Мектеп физика курсында жарықтың ортамен және заттармен өзара әсерін оқытудың әдістемесі

Мазмұны.

Кіріспе.

Физиканың қазіргі заманғы өркениттегі орны. Жарықтың табиғаты
I. Жарықтың толқындық және кванттық қасиеттері
1.1. Жарықтың интерференциясы және дифракциясы
1.2. Жарықтың ортамен өзара әсері. Жарық поляризациясы және
дисперсиясы
1.3. Жарықтың затпен өзара әсері. Жарық қысымы, фотоэффект
Кіріспе

Бүгінгі таңда адамзаттың ақпаратты қоғамға қарқынды түрде өтуіне байланысты білім берудің мақсаты алған білімнің , кәсіби дағдыларының негізінде өмірдің өзгермелі жағдайларында еркін бағдарлай алатын , өзінің алған білімін өз өмірінде қолдануға , өзін-өзі дамытуға және адамгершілк тұрғыда өзбетінше дұрыс, жауапты шешім қабылдауға қабілетті тұлға қалыптастыру болып отыр. Соған сәйкес білім сапасы оның төрт сипатының (білім – құндылық, білім-жүйе, білім –процесс, білім – нәтиже) біртұтастығын ескере отырып, олардың ішінде білімнің құндылық ретіндегі және білмнің нәтиже ретіндегі сипатына мән берумен тікелей байланыста қарастырылады. Мұнда мектепте білім берудегі соңғы нәтиже оқушының жеке пәндер бойына алған білім, білік дадылары емес, оларды пайдалану арқылы қалыптастырылып, дамытылатын өмірлік дағдылар, біліктіліктер болып табылады. Сонда оқушыға берілетін білім мазмұны оған қызмет етеді және ол оның күнделікті өмірдегі әрқилы іс - әрекетінің өзегіне айналады.
Оқушыға белгілі бір дәрежеде білім берумен қатар оқуға, үйренуге деген ынтасын арттыру әр ұстаздың басты міндеті. Сабақ барысында шәкірттің білімге құштарлығын арттыру, өздігінен ойлау қабілетін жандандыру, еңбек етуге баулу, жалпы оқушы бойында жауапкершілік сезімін қалыптастыру, ешқашан күн тәртібінен түспейтін мұғалімдерге қойылатын басты талап.
Қоғамымызда болып жатқан өзгерістерден білім беру саласы да шет қала алмайды. Себебі , кешегі әбден қалыптасып қалған ескі жүйе бүгінгі күннің талап- тілегін қанағаттандыра алмай отыр. Сондықтан қазіргі оқытудың жаңа тәсілдері қарастырылуда. Солардың бірі - сабақтың барысында оқытудың жаңа технологияларын қолдану. Ондағы мақсат - оқушының өзінше ойлау қабілетін арттыру және қазіргі заманғы компьютерлік құралдармен жұмыс істеуге үйрету .
        
        Мектеп физика курсында жарықтың ортамен және заттармен өзара әсерін
оқытудың әдістемесі
Мазмұны.
Кіріспе.
Физиканың қазіргі заманғы ... ... ... табиғаты
I. Жарықтың толқындық және кванттық қасиеттері
1.1. Жарықтың интерференциясы және дифракциясы
1.2. ... ... ... ... ... поляризациясы және
дисперсиясы
1.3. Жарықтың затпен өзара әсері. Жарық ... ... ... ... ... ... ... түрде
өтуіне байланысты білім берудің мақсаты ... ... , ... ... ... ... жағдайларында ... ... , ... алған білімін өз өмірінде қолдануға , ... ... және ... ... ... дұрыс, жауапты
шешім қабылдауға қабілетті тұлға қалыптастыру ... ... ... білім сапасы оның төрт сипатының (білім – құндылық, ... ... ... ... – нәтиже) біртұтастығын ... ... ... ... ... ... және білмнің нәтиже
ретіндегі сипатына мән берумен тікелей байланыста қарастырылады. ... ... ... ... ... ... жеке пәндер бойына
алған білім, білік дадылары ... ... ... арқылы
қалыптастырылып, дамытылатын өмірлік ... ... ... ... ... берілетін білім мазмұны оған қызмет етеді
және ол оның ... ... ... іс - ... өзегіне
айналады.
Оқушыға белгілі бір ... ... ... ... ... деген ынтасын арттыру әр ... ... ... Сабақ
барысында шәкірттің білімге ... ... ... ... жандандыру, еңбек етуге баулу, жалпы ... ... ... ... ... күн ... түспейтін
мұғалімдерге қойылатын басты талап.
Қоғамымызда ... ... ... ... беру ... ... қала алмайды. Себебі , ... ... ... ... ... ... күннің талап- тілегін қанағаттандыра алмай ... ... ... жаңа тәсілдері ... ... - ... ... оқытудың жаңа технологияларын ... ... - ... ... ... ... ... және
қазіргі заманғы компьютерлік құралдармен ... ... ... ... күні ... оқу ... ішіндегі ең ... ... ... деп ... ... ... оқу
пәндерінің ішіндегі физика пәні ... жүр. Оны ... ... ... оқушыларының тапсырған емтихандарының қорытынды ... ... ... ... ... ... жан – жақты білімді ... , ... ... ... ... . Осы ... Қазақстан
Республикасының тәлім – тәрби ... (2007ж) ... ... бірі ... ... ... дәрежесі биік
азаматты ... ... ... . ... ... ... қабырғасында саналы білім беру , ... ... ақыл – ой ... ... қалыптастыратын физика пәнін тиімді ... ... ... ... – 2030» ... ... білімнің сапалылығы,
адамсүйгіштігі және ... ... ... ... ... мән бергені белгілі . Интеграциялық оқытуды ... ... ... ... ... ... алғанда оқушылардың
танымдық ... тән ... ... ... ... ... ... басты мәселелердің бірі екендігінде дау жоқ .
Біздің ... ... ... ... асыру
оқушылардың танымдық қызығуы мен ... ... ... ... ... ... оқу пәндері мақсатының бірігуіне ... ... ... ... және әлем ... ... берудің басым бағыттары ретінде.
- оқушыларды ... ... ... негіздерімен
таныстыру , игерелген ... ... ... ... ... қолдана алу біліктілігін қалыптастыру ,
- оқушылардың ғылыми ... және ... , ... ... қалыптастыру ,
- оқушылардың болашақ кәсіпті ... ... ... ... ... ... дамыту , білім ... , ... ... ... ... рөлін ашу ,
- оқушыладың ақпаратты сын көзімен ой ... ... алу ... алу , игеру , оның ғылыми сапасын ... алу ... ... ... табылады .
Жалпы білім берудің ... ... жету үшін ... ... ... ... гуманитарлық аспектісін толығырақ ашуға
бағыттау қажет . Бұл ... ... ... мен
біліктіліктерін жаңа жағдаяттарда ... алу ... ... ... ... ... ... ескереді . ... ... мен оның ... ... қазіргі заманғы ғылыми -
жаратылыстану теорияларының ... ғана емес , олар ... де ... ... ... ... . ... қазіргі
кезде білім беруді ізгілендіру ... ... оқу ... ... ... , оның ішінде физика да ... ... оқу ... ... ... ... екі сағат , жоғары сыныпардың ... ... 1 ... , ... - ... ... 3 ... . Пәнді оқытуа бөлінген сағат санының аяасында ... ... ... жүзеге асыру ... ... ... ... бұл жағдайда лабораториялық жұмысар практикумдар ... ... қою , ... ... ... физикалық білім берудің
маңызды ... ... ... ... . Оқу бағдарламаларында оқу
уақытының 20% -ке ... ... ... мен ... ... ескерілген . Бұл жұмыстар оқушылардың:
- физика заңдарын тәжірибеде ... алу ... ... ... ... бақылаудың , болжамның, ... мен ... ... түсінулерін ,
- оқушыларға ... ... ... қолдану
тәжірибесін көрсетуді және олардың өз ... , ... ақ ... ... ... алу дағдыларының қалыптасуын ескереді.
Енді алдымен жарық туралы ... ... ... . Жарықтың не екені ... ... өте ... ... .
Жарықтың не екені , оның табиғаты қандай болатыны ... бір ... ... өзгеше екі теория туды . Бұл ... 17 ... ... ... (1643 – 1727 жж) ... ... ... дегеніміз қызған денелер шығаратын ерекше бөлшекте .
Ньютон бұл ... ... әр ... ... яғни ... ... бөлшектер үлкендеу, ал күлгін түсті сәулелер
шығаратын ... ... ... деп ... Бұл ... түзу ... ... таралуын жақсы ... , ... , ... ... неліктен
болатынын түсіндіре алмады. Бұл ... ... ... ... -169 5 жж) ... ... ... берді . Гюйгенстің
пікірінше жарық ... ... ... ... Олар ерекше ортада (эфирде) таралады деп ... эфир ... ... ... ... Сол эфир ... алып ... деп түсінді. Бұл теория интерференция ,
дифракция ... ... ... ... . ... орыс ... өзі де ... дегеніміз эфирдің тербелмелі ... ... Осы ... ... ... Ньютонның
корпускулалық теориясы ығысып , бірінші орынға Гюйгеністің ... алға ... ... ... құбылыстардың немесе ... ... ... ... ... оқып үйретіледі.
Оқушылар осы абстракциялау ... ... көз ... ... , оған қолданылатын заңдылықтарды түсінбейді, яғни
күнделікті ... ... ... ... оқып – үйренгендерімен
ұштастыра алмайды . Сондықтан физиканы ... әр ... ... ... ... Егер сабақта қажетті тәжірибелер
жасалмаса және ... ... ... зертханалық
жұмыстар жүргізілмесе ,онда ең жақсы баяндалды деген тақырыптың ... ... деп ... . ... ... да ... ... иллюстрациясы ғана емес , ол ... көзі , ... ... ... ... ... болады, оқуылардың
дағдылары мен білімін ... ... ... ... ... ... жарықтың ортамен және ... ... ... ... ... түсінуге мүмкіндік беретін тәжірибелер мен тікелей
тақырыпқа байланысты ... ... ... ұсынылған.
11-сынып
Мектептің соңғы базистік оқу ... ... 7-9 ... ... ... мен ... ... оқыту нұсқасы
ұсынылып отырғандығы белгілі. Негізгі мектепте (7-8 ... ... ... мен ... ... ... ... да
әр сыныпта астраномия элементтерін физикамен баиланыстыра оқыту жүиеде
түзілген. ... ... ... құбылыстарының физикалық қасиеттері,
астраномиялық түсініктер, олардын техника бірлігі деген әдіснамалық ұстаным
оның басты өзегі ретінде ... ... ... әлем ... ... ... өзі ... зат пен өріс түрінде ... ... ... мазмұны зат, өріс, жарық туралы ... ... ... ... алып ... ... өрістін дербес түрі. Кеннірек
мағынада жарық материянын ... түрі ... ... Ол ... да -фотон-,
өріске де –толқын- жатады. Жарық – ... ... ... ... ... ... – электромагниттік, ал қасиеті – ... және ... ... ... ... екі қыры бөлшек және толқын түрінде
түсіндіріледі. Сол себепті жарық туралы ілім физика ... осы ... ... ... ... Жарық – табиғаттын, ... ... ен ... ... Сол ... де ... » деген
сөзде барлық физика ілімдері өз ара қиюласып «қарама-қарсылықтарын күрделі
бірлестіктері» ... ... ... ... ... материяның
айрықша формасы- жарық туралы оқушылардың бойында диалектикалық дұрыс ... ... ... ... алғашқы қателігі деп түсінген жөн.
Сондықтан, мұндай ғылыми әдістемелік жаңаша бағытқа ... ... ... физика курсының жарық құбылыстары жайлы ... ... ... деп ... болады.
Осы тұрғыда қазіргі кездегі мектеп физика курсында жарық құбылыстары
бұрынғыдай геометриялық және физикалық оптикаға бөлінбейді. Орта ... ... ... ... 7- ... ... ... мен жарық жылдамдығының тұрақтылығы және ... ... 11- ... қарастырылады. Сондай-ақ жарық құбылыстары
факультативтік курстарда ... ... ... ... ... көз және көру, жарық пен заттың
өзара әсерлесу ... ... ... ... ... деп ... ... ғылымы мен ғылыми техникалық прогрестің басты
салаларының біріне ... ... ... ... ... ... жарық- фото-телевизия техникасының,
элетронды есептегіш техника мен оптикалық кванттық генератордың, ядролық
техниканың т.с.с. ... ... ... ... ... ... ... байланысты.
Қазіргі заманғы ғылыми техникалық прогресті үздіксіз дамытып отыруда,
әсіресе, оптика-механикалық прибор құрылысының маңызы өте зор. ... ... ... ... химияның, биологияның, геологияның,
геодезияның, медицинаның, космонавтиканың оптика-механикалық ... ... ... ... ... Мысалы, астрономиялық және
аэроғарыштық аппаратураларды, спектрлік және өлшеуіш приборларды, кино-фото-
теле- видео-аппараттарды, дыбыстық техникалық жабдықтар мен ... ... ... электрондық-компьютерлік және
лазерлік қондырғыларды жетілдіру оптика- механикалық аспаптар жасау ісіне
тікелей байланысты екендігі белгілі.
Оптика жайлы ... ... ... ... ... процестер,
кездейсоқ кездесетін керемет оқиғалар, ... ... ... ... ... ... көптеп кездеседі. Олардың бәрімен
оқушыларды сабақта таныстырудың ... де бола ... ... ... ондай қызықты материалдарды оқушылардың өздерінің өз
бетінше оқып игерулері өте пайдалы болады. Оқушылардың ондай ... ... ... ... ... ... ... үшін мұғалім әр түрлі
тәсілдерді пайдаланып отыруы тиіс: сабақ үстінде ... ... ... ... ... ... схемаларды көрсету; қосымша әдебиеттерден
алынған керемет оқиғалар жайлы сабақ үстінде әңгімелеу; үйірме ... ... ... ... ... ... әдебиеттердің тізімін
физика кабинетіне іліп, оған назар аударту; сабаққа қызықты ... ... оның ... ... үйде оқып ... ... беру ... мәселе негізінен 11-сыныптағы «Жарық ... ... ... толқындық қасиетін оқушылардың
тербелістер мен толқындар және геометриялық ... ... ... ... отырып оқытамыз. Тақырыпты оқу ... ... ... ... мен ... туралы оқушылардың түсініктері
жалпыланып, қорытындыланады және олар ... ... ... ... ... Оқушылардың ... ... да ... ... өте ...... ... Жарықтың электромагниттік
толқын екендігінің негізгі дәлелдерінің бірі – оның ... ... ... ... ... Көпшілік
әдіскерлер, сондықтан, тақырыпты оқытуды жарық ... ... ... ... ... деп есептейді. Сабақты тарихи
мәселелерге шолу жасап, әңгіме түрінде ... ... Егер ... осы айтылған әдістердің мән-мағынасы жақсы кескінделген «Жарық
жылдамдығы» атты оқу ... ... жон. ... ... ... ... ... түсіндіру емес, оның ... ... ... баса ... ... ... жарық жылдамдығының шекті
екендігіне және оның сан мәніне оқушылар ... ... ... ... ... ... физикалық тұрақтылардың бірі екендігі және
оның ғылым үшін ... өте зор ... ... ... Қазіргі
кездегі мәліметтер бойынша вакуумдегі жарық жылдамдығы с = ... м/с ... ... с = 3000000 км/с деп ... ... Осы
тақырыпқа есеп шығару кезінде, болмаса ... ... ... жарық жылдамдығын өлшеудің басқа ... ... ... ... кету керек. Оқушылар электромагниттік
толқындардың белгілі ортада ... ... ... кем ... ... ... жарық жылдамдығының
да әр түрлі болатындығын, оның ортаның сыну көрсеткішімен байланысын
түсіндіре ... ... ... (электромагниттік толқын) қайдан шығады деген сұраққа
жауап беруге тура келеді. ... ... ... ... ... ... біледі. Сондықтан бұл жерде ... ... ... сапа ... ... кету ... денелердің жарық шығаратындығын мысалға ала ... ... ... ... ... ... сол
денедегі атомдар шығаратындығын түсіндіруге тура ... ... ... ... ... тек ... ... түсіндіріп
беретіндігін мұғалімнің өзі білгені абзал.
Жарықтың ... және ... ... ... ... ... қасиетін көрсететін құбылыстардың бірі –
интерференция. Интерференция деп бірдей ... ... ... бір ... ... бірін-бірі күшейтуін немесе
бәсеңдетуін ... ... ... екі ... жарық көздерімен
жарықтандырғанда байқауға болады. ... ... ... байланысты
өзгермейтін және бірдей жиілікте тербелетін толқындарды ... деп ... ... ... ... ... ... жарық көздері деп атайды.
Когерентті емес жарық коздерінен ... ... ...... ... құбылысын туғыза алмайды. Сондықтан да
интерференция құбылысын ... үшін тек қана ... ... ... ... ... алудың бірнеше жолдары бар. ... ... ... Юнг ... деп ... ... ... жолына екі тесігі бар кедергі қоялық.
Сонда екі ... ... ... көздері қайтадан когерент жарық
сәулелерін шығарып ... ... Ол ... ... ... экранда кездескенде интерференция ... ... ... ... айналары пайдаланылады.(100-сурет) Екі ... – бірі 180 ... жуық ... ... етіп ... когерент жарық көздерін айнаға түскен жарық ... ... ... толқындары шағылысып, экранда интерференция туады.
Жарық табиғатының толқындық ... бар ... ... ... бірі – осы ... интерференциясы,
сондықтан оны оқытғада айрықша ... ... ... ... және электромагниттік толқындар ... ... онша ... ... кез-келген екі жарық көзінің өзара когерентті бола
бермейтіндігіне ерекше ... ... ... ... көзі ... олай болса бір заттың ... ... ... ... болмайды. Сондықтан, жарық интерференциясын алу үшін заттың
бір атомынан шығатын толқынды ... ... ... әр түрлі жол
жүргізіп, сонан соң ол ... ... ... ... ... XIX ғасырдың басында Юнг және ... ... ... ... ... интерференциясын бақылайтын тәжірибелер ... ... ... ... ... кванттық генераторлар
(лазерлер) көмегімен алуға болатындығын да ескере кеткен жөн. ... ... ... ... ... ... ... Френельдің айналары және бипризмасы, Юнг әдісі, ... ауа ... жұқа ... және ... жылғы мектеп практикасы жарық интерференциясын ... ... ... тиімді деп есептейді. (2-сурет) Бұл
тәжірибеде жарық ... бір ... және ... ... ... әр түрлі жол жүруі арқылы алынады.
Дегенмен тәжірибені өз ... ... үшін ... ... ... Кабинет жақсы қараңғыланған болуы тиіс;
ә) Оқушылардың көзі ... ... ... 10-15 мин. ... ... Өте ... ... көзін пайдалануға тырысу керек мысалы, доға
;
в) Экран барынша ақ болғаны жөн ... сызу ... ... ... сәуле шоғына көлденең орналастыру жақсы әсер береді;
д) Оқушылар топ-топқа ... ... ... ... ... ... ... және
осыған аттас диафильмдерде бар, сондықтан сабақта ол ... ... ... ... ... ... және ... алу
шарттарын тағы да оқушылардың есіне салудың артықшылығы ... алу ... 1 = 2к. ... алу ... 1 = ... 1- жүріс айырмасы, λ – жарықтың толқын ... ... ... ... ... ... ... өспейтіндігін, тек оның энергияның сақталу заңынегізінде ... да айту ... ... ... ... олардағы жарық
интерференциясының пайда болу ... ... ... ... еді. Көрсетілмеген тәжірибені есеп шешу арқылы таныстыруға болады.
Жарық ... ... оның ... ... және ... ... ... таныстырумен
аяқтайды (беттердің ... ... ... оптика,
интерферометр және т. б.).
2. Жарық дифракциясы.
Жарықтың ... ... ... ... ... Түзу ... бойымен таралып келе жатқан жарық өз ... ... ол ... ... өтеді,яғни жарық бастапқы
бағытын өзгертеді. Жарықтың түзу сызықты ... ... ... деп атайды. Жарық дифракциясы кәдімгі жағдайларда ... Ал ... ... ... ... ... ... болады. Мысалы , үйдің бір бөлмесінде ... сөз ... ... Оның ... ... ... жолда тұрған кедергіні
(қабырғаны) айналып өтеді, яғни дыбыс ... ... ... ... ... үшін мына ... Егер ... ұзындығы жолындағы кедергінің ... ... ... не оған тең ... онда ... ... таралады. Ал толқын ұзындығы кедергінің шамасынан кіші
болса, онда ол 102- ... ... ... толқынының
дифракциясын байқау үшін оның ... ... ... ... ... ... ұзындығынан үлкен немесе тең болуы ... ... ... ... ... ... 380 нм - 760 нм ... ... онда ... ... өте ... ... ... түспейді.
5-сурет.
Дифракцияның нәтижесінде ақ және қара ... ... ... ... сурет деп атайды. Ондай ... алу ... тор ... ... тор ... ... ... тырнап , кедір бұдыр жасау ... ... ... ... 500-ге ... ... ... Егерде өткізбейтін
бөліктің енін «b» ал өткізбейтін бөліктің енін «а» ... онда d
= a + b- тор ... деп ... Тор ... ... ... ... мынандай байланыс бар: d sin φ = k λ ... k
= 0 ,1, 2 - ... ... ... ... ... болса, онда тек
интерференция емес дифракция құбылысыда байқалуы ... ... ... механикалық және электромагниттік толқындар дифракциясы
пайда болатындығын еске түсіру ... ... ... үшін
толқын ұзындығы мен саңылау ... ... ара ... ... ... ... баса ... аудару қажет. Содан соң
қысқаша ... ... ... ... ... саңылаудан және
жіңішке сымнан алынатын жарық дифракциясын тәжірибе жасап ... ... көзі ... ... ... ... өте ... сәуле бағытында алыстату және ... ... ... ... ... және ... ... ауысатындығын көрсете
аламыз. Сабақтың осы тұсында «Жарықтың толқындық ... ... ... ... ... ... қосымша сыныпта жарық дифракциясын бақылауға
арналған ... ... ... ... Үйге тапсырма
ретінде алыстағы жарық көзіне кірпіктер арқылы, жұқа мата ... ... ... тор ... ... ... бақылап түсіндірудіберу керек. Екі ... ... ... ... ... ... құбылыстарды
бақылауды да үйге тапсырма ретінде беруге болады.
Бұл ... ... ... және онымен көрсетілетін
тәжірибеге ... ... ... керек. Алдымен қос саңылаудан алынатын
дфракция қарастырылып, сонан соң ол ... тор ... Тор ... ... ... ... жасалады:
d sinφ = k λ,
мұндағы d – тор тұрақтысы, φ – қарастырылып отырған ... ... тура ... ... ... λ – ... толқын ұзындығы, к –
дифракциялық максимумның рет ... (6 – ... тор ... ... ... ... ... болады, ол үшін d және φ шамалары ... ... ал ... к ... ... тор ... жарықтың толқын
ұзындығын анықтау әдісін біліп алуы тиіс.
Дифракциялық тордың көмегімен ақ ... ... ... жарық
сәулелеріне жіктеуге болатындығын үлкен экранға ... ... ... Бұ ... ... спектрдің дисперциялық спектрден
айырмашылығы түсіндірілуі тиіс.
Сабақ соңында ... ... ... ... ... аударуға болады, мысалы, Айдың, көше
шамдарының айналасында ... ... ... ... ... ... дисперсиясы.
Заттың жарық сындыру көрсеткішінің жарық толқны ұзындығына
тәуелділігі ... ... деп ... дисперциясы жарық мөлдір призмадан ... ... ... ақ жарық жеті түрлі түске ... ... деп ... Әр ... ... ... спектрлерін зерттегенде
, спектрдің бірнеше түрлері болатындығы тағайындалды. Қызған ... мен ... ... жарықтардың спектрлері тұтас ... ... ... бір түс пен ... ... ара жігі
бөлінбей біріне – бірі ... ... ... ... шамның қысымы
қызғанда шығатын жарық.
Сиретілген газдар мен ... ... ... ... ... неон, аргон сияқты инертті газдардың сутегі, оттегі
атомдарының, ... ... ... шығаратын жарығының
спектрлері.
Жарқырап тұрған дененің ... ... ... деп ... ... ... көзі шығарып тұрған
жарық ... ... үшін ... ... ... зат ... өткізсек,
онда ол ағын энергиясының бір бөлігін зат ... ... ... ... ... шығаратын болса, сол толқын ұзындықтағы
сәулені жақсы жұтады.
Түрлі ... ... ... ... ... ... мынандай заң ашты: атомдардың жұтылу ... ... ... сызқтарына сәйкес келеді.
Заттың құрамын оның сәуле шығару ... ... ... ... деп аталады.
Спектрлік анализ металлургияда, химияда, физикада, ... т.б. ... ... ... әдісі арқылы ... ... ... ... 1860 жылы спектр әдісімен
цезий, 1861 жылы ... , ... т.б. ... ... ... ... ... зерттеуге де көп көмегін
тигізді. Күннің жарығын арнаулы спектрлік ... ... ... оның құрамында өзімізге қазіргі кезде ... ... бар ... ... ... алғаш рет ашқан И. Ньютон болатын және ол ... ... ... ... ... бірі ... ... бастамас бұрын оқушылармен бірге ... ... ... ... еске ... ... ... сәулесінің әр түрлі материалдан ( флинт
және крон ) ... ... ... әр ... болатындығын тәжірибе
жасап көрсеткен дұрыс. ... ... ... ... ... ... әр ... жылдамдықпен тарайтындығы жөнінде ... ... соң ... ... ... ... Ақ сәуле карно
шынысынан жасалған призмадан өткізіліп, оның түрлі түсі ті ... ... ... ... ... шығуы
үшін өте күшті жарық көзін пайдаланған дұрыс.
7-сурет.
Тәжірибеден мынандай ... ... ақ ... ... ол ... түсті жарықтар жиынтығы; әр түсті жарық үшін бір
ортаның сыну көрсеткішіәр түрлі.
Құбылыстың ... ... ... (толқын ұзындығына)
байланысты болып ... ... Әр ... сәулелердің
толқын ұзындықтарының мәнә жазылған кестені пайдаланған ... ... ... ... кейін арнайы
айтылатындығына қарамастан осы тұстан бастап оның ... ... ... болады.
Сонымен жарықтың белгілі ортада ... ... ... ... ... функция екен. Ал жарық бір ортадан
екінші ... ... оның ... ... ...... сыну көрсеткіші. Олай болса, n = f (υ).
Көрінетін сәулелермен бірге призмадан көрінбейтін ... ... айту ... ... ... орны және ... мәні ... Инфрақызыл сәулені ... ... ... ... іздеп табуға болады, ал ультракүлгін
сәулені рентген ... ... ... ... ... ... екендігі қарастырылмаса,
олардың электромагниттік толқын болатындығы толық дәлелденбеген болар
еді. ... ... ... ... ... өту ... ендіріліп отыр. Алдымен механикалық толқынның (серпімді
жіп көмегімен), сонан соң электромагниттік ... ... ... ... ... ... жарық екендігі айтылады.
Кәдімгі жарық көздерінен шығатын сәулелер – тербеліс ... ... ... болатын көптеген толқындар шоғы (8-сурет) .
Электрлік ... Ē бір ... ғана ... ... ... алынған жарық сәулесін ... ... деп ... ол екі ... ... сызықтармен көсетілген.
Табиғатта өзінен өткенде табиғи сәулені поляризацияланған сәулеге
айналдыратын заттар өте көп, ... ... деп ... анизотропты кристалдар және бір қатар әр түрлі заттар
жатады. Поляризаторлардың рөлі ... ... ... ұқсас,
олар кез-келген бағыттағы тербелісті толқындардан тек тор ... ... ... ... ғана ... ... ... қалады.
8-сурет.
Жарық сәулесінің поляризацияланғанын дәл сондай екінші анизотропты
кристал көмегімен анықтай ... ... ... деп ... ... осі ... ... болса (8, а-сурет), ... ... ... ... ... еш ... кристалдан (анализатордан) өтіп кетеді. Егер кристалдың остері
бір-біріне перпендикуляр болса (8, ... онда ... ... ... ... жарық анализатордан өтпей
қалады.
Осы айтылға құбылысты ... ... ... поляризациясын
көрсетуге арналған поляроидтар көмегімен ... ... ... жарық толқындарының да ... ... ... назары тағы аударылады. Табиғатта да жарықтың
поляризациялануы жүріп ... ... ... ... ... ... ... және аспаннан шашыраған жарық, қыздырылған
денелерден шығатын жарық сәулелері поляризацияланған ... ... ... ... ... ... ... және мөлдір детальдардың деформациясын тексеру мақсатында
қолданылатындығын ... ... ... ... «Жарық
поляризациясы» кинофилімі көрсетіледі.
Ең соңында, өтілген ... бәрі – ... ... және ...... ... екендігін, жарық толқыны да электромагниттік толқын екендігін
көрсетіп ... ... ... ... ... ... осы кездегі оқу жоспарында жарықтың толқындық қасиеті
«Оптика» бөлімінде ... да, ал ... ... ... ... ... кванттары. Жарықтың әсерлері» тақырыбында
қарастырылады. Бұл тақырыпты оқу ... ... ... ... ... танысады. Егер жарықты ... ... ... ... ... ... болса, енді оның
фотондар ағыны екендігіне келісулеріне тура ... ... ... ... ... ... жарықтың қысымы,
фотохимиялық ... ... ... ... ... ... жонініндегі корпускулалық-толқындық ... ... оны шешу ... ... ... ... жөніндегі
көзқарастың даму тарихын көз алдарынан өткізеді. Осының бәрә оқушылардың
ғылыми ... ... ... айтарлықтай өз әсерін
тигізуі тиіс.
4. Фотоэлектрлік эффект
Жарықтың затқа ... ... ... ... арқылы
білінеді. Фотоэлектрлік ... деп ... ... ... ... шығу ... ... Фотоэффект құбылысын
атақты орыс оқымыстысы А. Г. ... ... ... ... тор мен мырыш пластинкасын ... ... ... ... жалғастырған. Әдетте, мұндай ... ток ... ... ... ... ... ... Сонда ол
тізбектен ток жүргені ... ... ... жарық әсерінен
мырыш пластикадантеріс зарядтар бөлініп ... ... ... осы ... шыққан зарядтардың мөлшері пластинкаға түскен
жарық ... тура ... ... ... ... ... батінен бөлініп ... ... ... ... ... анықталған. Жарық түскен дененің бетінен бөлініп
шығатын осы ... ... деп ... ... ағынын фототок деп атайды.
Жарықтың толқындық ... ... ... ... ... ... Алайда фотоэлектрлік ... ... ... ... ... ... ... теориясына сүйеніп түсіндіруге болады.
Фотоэффектіні ең ... рет ... ... ... ... ... А. ... еді. Жарық энергиясының кванты фотон деп
аталады. Сонымен ... ... - ... ... Әрбір фотон
белгілі бір энергияға ие болады. Ол ... ... ... ... жарық тербелісінің жиілігіне тәуелді және
E = hν формуласымен ... ν- ... ... , h- ... ... ... ұғымына сүйене отырып, ... ... ... ... ... ... ... түскенде, ондағы бос
электронмен қақтығысады, электронға ... ... ... ... ... ... 1) ... металдан бөліп шығару
жұмысына, 2) ... ... ... ... ... ... ... тең:
E = hν = A + mυ2\ 2, ... hν = A ... ... m- ... ... υ- ... металл бетінен бөлініп
шыққан кездегі жылдамдығы. Осы ... ... ... ... ... деп ... Фотоэффект құбылысы ашылғаннан кейін
оның негізінде ... ... ... жасалды. Фотоэлемент
техниканың әртүрлі саласында, ... ... ... ... тек ... ... металдар разрядталады,
олай болса жарық металдарданэлектрондарды соғып ... Бұл ... деп ... Осы ... құбылыстың ашылу тарихын ... ... ... ... Олай болса, ол екеуінің арасында
лездік байланыс бар ... дәл ... ол ... 10-9 ... ... ... отыр).
Фотоэффект құбылысы ... ... ... табиғатына,
жарықтандырылатын сәуленің спектралдық құрамына ... ... ... сәуле интенсивтілігіне тәуелді.
Жарық Фильтірлерін өзгерте отырып, ұшып шығатын ... ... ... мәнінің жарық интенсивтігіне
байланысты емес
Дифракция мен ... ... ... ... ... ... құбылыстардың ішіндегі
ең бір ... де ... ... мен ... ... ... бұл ... сабақ барысында тәжірибелік жолмен
көрсетуге ... ... ... физика кабинетінде табыла
бермейді. Сондай-ақ осы ... ... ... ... мектептің физика бағдарламасында тағы бар. ... ... ... ... және де ... құбылыстарды
бағдарламаға сай оқып ... ... ... ... ... ұсынып отырмыз. Ұсынылып отырған тәсілдерді
орындау үшін қажет құралдар мен ... табу ... ... онша қиындық туғызбайды.
1. Алмас жүздері ... ... ... ... ... қақ ... кәдімгі алмасты, жүздерін қатарластыра
қойып кәдімгі шыны бетіне 1-суреттегідей ... ... ... ... ... ... ... немесе қою маймен
жабыстыруға болады. ... ... ... ... АВ ... ... , ... көзіне қарай отырып дифракциялық ... ... ... ... ... әрбір оқушы жұмысты жеке-
дара ... ... бар. ... барысында мынандай ... ... ... ... ... ... ... қандай
тәуелділігі бар? , ... ... ... ... ... қандай болады?
2. Капрон жолағы арқылы дифракцияны ... 4 * 6 см ... ... ... екі ... ... ... керек. Екінші шыныны бірімен ПВА
желімен ... ... ... ... ... Дифракциялық
спектрдің түрлерін, капрон жолағын белгілі бір бағытта созу ... ... ... Ал, ... практикум сабақтарында капрон
«торының» тұрақтысын анықтауға ... ... ... ... немесе микрометр ... ... ... ... ... ... ... кішірейте отырып жарық көзіне қарау ... ... ... бір ... дифракциялық спектр көріне
бастайды. Сол сияқты микрометрдің ... ... да ... ... ... болады.
Еңбек сабақтарында пайдаланылатын миллиметрлік бөліктері бар
метал сызғыш арқылы да ... ... ... ... бөліктеріне жарық сәулелері көлбей түсуі ... ... ... дифракциялық тор рөлін атқара алады.
4.Жұқа қабықшада интерференцияны бақылау.
Интерференция ... ... ... ... ... зерделеудің бір жолы, ол сұйық
бетіндегі ... ... ... ... бірі ... ... ПФ-231 лагы және тырнаққа ... ... ... ... суға ... ... ... (қанша қажет
екендігін тәжірибе жүзінде анықтау ... ... Су ... бір ... ... ... сымнан жасалған сақина арқылы
сүзіп алу керек. Енді, қара айна ... ... осы ... ... арқылы қарайтын болсақ, интерференция жолақтарын
байқауға ... Түсу ... ... ... ... ... құлпырып көрінеді.
5. Минералдар арқылы дифракция мен ... ... ... ... ... ... ... коллекциясын дифракция мен ... ... ... ... ... ... бет аудандарын жарық шоғы
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ,
ол дифракциялық тор қызметін атқарады да, осы ... ... ... ... болады. Мұндай минериалдарға
лабродорит, оксид, пирит, кальцит т.б. ... ... ... ... ... тазалап сүртілген кәдімгі ... ... ізін ... ... сәл ... керек), сол ... ... ... шам ... ... онда ... толқындарының
интерференциясын байқауға болады.
7. Қатар қойылған шамдар арқылы дифракцияны бақылау.
Кәдімгі 4В-қа ... ... ... ... ... ... ... фломастер арқылы қызыл, сары, ... ... ... ... қашықтығы шамамен 10см болатындай бір ... ... қою ... ... ... тұрған шамдардың
қылсымдарына ... ... ... ... ... айқын
байқауға болады. Бұл тәжірибенің қараңғыланған ... ... ... ... ... боқылау.
U тәрізді шыны түтікшесін жартысына дейін ... ... ... ... ... екі ... ... тығынымен тығындайды.
Енді жайлап түтікшені 1800-қа бұрсақ, онда шыны ... ... ... ... ... ... пайда болады. (3-сурет ... Егер осы ... ақ ... ... сәулесін
түсірсек, онда жарық интерференциясын ... ... ... сол, ... ... А ... тәулік бойы бұзылмай
тұра алады.
9.Интерференция кескіндерін моделдеу. ... ... ... тәжірибе жүзінде көрсетудің бір
тәсілін ... ... ... қара түспен (тушпен) 4-суреттегідей, ортақ
центрлі шеңберлер ... ... ... ... екі ... Енді ... центрлерін λ\2, 2λ\2, 3λ\2, 4λ\2 ... ... ... екіншісімен беттестірсек, ... ... ... байқауға болады. Бұл ... ... ... болу себептерін түсіндіруге мүмкіндік
береді.

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 26 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Физика сабағында электр және магнетизм курстарын оқыту35 бет
Экологиялық факторлар. Абиотикалық факторлар9 бет
Балалардың тіршілік әрекеті мен тәрбиесін ұйымдастыруға бағытталған жұмыстарда қамтылған мәселелерді көрсетіңіз9 бет
Жер ресурстарын тиімді пайдалану4 бет
Сана3 бет
Суды тазарту жолдары8 бет
Топырақтың эпидемиологиялық маңызы9 бет
Төл ауруларынының алдын алу қағидалары4 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
XXI ғасыр басындағы Қазақстан-АҚШ өзара ынтымақтастығына энергетикалық әлеуеттің ықпалы және мәні107 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь