Қазақ журналистикасындағы зерттеудің пайда болуы және қалыптасуы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
Журналистік зерттеудің шығу тарихы.
II. НЕГІЗГІ БӨЛІМ
1 тарау
1.1. Инвестергейтер . зерттеуші журналист.
2. Шетел тәжірибесіндегі журналистік зерттеу

ІІ.тарау
2.1. Қазақ журналистикасындағы зерттеудің пайда болуы және қалыптасуы
2.2. Бүгінгі демократия кезеңіндегі журналистік зерттеудің ерекшеліктері

III. ҚОРЫТЫНДЫ
        
        МАЗМҰНЫ
I
КІРІСПЕ.....................................................................
....................................3-9 ... ... шығу ... ... б
1 ... ... - ... ... ... ... ... б
ІІ-тарау
2.1. Қазақ журналистикасындағы зерттеудің ... ... ... ... ... демократия ... ... ... ... 49-58 б
КІРІСПЕ
Отандық журналистиканың мазмұнын қарастырғанда негізінен жанрлық
тұрғыдан үш топқа бөліп қарастырамыз: ақпараттық, сараптамалық және ... Ал ... ... ... ... ... ... айталық
АҚШ-та нақты журналистика және зерттеу журналистикасы.
Журналистика әлемі – алып ... ... ... ... ... ... буырқана бұлқынып, шарпысып жатқан сезімтал әлем. Ол күн
сайын сені өзінің түпсіз тұңғиық ... ... ... береді. Ал, сол
әлемнің шыңырауына түсіп кетпеу үшін де даралық пен ... ... ... ... керек. Ізденімпаз жанға нәтиже – мол, ... ... өз ... деген сүйіспеншіліктің арқасында келеді. Ізденіс пен азапты
арпалысты өз өмірінің ... етіп ... ... ... ... ... саласы жоқ. Бәрінде де іс - әрекеттерді өз ... ... өз ... баға беріп, ой тұжырым жасайды. Парасат
әлеміндегі кейіпкерлердің көңіл – ... ене ... ... ... ... сезім шуағына бөленеді. Осының бәрі де «шеберлік» дейтін
мәнді ... ... ... Шеберлік жоқ жерде ойлы да көркем ... ... ... белгілі. Десек те, бізде күні бүгінге дейін
тележурналистикадағы ... ... ... ... ... ... Қазақ тележурналистері бұл саланың
жетістіктерін толық ... ... кете ... ... ...... ... шындық. Автор оны өз
биігінде жан – ... ... ... ... ... қызғылықты
жеткізілу жолдарын іздестіреді. Ол ... ... және ... ... көре ... ... ... жазу кезінде тақырыпты
кездейсоқ таңдамауы ... ... бір ... ... әрі жан – ... ... ... жету жолында көмекке келіп, көрермен көңіл ... ... ... ... Р. Жәнібеков, С. Татенко, Г.
Ергалиева, Ө. ... Е. ... Д. ... Ж. Кененбаев және
өзгелері көрермендер ықыласына бөленіп, өз ... ... ... әрі жан – ... ... ... кезеңінің ауыр жүгін арқалай білді.
Себебі қиялға қанат байлаған тегеурінді толқын ой әлемдерінде сезімді ... ... ... ...... ... ... Автордың құбылысқа
қатысындағы сансыз ойлары, өзінің ... ... ... ... ... ... Автордың өзі көрген, куә ... ... ... тақырып – идеяға шығатын ... ... ... ... жүздеген хабарлардың бастау бұлағында да
тамаша ... ... ... ғана ... ... ... баспасөз
құралдарында Арал теңізінің мәселесі өткір қойылып, әлемдік деңгейге дейін
көтерілді. Осы ... 1990 ... ... ... ... бір топ
қызметкерлері \А. Ғалиева, С. ... А. ... \ ... араша»
телемарафонын өткізу жайлы идеяның пісіп жетілгендігін айтып, сол кездегі
Орталық ... пен ... ... және ... ... теледидарлары басшыларының келісімін ала отырып, көлемі 12
сағаттық ... ... ... ... ... Қазақстан,
Өзбекстан, Түрікменстан территорияларындағы Арал апатының зардаптары жан ... ... ... Одақтық деңгейге дейін кең көлемде көтерілді.
Нәтижесінде, 1991 ... ... ... идея ... асып, Арал қорына 40
миллион сом ақша жиналды. Содан бастау алған осы идеяның жалғасы жыл ... ... ... ... ... ұласты.
Автордың ақыл – ойында қорытылып, толымды ойлармен қамтылмаған,
белгілі бір мақсат-мүдде негізінде ойластырылмаған болса, «шулы» факті ... – ойға ... ... әсер ете ... Көпшілігінде хабарлардағы
сенсацияның өзі де бұлыңғырлыққа әкеліп соқтырды. Солай ... ол ... ... жеткізбейді, оның оқиғаға, фактіге деген ара –
қатынасын туындатпайды. Қорытындысында қоғамдық ... ... ... бола ... да ... ... жайлар журналистикадағы сенсация
болып шығады. Мәселе сол көрермендер пікірінің қоғамға әсер – ... ... ... ...... іріктелген, автор ойларына және
құбылысты зерттеуге қатысты болса, онда ... ... ... ... әсер ... Ал, шығарманың концепсиясы тақырыптан сәл
ғана кештеу өмірге келеді. Тақырыпты айғақсыз да ... ... ... ... ойында дәлелденген, ойластырылған ... ... ... ... ... жарты қадам, ал концепцияға дейін толық
қадам. Ең бастысы, ... ... ... ... ... ... ... үйрене, біле жүріп, солардан ой тоқиды,
идеяға шығатын материал жинайды. Идея да ғайыптан ... ... зат ... да ақыл – ... тоғысы мен сезімталдық қабілет керек. Идея ... ... ойы. ... ... ... ... ... деген
өзіндік көзқарасын білдіреді. Материалды зерттеу барысында да идея ... ... ... идея түгелімен авторға, оның ойларына,
алымдылығына, сезімталдығы мен өзге де ... ... ... ... ... Бір ... ... хабарлар арналса да, олардың
әрбірінің идеясы бір – бірінен бөлек болуы әбден мүмкін.
Аристотель коммуникация процесі үш құрамнан: қайнар көз ... ... және ... ... ... Егер ... бойында осылардың біреуі болмаса, коммуникация да болмайды. Демек,
журналист – ... көз, ...... ... – адресат.
Шындығында, осы үшеуінің тоғыса келіп, ... ... ой ... арқылы өрнек салып, сөзбен сомдалып, жан әлеміңді бұзып өтіп, ақыл –
ойға кірігуі.
″Журналистік зерттеу″ ұғымы ... сөз қоры ... ... ... ... те бұл ... бұрыннан қолданылып келген. Бүкіл әлемге
танымал жазушылар – Эмиль Золя, Марк Твен және ... – осы ... ... ... ... 70 ... болған үлкен оқиға
″Уотергейт″ ісі, Ричард Никсонның ... ... өз ... әкеп ... ... ... қос ... жұмыстарына
сілтеме жасалды. Журналистік зерттеуді көпшілік оны ... үшін ... ... деп ... ... ... Бүгінде бұл жанрдың
репортаж, очерк, шолу сияқты өз орны бар. ... ... ... түсінбеушілік тудыратын ерекшеліктері де бар. Бұқаралық ақпарат
құралдарында қазір «зерттеу» деп ... ... ... құпия
құжаттарды қолға түсіру, ашық пікірталас ... ... ... ... журналистік зерттеу дегеніміз не?
1. Жалпы журналистік әрекеттерді кең ... ... ... ... ... зерттеу күнделікті жұмыс аяқталатын тұстан
басталады.
3. Ол шенеуніктің құпиясын тікелей ашуға бағытталады.
4. Ол ұзақ ... бір ... ... көп ... пен ... қажет етеді.
5. Тақырып анықталған фактілер негізінде ашылады.
6. Әңгіме бір ... ... ... Жинақталған және келісілген мақала төлқұжат нұсқасымен
жарияланады.
Жобалас ереже:
″Журналистік зерттеу″- бұл өз ... мен ... ... ... ... Әрине ол жекелеген тұлға мен ұйымдар құпия
сақтағысы келген ... ... ... Негізгі үш элементтері:
журналист, басқа біреу әлі ... ... ... ... ... ... жасырғысы келген деректерді тауып алып оқырман мен
көрерменге тың мәлімет ... ... Бұл ... ... редакторы Роберт Гриннің ... не үшін ... ... қызмет ету, шындық пен әділеттілік
үшін ... үшін ... ... үшін ... ... ... беделін
көтеру, қызмет орнында жоғарылау, сондай – ақ қаржылық пайда түсіру.
Мысалы, зерттеу нәтижесі бойынша ... ... БАҚ үшін – бұл ... ... ... бұл ... ... бағалаудағы әділ
қорғаушының беделі. Қандай журналист зерттеумен айналыса алады? ... Тек ... ... ... бар ... ... ... қажетті
құжаттарды іздеуде бүкіл уақытын сарп етуге дайын болуы керек. Басқаның
барлығы тәжірибемен келеді.
Жұмыс жоспарын ... құру ... ... ... басталысымен
зерттеу мен жоспар істері қатар жүруі керек.
Зерттеуді жоспарлаудың бағыттары:
*Атауын, тақырыбын, басты ойын, негізгі проблеманы таңдау.
*Таңдап алынған проблема оқырманды не үшін ... ... ... ... қоғам мүшелерінің көзқарасы қанадй екенін
жобалап қойғаныңыз да дұрыс.
* Өзіңіздің іс - әрекетіңіздің ... ... ... ... жалғыз әлде көп сериялы бола ма, ... ... ... ... де ... ... ... мен тапсырмаларды белгілеңіз. Зерттеңіз. Репортаж
жасаңыз.
*Материалды жариялауға ... ... ... тағы бір ... ... ... ... мақалаңыз күшті пікірталас туындатса, басшылықпен жағдайды
талқылаңыз.
Міне мұның барлығы ... ... ... ... ... ... да бүгінгі бітіру жұмысымда елімізде, өз
тәжірибемізде ... бар, ... ... ... ағымына орай жаңа ... еніп ... ... ... ... ... ... тырыстым.
Шетелдік, ресейлік оқулықтармен, отандық ... ... ... ... ... зерттеу» атты зерттеу жұмысының
құрылымы: кіріспеден басқа екі бөлімнен және төрт ... ... ... 1.1. ...... ... ... осы
терминнің қайдан шыққанын, сондай-ақ осы мамандық ... ... ... ... ... ... журналистік зерттеу. Бұл тарауда осы
жанрдың ... ... ... ... ... ... ... тәжірибесіндегі жаңалықтар мен қалыптасқан әдіс-
тәсілдерді ... ... ... үңілуді мақсат еттім.
ІІ-бөлім. 2.1. Қазақ журналистикасындағы зерттеудің пайда болуы және
қалыптасуы.
2.2. ... ... ... ... ... өз ... ... көрсетемін. Мысалы журналистік
зерттеудің қиындықтары мен ... ... ... ... ... ... ... жанры демократиялық елдерде
жақсы дамыған. Бұл бағытта ойын ашық айта алатын, ... ... ... ... ... ... ... оқиғаға батылы барып, өз
ойын білдіре алатын журналистер ғана шын мәніндегі ерлік істерімен көріне
алады. Алайда Қазақстан ... бұл ... ... ... ... қалып жатқаны жасырын емес. Сондықтан қоғамдық телеарна құру
мәселесі, БАҚ туралы заңның ... ... ... ... бұл ... өзім үшін және журналистиканы еншілеген басқа да ... ... ой ... ... ... етемін.
НЕГІЗГІ БӨЛІМ.
Инвестергейтер – журналист зерттеуші
Журналистік зерттеу –әлі бұл ... ... жоқ ... үшін ең
қиын жұмыс, ең қауіпті сала. Тіпті криминалистикада қалам тербеп ... ... ... өзі ... ... жүргізсе, оған талай тосқауыл
кездеседі. Ал егер бұл іске арнайы бір топ құрып араласса, ... ... ... ... ғана ақпартты жинау, оны кең көлемде реттеп, сауатты
түрде тексеруге болады.
Ресейде алғаш рет мұндай ...... ... ... ... – 1986 жылы ашылды. Оны атақты публицист, ... ... ... және ... ... толы ... Петербург») атты ... ... ... ... ... Бұл ... біреудің көңілі толып
жатса, енді біреулері оның ... ... ... ... бұл агенттіктің қызметіндегі журналистік зерттеу әдістеріне
сенімсіздікпен қарады. Енді біреулер мұндай агенттікті бұқаралық ... ... ... ... ... алғанда журналистік зерттеу
тәжірибесі туралы «Батыс ... ... ... ... ... ... оның жетекшісі Андрей
Константинов былай дейді: «Ең ... ... ... ... ... бұл ... қылмыс, криминал,
коррупция немесе осыған жақын тақырыптар. Ал ... ... бұл ... қарағанда, кәдімгі күнделікті өмірдегі жәй заттармен
байланысты. Десекте ... ... ... сол ... ... Әзірге бізде үлкен проблемалар ... ... ... ... ... ... жоқ. ... елде журналист
салмақты, үлкен ... ... ... ... де ... табу ... Бізде аты белгілі тұлғаға ақы төлеу әлі дағдыға айналмаған. Осыдан
да орыс журналистикасының жалпы ... ... өте ... зерттеу әдісінің тууы барлық ... бір ... ... Ақпарат көздері де болды. Мәселен Бурцев есімін алайық. Ол Азеф ісін
ашқаны үшін танымал болған. Бір ... ... ... ол ... та ... еткен. Ғасыр басындағы оның төңкерісшілер мен ... ... ... және ... ... оның мақалалары
журналистік зерттеудің бастауы. Тіптен Пушкиннің шығармашылығынан да осы
жанрдың ... ... ... Оның ... ... алар болсақ - бұл нағыз журналистік, тарихи, публицистік
зерттеу. Кез-келген сауалды жан - ... ... ... бұл бір ... ... ... ... нұсқада бұл өте ... ... ... ... ... гөрі ... қызметіне жуықтайды.
Бізде керісінше және журналистік зерттеу жасайтын мамандар өте аз. ... ... ... ... ... Бұл тақырыпты
түсінбеушілерде кездеседі. Егер бір адам бір жазылып ... ... ... сіз оны ... ... ... мақала етіп жазғаныңыз бұл
әлі журналистік ... ... Бұл ... ... ... ... болып
табылады. Зерттеу журналистің өзінің, болмаса оның БАҚ-ның бір тақырыпқа
қызығуы бойынша ықыластары бірдей болуы ... ... ... де ... Бұл ... тәжірибе, өйткені бұл арада бұқаралық ақпарат құралдары
арасында бәсекелестік ... ... ... ... бұл ... ... ережемен іс әрекет жасау керек. Зерттеу жасауға келісім беруі
мүмкін, бірақ оның ... ... ... Міне бір адам ... мен
сіздердің жақсы зерттеу жасай алатындарыңызды білемін, бір тақырыпты ... ... ... ... ... ... ... қорқыныш
жоқ, егер жұмыс жүргізілетін болса, ол былай да былай жүреді. Дәл сондай
адам жекеменшік ... ... да, оның ... ... ... жүре ... Ең ... тапсырманы жалғандық жолымен атқаруға
апармау керек. Сонда ғана этикалық талаптар өз ... ... ... ... ... қарағанда ортамен жұмыс жасамайды, ол дайын
тұрған ... ... ... ... ... ... ... зерттеуде тағы бір жұмыс ... сол – ... ... беру ... Ақыл кеңес сұрап келген тұлғаға
мүмкіндігінше қолғабыс жасап, білгеніңді ... ... ... ... мұның
барлығы батыста, Ресейде ақылы қызмет ретінде жұртшылыққа ұсынылады.
Қазіргі зерттеудің жетекші әдісі – ... ... ... ... ... ... ... Журналистік зерттеу жүргізушінің бақылау ... ... ... ... мүмкіндігін, интервью жасаудың қиындық
туғызатын нұсқасын ұсынады.
Зерттеудің ... ... ... ″, ... ... ... ... тақырыпқа жақындайды), ″орташа
ортамен интервью″, ″белсенді қызығушылықты ... яки ... ... шығу; ″ Атаулы тұлға″ баспалдағы. Бұл енді кінәліге шығу, ... сәт - ... ... ... ... ... ... жүріп тексерулер арқылы анықтау және ... ... ісі ... ″Дерек көздері ″ маңызды және мәні аз,
қызықтыратын, қызықтырмайтын болып екіге бөлінеді.
Журналистік ... ... ... ... мақсаты бойынша: тапсырысты журналистика,
коммерциялық зерттеушілік журналистика, проблемалық журналистика болып ... ... ... ... ... бойынша: сегменттердің қандай топтардағы
аудиторияға бағытталған ... ... ... ... ... ... ... құралдың көмегімен мақсатына жетуі интервью
жасау, мұрағатпен жұмыс т.б. дер ... ... ... технологиясы
мен әдісі журналистік зерттеудің ... ... ... ... ... ең ... ... Материалдардың
тақырыбы жағынан өте ұнамды, ал мазмұны жағынан ... ... ... Бұл ...... ... ... бірдей түгел қойылатын
ортақ талап және негізгі талап. Бұл талаптардың іс ... ... ең ... ... ... таңдай білуіне ... ... ... өзі өмір ... ... ... өмірдің
өзі ұсынатын идея десек қателеспейміз. Саяси және ... мәні ... ... өте бір ... ... қозғайтын тақырыпты таңдай білу,
ол, ... ... ... мәні бар, ... ... отырған міндеттерге жауап
беретін, жұрттың назарын аударатын тақырыпты таңдай білу аса қажетті шарт.
Тақырып таңдалынып ... соң, ... ... ойлағандай
боп қалыптасуы, автордың өмір тәжірибесінің молдығына байланысты. Тақырыпты
дұрыс таңдай білу ... сөз – дәл нақ ... ... ... ... ... ... түсетін өмір фактісі туралы әңгімелеу, белгілі
бір мәселені я проблеманы көтере білу ... сөз. ... ... өз
мұқтажынан, өз талабынан туғанда ғана әрі ұғымды, әрі жарасымды болып
тұрады. Көтерілген ... өте ... ... өмір сұрағына дер кезінде
жауап беруге тиісті де, тақырып таңдаған журналист ... ... ... заман талабына жауап беріп отыруы аса қажет. Ол үшін автор-
журналист өмір құбылысы мен ... ылғи зер ... ... сол ... ... ... түсе ... елестері мен
құбылыстарын, оқиғаларын шебер байқампаз, сезімтал ... оның ... ... еңбектің сәтті болуында күмән жоқ. Қызықты, актуальды
тақырыпты қалай табу керек? Қандай зерттеумен айналысқан дұрыс? ... ... ... ... бірі – сыбайлас жемқорлық. Мұнда бір ұйымның,
мәселен, мемлекеттік ... ... ... ... ... аясындағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты ... ... ... пара алу, ... ... пара беру ... түрлі пішіндегі коррупция бола алады.
Мұның барлығы ұйымдасқан қылмыспен байланысты болуы ... ... ... ... журналистік зерттеудің негізгі көзі болып
саналмайды. Басқа әр қилы тақырыпта зерттеу жұмысы ... Тек ... ... таңдай білу қажет.
Тақырып таңдау. Мақалаға тақырыпты таңдауда барынша саралап, оң –теріс
көзқарастарды қарастырып, салмақтап алу ... ... ... ... ... маман, не экспертсіз бе?
*Сізде қандай ақпарат көздері, қорлар, байланыстар бар?
*Сізге зерттеу барысында көмектесе алатын ұйымдар бар ма?
*Дерек көздерін беру барысында ... ... ... ... ... ... ... барысында «сіздің әркетіңіз қоршаған ортаға қалай
әсер етеді?, таңдап алынған ... ... жазу ... пе?, ... ... ... әкеле ме?»- осы сауалдарға жауап іздеуді ұмытпау
қажет.
Қауіп-қатерде басты назарда болғаны дұрыс.
*Осы тақырып бойынша зерттеу ... сіз ... және ... ... ... ... күмәнданасыз?
*Сіз үшін және шығармаңызға қаржылық қатер қандай?
*Сіздің өміріңізге немесе ... ... ... бар ма?
*Бұл қауіптерді төмендету үшін қандай да бір қадамдар жасау керек?
*Сіздің мақалаңыздың ... ... ... ... ... ... ... «көлемін» анықтаңыз.
*сіз тек тақырып көздерін ашасыз.
*егер сол сәттер туар болса, егер сіз ... ... ... ... ... ... да ... көрсетіңіз.
*мүмкін сіз бір ғана оқиғаны ашып, көрсете алатын шығарсыз.
*сізге мүмкін ұлттық деңгейде емес, жергілікті ... ашу ... «ең ... ... ... ... дүрбелең туғызатын үлкен мақала болады.
-сіз жемқорлықтың пайда болуын терең зерттеп, оның ... ... ... ... мақсатыңызды зерттеуді төменнен бастап жоғары деңгейге жетуге
ұмытылуыңыз қажет. Есіңізде ... сіз өз ... ... ... ... үшін ... ... сақтаныңыз:!
Журналист ешқашан өз көзқарасындағы мақалаларды ашпауға тырысу керек.
Біреудің пара алғандығын тағы басқа жайлар ... ... ... нақты, салиқалы, құрылымдағы деректерді құрастыруы керек. Барлық
заң бұзушылықтар мен мәселелердің көздерін ... ... ... ... ... ... Жүздесетін адамыңызыдң мінез-құлқын
ескеріңіз. Әйгілі ресейлік заңгер А.Ф. Кони өзінің «Есте ... және ... атты ... ... ... ... ... бағыт-
бағдарын анықтауға болатындығын айтады. Мысалы мына бір ... ... ... ... ... өтіп бара ... әйелді басып кетіп,
жарақаттады, болмаса ол бірден өліп кетті ... ... ... ... ол ... ... назар аудармағаннан немесе қоңырау өте кеш
соғылды.» Бұл ... әр ... ... ... ... ... әңгімесі:
Сангвиник айтады: «Бұл бір қорқынышты оқиға ... жан ... сау ете ... ... қан, маған тіпті сынып жатқан сүйектің сықыры да
естілді. Бұл масқара оқиға көз ... әлі ... ... ... айтады: «Менің көз алдымда болған оқиға трамвай бақытсыз
әйелді басып кетті. Міне ... ... ... ол ... ... ... ... бара жатқан болар, отбасылық бақыт қанның
астарында бәрі ... ... ... ... ... ... көз
жасы, енді ешқашан оралмайтын бейне, қайғы, бұл ... ... ... ... ... болды. Қандай ауыр!»
Холерик айтады: «Бір ... ... ... ... ... өз
жұмысына салғырт қарайтынын мен баяғыда айтқан болатынмын. Өтіп бара жатқан
жолаушыға өз ... ... ... ... жасай алмайтын трамвай
жүргізушісіне бұдан кейін қалай ... ... ... ... ... ... жазалау керек. Қатаң тәртіппен соттау керек!»
Флегматик айтады: «Арбакеште кетіп бара жатқанмын, қараймын трамвай
тоқтап тұр, ... ... ... бірнәрсеге үңіліп жатыр. Орнымнан
тұрып қарасам, бір әйел рельсте жатыр. Басып ... ... ... Мен өз
орныма қайта отырдым да, арбакешке жүруін өтіндім.»
Мінез-құлыққа ... әр ... ... әңгімесінен әр түрлі іс-
әрекет жасайсыз. Холерик, меланхолик және ... ... ... ... ... ... ... жұмсақ қарап, шыдамдылықпен тыңдай
білу керек. Ал сангвиниктерге қатал қарап, талап қойған дұрыс.
1995 жылы Бостон ... ... ... ... Майкл
Берлин Фулбрайт бағдарламасы бойынша ... ... ... ... ... Бұл ... әсіресе жаңадан бастап келе ... ... ... ... Өйткені Майкл Берлин өмір бойы «Нью-
Йорк Пост» газетінде дәл осы журналистік зерттеумен ... еді. ... ... ... журналистік зерттеу дегеніміз – бұл
журналсит тарапынан туындайтын жай ғана ой ... бұл ... ... өте ... қоғамды қызықтыратын құнды дүние болу керек. /2/
1.2. Шетел тәжірибесіндегі журналистік зерттеу
Журналистің кез-келген зерттеумен айналыса ала ма? Әрине ... Ең ... ... ... ... ... Керек адамымен
тілдесе алатын, айналасының сеніміне кіре отырып, қажетті ақпарат ... ... ... – бұл ... ... өте ... маман.
Басқа зерттеушілік әрекеттер тәжірибе барысында оң шешімін таппақ. Өкінішке
қарай, бізде жаңа ... ... ... ... тәжірибесін молайтуда қажетті әдеби кітаптар жеткіліксіз. Әйтсе
де батыстық әріптестердің тәжірибесіне қанықпыз.
Енді батыстық инвестигейтерлердің ... ... ... ... құру ... Алдымен, жоспардың атын құрастыру керек. Ол
үшін, негізгі айтылатын ой мен ... ... алу ... ... ... ... төлемдері. Бұндай тақырыпты таңдамас бұрын, алдымен
мәселені жан-жақты зерттеп алу керек. ... ... ... және
қоршаған ортаға қандай пайда септігін алып келетінін ойлану керек.
Бұқаралық ... ... ... ... ... қатынас каналы \мәселен монолог\ болып есептелінеді. Бұл айрықша
радиотелевизиялық терминологияға жақындау. Ондағы құрал – ... және ... ... болып бөлінеді. Бір жағы көпшілік ақпаратты
өндірсе, екіншісі оны қабылдап жатады. ... де ... ... ... ... өз ... ... алысу түрінде жақындатуға
ұмтылуда. Көрермендердің хабарға қатысуға кең таралуы, олардың ... ... ... ... беру т.б. ... бағдарламаларындағы
пікір алысу көріністерінің характерлік көріністері. ... ... оның ... көркем хабарларда әңгімелесудің
нышандары бар.
Өнер дүниелерінде адресат немесе жасаушы деп бөлу – ... ... де ... ... ... ... және оның ... оған жаңалық пен актуальдық береді. Сонымен бірлікте теледидардың
эстетикалық айырмашылығы мен ... ... ... ... ... де
әсер етеді.
Теледидар – дыбыс пен көріністі астастыра отырып, коммуникацияның
мол мүмкіндігіне ие. Оқиға өтіп жатқан ... ... ... ... ... ... пен ... қарағанда көрермендердің «қатысушылар
әсерін» де ... ... ... ... ... ... қатынас түріне жақындастырады. Көрермен теледидары
бір ... ... ... ... және ... соларға қаратыла айтылатындығы сезінеді.
Жалпы коммуникация барлығына да жанама ... ... Ол ... мен оны ... арасында белгілі бір кеңістік немесе уақытша
аралық бар деген сөз. Кино мен баспасөзде ...... ... ... мен ... тікелей эфир кезінде ғана аралық кеңістік ... өз ... көз ... ... ... байланысқа шыға
отырып, екі жақты байланыс та ... ... ... ... диалогтық байланыс, ол өз кезегінде көрерменнің сенім
және оған қатысу мүмкіндігі туындайды.
Парасат – пайымымызға орай ... ... ... ... оны ... ... бен сезімімізден анық байқап,
аңғарады. Олар біздің ойларымыз арқылы өмірге қаншалықты ... ... ... Олар бақылауға журналист өзімізбен бірге ертеді, не
ертпейді! Сапарға бірге еріп шығады, не ... ... ... ... – күйдің көмегі шексіз. Жайлы атмосфера, түсінікшілік,
демократия , сезімталдық, тәрбиелілік, жолдастық қарым – ... аса ... жеке ... ... пен ... ... үлкен.
Осының нәтижесінде автор мен көрермендер арасында салқындық орнайды. Егер
біз ... ... ... ... ... ... қоғам,
халық алдындағы азаматтық борышымызды өтеуге деген ... ... ... ... жинақтауда журналистке
талғампаздық пен байқампаздық керек. Материал алуда біз ... ... ... ... ... ең ... өз бойындағы
талантты жинақтау. Ақылды кейіпкерді ойнау үшін ... ... шарт ... Ал, ... бұл ... ... Бізге ешкім
де мәтін жазып, сахна дайындамайды. Өзімізге бір мезгілде әрі режиссерлік,
әрі драматургтік, әрі орындаушылық ... қоса ... тура ... ... ... ... міндеттерімізді өзіміз
шешеміз. Ол ... ... ... шығару, кездескен мәліметтерді
жинау кезінде де аса қажетті. Кез ... ... ... ... ... тәсілі – тактикалық мәселе. Оны сол кезеңге сәйкес дәл ... ... ... ... сыни және жағымды түрі туындайды.
Себебі, жағымды очерктің өзіне де сынның элементтері ... ... ... ... ... ұнамауы да мүмкін. Өйткені, ... ... ... өз ... тұрғысынан келеді. Сондықтан да
қандай жағдайда да өзіңе бақылауды жоғалтпауың керек.
Журналистика - өте ... ... ... Онда кез келген
жағдайда да сабырлылық керек. Егер журналист шешімі солқылдақ әрі іс ... ... ... ... ... оған ... ... Іске селқостық қатынасы, жұмыс барысында үлкен кемшіліктерге
әкеліп соқтырды. ... ... ... оған ... – бет ... ... ... ойда болды. Оған шындықты айту қажет пе, әлде ... ... ... ... беру әлде ... ... пе, ... араласу керек пе, жоқ
па? – деген сияқты. Қашанда шешімділік пен жинақтылық, ... ... өз ... табылып, іскерлік үстем болуы тиіс.
Адамдағы өмірлік тәжірибе мен қиял қандай ... ... ... ... ... пен ... қамтамасыз ете отырып, бізге
жинақталған материалды іс - ... ... ... алу ... ... жағдайда қажет. Бұл кезде не істеуіміз қажет екенін ... ... ... асатын әрекет. Мысалы, кейіпкермен ... ... ... ойды ... мен ... ... Ондай жағдайда әңгіме
еркін өрбиді. Кейіпкер оның болашағы туралы ойламайды да. Ол ... ... ... айта ... бір ... ... ... өзіне қайшылықта
болған кейіпкерлерді, іс - әрекеттерді еске түсіреді. Сондай ... ... ... ... ... ... «кейіпкердің жақтастары»,
«қарсы жақтың позициясы», «конфликтінің өрбуі», «кейіпкер даралығы» ... ... ... , т.б. ... алу еш ... етпейді.
Демек, бұлардың бәрі де жүйе бойынша концепциядан туындаған әрі аса керекті
жайлар.
Қорыта келгенде, материалды жинақтаудың ... ... ... жеке ... ... және ... ... және әңгіме, оқу.
Сценарийді жазу барысында ... ... ... ой ... ... ... ... журналистер үшін сценарийге қажетті материалдарды табу
жолдарын білу де аса ... ...... ... ... материалдар тіркелген
карточкалар жинағы. Кітаптар мен ... де осы ... ... мен ... де осы ... ... ... аты және
авторы арқылы іздейді. Тапқан ... оның ... мен ... аудару керек.
Мерзімді баспасөз туралы көрсеткіш. Журналдағы ... ... ... ... анықтама не көрсеткішке сүйену қажеттілігі.
Тиімдісі – «Мерзімді баспасөз анықтамалығы».
Жалпы сипаттағы журнал. Күнделіктің ... ... үшін ... ... ... да ... Көптеген журналдар белгілі
бір салаға бағытталған.
Газеттерден аса қажетті, соңғы жаңалықтарды табуға болады.
Энциклопедия – ғылымның әр ... ... ... ... ... ... ... энциклопедиядағы мәліметтердің көмегі
мол.
1. Өмірбаян анықтамалығы. Жекелеген тұлғалар жайында мәлімет алу ... ... ... сілтеме жасау, үзінділер келтіру.
2. Статистикалық анықтамалық. Арнайы бөлімдерден: мемлекеттік басқару,
экономика, социология, дін, ... өнер және т.б. ... ... алуға
болады. Есте болатын нәрсе әрбір мақала ... ... ... алынған уақыты көрсетілген болуы тиіс.
3. Әдеби анықтамалық. Алфавит бойынша негізгі тақырыпқа үзінді, толғам,
мақал жайында ескі және ... ... ... беріледі. Егер
«міндет» сөзін кім айтқанын білгіңіз келсе, онда кітаптағы ... ... ... ... ... ... Егер сіз 1910 жылы ... кітап туралы толық
мәлімет алғыңыз келсе, онда сол ... ... ... ... ... ... ... әрбір кітапқа шолу және толық мәтінге
сілтеме жасалады.
5. Брошюра және бюллетеньдер. Көптеген ... ... ... және
бюллетень күйінде шығарылады. Мемлекеттік ұйымдар мен ... ... ... ... өз ... ... жалпы мәлімет береді.
Осылардың бәрімен жұмыс жасауды толық меңгерген жағдайда, ... ... ... ... ... ... ... жұмыстарын
пайдалануды игерсеңіз, сіз зерттеу жұмыстарына кіріге отырып, өзіңізді
қызықтырған ... ... ... ден ... ... бәрі ... жазу кезінде авторға көмекке келеді. ... ... ... – бет ... алдын – ала бәрін де ойластырып, ... ... ... кез ... ... әзір ... ... дамыған жанрының бірі – бұл журналистік
зерттеу деп айтуға болады. Бір ғана Ақ ... ... ... ... журналист қызмет жасайды екен. Олар Жасырын ... ... өту ... ... ... мен мекен-жайларына байланысты)
АҚШ президенті жанындағы баспасөз офисіне ресми тіркелген. Тізімдегі ... ... ... ... ... басты-басты деген газет-
журнал трестері мен ... ірі ... ... бар. ... ... ... күні Ақ үйдің батыс жақ қанатындағы баспасөз
орталығына ... ... ... ... ... қағазы берілген.
Журналистердің ішінде ерлермен қатар, әр түрлі жастағы әйелдер де ... UPІ ... ... ... ... ... Хелен Томастың Ақ
үйге тіркелгеніне тура 57 жыл болған. Көптеген ... үшін Ақ ... мен оның ... ... ... ... емес. Президент
Бушты күнделікті маңызы бар брифингтерде ... ... ... ... кей жағдайларда ғана шектеулі баспасөз мәслихаттарына БАҚ
өкілдері қатыстырылмайды. Ал маңызды деген телеарналар мен ... ... Ақ ... ... ... ... тиісті және олар үшін
арнайы орын қарастырылған. Оның үстіне, биылғы қыркүйектен бастап ... ... енді ... ... мемлекеттің имиджін насихаттау
үшін көбірек қызмет етуге тапсырма берген-ді. Бұл журналист қауымы үшін,
әсіресе, шетелдік ақпарат ... ... ... орнатып, жарнама,
ақпарат алмасу мәселелеріне ерекше ден қоюды ... Егер ... шет ... ... ... ... тысқары жерлерге
демалысы белгіленсе, оның айналасында міндетті түрде Ақ үй ... ... тобы ... Бұл бір ... БАҚ ... ... болған жағдайларға да байланысты. Ақ үй – журналистерінің ең ... ... ... ... ... ... ... (Техас
штаты) ранчоға келуі. Мысалы, сол жердің Элементарлы мектебінде (Crawford
Elementary school) ... бір ғана ... ... 60-қа жуық ... ... Ақ үй ... ... жан-жақты әспеттеу
мақсатында журналистерге жасалатын жағдай да ... ... ... ... өтіп ... ... ... залына бақандай екі
желдеткіш орнатылған екен. Сондай-ақ тіркеудегі ... үшін ... ... ... мен ... ... ... толықтай
тамашалап, тіпті олардың ауладағы серуендерін де ... ... ... аяғы ... ... ... ... да еркін жауап ала алады.
БАҚ өкілдеріне президентпен ... ... ... көріп,
мәтінімен танысуға рұқсат. Ал Германияда тіптен басқаша. Журналистер үшін
концлердің жанында жүре қою екіталай іс. Бұл ... ... ... ... де ... ... Концлердің қысқа мерзімді демалыстары
жариясыз, жасырын түрдегі жеке ісі ретінде саналуға тиісті. Кейде ... ... ... ... саяхат орындарынан мемлекет басшысының суреттері
түсіріліп ... ... ... ... беріліп жатады. Ал
концлердің шетелдік сапарларын ... ... ... ... ... ғана ... жазылып, қызмет етеді. Яғни Баспасөз
жөніндегі федералды ведмоство елдегі маңызды телеарналар мен газет-журнал
өкілдерін ... ала ... ... ... бұл құрам әр уақыт сайын өзгеріп
тұрады. Кімді жіберу керек екендігін редакция басшылығы өздері шешеді. /3/
“Майкл ...... ... ... ... ... болған Билл
Гейтс секілді телевизия саласында жолы ... ... ... – белгілі магнат Руперту Мердокудің оған берген бағасы.
1981 жылы Bloomberg Fіnancіal Markets компаниясы өз жұмысын Интернет
арқылы облыстық, халықаралық ... және ... ... ... ... оны
АҚШ, Канада, Латын Америкасы, ... ... ... және Таяу ... ... ... жылы “Bloomberg Televіzіon” деген атпен аталып, жұмыс орны Мерленд
штатында құрылды. Арада бір жыл өтіп (1995 жыл) ... ... ... Италия, Испания, Германия, т.б) мемлекеттерінде трансляциялана
бастады. Асылы, телеарнаның қалыбы (форматы) интернеттік ... ... Бұл – ... ... ... ... ... болса керек.
Мұнда алтын уақытты жоғалтпау мақсатында әр ... ... ... ... әлем ... футбол, хоккей, теннис, т.б ... ... ... жоғары оң бұрыш жолағында жүріп отырады. Оң жақ
орталығында барлық республиканың ... үш ... ауа райы ... Арнайы
бағанда гороскоп, анекдот және ақпараттар көрсетіледі.
Біз сөз етіп отырған ... ... тағы бір ...
репортаж, комментарий, сұхбат, талдамалы бағдарламалардың ... ... ... ... Таңертеңгілік “Eye on the Markets”
(Американың ... ... ... Fіnanse” (түнгі бағдарлама:
ақша табудың құпиясы мен оны ... ... ... “Money ... ... ... т.б ... аудиториясының кеңдігін
ерекше атаған жөн. Тағы бір тілге тиек етерлігі бұл телеарна өзге ... ... (BBC World, CNN ... Euronews, т.б) секілді
ағылшын тілінде хабар таратады. Жалпы, Bloomberg жеті тілде “сөйлейді ”.
Сонымен ... оның ... Astra ... ... және ... ... ... трансляция жасалынады. Бұрынғы
он бес одақтық республика көрермендері Bloomberg-тің жеке сандық ... Bіrd ... ... таба алады. Ол – француз, итальян, испан, ... ... ... ... ... НТВ Плюс - Bloomberg TV-мен толығып, көрерменнің барлық
талғамы мен таңдауын қамтып, халықаралық стандартқа сай ... ... ... ... ... топ ... ... қанағаттандырып,
өзге арналардан озық технологиясымен, ақпарат тарату оперативтілігімен
суырылып алға ... ... 6 млн, ... өзге ... млн ... осы компанияны тамашалайды. Ал кабельдік ... ... ... саны 100 млн ... асып ... Бұл ... 2000 ... зерттеу жұмыстарының көрсеткіші. Арада бақандай
бес жыл өтті. Енді жоғарыдағы көрсеткішке ... ... ... ... ... ҒАСЫР ТЕЛЕДИДАРЫ - Жапонияның мемлекеттік “Ниппон хосо кекай” (NHK)
телерадиокорпорациясы 1953 жылы ... ... ... 1959 жылы қара-ақ
түспен мемлекеттің барлық аймақтарына тарала бастады. Артқа бес жыл тастап,
яғни 1964 жылы ... ... ... бейнемен Токиодағы
олимпиада ойындары көрсетілді. ... 70 ... ... ... ... ... ... іс-жүзінде ауысқан болатын.
Алғашында телерадио ... ... ... ісі ... ... Сөйтіп, телебағдарлама авторлары кіші,
орта және жоғары жастағы көрермендер арасында ... ... ... әр ... телекөрсетілімдерді өмірге әкелудің жолдарын қарастырды.
Жастар сұранысына орай арнада тек ақпараттар тізбегі өтіп қана ... ... ... ... дебат, т.б әр ... ... ... ... Дәл қазіргі уақытта жапон жұртшылығы
жұмыс күндері 3 сағат 32 ... ал ... ... 4 ... ... осы
арнаны тамашалайды екен.
Техникасы қарыштап дамып жатқан жапондықтардан не шықпайды дейсіз?
Мәселен, жапон ... ... ... орай 2020 ... Жапонияда
теледидардың жаңа түрі пайда болады. Ол қандай ... ғой? Онда ... ... қолымен ұстап, желдің, гүлдердің иісін сезе алады екен.
“Ағымдағы ... ... ... пен ... телевизия саласында
жүрген беделді мамандар арасында әлгі ... ... ... мәселесі
төңірегінде форум, дөңгелек үстел, жиналыстар ұйымдастырылып жатыр” деп
хабарлайды – “Нихон кэйдзай” газеті. Оған 2006 жылы ... ... млн. ... ... бір жаңалық. Жапондардан не шықпайды демекші, 2006 мен 2011 ... ... ... ... ... ... ... Жоғары
сапалы бейне мен дауысқа негізделген бұл “XXІ ... ... ... ... ... ... беріп, кез келген тақырыптағы
бағдарламаларды көруге мүмкіндік туады. ... дәл ... ... ... ... ... ... бар болса) 12 миллионына
қызмет жасауға дайын ... ... да ... ... ... “XXІ ғасыр
телеарнасын” өмірге әкелу үшін мамандардың есептеуі бойынша 40 трлн. иенді
(АҚШ-тың долларымен есептегенде – 38 ... ... ... ... ... да
көрермендер экрандағы дүниелерді көзбен көріп қана қоймай, оны қолымен
ұстап, ... сезе ... Бұл – ... енді ... келе ... үшін ... ... көрінуі әбден мүмкін. /5/
Салық шығынын есептемегеннің өзінде жылдық табысы 58 млрд. доллардан
асып жығылатын бұл медиа-аждаһа да ... ... ... дөп ... әлем алдында мойындатуға бар қажырын төгумен келе жатыр. Бірақ «еңбегі
еш кеткен жоқ» деп ... ... ... Дүниеде алдына тек
«Tіme Warner-ді» ғана жіберуінің өзі үлкен нәтиже...
Басшылығы ауысқанымен де ... ... ... ... ... ... және ... Азияда жетекші медиа-империяға ие. Иә, басшылығы демекші, айтпақшы,
осыдан бір-екі жыл бұрын медиа-конгломераттың ... ... ... қаржысын жымқырып, ақыры Парижде қамауға алынған болатын.
Сөйтіп, біржолата ... ... ... ... қалған Vіvendі
болған жоқ. Медиа-компания қазір шамамен алғанда ... ... ... ... ... кітап, әуен және кино өндірісінің
басым бөлігін тізгініне теңдей беріп, күндегі тіршілігін тұралатып ... ... ... Оған мысал, Vіvendі 2002 жылы 34 117 миллион, ... 30 949 ... ... таза ... ... Ал 2004 жылдың тек бірінші
жартыжылдығында тапқан пайдасының өзі 13 848 млн. ... ... ... ... 2005 ... ... өзге жылдардағысынан
әлдеқайда артып, компанияның медиа-бизнесте қарыштай түскенін дәлелдеп
отыр. Медиа-компания былтырғы 3 тоқсанның ... ... ... ... 6 есе ... ... ... Айталық, компанияның былтырғы
шілде-қыркүйек аралығындағы таза кірісі 776 млн. еуро болған. Алдыңғы жылғы
осы кезеңнің табысы ... 131 млн. еуро ... ... ... соңғы жаңалықтарының біріне оның
былтыр General Electrіc (АҚШ) пен ... ... ... ... ... «NBC ... ғаламдық медиахолдингін құрғанын
жатқызамыз. Мұндағы үлес General Electrіc-ке 80 пайыз, Vіvendі Unіversal-ға
20 пайыз бақылау мүмкіндігі бойынша бөлінді. Ал сол ... «NBC ... 2005 ... ... ... 15 ... доллар деп бағаланды.
Жаңа ғаламдық медиахолдинг ... ... үшін ... ... ... ... сергітетін өнімдерге дейін дүние жүзінде
жетекші компанияның ... ... ... еткен. Құрамында USA мен «Bravo-
сы» бар 7 кабельді телеарна, 29 телевизиялық станса, 5 ... ... ... кіреді. Яғни компанияның ... ... «USA ... ... ... «Bravo», «Trіo», CNBC пен
MSNBC (біраз ... ... ... ... «Unіversal
Pіctures» киностудиясы мен «Unіversal Televіsіon», «NBC Studіos» сияқты
телевизиялық бағдарлама өндіруші студияларына тән ... сөз. ... ... ... ... «Unіversal Studіos Hollywood» пен «Unіversal
Orlando-да» жатыр. Ал халықаралық активтерінің құрамына әлемнің 200-ге жуық
еліндегі бейнефильмдер сату мен ... ... DVD, ... ... ... ... ... кәсіпорындар, Еуропа, Азия және Латын
Америкасындағы ... ... Тағы бір айта ... ... жылдың 4 тоқсаны бойынша HD-DVD үлгісінде жаңа фильмдер бастырып
шығаруда Warner Brosers ... 50, ... 20 ... ... ... ... ... Unіversal-дың үлесі 16 фильмді қамтыды. Мұның өзі
Голливуд студияларының арасында Vіvendі Unіversal-ға деген ... ... ... ... керек.
NBC Unіversal-дың жаңа басшысы болып NBC-тің бұрынғы төрағасы Боб ... ... ... күні ол ... сұхбатта «...компания
медиа-бизнесте ешқандай төңкеріс жасауға ... ... ... ... одан ... ... түсуге бетбұрыс жасайды» деп айтқан
жерлері бар. ... ... ... әлемдік медиа-базарда әжептәуір
салмағы бар Vіvendі-дің үлесімен-ақ бағамдап көруге болады. Себебі ... ең ... ... медиа-аждаһалардың қатарында Франциядан жалғыз
Vіvendі Unіversal-дың ғана ... ... ... /7/
Польшаның телерадио тарату ісі бірнеше заң актілерінің аясында ... ... Оның ... ... ... ... жеке ... болады.
Құрамынан Жалпыпольшалық радио және телехабарларын тарату туралы ... орын ... ... ... БАҚ ... сөз ... мен
ақпарат құқығын берік сақтауға мұрындық боп отыр.
Жалпыпольшалық телерадио кеңесі Польшаның телерадио ... ... ... басқарушы мекеме боп саналады. Сол себепті де оның мүшелері ... бір ... ... ... кәсіподақтың құрамында болмаулары керек.
Елдегі телерадио ... ... ... теле және ... өнімдерін тіркеу
және оларды эфирге беру, қоғамдық телеарналар үшін ... ... ... бақылау мұның бәрі осы кеңестің атқаратын қызметтеріне
кіреді. Сондықтан кеңестің әу бастағы атқаратын ісін ... ... да әсте ... ... ... елдердегідей Польша қоғамдық телеарнасының (“TELEWІZJA POLSKA” - TVP)
халықпен байланысы ... ... ... тәуелді. Телеарна қажетті
қаржысының біраз мөлшерін жарнама кірісі арқылы да түгендеп келеді. Мысалы,
осыдан алты жыл ... оның ... арна ... 62 ... ... ... кездері телеарна үшін халықтан жиналатын
төлемнің күрт ... ... ... ... Мәселен, 2000 жылдың
өзінде ол ішкі қазынаның 30 ... ғана ... ... ... ... кеңесінің келісімімен жыл сайын мемлекет
қазынасынан арнайы ... ... ... ... ... бағдарламалық саясаты да елдегі БАҚ ... заң ... ... ... ... сол, мемлекеттік, я қоғамдық
телеарнада ... ... ... ақпарат тасымалдауға кепілдік болады. Ал
түрлі мемлекеттік құзырлы мекемелердің телерадио ... ... ... негізде ғана жүзеге асады.
Қазір “TVP” үшін жергілікті ... ... ... ... ... ... қызмет жасайды. Сол арқылы телекомпания эфирлік өнімдерін
халыққа екі ұлттық арнасы арқылы таратып келеді. Оның бірі – ... ... 96 ... ... ... ел ... 98 пайызына тәулік ішінде 20
сағат бойы хабар таратады. “TVP-2” болса, аумақтың 82 пайызын 16 ... ... ... ... ... ... бір ... көрсеткіштерін атағанда көркем-публицистикалық бағдарламалардың
басым екендігіне көз жеткізуге болады (35,3%). Қалған ... ... ... – 10,6; ... ...... көтеретін – 5; спорт – 4,6; діни ... – 0,7 ... ... 1993 ... ... құрамынан тағы бір үшінші арнасын
дүниеге әкелді. Оның ...... мен ... ... спутник арқылы насихаттау. Көрсетілімдердің басым бөлігін
талай жылдан бері сақталып келе жатқан ... ... мен ... Спутниктік арна телемәтін түрінде де хабар жеткізуге бейім.
Заң бойынша Польшадағы ... ... 30 ... ... ... Бұл меженің де жыл сайын өсе түсуі қажет деп ... Әрі ... ... ... ... ... орай, отандық
телебағдарламалар олардікінен 10 пайызға артық мөлшерді иемденуі керек.
Отандық телевизияға қойылатын ... та оның ... ... ... ... діни ... қастерлеуі мен христиандық
құндылықтарды аяқ асты етпеуді ұсынады. Ал қоғамдық ... ... оның ... ... ... ... ... білуде ақпараттық, танымдық, мәдени, діни, саяси және
шетелдік хабарлардың ... ... ... ... ... ... мөлшері сағатына 12 пайыздық көрсеткіштен артылмауы керек.
Эфирлік көрсетілімдерді аяқ астынан жарнама арқылы ... ... ... ... Темекі мен алкоголь өнімдерін насихаттауды ... аяғы ... өзін ... жол жоқ.
Қазіргі күні Польшада 70 телевизиялық станса жұмыс ... ... ең ... хабар таратушылар санатында қоғамдық телерадио
корпорациясының есімі бірінші аталады. Әйтсе де, онымен бәсекелес жеке
меншік ұлттық арналар да жоқ емес. Олардың қатарына «POLSAT TV», ... ... PULS TV», ... «WІZJA TV» ... телекомпанияларды
жатқызуға болады. Сонымен бірге елдегі 2 миллионнан аса көрермені бар 500-
ге жуық кабельдік арналарды да айта ... ... ... ... ... ... зерттеу сауалнамасының
нәтижелері бойынша Польша тұрғындарының 62-70 пайызына дейін телевизия
қызметіне адал сенім қалыптастырып үлгеріпті. Соның ... ... ... ... ... 64 ... талап-тілегін
қанағаттандыра білген. Аудиторияның 62 пайызы “TVP-ді” саяси ұстанымда
бейтараптық бағытынан жаңылмаушы деп тапса, бұқараның онсыз да басым бөлігі
оған ... ... ... ... білуші бірден-бір арна деп баға берген.
Бәлкім, Варшава сапарындағы ... ... ... ел ... ... қағаберіс құпиясы да осында жатса керек-ті…/8/
Бұл жоғарыда аталып өткен шетелдік телеарналарда журналистк зерттеу
жанры өте жоғары дамыған. Бұл ... ... ... ... ... бағаланады
ІІ – тарау
2.1. Қазақ журналистикасындағы зерттеудің пайда болуы және қалыптасуы.
Тоқсаныншы жылдардың ... ... қол ... ... ойды еркін ету процесі ... ... ... ... ақпарат
құралдары, оның ішінде теледидар ескі соқпақтардан ... кете ... ... тың ... ... тобы күрт ... ... қаншалықты шабандығымыз байқалды. Түсіру тәсілдерін айтпағанда ойлау
жүйесінің өзі тым қасаң болды. Техникасы мен мүмкіндіктері , ... ... ... ... ... пен Шығыс дүниесіне жету арман еді. ... ... ... ... сол ... ... ... қажеттігінен
де Қазақ теледидары бүгінгі таңда үлкен жетістікке ... ... ... бар ... ... 15 ... халыққа қызмет
етуде. Ал 50 миллион халық ... ... ... қажеттігін алты-ақ
телеарна қамтамасыз етеді.
Телеэкрнада журналистік зерттеу пішіні ғалымдар назарына кештеу
ілінді. Осы ... ... ... ... ... орта ... Қ.Қорғановтың «Бір ... ... ... ... ... ... ... «Журналистік зерттеу журналист
тарапынан болатын күш-жігер, идея және ұсыныссыз жарыққа келмейді»//-дедйі.
Себебі, журналист метериалдары ... әрі ... ... ... ... ... жасандылық белең алып жатады.
Журналистік зерттеуге талант пен ... әрі осы ... ... ... әрі өз ... ... негіздеп, проблеманың қайнар көзі мен
кемшілік үрдісін ... ... ... ... ... ... ... шыққан «Бір хаттың ізімен» хабарын көрермендер ... ... ... ... ... нысанға барғанға дейін,
тыңғылықты ... ... ... ... ... барып, іске жан-жақты
қанығып, кейін студияға оған қатысты бар ұйым, ... ... ... ... ... да журанлист хатта көтерілген мәселелерге ұсақ-
түйек деп қарамады. «Бір ... ... ... ... ... ... алуан ел тағдыры, адам, тәрбие, ... т.б. ... ... алшақтамай, біреудің ар-намысын орынсыз аяққа таптамай, болғанды
болған күйінде баяндай отырып, журналистік зерттеу ... «а) ... ... б) ... ... ... ... түрінде
хабарда жүйелі көрсете білді./6/
Теледидар саласын зерттеушілер осы саладағы шығармашылық үрдісті ... ... ... ... кезеңін – зерттеушілік, екінші кезеңі –
суреттеушілік деп. ... ... ... барысында алдымен өмірді,
өз зерттеп отырған тақырыпты танып, қыр-сырын ұғынуға, білуге ... ... ... ... өмір ... алғашқы кезекте логикалық
ұғым пайыммен ғана ... ... ... ... ... ... ... айқындап әрі іштей меңгеріп алмай, журналистің хабарға
деген шабыты тумайды. Алғашқы ... саты ... ... ... Осыдан кейін туатын екінші сатыда журналист сол парасат-пайыммен
танығанын экранда көркем, жанды суретпен бейнелеуге ... Осы ... ... ... ... ... экранға шығару кезінде өмірлік
мұраты етіп ұстанған тележурналистер ғана көрерменге сәтті ... ... ... ... ... орнымен бірге журналист
еңбегінің қалай бағаланатыны көпшілік арасында алыпқашпа әңгіме ... ... ... ... ... журналист қалай бағалайды екен...
Танымал тележурналистер бұл пікірге ... ... ... ... ... пен ... ... өз міндетін атқарып отыр деп
ойлайсыз ба? БАҚ ... ... ... түре ... ... ... еңбегі қалай бағаланады? Қызметкерлеріңіздің
әлеуметтік ... ... ... тарапынан көрсетіліп жатқан сый-
марапаттарға көңіліңіз тола ма? 3. ... «ең ... ... дау
арылмайтын» журналист, тележурналист деп кімді танисыз? Бибігүл ЖЕКСЕНБАЙ
«Хабар» агенттігі;
1. БАҚ өз ... ... ... ... ... ... шақырып,
екіншісінің ашуын баспасөз – азамат соғысының өрті бұрқ ете ... ... ... болса да оның пәрменділігі кешегі Кеңес жүйесі ... ... ... ... ... ... ... адам күні ертең билік тізгінінде отырады. Яғни БАҚ-қа деген
биліктің көзқарасы – «ит ... ... ... ... болып тұр. Тағы
бір қызық жайт – БАҚ-тың көпшілігі әр ... ... ... ... АҚШ ... Еуропадағыдай, өз күнін өзі көретін, қоғамдық салмағы бар,
алпауыт, ешкімге тәуелсіз ... ... ғана ... БАҚ ... ... ... байланысты, БАҚ индустриясы елімізде
дамымай жатыр. Тек арзанқол, жеңіл-желпі, ұсақ-түйек басылымдар ғана ... ... ... ... өз алдына бөлек әңгіме.
2. Қазақ тілді журналистің беделі – мемлекеттің беделі. Жасыратыны
жоқ, әлеуметтік ... ... он ... жыл ... ... көш ... оған ... дейміз. Шыны керек, 1990 жылдардың
басында қазақ тілді журналист үшін министр немесе олардың ... ... ... алу ... ... де ... көп ... қойған жоқ. Кейбір сәттерде лауазым
иелерінің аузын жыбырлатып, ол айтуы тиіс ... ... өз ... ... болады. Яғни бұл жерде журналист шенеунік айтуы тиіс
ақпарды қазақшаға ... әрі ... ... ... ... ... бәрі ... момындығымыздан. Тағы бір назар аударарлықтай
жай – біз іздене ... ... бар ... дүниені әрлеп,
оқырмандарға жеткізе білмейміз. Жобаларымыз табыс әкелмей, орта жолда қалып
жатады... Қазақ тілді БАҚ-тың да, ... де ... ... ... ... ... ма ... Тіліміздің беделімен бірге
журналистер ұсынған ақпараттардың салмағы да өседі, сол кезде ғана біздің
аудиториямыз сапалы, ақпараттық өніммен қамтамасыз ... ... 1. ... ... әлі ... ... журналистік
зерттеу жасауда әріптестер өз деңгейінде ... ... ... жоқ.
Билік халықтан ажырағалы қашан. Халық та өз ... күн ... ... БАҚ – бұл ... ... ... тығыз қарым-қатынаста болуы
керек. Ал осы алдыңғы екеуін байланыстыратын, «алтын көпір» болатын ... ... ... жоқ. ... ... бар. ... жеткілікті
деңгейде емес. Қысқасы, біздегі БАҚ өз міндетін ... ... отыр деп ... ... ... жұмысын қалай бағалайды?» дегенге келсек,
журналист биліктен мақтау-мадақ күтпеуі керек. Оның ... ... ... ... ... ... ... билік кейде өзін өте сынап, түйреп
жүретіндерге сыйлық беретіні бар. ... ... ол өте ... ... айта ... ... тұр. ... сыйлық болсын, пәтер болсын,
басқа да марапаттаулар болсын, үнемі тәуелсіз басылымдар мен ... сырт ... ... ... ... газетінің тілшісі Генадий Бендицкий. Оның ... ... ... ... ... те құлақ асып жатады. Ал қазақ
тілділерге ... ... ... ... Ораз ... болатын шығар. Оның былтырғы «Діни экстремизмнің сопылық ... ... ... ... қызу ... ... ... КТК телеарнасы;
1. Қазір көпшілік арасында «БАҚ биліктің төртінші тармағы» деген ... ... де, ... ... де ... ... жүр. Неге ... ғой?
БАҚ ішінде, жеке меншік сипаттағылары ғана билік пен ... ... ... ... ... отырған ресми БАҚ-тың жағдайын түсінуге
болады... Мемлекет арқылы қаржыландырылып ... соң ... ... ... ғана ... бөлу ... кез ... ақпаратты биліктің
қалаған ыңғайына жығып береді. БАҚ халық пен ... ... тек ... таратушы күш міндетін атқарып отыр. Бұл түйсіне білген адамға ... күш ... ... ... ... жеке ... ... журналисі деп
алалау – бұл қате, біз үшін түсініксіз көзқарас. Өйткені Қазақ елінде жұмыс
істеп келе ... кез ... ... Қазақ елінің мүддесіне жұмыс
істейді, Елбасының саясатын қолдайды деп ойлаймын.
3. Дауы бастан арылмайтын журналист, телеарна деп мен КТК мен ... ... ... ... біз туралы көпшілік ортасында осындай
көзқарас қалыптасқан, ... ... де ... ... қарайтыны
сондықтан./7/
Телевизиядағы сұхбаттың түрлерін әр қырынан тарқатып шығуға болады.
Егер ... ... ... қалсаңыз, ондағы эфирден жүріп жатқан
жаңалықтар легі, танымдық ... ... ... ... ... қаншама көңіл көтеретін ойын-сауық бағдарламалары тағысын тағылар
бірден көзіңізге шалынары анық. Соның ішінде көтерілген мәселе мен ... ... ... ... ... жіті ... білетіндігімен
ерекшеленетіні – телесұхбат-зерттеу.
Табиғатына сәйкес, телесұхбаттың бұл түрі белгілі бір проблема, ... үшін ... ... ... ... ... түрлі
арналардағы ақпараттық-сараптамалық бағдарламалар мен арнайы репортаж,
журналистік зерттеулер арқылы белгілі. Мысалы, қазір көптеген арналардың ... ... ... бар. ... ... ... ең ... – «Хабар» арнасынан «Жеті күн», «КТК»
арнасынан «Шарайна», орыс тіліндегі «Точка» немесе «31 ... ... және ... ... ... ... т.б. жатқызуға болады.
Міне, енді осы бағдарламалардағы әрбір ... ... ... бір
проблема, мәселені қамтуға тырысса, ондағы ... ... ... айта кету ... ... ... ... қарай арнайы репортаждарды жеке ... ... ... репортаж оқиғаны ауқымды зерттей білуімен құнды. Репортаждың
бұл түрі бұрын жаңалықтар ... ... ол ... соң жеке ... ... ... бірі ... зерттеу екенін
айттық. Себебі, зерттеу барда, бақылау, ... ... ... ... ... ... ... қырынан көре білу зор маңызға ие. Қазір
отандық телеарналарымызда тележурналистика ғалымдары ... ... ... алға ... Оның өз себептері де жоқ ... ... ... ... ... не үшін ... кеткенін айту емес, бастысы,
телесұхбат-зерттеудің ондағы алатын орны жайында.
Көрермен үшін телесұхбат жанрының ең көп ... ... бірі ... ... таныс. Телесұхбаттың бұл түрі де кез келген
телеарнада бар. Себебі ... ... ... ... ... көбінесе, студияда журналист пен бір немесе ... ... ... алмасуы түрінде өтеді деп айтуға негіз бар. Ал сұхбатқа
қатысушы қонақтар қатары, ... ... ... кез ... көзі
қарақты жанға белгілі кейіпкерден тұруы шарт. Олардың сөйлеген әр ... ... ... ... ... ... ... телесұхбат-портреттердің таралуына қарап негізгі
дегендерін сөз ету барысында алдымен біз үшін оның тұлға бейнесін ... ... әрі сол ... үшін сұхбат беруге қандай
жағдайлар себепші болғандығын біліп алу да артықтық ... ... ... ... ... бастамалардың түзілетіні өздігінен
түсінікті. Мұндай қадамға біріншіден, күнделікті жаңалықтар ... ... ... ... ... ... соның ішіндегі ең өзекті
мәселе, телеарна тарапынан одан әрі ... ... ... ... ... ... ... өрбітуге түрткі жасайды. Бұған «31 арнадағы»
«Тұжырым», «Қазақстан» арнасындағы «Назар» және ... ... ... бағдарламаларын жеке жатқызуға болады. Аталған телесұхбаттардың өту
жайы – бір, ...... Яғни екі ...... пен ... сұхбатқа құрылған. Ал әңгіме сұрақ-жауап түрінде жүретіні
белгілі. Бұл ... ең ... ... ... ... ... ... ал соны әрмен қарай жан-жақты саралай түсіп, ... ... ... адам – ... Демек, студиядағы сұхбаттың өту жайы ақыр соңында сол
кейіпкер арқылы ... ... сеп ... ... күрмеуі бітпес маңызды мәселелер мен ... ... ... сөз етіп, оны шешу жолдарын жұртшылық назарына ұсынуға ... ... ... ... ... бір ... ... қатарына Қазақстан Ұлттық телеарнасындағы ... ... ... жол ... ... «Бар мен жоқ» (Иманбай Жұбайұлы),
«Күлтөбе» (жүргізушілері – Рахат Мамырбек пен Болат Мүрсәлім), және «Хабар»
арнасындағы ... ... ... болса» (Шыңғыс Құлбекұлы), «31 арнадағы»
«Кім?..» (Серік Сарыбай) ... ... ... ... ... нені ... ... мәселелерге баса назар ... ... ... барып, сұхбат берушілердің көтерілген тақырып
аясында көсіліп сөйлей алуы, ... ... ... ... ... ... ... демократия кезеңіндегі журналистік зерттеудің ерекшеліктері.
Бүгінде қоғамдық маңызы зор журналистика ғылымын көп аспектілі
салада зертеу мәселесі күн ... ... ... тұр. ... ғасырында
БАҚ саласының жаңа бағыттары ... ... ... ... ... ... ... ұлғайып, көркемдік құрал-
тәсілдері толыға түсіп, пішіндік-жанрлық түр ... мен ... ... келе ... ... Демократиялық қоғамда
замандасымыздың үлгілі бейнесін жасау, сезімдерді сыршылдықпен ... ... ... ... ... білу журналистикадағы реализм әдісінің
негізгі шарттарының бірі.
Демократиялық дегенде ойға ... ... ... БИЛІК
ЖҮРГІЗГІСІ КЕЛЕ МЕ?-деген сауал туындайды. ... Одақ пен ... ... ... ... ... Елбасыға хат
жолдады. Хаттың негізгі мақсаты – ... ... ... ... ... ... ... рұқсат ету. Мәлімдеме
авторларының айтуына ... өзге ел ... ... ... тек ... акциясын иемденуіне мүмкіндік беретін қазіргі заңдық норма Қазақстан
журналистикасын тоқырауға тіреп отыр. Бір сөзбен ... ... ... ... ... ақпарат нарығында аз болуы, қазақ журналистикасы
өнімдерінің сапасыздығына әкеп соғуда ... ... ... ... ... ... жұмыс істеп келген шетелдік ұйымдардың ... ... ... ... не ... ... ... толығымен иелік етуі дұрыс па? Бұл ... ... ... ... ... саясаттанушы былай деп жауап берген:
– Олардың айтып отырғаны бос ... Сол ... ... ... бір ... ... ... толығымен сатып алды дегенді естіп пе
едіңіз. Бір ғана ... ... ... ... ... теңіз портын сатып
алады дегенде, Батыс халқы бірден бас көтерді емес пе? ... өзі ... ... ... ... келісімшартты қайта қарайтындығын айтты.
Сондықтан да аталған мәлімдеме мемлекетіміздің ұлттық қауіпсіздігіне нұқсан
келтіруі мүмкін ... деп ... ... ... ... атындағы ҚазҰУ-дың халықаралық
журналистика кафедрасының меңгерушісі, профессор:
– Мен бұл ұсынысқа ... ... ... қазақстандық ақпарат
құралдарының жанрлық ерекшелігі батыстық журналистикаға ... ... ... де, солардың форматымен жүреміз десек, онда ... ... ... ... ерте ... ... ... біздің
журналистика дамымай жатыр деу еш негізсіз. Өзгелерге мақтана ... ... Ең ... ... кез ... журналистік өнімнің
рухани, адамгершілік қырына назар аударамыз. ... сол ... ... ... делік. Олар пайда табудан басқа
нәрсені ойлайды деу өте қиын. Үшіншіден, «25-кадр» сияқты ... ... ... бүгінгі шақта шетелдіктердің меншігіндегі ақпарат құралдарының
ұлттық қауіпсіздігімізге қауіп төндірмейтініне кім кепіл?
Ахмед АЛЯЗ, ... ... ... бас директоры:
– Біздің Түркияда да шетелдіктер БАҚ-тың тек 20 ... ... ... ... ... осы ... ... «Түркия - CNN» телеарнасы
жұмыс ... ... ... бір бөлігі шетелдіктерге тиесілі болғанмен де
арнаның негізгі идеологиялық және шығармашылық саясатын түріктердің өздері
жүргізеді. Оның үстіне, біздің елде ... ... ... ақпараттық,
ұлттық қауіпсіздікке қатер төндірмеуін бақылап отыратын арнайы ReTurk
бақылау мекемесі ... ... ... ... ... ... қауіпсіздігін қамтамасыз етемін десе, бұл мәселеге ұқыптылықпен
қарауы керек. /9/
Ақпарат министрлігінің деректеріне сүйенсек, бүгінде елімізде 7281 БАҚ
тіркелген, оның 78 пайызы жеке ... ... ... ... ... қызмет көрсетіп отырғанының жалпы саны – 2479-ы. Әрқайсысының
өзіндік бет бедері, ұстанған позициялары, ақпараттық ... ... ... ... да жоқ ... Мұның барлығы да бәсекеге
қабілеттіліктің арқасында пайда болды десек, ... /10/ ... ... ... ... саласын бизнес көзі ретінде танып, осы
салада еңбек етіп жатқан кәсіпкерлерге күле ... да ... ... тоқсаныншы жылдары ақпарат саласында биік белестерді бағындырып,
нарықты ... алу ... ... болғаны рас. Мәселен, 1990 жылдары
бар ... 10 ... ... ... 21 ... ... қызмет көрсетіп отырған еді. Осындайда күллі әлемді аузына
қаратқан медиамагнаттардың жетістіктеріне ... әрі ... ... ... ... ... ... қазақ журналистері де жаһандану кезеңінің көшіне
ілесіп, төл ақпарат кеңістіктерін қалыптастыра білді. Дегенмен еліміздің
ақпараттық ... ... ... ету ... 2006-2009 жылдар
аралығына арналған тұжырымдамада көрсетілгендей, ақпараттық ... ... ... оған ... аударып, шешімін табуды қажет
ететіндігі сөзсіз. Осы мақсатты көздеген Мәдениет және ақпарат министрлігі
«Тұран-Профи» халықаралық академиясымен бірлесіп, ... ... ... ... ... дамыту» деген атаумен
журналистерге арналған арнайы ... ... ... Оған
қатысқан белгілі журналистер мен аймақтардағы бұқаралық ... ... ... ... ... мамандары бүгінгі таңда ақпарат
кеңістігінде орын алған сан-салалы күрделі мәселелерді сарапқа салды. ... ... ... кетсек, ақпарат нарығында шын мәнінде мемлекеттен,
олигархтық топтардан, белгілі бір ... ... ... өзін
тәуелсіз ұстайтын ақпараттық нарық субъектілері жоқ. Осы орайда, ... ... ... те, осы ... ... ... ... мүддеге кесірін тигізбейтін, қаржыландыру көзі болып
табылатын құрылтайшыларының сойылын соқпайтын, барынша бейтарап ... ... ... ... құралдарының жоқтығы алаңдаушылық
тудырады.
Ақпарат саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыратын кәсіби ... ... ... да ... мәз емес ... айта ... ... көрсетілгендей, БАҚ саласының бағына айналар, білікті ... ... ... ... ... шығармашылық қызметкерлер,
журналистер, сарапшылар, ... ... ... ... Ал ... ... ... күн санап өсуде. Келесі
жылы Еуропа елдерінде теңдесі жоқ, тек ... және ... ... ... технологиямен жабдықталған телеорталық ашылмақ. Міне, осындай жаңа
жұмыс орындарына ... ... ... ... біліктілігі жоғары
білімді мамандар қажет екендігі ақиқат. Алайда бізде жоғарыдағы талапқа сай
келетін кадр тапшы.
Жалпы, ...... ... өте жақын ұғым. Дегенмен қазақтың
бәсекелестікті бақталастыққа айналдырып жіберетіні де бар. ... ... ... ... қара күйе ... ... ... еш пайда жоқ. Бастысы, бәсекелестік бәйгесінен оза шауып
келу үшін олардың өздерін қамшылап жетілдіріп, заман көшінен ілгері ... ... ... ... ... ... санаулы ғана.
Өкініштісі бұл салада жүрген журналистер қазір ... ... ... жарық көретін «Закон и правосудие» газетінің қызметкері Оралғайша
Жабағытайқызының із-түзсіз жоғалып ... ... ... ... әрі жүргізілуде. Жоғалған журналисті құқық қорғаушылар да таба ... ... сөз» сөз ... қорғау қорының президенті ... ... ... ... ... жаңа куәгерлер табылған.
– Маған Оралғайшаның ағасы телефон шалып, көптеген телеарналарда
Оралғайшаның суреттері көрсетіліп, ... ... ... ... ... және ... ... ілгерілеу байқалғанын
хабарлады, – деді кеше өткен баспасөз мәслихатында Тамара Қалиева.
Сондай-ақ қор басшысы ... ... ... ... ... ҚР Ішкі ... министрлігі мен Бас прокуратурадан ... ... ... ... Қысқасы, адам жоғалуына байланысты
қозғалған тергеу шаралары жалғасып жатыр. Қылмыстық іс дұрыс шешілетін ... ... мен ... бұл оқиғаның орын ... ... ... себеп болды» деп есептейді. ... сала ... ... ... бір ай ... ... ... Әріптестері мен
туыстары оны соңғы рет 30 наурызда, тіпті бір құрбысы Оралғайшаның Джип
көлігіне ... ... өз ... көрген. Мәселе журналистің Алматы
облысының Маловодное ауылында 18-19 наурызда ... ... ... ... ... болып тұр. Іле-шала әлдекімдер тілшіге телефон арқылы
қоқан-лоқы жасап, ... ... ... жазуды тоқтатуды бұйырған.
Амал қанша... /11/
Оны туыстары мен әріптестері 30 ... күні ... рет ... Осыған
байланысты кеше Алматыда баспасөз конференциясын өткізген бұқаралық ақпарат
құралдары мен бейресми ұйым өкілдері еліміздің Ішкі істер ... ... ... осы ... назар аударуын өтінді. Газеттің ... ... ... ... ... ... ... «Әділ сөз» қоры
өкілдерінің айтуынша, ... 26 ... күні ... өткір
тақырыпқа арналған мақаласы  шыққан. Яғни 18-19 наурыз ... ... ... ... ... ... арасында болған
қақтығысқа орай журналистік зерттеу ... ... ... ... ... ... ... жасаған. Телефон шалушы «журналистік
тергеулеріңді  тоқтатпасаң, құртамын” деп қорқытқан. ... ... ... ... сатып алып, оны құқық қорғау орындарында тіркеткен.
30 наурыз күні күндіз жолдас қызы ... ... бір ... ... ... ... Журналистің одан кейінгі тағдыры беймәлім.
Туыстары мен әріптестері  Оралғайшаны апта бойы өз ... ... ... Ақыры газет басшылығы мен ... ... ... ... ... арыз ... Әзірше ол да нәтижесіз. Жиынға ... пен ... ұйым ... ... ... кәсіптік
қызметіне қатысты  жоғалғанын айтады. Журналисті іздестіру шаралары қашан
және қалай аяқталары ... ... ... да осы ... даулы оқиғаға Бас прокуратура мен Ішкі істер министрлігінің
назарын ... – бұл сөз ... 3 ...... ... ... БАҚ ... мерейін тасытып, кейде көңілін
жабырқатып, кейде елене де ... осы бір дата биыл да ... ... тән ... ... ... тағы бір жайып салды.
Қазақстанға тән ... ... ... ... мына ... де атап өтпеске болмас. 2005 жылы ... БАҚ ... саны ... асады екен. Олардың оншақтысы
өмірлерінің 20 жылын темір тор бұғауында ... ... ... бас
бостандығынан айырылған қалам иелері биыл халыққа ... деп ... ... ... ... істен аулақ жүріңіздер. Мысалы, шенеуніктердің
парақорлығын, абыройлы тұлғалардың оғаш ... ... ... ... Мұны ... газеттер қауымдастығының бас директоры
Тимоти Болдинг журналистермен өткен кездесуінде оқып ... ... ... осы бір жайтты айтудан қалайша тыс қалмақпыз?
Freedom House үкіметтік емес ұйымы болса, дүние жүзіндегі ... ... жыл ... баяндамасын жариялады. Онда ең әуелі 2005
жылғы сөз бостандығына қатысты мәселесі ... ... ... ... шығыпты. Олар: Ресей мен Өзбекстан, Африка ... ... ... және ... ... ... Непал, Филиппин мен Таиланд. Ал
әлем бойынша, ... ... ... ... ... ... үш белгіні
бағытқа ала отырып жүргізілген, олар: мемлекеттердегі БАҚ ... ... ... ... мен ... ашу ісі ... ... түседі,
БАҚ өкілдері мен журналистерге қарсы берген арыз-шағымыңа сот қалай қарайды
т.б.); саяси әсер етулер (БАҚ-қа мемлекеттік ... ... ... т.б); ... ... (журналистердің өз арасындағы жемқорлық
жайы, БАҚ-тың мемлекетке немесе саяси топтарға ... ... ... 194 ... 73-інде баспасөз «еркін» деп
танылса, 54-і «жартылай еркін», ал 67-сі ... ... ... қорытындыға
сәйкес, тәуелсіз БАҚ-тары қызмет жасай тұра жер бетінің 17 ... ... күн ... ... ... ... барынша азат деп танылған
алғашқы ондықты Финляндия мен ... ... ... ... ... ... (3-орын), Бельгия, Люксембург, Нидерланд және Швейцария (6-орын),
Лихтенштейн мен Жаңа Зеландия (10-орын) елдері бөліседі. Ал АҚШ 17, ... ... ... «сөз бостандығы дегеніміз не болса, соны айту емес,
одан да зор түсінікті қамтитын ұғым» ... бар. ... ... берген
бағасына қарап, сыңаржақ пікір қалыптаспаса керек-ті. Бастысы, ... ... ... ... мол ... ... отыр. Яғни қазір
қаражаты жөнге түскен кез ... ... ... ... адамы болсын
«өзінің тәуелсіз басылым ашамын» деген арманын мүлтіксіз жүзеге асыруына
жолы ашық.
Қ О Р Ы Т Ы Н Д ... ... ... ... ... ... Қолына
қалам ұстаған бұл кәсіптің мамандарын төртінші ... ... ... да сондықтан. Бір сөзбен айтқанда, халықтың көзі, құлағы ... боп ... ... ... адам ... алар орны зор. ... медиа кеңістіктің кібіртіктемей, ауқымын кеңге жая түсуі сөз жоқ,
ондағы журналистер қауымына тікелей тәуелді...
Бірақ ... ... ... ... ... ... қазір
қаншалықты пәрменді жүргізіліп келеді? Яғни қолына қалам алып, қоғамдық ... ... ... ... ... журналистика
факультеттерінде даярлануы қандай дәрежеде? Себебі еліміздегі ... ... ... ... айтылар және айтылып жүрген сынның
соққысы ең алдымен олар түлеп ұшқан оқу ... кеп ... рас. Әрі ... ... ... бәсі ... ... әлдеқайда төмен»
дейтін пікірлер жиі қайталанады. Бұдан еліміздегі ... ... оқу ... ... сан мен ... ... да әр түрлі
көзқарас қалыптасуы кәдік. Яғни ... ... бәрі ... ... ... шығады?»
Әл-Фараби атындағы Қазақ ... ... ... деканы Бауыржан Өміржанұлы «қазір еліміз ... 18 ... ... ... ... ... Олардың көбісі филология
факультеттерінің ішінде жеке кафедра, бөлімше ретінде белгілі. Ал ... ... ... күмәнді» деген ойын білдірді. Сол үшін ... ... ... ... ... ... шығаратын тек екі
орталықтың – Алматы мен Астананың ғана «болғаны дұрыс» деп ... Бұл ... ... ... ... ... оқу ордалары ретінде әл-Фараби
атындағы ҚазҰУ мен Л.Гумилев ... ... ... университеті екені
жақсы белгілі.
Мәдениет және ақпарат министрлігінің жыл ... ... ... ... елімізде 6 мың 646 бұқаралық ақпарат құралы тіркелген.
Олардың 2 мың 466-сы ... ... ... Бұл ... ... ... көп деген сөз. Бұл да ақпарат кеңістігіндегі жетістігіміз.
Негізгісі, енді ... ... ... отандық БАҚ-қа қосар үлесі
қаншалықты жеміс бере жатар екен?
ҚАЛАМНЫҢ ҚАН ЖЫЛАҒАН ЖЫЛЫ.
...Солай, тіпті өмір бойы журналист қауымының ... ... ... ... құралдың да қатты қапа жеп, қаймығатындай тағы бір жылы ... 2005 жылы әлем ... әр ... әлдеқайда көп
шығынмен, рекордтық деген айдар тағуымен, ... 150 ... ... ... ... ... қорғау» комитеті былтыр 47 БАҚ өкілі
көз жұмды десе, Францияның ... без ... ... 63 ... деп
байлам жасағанын, оның біреуі қазақстандық екенін де ... ... ... ... ... сөз ... қорғаушы «Әділ сөз» халықаралық
қорының 2005 жылға жасаған қорытындысы отандық БАҚ саласы өкілдерінің ... ... ... тап болғандары 9 екенін айғақтап ... ... ... ... ТВ», ... ... Әбілдина («Хабар»
агенттігі, Алматы), Батырхан ... ... ... Алуа ... ... ... Гүлбану Тілеубаева, Андрей Прокопьев («31
канал», Аматы), Сергей Иванов («Авангард», ... Арай ... ... ... ... жылы ... ... не бары екеу ғана еді деп көрсетіледі қордың
мәліметінде. Не дегенмен, қазаның ... ... да, ... оңай ... ... 24-і күні Мәскеуде катарлық «әл-Жазира» телеарнасының 39
жасар тілшісі Әбдел Мүнемді жергілікті ... ... ... ... бар. Жыл ... ... журналистерге қауіп бұлтының төне түскен
тағы бір оқиғасы – алдыңғы күні ... «ABC» ... 44 ... ... Боб ... пен ... Дуг Вогттың Ирак жауынгерлерімен
келе жатқан көлікте ауыр жараланғаны жайлы ақпарат тарады. ... тым ауыр ... Ал Боб ... ... ... ... бөлігін Ауғанстан, Белград және Косово сияқты қауіпті аймақтарды
аралаумен өткізген. Көпті көзімен ... әккі ... үшін ... ... ... ... Иракқа тиді. Қалай дегенмен де, бұдан шығар
қорытынды, әр журналистің өз ұраны «сақтансаң, сақтаймын» ... ... ... ма, ... ойлайсыз, әріптес?.. /13/
Журналистік зерттеу тақырыбын қозғау барысында ҚАЗАҚСТАННЫҢ ҚОҒАМДЫҚ
ТЕЛЕАРНАСЫ ҚАШАН ҚҰРЫЛАДЫ? ... ... ... ... берді. Қоғамдық
телеарна қай мемлекет үшін де қажет құрал. Мәселе оның ... ... ... ұйымдастыра білуде. Ең ... кез ... ... өз күнін өзі көріп, мемлекеттен мүлдем алшақта өмір сүреді ... ... ... қай ... телеарнаның болмасын іс-әрекеті мемлекет,
билік өкілдерімен тікелей қатысты. Яғни мемлекет оның құрылымын анықтау ... бір ... ... ғана ... ... Ол ... телеарнаның
тәуелсіз еместігін білдірмесе керек-ті...
Әлемде мемлекет арқылы қаржы көзін тауып ... ... ... ... ... телеарналардың қызметін тек ел парламенті ғана бақылап отырады.
Және парламент қоғамдық телеарнаға бөлінетін ... ... ... ... ... ... ... ұғым жалғыз болғанымен, оның қызметінің
қалай үйлестірілетінін білу негізгі қажеттілік. Бұны айту ... ... ... ... түсе ... ... елімізде де
қоғамдық телеарна ашу ... ... ... Өйткені соңғы
уақыттары отандық медиа кеңістікте қоғамдық телеарна құру жоспары әр ... ... жүр. ... оның ... ... әлі ... іліне қойған
жоқ сияқты. Мәселен, ТМД аумағындағы елдер ішінде Батысқа біртабан жақын
Балтық ... ... ... ... көрші Ресей әлі де болса
өз қоғамдық телеарнасын ... ... ... жасап жатыр. Мемлекеттік
Дума депутаттары бұл мәселені күні бүгінге дейін талқылау ... ... ... ... ... ... қоғамдық телеарнаға
айналдыруды мақсат санап отыр. Бұл – жаңа президент Виктор Ющенконың ... ... ... ... болса, өз қоғамдық ... екі жыл ... ашып ... ... ... ... ... «ЭлТР»
деген атпен мамыр айында дүниеге келгені ... ... ... ... 15 ... ... тарихында электронды ақпарат құралдары, оның
ішінде телевизия жүйесі де оң жолын тауып ... ... үшін ... ... бір ... телеарнаның болуы қажет-ақ. Жалпы қоғамдық
телеарна ... тән ... ... және ... ... өзге ... ... спецификалық талаптарын ұйымдастыра білу
біздің мемлекет үшін ... соға ... ... Бір ... ақпарат министрі
болып тұрған шағында марқұм Алтынбек Сәрсенбайұлы ... ... құру ... жөнінде бастама көтеріп, оның базасы «Қазақстан»
теле-радио корпорациясында құрылып қалуы мүмкіндігін мәлімдеген еді. ... ...... ... ... ... ... Назарбаева да
«қоғамдық арна қажет» деген пікірдің ұшын шығарып, оған лайықты «Хабар»
арнасы ... ... ... ... ... ... ... «қоғамдық телеарнаны құру оңай, оның тетігін жасау керек»
дегендей ой танытқан...
Ең ... ... ... тәуелсіз болып, халықпен тікелей
қарым-қатынас орната білуінде. Мемлекет осы жағына ... ... ... ... ... ... араласпауды көздегені дұрыс сияқты. Есесіне
елдегі Парламенттің құзыры қоғамдық телеарна ... ... ... ... ... ие ... ... Ол қоғамдық телеарнаға қажетті қаражат
мөлшерін ... ... ... жыл сайынғы есебін тыңдаумен ғана
шектелмеуі керек, керісінше арнадағы бағдарламалар ... ... ... анықтауға мол мүмкіндік беріп, қажетті жағдай
қалыптастыра ... ... Олай ... ... ... – халықтың құралы.
Халық бар жерде еркін ой-пікір бар. Елдің теле-радио заңы да мұнымен ... ... ... мұның бәрі бірігіп біріншіден, азаматтық ... ... ... ... медиа кеңістіктегі жетістіктерімізді жетілдіре
түсуге, үшіншіден, мемле¬кетіміздің өзге елдермен иық ... ... ... ... бәсекеге түсе білуіне бастама.
Соңғы кездері журналистика мен шындық туралы көп ... көп ... ... жөні осы екен деп, ... ... ... ... жөн бе,
әлде мемлекеттік және ұлттық мүддені биік ... ... па? ... жатжұрттық жазғыштар, әсіресе, батыстық қаламгерлер фантаст-
жазушы Герберт Уэллстің мына бір сөзін жиі ауызға ... ... ... ... сені ... жан табылмаса да, ар-ұжданың алдында жауап
беруден құтыласың». /15/ Бірақ адамның ... ... ... ... ... жаппай қырып-жою қаруларынан да мықты
құдыретке айналған қазіргі заманда бұқаралық ... ... ... ... ту етіп ... деу де ... Бұған дәлел іздеп жеті қырдың ... ... ... жоқ. Ирак пен Таяу ... ... христиан
мен мұсылман дүниесіндегі хабар-ошар құралдарының қалай баға ... ... ... оқиға жөнінде үндемей қалу емес, оған қатысты
шынайы деректерді бүгіп қалу немесе өңін айналдырып беру үрдісі ... ... ... осы ... ... сырттағы немесе өз ішіміздегі өзгерістер
мен құбылыстар хақында жазғанда өзгенікін «талғамай жұту» әдісінен құтылған
жөн деп есептеймін. Бұл, ... ... ... ... ... мен ... (Қазақ радиосынан басқа) хабарына құлақ түргендер
кейде «лаңкес пен содыр атаулы тек мұсылмандардың арасынан шығады ма?» деп
еріксіз ... ... ... ... әлі ... ... ... ұлттық мүддені күйттеп, көксеу жағы кемшін түсіп келеді.
Жақында бір газет өзінің бірінші бетінде ... мен ... ... ... мақтайтыны белгілі ғой. Сондағы айтпағы
АҚШ-та 50 штат өзгермейді де, бізде облыстарды қысқартып 10 ... 14 ... ... ... штат ... ... ... жарық көретін енді бір
басылым өзгені ... ... ... басылымдарға (бірақ аты аталмайды)
сілтеме жасап, еліміздегі аса ... ... ... да аты ... ... жатқызады. Парақордан ада емеспіз. Бізге керегі – дәлел
мен дәйек. Біздегілер үлгі етуге үйір ... ... ... ... ... ... ақпарат құралдары шулап қоя береді. Тіпті сахнаға ... ... ... ... ... есесі кетіп жүрген
орыс футболшыларын сатираның шоғымен күйдіреді.
Қазақ журналистикасын жүгі ауыр ... ... ... көш ... ... сөз ... Біздегі базбір жағдаяттарға байланысты нарықтық
қатынастарға баяу ... келе ... ... аян. ... ... мен осы ... ... қаржы мен кәсіпкерлік ауылында
ықпалға ие бола алмауы қазақ газеттерін ... ... ... ... қатынас тілін (ағылшын) білмеуі, ең ... ... ... ... кейін тартқызар құбылыстар болғаны
анық. ... ... бұл жағы да ... ... ... Мемлекет қазақ
журналистикасы еңсесін тік ұстасын деп көп нәрсе жасады. Жарнама да ... ... ... де ... тағы да сол ... ... тұр. ... теледидар мен радио, ақпарат агенттіктері мен газет-журналдағы
қазақша Ахмет Байтұрсынұлы мен Ғабит Мүсірепов арамызда жүрсе, ... ... ... ... ... ... ... мен олардың БАҚ-
тағы бүгінгі жай-күйіне де мән берсек ... ... ... ... ... озық ... насихаттау арқылы жас
журналистерге ... ... ... ... бар. ... тісі ... ... қаржы, банк тақырыбын жазудың
қыр-сырына тоқталсақ деген арман жатыр көкейде.
Әрине, жаһандану дәуірінде еліміз әлемнің ... ... ... ... те, ... пен ... өзге ұлттар ең алдымен әлемдік
өркениеттің қалыптасуына зор үлес қосқан, мақтануға ... ұлы ... ... ... ... ... ... қажет.
Экран –өте құрметті де құдіретті орын. Белгілі бір ... ... ... етіп ... үшін көп ... ... ... талғамы заман талабына сай өте жоғары. ... «осы мен ... ... ғой» деп ... ... солай, кез келген тақырыпқа ұрынып
көрермен алдына шыға ... ар ... ... ... көтерілетін
алуан тақырыптан жетік хабардар. Сондай жастар ... біз ... ... ... ... ... дұрыс деп
білемін.
Журналистік зерттеудің өз ерекшеліктері бар. Оның басты мақсаты ... ... ... ... ... көрсетілімдері көрермендердің
негізгі үш қажеттіліктерін өтеуі тиіс. Олар: ақпарат, білім-ағарту және
ойын-сауық бағдарламалары. Осы үш ... ... ... ... ... бағытталуы керек. Қоғамдық телеарнаның коммерциялық телеарнадан
айырмашылығы оның халық тарапынан қатаң бақылануында.
Негізінде, бұқаралық ... ... ... шынайы бәсекелестік
болғаны дұрыс. Ал олардың арасындағы достық қандай да бір ... ... ... ... ... алу, ... ... мен ел
бүтіндігін сақтау үшін қажет деп ойлаймын. Коммерциялық болсын, мемлекеттік
болсын ... ... ... ... мүддесіне қызмет етуі қажет.
«Редакциялық саясат» деген бар. Журналистік ... ... ... әсер етуі ... Әр БАҚ-тың ұлттық мүддені қорғауға қатысты өз
көзқарасы болуы ... ... ... ... ... ... БАҚ қожайыны мейілінше әсер етпегені дұрыс болар еді. Бұл
баяғыдан талқыланып келе жатқан мәселе. ... сөз ... ие ... ... ... етуі, халық алдындағы жауапкершілікті сезінуі, ел
бірлігін қорғауы қашаннан бірінші кезекте тұруға тиіс.
Кез-келген ... ... ... ... болуы, негізінен,
көрермен, оқырман, тыңдарман ... ... ... ... Әр ... аты ... белгілі бір журналисімен немесе
тележүргізушісімен көз алдыңа елестейді. Білікті журналистің ... ... ... асуы ... әрине, ақылды басшы да керек. Екеуі тең
болған жағдайда ғана ... ... ... ... ... ... ... зерттеу барысында әрине, әркім өзінше тура сөйлеуге,
ашығын айтуға ... ... ... ... бір ... аса
алмайды. Дамыған, демократиялы қоғамға бет бұрған кез келген ел ... ... ... ... де осы бір ... лебі ... ... кез келген журналист еркін қоғамдық телеарнада ... ... ... оның ... ... ... болады? Бұл,
әрине, бір күнде ғана іске аса салатын шаруа емес. Алайда оны іске ... ... ... ... ... ... ... – халықтың ауыратын жерін көрсететін жанр. Бұл
жанрдың – жақсыны да, жаманды да екшеп, ақиқатын ашып, ... ... ... болу. Ал егер сәл оңға не солға бұра тартатын болса,
онда бұл арнаның да ... жоқ. ... ... ... ... ... жоқ ... бекер сөз. Қазақстан журналистері өз
күштерімен-ақ, өзінің ерік-жігерлерімен-ақ ... ... ... тік ... кете алады дер едім./16/
Егер де техникалық жағынан ... ... ... ... ... ... әлдеқайда озық. Себебі компьютер ... ... ... ... бар. ... ... қазіргі телеарна
хабарларында нақты мағына, тереңдік жоқ. ... ... ... ... ... ... жүргізуші журналист студияға отырып алады да,
хабарға қатысуға келген ... ... ... ... ... да мезі ... ... болмас. Қайсыбір жас ... ... ... ... ... ... ... Сұрағы
тақырыппен қабыса ма, қабыспай ма, онда еш шаруасы жоқ. Бір ... ... ... ... ... «Шаңырақ» ықшамауданында баспана, жер
мәселесіне қатысты дау-дамай көтерілді. Тіпті осы ... ... ... қаза болғаны белгілі. Осы жайдың мәні мен маңызын, өрескел заң
бұзушылық екенін тек жеке ... ... ғана ... ... ... Ал ... арналарымыз шағын сюжеттер берумен ғана шектелді. Бұл
неліктен? Жер дауы, ... ... адам ... ... мәселенің
мәнісі мен оның түйткілдерін аша түсетін, сөйтіп, қарапайым тұрғындарға
көмек қолын ұсынуға жеткізетін тиянақты ... неге ... ... ... дәл қазір кәсіби шебер журналистер жоқтың қасы. Немесе
қазіргі журналистердің мұндай ... ... ... ... ме? Бір қуантатыны, қазір журналистикада еркіндік бар. Демек,
журналистің ойын еркін жеткізуіне жол ... Бұл – ...

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 55 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
Герберт Спенсер9 бет
Компанияны басқарудағы қаржылық есептілік9 бет
Корей халқының салт-дәстүрлері8 бет
Үстеу13 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2. Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері5 бет
1.санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. оларға қойылатын талаптар. 2.санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері21 бет
1.Санитарлық көрсеткіш микроорганизмдердің сипаттамасы. Оларға қойылатын талаптар.2.Санитарлық микробиологиялық зерттеудің әдістері мен принциптері7 бет
Азаматтық бірегейлік мәселелерін зерттеудің теориялық-әдіснамалық негіздері27 бет
Балалар неврологиясын зерттеудің негізгі әдістері6 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь