Қазақстан қола дәуірінде

Жоспар.
1 Дәуірдің кезеңделуі
2 Орталық Қазақстанның қола дәуірі
3 Андронов мәдениетінен Беғазы.Дәндібай мәдениетіне өтпелі кезең ескерткіштері. Беғазы.Дәндібай мәдениеті
4 Шығыс Қазақстанның қола дәуірі
5 Қоныстары
6 Қола дәуіріндегі Солтүстік және Батыс Қазақстан
7 Қола дәуіріндегі Оңтүстік Қазақстан мен Жетісу өңірі
        
        Реферат
Тақырыбы: Қазақстан қола дәуірінде
Орындаған:
Тексерген:
Жоспар.
1 Дәуірдің кезеңделуі
2 Орталық Қазақстанның қола дәуірі
3 Андронов мәдениетінен Беғазы-Дәндібай мәдениетіне ... ... ... ... Шығыс Қазақстанның қола дәуірі
5 Қоныстары
6 Қола дәуіріндегі Солтүстік және Батыс Қазақстан
7 Қола дәуіріндегі ... ... мен ... өңірі
Дәуірдің кезеңделуі
Тас ғасырынан кейін қола дәуірі келді. Біздің жерімізде қола дәуірі
б.з.д. ... ... Қола ... ... ... ... ерекше
орын алады. Бұл дәуірде адамзат металды игерді. Ал өндіріске металдан
жасалған құралдардың енуі еңбек өнімділігін арттырды, шаруашылықтың ... ... ... ... болды, жаңаша әлеуметтік қатынастарды
қалыптастырды. Осы мәселелерді таратып, талдап ... ... ... өмір сүру ... заман өткен сайын
өсіп, өзгеріп отырды. Өндірістік тәжірибе ... ... ... ... ... алға басу, ілгерілеушілік болып отырды. Қоғамдық
дамуды біз тек ... алға басу тек ... ... ... деп ... ... ... тарихында әр түрлі себептермен (табиғи зілзалалар,
соғыстар, жаппай қуғын-сүргіндер, формациялардың ауысуы, т.б.) үлкенді-
кішілі шегіністер де болып тұрды. Бірақ бұлар ... ... ... ... ... ... еді.
Сонымен жер жүзінде адамзат баласы металды қай кезде және кай жерлерде
игерді? Бұрынырақта ең көне металлургияның отаны Иран жері деп ... ... ... ... ... мыс және ... заттар табылған.
Кейініректе Түркияның Анадолы жерінен б.з.д. 7-мыңжылдыққа жататын мыс және
қорғасын заттар ... Бұл — ... ... ... ... ең көне орталықтарына Қазақстан жері де кіреді. Оның
санатында қазіргі Жезқазған маңайы, Қалба жоталары, Алтай ... ... ... ең ... ... ... — мыс. Адамдар алдымен
табиғатта кездесетін таза мыс қорытпасын пайдаланған. Осындай энеолит
дәуірінен бастап табиғи таза мыстан жасалған ұсақ құралдар — біздер, ... мыс ... ... ... жиі ... Ал енді ... ... қорыту тек қола дәуірінде басталды.Қола табиғатта таза күйде
кездеспейді. Ол, ... мыс пен ... ... ... ... қола ... ерте ... дәуірінде мыс, қалайы, алтын
өндірген көне кеніштер өте көп. Мысалы, ондай кеніштер қазіргі Шығыс
Қазақстанда (Риддер, ... ... т.б.), ... ... ... Қызылеспе, Қарқаралы, Ақшатау тауларында) болған. Бұл
сонау қола дәуірінен бастап көне заманда біздің ... ... өте ... ... көрсетеді.
Қазақстанның қола дәуірі, шамамен б.з.д. XVIII—VIII ғасырлар аралығын
қамтиды. Кең тарихи-мәдени мағынасында қола ... ... ... ... ғғ.) ЖӘНЕ ... кезеңдерінде (б.з.д. XV—XII ғғ.) тұстас.
Қазақстанның қола дәуіріне үңілмес ... ... ... деп ... ... ... қола ... өмір сүрген адамдардың қалдырған
мәдениеті тарих ғылымында «Андронов мәдениеті» деп ... Осы ... ... «Андронов» деген селоның жанында ашылған. Бұл село
Оңтүстік Сібірдегі Ачинск каласының жанында орналасқан. Бүгінгі таңда
Андронов ... ... ... қола ... өте кең таралғандығы
белгілі болып отыр. Бұл ендік бойынша, Жайық өзенінен бастап, Енисей
өзеніне ... ... ал ... бойынша, Батыс Сібір орманды алқабынан
бастап, оңтүстікте Хорезмге, Сырдың төменгі ... ... ... ... ... ... Вахш ... төменгі сағасына дейін барған
екен. Бұл мәдениет құрамына Қазақстан жері ... ... ... ... ... ... соң бірі жалғасып келетін екі
мәдениет болған. Оның көнесі — Андронов мәдениеті. Ал б.з.д. XII—VIII
ғасырларда соңғы қола дәуірінде Беғазы-Дәндібай мәдениеті ... ... қола ... қола ... ... ең көп ... және жақсы
зерттелген аймағы — Орталық Қазақстан. Бұл аймак қола дәуірінде ... ... өте ... болды. Онда: Қарқаралы, Баянауыл, Ұлытау, Атасу,
Көкшетау, Имантау, Жақсы-Жаңғыз- тау, т.б. кішігірім таулар бар. Бұл
таулардың өзен-бұлақтарының бірі солтүстікке, бірі ... ... ... Оның ... — Есіл, Нұра, Сарысу, Торғай өзендері. Біз ... Бұл ... қола ... ... ... өмір ... Археология ғылымында осындай аты белгісіз жұрттарды солардың
қалдырған археологиялық мәдениетінің атымен атайды. Қола дәуірінде
Қазақстан жерінде Андронов мәдениеті таралғаны белгілі. Біз Бұл ... ... ... ... түрде «андрондықтар» деп атаймыз.
Орталық Қазақстанды археологиялық жағынан жоспарлы, нысаналы зерттеу
1946 жылы Орталық Қазақстан археологиялық экспедициясының ... Оны ... және ... ... ... баскарған
Әлкей Қақанүлы Марғүлан болатын. Ә.Х.Марғүланның кезеңдеуі бойынша, Орталық
Қазақстанның қола дәуірі ескерткіштері екі мәдениетке — Андронов және
Беғазы-Дәндібай мәдениеттеріне жатады. Андронов мәдениеті екі ... а) ... ... б) ... ... ... Атасу
өзендері атымен аталады. Андронов мәдениеті мен Беғазы-Дәндібай
мәдениетінің арасында өтпелі кезең бар. Өтпелі кезеңнің мерзімдемесі —
б.з.д. XII—XI ғасырлар. Беғазы-Дәндібай ... ... X—VIII ... ... қола ... ... кезеңінін ескерткіштерін, негізінен алғанда, жерлеу орындары —
көне қорымдар құрайды.
Жерлеу орындары ... ... ... ... жерге жартылай
батырып орнатқан қоршау түрінде болып келеді. Тас ... ... ... киіз үйдің орны сияқты дөңгелек, тіктөртбүрышты, кейде тіпті шаршы
(квадрат) түрінде де ... ... ... орта ... ... ... ... кішігірім жалпақ тастардан қаланған тас сандық
сияқты. Тас сандық үсті ... бір ... ... ... тастармен жабылады.
Кейде тас сандықтың қабырғалары да тігінен қойылған үлкен жалпақ тастардан
жасалады.
Бұл дәуірде көбінесе өлген адамның сүйегін жартылай өртеп қойған.
Адамның ... ... тыс ... ... ... соң ... ... жерлеген болуы керек. Өйткені адамның сүйектерімен қатар қойылған
қыш құмыраларда, әшекей заттарда, ... ... ізі, ... ... ... ... ... адамды өртемей жерлеу ғұрпы да
кездеседі. Ақтоғай ауданының аумағында зерттелген «Қанаттас» деген жерлеу
кешенінің қоршауында адамды қабірдің ішіне кол-аяғын бүгіп ... ... ... ... ... ... жерлеу қола дәуірінің
басқа да ескерткіштерінде сирек болса да кездеседі. Кейбір ... ... соң ... ... да ... орналасуы»қажет деп
есептеген болуы керек. Нұра кезеңінін қоршауларында адаммен бірге қыш
құмыраларды, малдың етін қойған. Андронов дәуірінің Атасу кезеңінін ең көп
зерттелген ескерткіштері — сол ... ... Оның аса ... ... ... ... т.б. ... кезеңінің жерлеу орындары да
Нұранікіндей дөңгелек, төртбұрышты қоршаулар ... ... ... ... көп ... мұнда да жалғасын тапқан. Атасу кезеңінде
адамды сол күйінде жерлеген, өртеген сүйектер өте сирек кездеседі. Бұл
кезеңнің қабірлері, негізінен, үлкен ... ... тас ... ... жер қабір, кейде қабір — төрт ағаштан жасалған рама түрінде
де кездеседі. Қабірлер, ... ... ... ... ... ... ... кезеңінде сонымен қатар қос кабірлер кездеседі. Бұл бір
қоршаудың ішінде қатарынан қойылған екі тас сандыққа екі адамды жерлеу
салты.
Атасу ... бір ... ... ... ... ... Бұл бір
атаның баласы жерленген патриархалдық жерлеу орындары. Атасулықтар адамды
қол аяғын бүгіңкіреп, бір қырынан, ... сол ... ... ... кезеңінде корымдардың, қоныстардың маңайында өлгендерге мінәжат
ететін арнаулы орындар пайда болды. Бұлардың ... 1,5—3 м ... ... ... ... ... ... мінәжат орнына келетін
жолға тас төселген. Мінәжат орнында заттардың шірінділері (сүт тағамы болса
керек), әр түрлі ... ... ... халық саны біршама өскен болатын. Оған бұл дәуірге
жататын кешендерде жерлеу орындарының өте көп болуы дәлел, кейде бір ... ... ... ... ... кездеседі. Ру адамдарының ішінде мүлік
теңсіздігінің пайда бола бастағанын осы Атасу кезеңі ескерткіштерінен
байқаймыз. Бір жерлеу орнынан өте жұпыны ғана ... ... ... ... ... қола әшекейлер көп кездеседі, бір қабірге
кейде 6—8 қыш ыдыс қойылады.
Осы кезде рудың ішінен ең жақын аталас ... ... ... бөліне бастайды. Айшуақ кешенінің қоршауы соның дәлелі. Мұнда 6
адамды бір-ақ ... ... ... ... ... ... 4 ... әр кез
сол коршауға жапсарлас етіп салған қоршауларда жерлеген. Бұл дәстүр кейінгі
қазақтарға дейін жеткен. Жақын туыс адамдарды бір ... қою, не ... ... ... ... ... дүние салған аталарының,
туыстарының зиратына жапсарлата салу қазақта қазірге дейін кездеседі. Нұра
кезеңінің қыш ыдыстарының иығы дөңгеленіп келсе, Атасу кезеңі ыдыстарының
мойнынан бүйіріне ... тұсы ... ... ... Нұра кезеңі
ыдыстарындағы өрнек мойнынан бүйіріне дейін біртұтас болып келсе, Атасу
ыдыстарында өрнек мойнында, ортан белінде, ... түп ... да ... ... ... мәдениетіне өтпелі кезең
ескерткіштері. Беғазы-Дәндібай мәдениеті
Бұл кезеңде Андронов дәуірінің кейбір белгілері сақталғанымен, жаңа
сипаттағы, әжептәуір биік (1—1,5 м) оба-қоршаулар, ... ... ... ... көмкерген ірі-ірі жерлеу орындары пайда бола бастады.
Өтпелі дәуірге тұрқы қысқа, бүйірі шар тәріздес томпайған, түбі ... ... тән. ... ыдыстың бүйірінің көпшілік аумағында — ішінде көлбеу
сызықтары бар (штрихталған) ленталар осы өтпелі кезеңде пайда ... ... ... ең жиі ... ... ... Өтпелі кезең
ескерткіштері өте аз зерттелген. Өтпелі кезеңде түрлі түсті тастардан
жасалатын ұсақ моншақтар пайда болды. Беласар кешенінде адаммен бірге
қойылған 4 ... ... да ... заттар сол күйінде қабірде жатыр. Бірақ
адамның сүйегі жоқ. Бұл — алыста жау ... қаза ... ... ... ... символикалық жерлеу орны. Мұндай ғұрып ерте темір дәуірі
халықтарында да болған. Бұл ... ... ... да жеткен. Ертеде
майдан шебінде каза тауып, сүйегі жау қолында кетіп, не табылмаған
жағдайда, сол адамның тіпті бір бармағы табылса да, не ... бір ... да, ... ... ... ғұрып болған. Орта қоладан соңғы
қолаға өтпелі кезеңге ірі ... ірі ... ... мен ... ... ... пайда болуы тән. Бұлар патриархалдық-
отбасылық қауымның ортақ ... орны ... Бұл ... сол ... шыққан көсем, қолбасшы, ру басылардың зираты.
Орталық Қазақстанның қола дәуірінің ең соңғы кезеңі — ... деп ... Оның ... ... ... ... қоса
есептегенде, б.з.д. XII—VIII ғасырлар. Беғазы-Дәндібай мәдениеті
ескерткіштерінің ең басты ерекшелігі болып өте жоғары дәрежеде дамыған тас
архитектурасы. Бұл мәдениетке ... ... ... ... өте ... тас ... тас қалау өнерінің жетілгендігімен
ерекшеленеді. Олардың қабырғалары екі қатар болып, тастар бір-бірімен
иленген балшық арқылы байланыстырылып, ішкі және ... ... ... бетін қаратып қалаған. XVIII—XIX ғасырдағы қазақтың тастан салған
кыстау үйлерінің де қабырғасы осылай өрілген. Беғазы-Дәндібай мәдениетіне
жататын жерлеу орындарының көпшілігі — қорған-қоршаулар. ... ... ... кейде төртбұрышты болып келеді. Қорғандардың биіктігі 70—80
см- ден 1,5—2 м-ге дейін болады. Қорған тастан, қиыршық тас және ... ... ... ... көмкеріледі. Беғазы-Дәндібай кезеңінде
үлкен патриархалды отбасыларға арналған, көп адам жерленген зираттардың
орнына бір-ақ адам ... ... ... ... ... Бұл ... ру, ... көсемдерінің, беделді бай адамдардың зираты. Осы
мәдениетке жататын қыш құмыралардың сипаттамасы мынадай: ернеуі тік, ... ... ... томпайып келген, түбі тегіс. Сол кезеңде көшпелі
тұрмыска ыңғайлы ыдыстар ... ... ... ... ... түрлі. Тарақ жүзді ою-өрнекпен салынған үшбұрышты, балдақ пішінді
батырып салынған өрнектермен қатар тырнақпен, ұштаған таяқшамен салынған
өрнектер де көп кездеседі. ... ... таға ... өрнек, моншақ
өрнек, түйін өрнек кездеседі. Беғазы-Дәндібай төлтума мәдениеті жергілікті
негізде қалыптасты. Шаруашылық кәсіптің жаңа түріне көшу тұсында ірі-ірі
мәдени кауымдар пайда ... ... ... Орталық Қазақстанның
дүние жүзіндегі ежелгі мәдениет орталықтарының бірі болғандығын айқындап
берді.
Шығыс Қазақстанның қола дәуірі
Шығыс Қазақстанның қола дәуірі ... төрт ... ... ... кезеңі (б.з.д. XVIII—XVI ғғ.).
2. Қанай кезеңі (б.з.д. XV—-XIII ғғ.).
3. Кіші-Красноярка кезеңі (б.з.д. XIII—IX ғғ.)
4. Трушниково ... ... ... ... ... жанындағы қоныс Ертіс өзенінің жағасында. Екі үйдің
орны қазылып, зерттелді. Үй жердің ... ... ... екі ... ... етіп ... ағаш қабырғасын тұрғызған. Содан соң оның
үстіне қамыс, аң терілерін жапқан. Үйдің ортасында тас ошақ ... Ал ... ... тағы бір ... ... үлкен, ұзындығы 11 метр де, ені —
8 метр. Алдыңғы үйдегідей көлбеу бағаналардың ізі жоқ, үй жер ... ... ... Тамақ істейтін, үйді жылытатын ошақ үйдің
солтүстік бөлігінде орналаскан.Үйдің сыртында аулада тағы бір ошақ ... ашық ... ... оның ... жай ... сиякты калқа болған болуы
керек. Адамдар бұл ошақты жазда ... екі ... ... күлтөкпелерінен мынадай заттар табылған: сүйек
немесе мүйіз заттар — пышақ, біз, тері жұмсартқыш калақша, жылқының
тобығынан жасалған адамға ұқсас бейне, асықтар, т. б. ... ... ... ... біз кәріжіліктің қасындағы сүйектен, тері
жұмсартқыш ұсқы өгіздің жақ сүйегінен жасалған. Жылкының тобығынан жасалған
бейне ... ... ... ... ... заттар: тас келсап, кетпен,
дәнүккіш қалып, кен үгітетін балға, жұмыртка пішімді зат, ... ... ... тас, тас ... т. б. ... ... ... заттар, әр
түрлі ыдыстардың сынықтары. Металл заттардан тек бір қола ... ... ... ... ... Кіші ... ... жерлеу орындарынан табылған, қоладан жасалған, тарихи-
мәдени құнды заттар: қанжар, білезік, шот, кайла, жебелер, шокпардың бес
емшекті басы (тас), ... ұшы, ... ... ... Қола ... ... ... арасында алыс-беріс күшті дамиды. Шығыс
Қазақстандықтар бұл кезде, әсіресе бір жағынан Жетісуды, екінші жағынан
Солтүстік Қазақстанды мекендеген тайпалармен ... ... Бұл ... қола, алтын, геометриялық өрнекпен өрнектелген қыш ыдыстар, мал
түліктерімен ауыс-түйісінен, айырбасынан көрінеді.
Қола ... ... ... жерінде тау-кен өнеркәсібі және
металлургия жақсы дамыды.
Қола дәуіріндегі Солтүстік және ... ... ... қола ... ... мол ... Солтүстік пен
Батыс Қазақстан жерінде қола дәуірінің 150-ден аса қонысы, 200-ге тарта
қорымы зерттелді.
Ерте қола кезеңі ескерткіштеріне Вишневка-І, Қарлыға-І қорымдары,
Бескөл-І, ... ... ... ... қола кезеңінде мәйітті қабірге өртеп қойған. Үйлерін жер бетіне
салған, аумағы көбіне 100 шаршы метрден астам, қабырғасы беренеден қиылып
салынған, ... екі ... ... ... ... тас, ... ... ЬІдыстары құты сиякты, түбі жайпақ. Орта қола кезеңіне
жататын Садчиков, Новоникольское, Тастыбұлақ ... ... ... ... ... ... Бұл кезде жер бетінде
салынған ағаш үйлермен қатар жер астына 1 метрге жуық қазылып салынған
жартылай жертөле үйлер де пайда болады. ... ... ... болады,
бірден сегізге дейін ошақ болады. Ағаш жоқ жерлерде, әсіресе Батыс
Қазақстан өңірінде үйлер, негізінен, ... ... ... үйлердің
жанында қабырғасын сексеуілмен немесе шарбақпен шегендеген құдықтар да
болды.
Өлген ... сол ... оң ... ... бүгіп жерлеген. Бір
дәулетті әйелдің кабірінен мынадай әшекейлер ... қола ... ... күміс сырғалар, білезік, қола жүзік, шолпы.
Қола дәуіріндегі Оңтүстік ... мен ... ... ... мен ... қола дәуірі ескерткіштері аздау
зерттелген. Оңтүстік Қазақстанда өткен ғасырдың 60-жылдары Таутары,
Бесарық, Алақөл ойпатында Қарақұдық қорымы зерттелген еді. ... ... ... ... ... ... Түгіскен қорымдарын 60-
жылдары Хорезм экспедициясы зерттеген. 80-жылдары қола дәуірін зерттеу
жұмысы Алматы, бұрынғы Талдықорған, Жамбыл облыстарында жоспарлы түрде
жүргізілді. Бұл ... ерте қола ... ... әлі ... ... қола ескерткіштеріне Жетісуда Талапты, Құйған, Қарақұдық, Айдаһар,
т.б. қорымдары ... ... ...... ... ... ... жерінде осы кезеңге Биліккөл, Киікті, Таутары қорымдарын
жатқызуға ... қола ... ... ... ... Жыланды, т. б.
жатады. Олардың пайда болған уақыты шамамен ... XII—IX ... ... қола ... сол замандағы металлургиялық.
орталықтың бірі Орталық Қазақстанның Андронов ... ... ... ... қола ... ... сол заманғы қола металлургиясының
ірі орталығының бірі Алтай- Тарбағатай қола ... ... ... ... ... ... Жетісуға Орталық Қазақстандық Андронов мәдениеті
тайпаларының қоныстануына байланысты жаңа мәдени үрдістер ... ... ... қола ... ... кезеңінде жер үстіне
қырынан қазылып орнатылған тақта тастардан, кейде жер бетінен қазылмай
қойыла салыңған жұмыр тастардан ... ... тән. ... ... шаршы, сопақша, дөңгелек келеді.
Өлікті жерден қазылған, бетін үлкен тастармен жапқан қабрге жерлеген,
өлікті өртеп барып қою ғұрпы басым болған. Өлген адаммен ... ... ... Олар ... ... жүзді өрнекпен өрнектелген. Кейбір
құмыралардың түбіне бидайдан, тарыдан жасалған тағамдардың қалдығы
табылған.
Жетісудағы қола дәуірі қорымдарының ... ... ... ... ... ... жер беті ... тақта тастардан шеңберлей немесе
тіктөртбүрыштанып соғылады. Қабірдің екі түрі кездеседі: ірі қақпақ
тастардан жасалған тас сандық және қабырғасы тақта тастардан қаланған ... ... ... ... ... қола айна, қола моншақтар,
білезіктер, қыш ыдыстар табылған.
Аралдың шығыс жағында орналаскан Түгіскен кесенелері қола ... ... ... ... ... Олар ... ... түсті шикі
кірпіштен салынған. Екі қабат құрылыстан тұрады. Сыртқы қабырғасы
төртбұрышты, оның ... ... ... бар. ... төбесі кірпіш
бағандарға тірелген. Кесененің ортасында және дәлізде жерлеу мүліктері:
қыш, әр түрлі құралдар, қола және алтын әшекейлер, т. б. заттар ... ... ... ... ... ... Түгіскен кесенелері Орталық
Қазақстандағы Беғазы-Дәндібай ескерткіштеріне өзінің жоспары, сәулеті,
төбесінің жабылуы, тіреулері, ішіне қойылған заттары жағынан ... ... ... — Беғазы-Дәндібай кесенелері ірі гранит тастан
салынса, Сыр ... ... ... ... тастардың болмауына
байланысты Түгіскен кесенелері шикі кірпіштен қаланған. Сыр бойы
ескерткіштері мен Сарыарка ... ... ... ... соңына қарай осы өңірлерді жайлаған тайпалар ендік бойымен жазда
оңтүстіктен солтүстікке, ал қыста солтүстіктен оңтүстікке көшіп өмір
сүргендігін көрсетеді.

Пән: Қазақстан тарихы
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 7 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Тас және қола дәуіріндегі Қазақстан8 бет
Қазақстанды қола дәуiрiнде мекендеген тайпалар12 бет
Қола дәуіріндегі Қазақстан6 бет
Қола дәуіріндегі металлургия9 бет
Қола дәуіріндегі қазақстан тайпалары22 бет
Қола дәуіріндегі Қазақстаны мекендеген Андронов мәденеті4 бет
«Қазақстан тарихынан» мемлекеттік емтихан сұрақтары3 бет
Адамзаттың ежелгі тарихының негізгі кезеңдеріне жалпы сипаттама4 бет
Алматы қаласының аумағындағы археологиялық ескерткіштер4 бет
Алтай3 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь