым. Осындай кең көлемдегі мәселелерді шешу оған ... бар ... ... ... ... ... ... қала халқы) экологиялық білім деңгейіне, ғылыми зерттеулерге, бөлінетін субсидияға, азаматтардың қатысуына және олардың ... ... ... ... Мұндағы басты міндеттер мыналар:
* Қалалық ортаны құруда әлеуметтік, экономикалық және
* экологиялық факторларды ... ... өмір сүру ... ... ... болу ... ... және оның маңайын жоғары сапалы экологиялық инфрақүрылыммен қамтамасыз ... ... ... ... ... суды
* пайдалануды, қалдықтарды және т.б. экологияландыру;
* Тұрғындар қажеттіліктерін экологияландыру және осы
* қалалық ... ... ... бар ... адамдар санасында экологиялық этика негізін құру.
Қазірдің өзінде бірқатар елдерде қалалар алып жатқан территориялардың үлесі көп. ... ... - 28%, ... - 12%, ... - 11% ел ... ... үлесіне тиеді. Мұндай үлкен урбанизацияланған аумақтарда қалалар мен табиғат арасындағы экологиялық тепе-теңдікті сақтау мүмкін ... ... ... ... басқарылатын қалалардың қоршаған ортаға тигізетін жағымсыз әсерлері көбейе ... ... ... ... әлемдік тенденция болып отыр. 1900-2000 жылдар аралығында қала халқы шамамен 0,2-ден 2,9 млрд адамға көбейді. Ал осы ... ... ... саны 1 ... ... ... 17-ден 388-ге дейін көбейді. Қалалар Құрылықтың аз ғана бөлігін алып ... ... ... бүкіл халықтың жартысына жуығы тұрып жатыр.
Урбанизация процесінің дамуына байланысты қалалық ортаның көптеген проблемалары (урбанистикалық, ... ... ... ... ... ... болды. Оның ішінде қала саны мен көлемінің өсуі, өнеркәсіп орындарының, транспорттың, тұрғындар ... ... да бар. Ауыл ... қалаға көшуіне байланысты ауыл мен қала тұрғындарының саны үнемі өзгеріп отырады. Қала халқының саны және қалалар саны мен ... де ... Қала ... ... пайызы әлемнің әртүрлі аймақтарында әрқалай. Ең үлкен көрсеткіштер әлемнің дамыған елдері - Солтүстік Америка мен ... ... ... жоғары), ал ең төменгі көрсеткіш - Азия және Африка елдерінің еншісінде. Үлкен қалалар ... ... және ... ... қосылып, ұзындығы жүздеген километрге жететін урбанизацияланған ареалдардың (мегаполистердің) түзілуіне алып ... ... ... ең ұзын мегаполис (Бостон- Вашингтон) 500-дей қаланы біріктірді. Мұнда АҚШ халқының 20% (45 млн адам) тұрады. ... ... бұл ... Жер ... ... дақ сияқты көрінеді. Мұндай урбоареалдардың саны әлемде 10-нан асты. Оның әрқайсысы 30- 40 ... ... ... және ... ... өсуі ... экожүйеге техногенді әсердің артуы тек қала маңында ғана емес, олардан біршама қашықтықтарда да біліне бастады. ... ... ... ... ... көптеген өнеркәсіпті қалаларда нашарлап кетті. Қалалар планетамыздың азғана бөлігін алып ... ... ... ... бөлігін аман сақтап қалуға мүмкіндік бар. Қалалар - адамзаттың болашағы. Аристотель айтқандай - . Урбанизацияның экожүйелер үшін жағымсыз болуы міндетті ... ... ал оны ... ... құбылыс. Қала және қалалық орта сонда өмір сүретін халықтың Қажеттіліктерін өтеуге, денсаулығына, өмір сапасына ... әсер ... ... ... ... қалалық ортаны экологияландыру адамзат үшін өмірлік қажеттілік болып табылады.
Халың санынық өсуі.
Жер үшін ең үлкен ... - тез өсіп келе ... ... ... Осы процесті азайту үшін жасалған көптеген әртүрлі әрекеттер іске ... ... ... ... ... ... Оңтүстік Америка елдерінде орын алуда. Кезінде (XIX ... бас ... ... Мальтустың өзі халық санының бақылаусыз өсуі азық-түліктің тапшылығына алып келетінін ... ... ... таңда кейбір ғалымдардың айтуынша (мысалы, ағылшындық климатолог-ғалым Джеймс Лавлок) Жер үшін 1 млрд немесе соған жақын ... саны ... деп ... Климаттың өзгеруі бойынша үкімет аралық сарапшылар тобының (IPCC) болжамы бойынша - 2040 жылы ... ... ... 2003 жылдың жазғы күніндей температура 38°С- 48°С-ты құрайтын болады. Мұндағы негізгі мәселе адамдардың көптеп өлуі емес, ... ... ... ... ... тоқтаудың алдында болады - дейді. Бұл ұйым тобының есебінше, 2040 жылы ... шөлі ... ... тіпті Берлинге дейін жылжиды. Әлеуметтік-экономикалың проблемалар. Азың-түлік тапшылығы. Әлем ... ... ет, ... және ... ... ... адам басына шаққанда өндірілуі 1985 жылдан бері төмендеп келеді. Болжамдар бойынша, 2010 жылға қарай бидай мен күріштің бағасы екі еседен аса ... деп ... Бұл ... ... ... ... ... ұшырауына алып келуі мүмкін. Азық-түлік тапшылығының басты себебі - 1956 жылдан бері адам ... ... ... жерлерінің көлемінің қысқарып, басқа мақсаттарға пайдаланылуы және топырақтың ... ... ... ... 1970- ші ... жаңа ... ... суғару, тыңайтқыштар мен гербицидтерді пайдалану арқылы өнімнің төмендеуі тоқтатылды. Алайда суғару үшін ... ... ... ... Африкада бұл әрекеттер іске аспады. Қазіргі таңда суғару ... үшін ... ... ... Америкада байқалуда. Сондай-ақ балық қоры да күрт азайды. 1950 жылдан 1989 ... ... әлем ... ... ... 19 ... 89 ... жетті.
және оның салдары.
* ғылыми-техникалық революцияның бір көрінісі - ауыл шаруашылығының қарқынды:
* ауыл шаруашылығын техникаландыру (машина мен
* техникаларды пайдалану);
* ... мен ... ... ... ... жаңа ... қолдану;
* химияландыру (улы химикаттар мен тыңайтқыштарды
* пайдалану);
* мелиорация (суғармалы жерлердің көлемін ұлғайту)
* жолдармен дамуы.
екі түрі ... ... 60-70 ... ... ... Оның ... көтерген мексикандық селекционер Норман Берлоуг болды. Ол ескі сорттарға ... ... 3 есе көп ... жаңа ... ... шығарды. Н.Берлоугтан кейін басқа селекционерлер де жаңа жүғері, мақта, күріш сорттарын сұрыптап шығара бастады. Тек жем-шөппен ғана ... ... ... ... ... тез артуы үшін - өсу стимуляторларымен өсірілген өнімділіғі жоғары жануарлар пайда болды. Осы революцияның арқасында астықты ... ... 2-3 есе ... өнімдердің ассортименті екі есе көбейді. Қазіргі шығарылып жатқан өнімдердің жартысынан көбі 1950 жылдарға дейін ... ... ... ... ... ... астыққа деген сұранысын өзі қамтамасыз ете бастады. халықтардың тағамға деген сұранысын қанағаттандырғанмен, ... ... ... ... ... ... ауыл шаруашылығы өнімдерінің төмендеуіне және т.б. алып келді.
2.80-ші жылдардың ортасынан бастап ғалымдар, егер ауыл ... ... ... дәл осылай жұмсай берсе екінші болатыны туралы айта бастады. Оның негізінде - ауыл шаруашылы дақылдарын, мал шаруашылығы өнімдерін экологиялық ... ... ... ... ... ... ... қарағанда қолайсыз жағдайларда, тыңайтқыштың аз мөлшерінде, арам шөптерге, ... және ... ... біршама жоғары өнім беретін сорттарды шығаруға ауыса бастады. Бұл үшін ... ... ... ... ... қолданылуда. Екінші бір бағыты, экожүйелерге антропогендік әсердің салдарларымен күресетін әдістерді қолдану. Ал негізінен - ... ... ... мейлінше азайту, антропогендік энергияны төмендетіп, өсімдіктер зиянкестерімен күресу де биологиялық әдістерді пайдалану болып табылады.
Экологиялық қауіп. Экологиялық ... ... шешу - ... ... және ... бар жауапкершілігі мол экологиялық саясат жүргізу жағдайында ғана мүмкін. Кез- келген шаруашылық іс-әрекет нәтижесінде экологиялық зардаптардың мөлшерін минималды, ... ... ... ... ... ... ... осы ережелердің бірі болып табылады.
Бұл жағдайда қоршаған ортаға тигізетін зардаптың қауіптің деңгейі басты мәселе ... ... ... ... ... ... сәйкес алдымен адамның тұрмыс-тіршілігі мен қоршаған ортаға жағымсыз әсер ететін факторлар кешенін анықтау қажет. Осының негізінде әртүрлі шешімдердің ... ең ... ... ... ... ... -- бұл қазіргі кезде немесе болашақта жоспарланып ... ... ... ... қоршаған табиғи ортаның экологиялық деградацияға немесе тұрақсыз, құбылмалы жағдайға ұшырау ықтималдығы.
Экожүйе өздігінен дамиды, табиғи тепе-теңдік пен ... ... ... ... ... ... өзін-өзі толтырып, қалыпқ а әкеліп отырады. Тепе-теңдікті бұзатын, қауіпті көздер - табиғи стихиялы құбылыстар (жер сілкінісі, ... су), тірі ... ... ... ... ... ... (авариялар, катастрофалар) болуы мүмкін. Экологиялық қауіп - адам қателігі, адамзат қоғамының іс-әрекеті ... ... ... ... ... Жақсартуға талпынамын деп, адам көбіне керісінше қарама- қарсы ... алып ... Бір ... жақсартамын деп, басқа жүйелердің мүмкіншілігін ескере бермейді.
Техникалық ғимараттар мен коммуникацияларды пайдалану кезінде экологиялық ... арта ... ... ... құбыр желілерінің зақымдануы, темір жол апаттары, өнеркәсіптегі үлкен авариялар жиі болып тұрады. Мәліметтер бойынша, АЭС-ғы қатерлі жағдайлардың 45%, ... ... 60%, ... ... 80% адам Қателіктеріне байланысты. Қоршаған ортаның деградацияға ұшырау мен болып жатқан экологиялық жағдайларға бақылаудың жоқ екенін ... ... айта ... болады. 1972 жылы қант қамыстарына зиян келтіретін көртышқандармен күрес жүргізу үшін Ямайкаға мангустар (Herpestes) алып ... ... ол ... тек ... ғана ... жергілікті фаунаның көптеген түрлерін де құртып жіберетінін ешкім ескерген жоқ. Бар болғаны 10 жыл ... ... ... үлкен өзгерістер жүріп, көртышқандар өздері үшін жаңа экологиялық қуыс тауып дәл ... қант ... зиян ... Ал ... ... жануарлардлың пайдалы түрлерінің саны күрт төмендеп кетті. Шығыс Африкада леопардтарды (Panthera pardus) жаппай қыру, үй жануарларының қас ... ... ... ... кұрт ... алып ... Ал Колорадо штатында койоттарды (Canis latrans) қыру фермерлер үшін үлкен проблемаға айналған қояндардың көбеюіне алып келді.
Пайдаланған ... ... - ... 2008 - ISBN ... А. С. ... ... ... - 2001
3)Бродский А. К. Жалпы экологияның қысқаша курсы, Алматы - 1998
4)Жатқанбаев Ж. Ж. ... ... ... - 2003

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 16 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс9 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе. Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары: Әлемдік мұхиттың, атмосфераның, топырақтың ғаламдық ластануы. Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс14 бет
Негізгі абиотикалық факторлар және ағзалардың оларға бейімделуі. Биосфера ғаламдық экожүйе.Биосфераның ғаламдық экологиялық проблемалары.Экологиялық жағдайлар мен экологиялық дағдарыс16 бет
Жалпы экология175 бет
Экологиялық проблемалардың жаһандануы21 бет
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары. Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы. табиғи ресурстардың классификациясы. Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы. Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері11 бет
Ғаламдық (глобалдық) биогеохимиялық циклдар. В.И.Вернадскийдің негізгі биогеохимиялық заңдары.Өндірістің өсуі және қоршаған ортаға түсетін салмақтың артуы.Табиғи ресурстардың классификациясы.Адамзат қоғамының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу проблемасы.Табиғатты ұтымды пайдалану негіздері14 бет
Ғаламдық проблемалар6 бет
Ғаламдық проблемаларды құқықтық реттеу12 бет
Қазіргі ғаламдық проблемалардың экономикалық жақтары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь