Радиациялық ластану

1. Табиғаттың ластануы
2.Судың ластануы
3.Радиоактивті ластану
4.Қазақстан территориясында радияциялық ластану
5. Қорытынды
6. Пайдаланылған әдебиеттер
        
        Қазақстан Республикасы Білім және Ғылым Министрлігі
М.Ауезов атындағы Оңтүстік Қазақстан Мемлекеттік Университеті
Тақырыбы: ... ... ... жылу ... ... ЗПИК 11-3к
Тексерген:Ибраев Т.Н
Шымкент 2011
Жоспар:
1. Табиғаттың ластануы
2.Судың ластануы
3.Радиоактивті ластану
4.Қазақстан территориясында радияциялық ластану
5. Қорытынды
6. Пайдаланылған әдебиеттер
Табиғаттың ластануы дегенде біз оған тән емес ... енуі ... ... консентрациясының (химиялық, физикалық, биологиялық) ... ... ... ... ... түсінеміз. Ластандырушы
заттарға тек улы заттар ғана емес, зиянды емес немесе ... ... ... ... ... ... да ... жүйенің тепе – теңдігін бұзатын кез келген ... ... ... әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі:
• шығу тегі ... және ... ... ... болу ... байланысты:
а) өндірістік, ауыл шаруашылық, транспорттық және т.б.;
ә) нүктелік (өнеркәсіп орнының ... ... ... ... ... ... бүкіл экожүйе), трансгрессивті (басқа аймақтар
мен мемлекеттерден енетін);
• әсер ететін ауқымына байланысты: ғаламдық, аймақтық, жергілікті;
... ... ... ... ... ... гидросфера және
оның әр түрлі құрам бөліктері ... ... тұщы су, жер асты ... ... және ... әсер ететін жеріне байланысты: химиялық ... ... ... ... ... радиациялық жылулық, ... ...... ... ... және ... әсер ... периодтылығына байланысты: бірінші ретті (өнеркәсіп
орындарының қалдықтары), екінші ретті (смогты құбылыстардың өнімдері);
... ... ... өте ... – 100 және 1000 жыл ... ... ... және ... инертті газдар), тұрақты – 5-25 ... ... ... ... ... (су буы, ... ... газ, күкіртсутек, азоттың қостотығы, озон қабатындағы фреон).
Неғұрлым ластаушы зат тұрақты болса, оның қоршаған ... ... ... Кез ... ... ... үш ... бойынша бағалауға болады:
қоршаған ортаға түсетін көлеміне, ... және ... ... ... ... ... ... эффектісін оның қоршаған ортаға
түсетін көлеміне және ұзақ сақталу уақытына, олай болса оның ... ... ... парниктік эффекттің пайда болуы қамтамасыз етеді.
Өндірілетін ресурстардың тек 2 – 3% ғана ... өнім ... ал ... ... (бос ... ... және т.б).
Адам қызметінің көңіл аударарлық нәтижесіне ... ... оған ... тірі ... үшін бөтен (ксенобиотиктер) заттардың шығарылуы жатады.
Тбиғатта 2 мыңдай бейорганикалық және ... 2 млн. ... ... Адам ... 8 млн. – нан ... қосылыстарды синтездей алады. Жыл сайын
олардың саны бірнеше мыңға ... ... ... адам ... ... кеңістіктің болуы (құрлықтың жалпы
ауданы 149 млн. км2 болса, мұндай жерлердің үлесіне ... 48 млн. ... ... ... ғаламдық сипатын жоққа шығармайды. Бұл ең
алдымен атмосфера мен судың ... ... ... мұнайлы
қабықшамен әлемдік мұхиттың бетінің 15 – 25% ... ... ... ... мен ... ... ... нәтижесінде
әлемдік мұхиттың радиоактивті ластануы зор қауіп төніп отыр.
Табиғат ресурстарын ... ... ... яғни жер ... ... ... жиналуымен байланысты.
Биосфераның жылулық балансының бұзылуын атмосфераның шаңдануының артуы,
өсімдік жабынының булануының өзгеруі, топырақ пен су қоймаларының бетінен
ластануының ... ... ... ... ... булануды 20 – 30% -
ға ... ... ... ... ... ... ... жылдық
температурасы 1 – 30С – ға ... Ал ... өзі ... ... ... ... жағдайына өтуіне әкеліп соқтыруы
мүмкін.
Қазіргі ... озон ... ... негізгі антропогенді фактор
фреондар болып есептеледі. Соңғы жылдары атмосфераның жоғары қабатындағы
озонның мөлшерінің кемуі ... ... ... ... ... және
жоғары ендіктерінде бұл кему 3% құраған. Мәліметтер бойынша озонның 1% - ... ... ... ... ауру ... 5 – 7% - ға ... мүмкін.
Көптеген мемлекеттер фреондардың өндірісін 50% кеміту және оларды ... ... ... міндеттеме қабылдады.
Судың ластануы. Ластануға судың барлық ... ... ... әртүрлі дәрежеде ұшырайды.
Судың ластануы ең бірінші рет су қоймаларына әр ... ... ... ... ... ... Екінші ретті ластану бірінші ретті
ластаушылардың әр түрлі тізбекті ... ... ... жүреді.
Ластаушы заттарға негізінен топырақ эрозиясының өнімдері, ... улы ... және т.б ... ... ... заттардың
басым көпшілігін амосфералық жауын – шашын әкеледі. Сулардың ... ... ... ... ... ... ... ластану үлесі де жоғары. Қазір бүкіл планетада іс жүзінде
қандай да бір ... адам ... ... ластанбаған беттік тұщы су
көзі жоқ деуге болады.
Қазіргі кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі – радиациялық ластану болып
қалып отыр. ... ... ... ... ... ең ... жасалды. Олар еліміздің территориясының біраз бөлігінің
радиациялық ластануына әкелді. Қазақстан территориясында радиациялық
ластану ... ... ... ... ... полигонында жасалған
жарылыстардың салдары, радиоактивті материалдарды пайдаланатын атомдық
өнеркәсіп орындары, ғламдық жауындар, халық шаруашылық ... ... ... жер асты ... ... табиғи радиоактивтілік,
радиоактивті қалдықтар. Радиациялық ластану 
Қазіргі кезеңнің өзекті мәселелерінің бірі – радияциялық ластану болып
қалып отыр. Радиактивті ластанумен күресу тек ... алу ... ... ... ... ортаның мұндай ластануын нейтралдайтын биологиялық
ыдырату әдістері де, басқа да механизмдері де жоқ. Қоректік тізбек бойынша
тарала отырып (өсімдіктерден жануарларға) ... ... ... ... адам ... түсіп, адам денсаулығына зиянды мөлшерге
дейін жиналуы мүмкін. [1.,290б] 
Радиоактивті ...... ... өте қауіпті әсер әкелетін физикалық
ластанудың түрі. Бұл ластану адам денсаулығы мен тірі организмдерге
радиациялық сәулелену ... ... әсер ... ... уақытта дамыған
елдерде ядролық энергетиканың дамуына байланысты қоршаған ортаның
радиациялық ... ... ... ... ... бұл түрі ... ... ортаға шықты. Радиациялық ластанудың мынадай топтарға бөледі: 
1) Радиоактивті заттардың бөлінуінің нәтижесінде пайда болатын ... ... ... бетта –(жылдам электрондар) бөлшектердің және гамма –
сәулеленулердің әсерінен болатын радиациялық ластану (физикалық ластану
түрі); 
2) Қоршаған ортадағы ... ... ... ... ... ... (химиялық ластану түрі). 
Ортаның радиациялық ластануына атом қаруын сынау аз үлесін қосқан жоқ, ол
радионуклидті жауын-шашынның түсуіне әкелді. Радионуклидтер – ... ... ... ... ... ... ... оң
және теріс йондар жұбын түзуімен қосаға қабілетті радиобелсенді сәулелену
шығаратын изотоптары. Мұндай сәулеленуді иондаушы деп атайды. Кейбір
заттарда ... ... ... ... табылады. Атап айтқанда.
Оларға технеций, прометий, сондай-ақ Д.И.Менделеев кестесінің полоний
басталып трансурандылармен бітетін ... ... ... ... (альфа –сәулелену) немесе жылдам электрондардан (бетта –
сәулелену) тұратын бөлшектер ағынын корпускулалық сәулелену деп атайды.
Электромагнитті ... ... – бұл ... - ... мен оған жақын
рентгендік сәулелену. Альфа және бетта-сәулелену организмнен тысқары тұрып
та оған әсер ете ... ... ... ... ағзаларға, бірінші кезекте – адамға аса
күшті әсер етеді. Оған микроағзалар төзімдірек келеді. Эксперименттік
зерттеулер ... 3,7-1014 Бк (10 мың Ки) ... ... ... цезий-137) қуатты көздерінің қасында жоғарғы топтағы бірде-бір өсімдік
немесе жануар тірі қалмайтындығын көрсеткен. Түрлі радинуклидтердің
организмге әсері аса сан ... ... ... де ... ... ... және бластомогенді эффект тән. Мысалы, 131-иодтың аз
мөлшерінде ... ... ... ... ал көп ...... түзіледі. 
Радиациялық ластанудың көздері. Радиациялық қауіптердің әсерлері шыққан
тегі бойынша табиғи және антропогенді болып бөлінеді. Табиғи ... ... жер ... ... ... бөлінуі
кезіндегі сәулелену және т.б. жатады. Радиациялық өндіруге және қолдануға,
атом энергиясын өндіруге және ядер қаруын сынауға байланысты жұмыстар
жатады. Сонымен адам ... өте ... ... ... әсерлер
адамзаттың мына іс-әрекетімен тығыз байланысты: 
•Атом өнеркәсібі; 
•Ядролық жарылыстар; 
... ... ... мен ғылым. 
Бұлар қоршаған ортаны радиоактивті элементтермен және радияциялық
сәулелермен ... ... ... атом ... ... қалдықтардың
көзі болып, адамзатқа жаңа үлкен қауіп және әлі шешімін таппаған мәселені –
оларды көму мен жою мәселелерін алып келді. 
Келесі бір ... ...... ол ... ... түзіледі (жартылай бөліну периоды 27,7 жыл). Ол ағзаға асқазан-
ішек трактісі , өкпе, тері жабыны арқылы түсіп, қаңқа мен жұмсақ ұлпаларға
жиналады. ... ... ... ... ... ішке ... ... кемігінің құрлысының бұзылуына әкеледі. Зақымданған соң
ұзақ мерзімнен кейін (келесі ұрпақтарда) ісіктер, ақ қан ауруы болуы мүмкін
[5,152б].. 
Қазіргі ... ... ... ... адам өмір ... ... ... қауіпті факторларын анықтау ғана емес, сонымен қатар олардың халық
денсаулығына тигізетін қауіп-қатерін бағалай білу болып табылады. Қауіп-
қатер туғызатын əртүрлі факторлар ... ... ... жағдайларына да
тəуелді екенін ескеру қажет.
Жыл өткен сайын адамдардың ... ... ... ... ... жыл сайын атом электр станциялары салып, олар іске қосылып
жатыр. Сондай-ақ неше түрлі тездеткіштер ... ... ... ... ... Олардан қаншама радиоактивті сәулелер бөлініп
шығып, адамзат баласына неше түрлі зиян келтіріп, әлі де келтіруде.
Сондықтан да адамзат ... ... ... осы ... ... өзекті мәселеге айналып отыр.ағаштарды радиациядан қорғау үшін
неше түрлі киімдер тігуді қажетті етеді. Олардың құрамында қорғасын болады.
Ол гамма сәулесін тұтып қалып, адам ... ... ... ... ... ... практика жүзінде адамзат баласының
қорғануға ешқандай мүмкіндігі жок. Ол 1000км атмосфералық қабаттан лезде
өтіп кетеді де жер ... ... ... ... да ... ... оңай шаруа емес екендігін өмірдің өзі көрсетіп отыр
[3.,173б]. 
Әлем ғалымдарының болжаулары бойынша 21 ғасырдың алғашқы ширегінде
планетамызда ... ... ... ... ... бар, ... ... талас күшеюде. Мұндай адамзат цивилизациясына төңген
экологиялық қауіп-қатер ең ... ... ... ... ... ... апаттың туындауы ғылыми-техникалық прогрестің «даму»
құбылысына деген көзқарасты дүдәмалдыққа әкеліп ... ... ... ... құндылығының кейбір шкалаларын қайта қарастыру қажеттілігі
пайда болуда. [2.,5б]. 
Бүгінгі таңда иондаушы сәулелердің антропогендік көздері көптеп табылуда.
Олар қоршаған ортаны ластаумен ... ... ... кері нәтижеліктің
басты себепкері болуы әбден мүмкін.
Адамзат баласы жер бетінде пайда болған ... ... ... ... ... ... алып отырған, әсіресе, радиоактивті сәулені
жерден алады. Қалған бөлігі космос сәулесімен келеді. Жылына адам 200 мР
радиация қабылдайды. Жер шарының әрбір аймақтарында ... ... ... ... ... ... Жылына жалпы алғанда 50-ден 1000 мР радияция
қабылдайды. 
Кесте иондалған сәулеленудің табиғи қайнар көзі 
Негізгі ... көзі ... орта ... ... 36 
Космос (теңіз деңгейіндегі сәулелену) 30 0,10 15,3 
Жер (қатты қабат, су, құрылыс материалдары) 50-30 0,5-1,3 68,8 
Адам денесіндегі радиоактивті элементтердің мөлшері 30 0,30 ... көз қоры 2 0,02 ... ... доза 200 2 ... кейбір құжаттарында радияцияның нағыз мөлшері белгіленген.
Халықаралық деңгей бойынша қазіргі кезде адамдарға радияциялық доза 0,1
бэрден ... ... ... ... дайындау оқу орындарына ППД-ның
(предельно допустимая доза) 5 бэрден аспауы тиіс, иондалған сәуле тарататын
аймақта да тұратын адамдардың ... ... ... 0,5 бэр ... жыл өмір ... адам ... қайнар көздерінен 14-15 бэр алуы
мүмкін. Бұл көрсеткіш ағзаларға онша қауіп төңдіре қоймайтыны анықталған.
Жер шарында ... ... ... адам ... өмір сүру ... ... м бэр ... алатыны сөзсіз [3.,175б]. 
Кесте жасанды радиоактивті элементтердегі сәулелену (жылдық доза мөлшері) 
Қайнар көзі Жылдық дозасы Табиғи радиацияның бір ... ... ... ... – 370м бэр, ... рентгеографиясы – 3
бэр, өкпе рентгеографиясы 2-8 бэр) 100-150 1,0-1,5 ... ... 12км ... ұшу ... 5 рет 2,5-5 ... ... көру (күніне 4 сағат) 1 0,01 0,5 
АЭС 0,1 0,001 0,05 
ТЭЦ (тас көмір жағатын) 20км қашықта 0,6-0 ... ... ... ... заттардан қорғаудың бірнеше жолдары бар. Олар: физикалық,
химиялық және биологиялық тәсілдері. 
Физикалық ... Бұл ... ... ... дер ... ... денені
жылы су мен жуып отыру керек. Қолға арнаулы түрде дайындалған перчаткаларды
кию керек. Қатты радиоактивті элементтердің бөлшектерінің кішкентай
түйіршіктері ішкі ... өтіп ... ... ... ... ... ... ішкі органдарға өтсе, олар тез арада ағзадан шыға
қоймайды. Әсіресе радий, уран, плутоний, ... ... және ... ... өтсе қауіпті ісіктер туғызуы мүмкін. Олар радиоактивті
сәулелер таратады. Цезий тез еритін тұздарды түзеді. ... ... ... ... ... да ... ... сәулеленуді
таратады. 
Радиоактивті стронцийдің бөлшектерін адам ағзаларынан шығару оңай емес.
Стронцийді ... ... ... болады. 
Тез еритің цезий – 137 бөлшектерін ағзалардан ығыстырып шығару үшін көп
мөлшерде су ішу керек. ... ... ... ... ... ... ... мен лимон қышқылынкөп мөлшерде пайдалану керек. С,Д
витаминің ішу өте пайдалы (сәбіз, редис). Арақ-шарап ішуге болмайды. ... ... ... ... ... ... кейбір адамдар Уран
өндіретін шахталарда істеп жүріп күніне азды- көпті арақ ішіп жүрген. Ол
адам күні ... ... Ал арақ ... оның әріптестері жарық дүниемен
баяғыда қоштасқаның ол жіпке тізгендей айтып беріп отырады. Біздіңше, азды-
көпті арақ-шарап ішіп отырған жөн болғаны. 
Радияциядан ... ... және ... жолдары. Радияцияға қарсы
қолданатын препараттарды радиопротекторлар деп аталады. Олар радиоактивті
элементтердің бөлшектері ағзалардан шығару үшін неше ... ... ... ... ... сақтап қалады. Иондалған сәулеленуді ем-дом
ретінде пайдалануға болады. ... ... қою үшін де ... пайдаланады. 
Сәуле тератиясы мен қан, ауруларын емдеуге болады. Қауіпті ісіктерді де
емдеу үшін бета-сәулесін пайдаланады. Адамдарды Радияциядан қорғау
Қазақстан Республикасының алдында ... аса ... ... ... ... денсаулығына өте үлкен көңіл юөлінеді. Әсіресе
экологиялық аппатқа ұшыраған аймақтарда да тұратын халықтардың денсаулығы
қатаң бақылауға ... Осы ... ... ... радияция (сәуле)
дертіне шалдықпау үшін халыққа, әсіресе, жеткіншіктерге радиоэкологиядан
жан-жақты білім және тәрбие беру екенін естен ... ... ... осы кезде бұрын – сонды болып көрмеген орасан көп ғылыми
табыстарға жетіп, техника мен ... ... ... ... ... ... биология ғылымдарына тікелей байланысты. Ол жаратылыстану
ғылымдарының көрнекті салаларының бірі. Оның ... ... жер ... ... болуын, оның эволюциялық жолмен дамуын зерттеу. Биология
жердің тіршілік иелері адамдар мен жануарлар өсімдіктер мен неше түрлі
көзге көрінбетін микроорганизмдер әлемін зерттейді. ... ... ... ... дәл ... ... ... мен механизмдер
шығару жұмыстарын жүргізеді. 
Кейінгі кезде биологиялық ғылымдар орасан зор ілгерлеп, алға ... ... ... тіршілік дүниесі адамдар, жан-жануарлар, өсімдіктер әлемі
туралы көптеген түсінігіміз бар. Тірі организмдердің пайда болу жолдарын,
биохимиялық процестерін білеміз. ... ... ... ... ... әлі күнге дейін өз шешімін тапқан жоқ.
Қазақстандағы радиациялық ... ... ... ... ... ең көп мөлшері
жасалды. Семей полигонында 1949 жылдан 1989 ... ... 470 ... оның 90-ы ... 354-і жер ... және 26-ы жер бетінде
жүргізілген. 
Олар Қазақстан территориясының біраз бөлігінің радиациялық ластануына
әкелді. Шығыс Қазақстан тұрғындары Хиросима-Нагасаки мен Чернобыльдан
кейінгі ең ... ... ... ... ... Радияциялық әсерге
байланысты туған аурулар туралы мәліметтер 1989 жылға дейін құпия сақталып
келді. Ресми емес көздердің мәліметтеріне сүйенсек лейкемиядан қайтыс
болғандар саны ... мың ... ... ... радияциялық ластану себептеріне мыналар жатады: 
Семей ядролық полигонында ... ... ... материалдарды пайдаланылатын атомдық өнеркәсіп орындары (
Ғаламдық жауындар (
Халық шаруашылық мәселелерін шешу мақсатында жасалған жер асты ... ... ... ... полигоны. 1995 жылы Шығыс Қазақстан облысының Орталық
бөлігіндегі жүргізілген аэрограмма, спектрографиялық суреттер жер бетіндегі
цезий – 137 ... 65 – 100 ... ... ... ... 120-500 ... байқалған. Зайсан көлінің Оңтүстік Батыс
жағалауында цезий 137 радиациялық фоны 120-150 макр/сағ. құраған.
[1.,290б] 
Бұрын ... ... ... ... ... тек ядролық полигон
зонасында ғана емес, оған жақын жатқан территорияда да қалыптасуынан теріс
әсер ... ... ең көп ... ... ... мен Мұржық тауының
етегінде «Мұржық» және «Дегелең» аймағында байқалған. α және β
белсенділіктің жоғарғы деңгейі Семей облысының Қайнар селосында, Абыралы
колхозындағы барлық дерлік ... ... ... ... ... Семей
қаласынан оңтүстікке қарай, Тарбағатай маңында су алмасу белсенді жүретін
аймақта - α және β белсенділік салыстырмалы түрде төмен болған. 
Халық ... ... шешу ... жер асты ядролық жарылыстар.
1995 жылға дейін Қазақстан территориясында әскери полигондардан тыс 32 жер
асты ядролық жарылыстары жасалған. Олар әр ... ... ... ... соның ішінде жер қыртысын сейсмикалық зерттеулер, Каспий маңы
ойпатында тұзды мұнараларда жер асты кеңістіктерін жасау үшін жүргізілген.
Қазіргі уақытқа ... бұл ... жер асты ... ... және ... ... ... жұмыстар жүргізілмеген. 
Радиоактивті материалдарды пайдаланылатын атомдық кәсіпорындар. Қазақстан
территориясының техногенді қызмет әсерінен радиоактивті ластануы уран
өндіру кен орындарымен, ядролық зерттеу және энергетикалық құрылғылар,
полиметалдық, ... және газ кен ... ... және ... ... Бұл ... уран-радий және торий қатарының
элементтерінің әсерінен радиоактивтіліктің жоғарғы болуымен сипатталады.
Республикамызда 80000-нан астам кәсіпрындар жұмыс істейді. Олардың жалпы
белсенділігі 250 мың ... ... ... ... ... ... ... шамамен 20000 (80 мың кюри) өндірістен шығарылып, көмілуі
қажет. 
Зерттеулер ... ... ... ... 1995 жылы ... ... ... комбинатының өнеркәсіптік территориясында 15
радиоактивті ластану учакелері табылып, оның 13-і жойылды. Маңғыстау
облысында Иранға жөнелтілетін метелл қалдықтарының радиоактивті ластануы
анықталды. Жамбыл облысында «Нодорос» ... 1995 жылы ... ... сәулелену көзі жоғалған. Кәсіпорындарда коммисия құрылып, бұл
жағдайдың ... ... ... тергеу жұмыстары жүргізілуде.
Солтүстік Қазақстан облысының территориясында Смирнов поселкесінің
элеваторынан қуатты 200-3000 мкр/сағ. йондаушы сәулелер шығаратын құралдар
табылған. ... ... ... кәсіпорындарында кейбір құрлыс
материалдардың түрлерінің радиациялық сапа сертификаты жоқ. Қарағанды
облысында кәсіпорындар ... ... ... ... ... ... мен аппаратураларымен қамтамассыз етілмеген. Семей
облысында кедендік бақылау жүйесімен бірлесе отырып жүргізілген тексеру
нәтижесінде Қазақстан территориясынан сыртқы ... ... ... ... 3 ... ... жауындар. 1995 жыл бойында цезий – 137 концентрациясы 0-0,42 ... ... ... Ал ... β – ... айына 0,4-0,9 Бк/кв м
өзгереді. Бұл республика халқына қауіп туғызбайды. Ауадағы ... ... ... етілетін мөлшерден артық емес. 
Радиоактивті қалдықтар. Қазақстан территориясының табиғи радиоактивтілігі
оны ... ... ... ... ... ... ... уран, радий мен торий қатарының элементтерімен
және космостық сәулеленумен ... ... ... фон әр ... ... ірі су ... акваторияларында (Каспий, Арал теңіздері,
Балқаш көлі) 6-8 мкр/сағ болса, граниттік массадан тұратын территорияда 50-
60 мкр/ сағ құрайды. 
Магмалық ... жер ... ... жататын табиғи радиоактивті фон 18-22
мкр/сағ, ал күшті қазіргі тұңбалық түзілістердің табиғи радиациялық фоны ... ... ... ... ... ... радиациялық фондағы үлесі 3-8 мкр/сағ.
1995 жылы зерттеулер нәтижесінде Көкшетау облысының Арықбалық және
Сарытүбек мекен-жайларындағы ... ... ... газ ... ... ... ... Арықбалық селосында екі балалар
бақшасы жабылған (радонның концентрациясы 4000 Бк/куб м-ге жеткен, қалыпты
мөлшерде 200 ... ... ... емес экологиялық ұйымдардың қызметін саяси, құқықтық
негізде дамытуға да қолайлы жағдайлар жасалуда. «Қоршаған ортаны қорғау
туралы», «Экологиялық сараптау туралы»заңдарда жұртшылықтың қатысу ... ... ... ... ... 200-ден аса үкіметтік
емес ұйымдар қоршаған ортаны қорғау, экологиялық білім беру, радияциялық
қауіпсіздік, ... ... ... ... ... істеді. 
Қаладағы ауаның ластануы, жердің тозуы мен шөлейттенуі, өндірістік және
тұрмыстық қалдықтардың көбеюі, жер асты және үсті су көздерінің ... ... ... ... Іле, Шу өзендерінің ластанған сулары негізгі
экологиялық мәселелер болып отыр. Ауаның ластануы 15 қалада нормадан ... ... ... Алматы, Ақтөбе, Атырау, Ақтау, Теміртау,
Шымкент, Тараз, Петропавл, Қарағанды т.б. бұрынғыға қарағанда қазіргі үлкен
деңгейде болып ... Арал ... 59,6 ... жері ... Сонымен қатар
көтерілген тұзды шұаңның ағындары 300 шақырымға, ара қашықтығы 500
шақырымға дейін таралып жатыр. Республикамызда 20 млрд. тоннадан астам
өндіріс және тұрмыс ... ... ... Жыл ... 14 млн. Куб м
тұрмыстық және 700 млн. тонна ... ... ... ... ... ... ... т.б. жиналады. Сонымен қатар зауыт, фабрикалар
өндеген рудаларын өндіріс қалдықтарының 1-18 үйіндісі жалпы көлемі 56 млн.
текше метр алып жатыр, радиоактивті фоны 35 ... 3000 ... ... ... ... АЭС құрлысын салу туралы әңгімен, сонау Кеңес Одағы тұсында жиі
қозғалатын. 1995 жылы бұл ... ... ... қайта қаралып,
Оңтүстік Қазақстан облысында Шардара АЭС-ін салу көзделген-ді. Ғалым-
мамандардың айтуынша, ... ... ел ... ... ... ... ... Қазақстанда атом электр станциясының болуы қажет.
Тіпті, Балқаш көлінің жағасында «Үлкен» атты елді ... ... ... ұшы шығып жатыр. Бірақ, арнайы жұмыс жоспары жасалып, мамандар
ірітелмеген. АЭС-тің қоршаған ортаны ... ... ... ... ... ... дәлелденіп отыр. Шетелдерде, мәселен, Францияда
электр энергиясының 90 пайызын АЭС өндіргенімен, есесіне адам ... ... ... ... АЭС ... ... электр
энергиясын өндірудің басқаша көдерін қарастыру қажет. Бұған қосымша бас
қосуға қатысушылар жалғыз түйін – ... ... АЭС ... ... ... ... ... авария - радиоактивті өнімдөрдің тасталуына немесе иондаушы
сәулеленудің РҚО аумағын қалыпты пайдалануға арналған жобада
қарастырылғандағыдан артық мөлшерде шығуына ... ... ... ... олардың зақымдаушы факторларына
байланысты. Радиациялық авариялардың негізгі зақымдаушы ... әсер және ... ... ... ... ... мен өрттерді тудыруы мүмкін. Ядролық реакторы бүзылған атом
станцияларын-дағы авариялар өте ауыр ... алып ... ... ... ... әсер және радиоактивті
ластанудың көлемімен және деңгейімен, сондай-ақ радионуклид қүрамымен және
тасталған радиоактивті зат ... ... ... және ... оның ... деңгейі мен үзақтығына, сондай-ақ радиациялық ахуалға
мыналар айтарлықтай ықпал етеді:
-радиоактивті заттардың табиғи ыдырауы, осы заттардың қоршаған ... және ... ... ... жою ... ... нәтижелілігі, оның ішінде
дезактивация мен суды қорғау шығарылады.
Авариядан ... ... ... ... ... жартылай
ыдырайтын қысқа мерзімімен (әдетте екі айға ... ... үлес ... ... ... атап айтқанда радиоактивті иод
(иод - 131) болдып табылады. 
Активтіліктің кейіннен әлсіреуі ... жүз ... мың ... ... ... ... ... мерзіміндегі нуклидтермен анықталады.
Олардың арасынан үзақ уақыт бойы ... ... ... ... ... ... ... - 137., стронций - 9, плутоний - 239 және
басқа радионуклидтер енгізеді. 
Радиациялық әсерге сәулеленуге сезімтал ... ... ... ... ... ... коммуникация, технологиялық қондырғы, көлік
қүралы, мүлік, материал мен азық -түлік, жайылым мен ... ... ... ... кешеніне РҚО-дағы авария салдары жағымсыз әсер етеді. Оның
қатардан шығуы ядролық отын, электр және жылу ... ... ... ... ... үқсату және радтиоактивті қалдықтарды көму
өндірісін тоқтатуға алып келеді.Ортаның радиоактивті ластануы радиоактивті
заттың шектен тыс ... ... ... және ... ... ... ... белсенділігімөн өлшенеді.Радиоактивті
ластанудың нәтижесінде ... ... ... ... элементтері, түрғын үй, ... ... мен ... ... ... мен жер асты су ... ... табиғат объектілері бар бірқатар аумақ шығарылады.Геологиялық мұнай
iздестiру жəне ... ... ... жəне ... түрлi жуғыш
улы заттарменластанған жерлердi рекультивациялаудың маңызы өте ... ... ... ... ... скважинасына 2,2 га жер бөлiнедi.
Бiрақ практика жүзiнде бұдан əлдеқайда көпжер ауылшаруашылық айналымнан
шығып қалады. Əсiресе, iрi ... ... ... ... бiр ... екiншi орынға ауыстыру кезiндежердiң
үлкен аймағы бiршама ... ... ... ... кен ... мен ... бастар алдында ол жерлердiң
топырағының беткi құнарлы қабатын ... ... ... ... ... салуды тиiстi орындар талап етулерi қажет.
Атмосфераның радиоактивтi ... ... ... ... радиа-циялық əсер ету байқалатын ... ... ... ... əсер — радиоактивтi заттардан
бөлiнетiн радиоактивтi сəулелердiң əсерi. Бұл сəулелер ... ... атом ... ... ... ... ортаға бөлiнедi.
Бөлiнген радиоактивтi сəулелер адаморганизмiнiң тiрi тканьдерi арқылы
өтiп, биологиялық ... ... ... ... физикалық,
химиялық жəне физиологиялық, ең соңында патологиялық өзгерiстер туғызады.
Радиациялық əсерлердiң шығу ... ... ... ... ... бастап, экологиялық катастрофалар болып табылатын ядролық
қаруларды сынау, атом ... ... ... ... ... ядролық қаруды сынау ... ... ... өндiрiстiң, атом-электр станцияларының ... ... ... ... ... пайда болды. Радиоактивтi
элементтердi өндiру мен атом қондырғыларын, ... iске ... ... ... өте қауiптi радиоактивтi заттар бөлiнуi
мүмкiн. Радиоактивтi заттар ... ... не ... ... ... азғантай дозасының өзi адамның нерв системасы, ... ... ... алу ... ... без ... ... əсер етедi. Атмосфера радиоактивтi ... ... жəне ... ... ... кезiнде ластанады. Атом жарылысы
кезiнде түзiлген изотоптардың жартылай ... ... ... ... ... ... ... 25 жыл) мен цезий-137 (жартылай ыдырау
кезеңi 33 жыл) өте ... ... ... ... ... ... өнiмдерi арқылы да ... ... ... ... де бiршама роль атқарады. Судағы
изотоптар өсiмдiктерге сiңiрiлiп, олармен балықтарқоректенiп, ... ... не ... қореккепайдаланады, т.с.с. 1945 жылы августа
Жапонияның Хиросима мен ... ... атом ... ... ... өмiрiн қиды, оның зардаптары əлi күнге дейiн сақталуда.
1963 жылы ... ... ... сүйгiш мемле-кеттердiң бiразы
бiрiгiп, ядролық қаруды атмосферада, космоскеңiстiгiнде жəне су адамдардың
денсаулығын сақ-тау мен ... ... ... ... маңызы бар.
Атом энергиясын кең масштабта қолдану нəтижесiнде атом ... ... Ендi осы ... ... проблемасы да
туындап отыр. Бұл проблеманышешу жолдары түрлi ... ... ... ... мен Англия атом өндiрiсiнiң қалдықтарын Атлантикамұхитына тастайды,
Франция ескi темiржол туннельдерiне ... ал ... ... ... қабатына көмiледi, бұл ең зиянсыз жəне тиiмдi жол болып саналады.
Қоршаған ортаның радиоактивті ... ... ... шешу
мақсатындағы жер асты ядролық жарылыстар. 1995 жылға дейін ... ... ... тыс 32 жер асты ... ... Олар әр түрлі халық шаруашылық міндеттерін шешу үшін, ... жер ... ... ... ... маңы ... тұзды
мұнараларда жер асты кеңістіктерін жасау үшін жүргізілген. Қазіргі ... бұл ... жер асты ... ... дәрежесі және
мониторингі бойынша ешқандай жұмыстар жүргізілмеген. 
Ластанудың радиоактивті материалдарды пайдаланатын ... ... ... ... ... ... ... ластануы
уран өндіру кен орындарымен, ядролық, мұнай және ... ... ... ... және ... қатарының элеметтерінің әсерінен
радиоактивтіліктің жоғары болуымен сипатталады. Республикамызда 80000-нан
астам кәсіппорындар жұмыс ... ... ... белсенділігі 2500 мың
кириден астам. Аьалған иондаушы сәулелер көздерінің жалпы ... ... (80 мың ... ... ... көмілуі қажет. 
Зерттеулер нәтижесінде Шығыс Қазақстан облысында 1995 жылы ... ... ... ... ... ... ... ластану учаскелері табылып, оның 13-і жойылады. ... ... ... ... ... ... ... облысында «Нодорос Ақ-да 1995 жылы ... ... ... көзі ... ... ... құрылып, бұл
жағдайдың себептерін анықтау құрылып, бұл ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан облысының
территориясында Смирнов поселкесінің элеваторынан қуаты 200-3000 мкр/сағ.
Иондаушы ... ... ... ... Павлодар облысының құрылыс
кәсіпорындарында кейбір құрылыс материалдарының түрлерінің радиациялық сапа
сертификаты жоқ. Қарағанды облысында кәсіпорындар ... ... ... ... ... Қортынды: 
Табиғи ортаны ластаушы заттар әр түрлі болып келеді. Ол ... ... ... және адам ... әсер ету ... ... ... жағымсыз нәтижелер туғызады. 
Қазіргі кезде ауаны ластайтын заттардың 150-ден астамы белгілі. Бұл заттар
ауада күн сәулесінің әсерімен ... ... ... жаңа ... ... ... ... көп айырмашылығы бар. Қысқа
толқынды электрмагниттік сәуле шығару мен зарядталған бөлшектерді ... ... ... ... ... - радиактивті нуклидтер.
Міне, осы бөлшектер мен шығарылған сәулелер адамның организміне түскенде
жасушаларды (клеткаларды) ... ... ... ... ... ... ластанудың негізгі көздері - альфа, гамма және бэта, сиякты
радиоактивті ... ... ... ... ... ... ... жоне басқа да заттардың өзгеруіне, яғни сәуле ауруының
дамуына ... ... ... ... ... сәуленің мөлшерше қарай ауыр және ... ... ... ... рет сәуле алғанда ауыр ... ... ал аз ... адам ұзак ... сәуле ауруына шалдығады. 
Қабылданған мөлшеріне карай сәуле ауруы төрт түрлі дәрежеде болады: 1-
дәрежесі жеңіл түрі - 100-200 ... ... 2-ші ... ... ... ... 3-ші дәрежесі ауыр - 300-500 рентген мөлшерінде: ... өте ауыр - 500 ... ... мөлшерде сәуле алған кезде
болады. 
Сәуле ауруы төрт кезенде жүреді: бірінші кезең- ... ... ... ... ... болады. Оның ең алғашкы ... ... ... бас ... ... ... қүсу, іш өту, терінің бозаруы, қан қысымының
секірмелі болуы, ... ... ... ... - ... ... кейін уакытша
аурудың жағдайы жақсарады. Бұл ... ... ... яғни, жағдайдын
жақсы болып көріну кезеңі деп атайды. ... ... ... көп ... бұл
кезең қысқа болады да екі күннен үш ... ... ... Әлсіздік,
терлегіштік, тәбетінің төмендеуі, ұйқысынын бұзылуы байкалады жәнс қанда
өзгеріс болады. Үшінші кезең - өте ... ... ... ... ... асқыну кезеңі басталады. Аурудың температурасы көтеріліп, ішіне
қан ... ... ... ... ... безі ... баспа ауруы пайда
болады. Үш-төрт жетіден кейін шаштары түседі, қан үюы бүзылады да жүқпалы
аурулар дами ... ... ... ... іш өту, ... бүзылуы,
т.б.). Төртінші кезен - сәуле ауруыньщ жеңіл түрі, бұл осы ... ... ... Ауыр түрі ... онда адам ... кезеңде өліп кетеді.
Орташа және ауырлау түрінде адамның ... ... айға ... ... қан ... ... және ... әлсіздігі байкалады. 
Радиактивтік ластану өткен ғасырдың 40-шы жылдары уранның ыдырау реакциясы
ашылғаннан ... ... ... Атом ... ... ... ал 1945 жылдан бүрын Кеңес дәуірінде оны бейбіт ... ... Атом ... ... ... ... ... жүргізіледі. Өйткені, атом қондырғылары жұмыс істеу кезінде, адам
өміріне қауіпті ... шлак ... Ал оны ... ... емес. Радиактивті калдықтарды теңізге, ... ... ... ... ... бұл ... кейбір капиталистік елдерде
сақталмайды. Мәселен, Ирландия жағалауы қазір ядролық үйіндіге ... ... ... түбіне радиактивтік қалдықтар ... ... ... ... атом ... ... белгіленген санитарлык
нормаға дейін радиактивті заттардьң концентрациясын азайтатын ... ... ... ... ... ... ... жерлерге тасталады. Чернобыль апаты айналадағы орта мен ... ... әсер ... атом ... ... болмаған апат.
Чернобыль апаты кезінде атмосфераға 50 МК ... ... ... ... 3000 км ... жерге таралған.
Қолданылған әдебиеттер 
1. Оспанова Г.С., Бозшатаева Г.Т. Экология «Алматы» 2009 
2. Төлеубаев Б.Ә. Радиациялық экология жайлы қысқаша ... ... ... ... ... ... ... 2003 
4. Янтекс 
5. Молахметов З.М. , Ғазалиев А.М., Фазылов С.Д., ... ... 2002

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 13 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қоршаған ортаны радиациялық ластанудан қорғау42 бет
Алматы қаласына физикалық-географиялық сипаттама58 бет
Атмосфераның құрылысы8 бет
Ауаның радиактивті ластануы6 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ертіс өзенінің жоғарғы ағысының қазіргі экологиялық жағдайы және су сапасын бағалау41 бет
Ертіс өзеніне физикалық-географиялық сипаттама10 бет
Жаңажол мұнай-кен орнының радиациалық жағдайын бағалау35 бет
Жер бетінің радиоактивті ластануы (семей ядролық полигоны)12 бет
Зақымдану ошақтарының болу уақытын анықтау14 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь