Қаржылық жағдайдың бағасы және корпорацияның қаржылық тұрақтылығына жету жолдары

I . тарау. Қаржылық жағдай мен қаржылық тұрақтылықтың теориялық негіздері
1.1 Қаржылық жағдай мен қаржылық тұрақтылықтың түсінігі
1.2 Кәсіпорынның қызметіне әсер ететін факторлар

ІІ тарау. Қаржылық жағдайды бағалау әдістерінің жүйесі
2.1. Қаржылық жағдайды талдау әдістері.
2.2 Меншікті және қатыстырылған капиталды талдау
2.3. Баланс өтімділігін және төлем қабілеттілігін талдау
2.4. Қаржылық тұрақтылықтың абсолютгі көрсеткіштері тауарлы.материалдық қорлардың, олардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу дәрежесін көрсететін көрсеткіштер
2.5. Стратегиялық жоспарлау . қаржылық тұрақтылыққа жетудің негізі ретінде

Қорытынды
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі.
        
        ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛҒМ МИНИСТРЛІГІ
Абай атындағы Қазақ Ұлттық Педагогикалық Университеті
«Қаржы және экономика» кафедрасы
Курстық жұмыс
Тақырыбы : Қаржылық жағдайдың бағасы және ... ... жету ... : ... ... 2006ж
I – тарау. Қаржылық жағдай мен қаржылық тұрақтылықтың
теориялық негіздері
1.1 Қаржылық ... мен ... ... ... ... жағдайында кәсіпорынның қаржылық жағдайын
талдаудың маңызы өте зор. Бұл кәсіпорындардың тәуелсіздікке ие ... ... ... ... ... ... серіктестер және
басқа да контрагенттер алдында өзінің өндірістік-кәсіпкерлік қызметінің
нәтижелері үшін толық жауапкершілікте ... ... ... ... сипаттағанда “қаржылық ... ... ... ... ... не ... сұрақтарға жауап
береміз.
Соңғы жылдары шығарылған әдебиеттерде бұл ұғым әр ... ... А.Д. ... ... ... жағдайы қаржыны
тарату, пайдалану және оны қалыптастыру көздерімен сипатталады” деп жазған.
Профессор Н.А. Русак бұл ұғымды былайша ... ... ... ... ... жасау, тарату және пайдаланумен
сипатталады. Кәсіпорынның ... ... ... ... ... және ... да ... түрлері үшін қажетті қаржы ресурстармен
қамтамасыз етілуімен және оларды ... сай, ... ... ... сондай-ақ басқа шаруашылық субъектілерімен қаржылық қарым-
қатынаста болу, төлем ... және ... ... ... ... ... мүмкіндігі оның қаржылық жағдайының
жақсылығын көрсетеді”.
В.М. Родионова мен М.А. ... ... ... ... ... ... таратылуы және пайдалануымен
көрсетіледі” деп жазса, кәсіпорынның ... ... ... жағдайы
ақша қаражаттарын еркін айналымға салуының, үздіксіз жұмыс істеуі мен өнім
шығаруының, өнім ... ... және ... ... ... ... ... деп есептейді.
Профессор В.М. Родионованың есептеуі бойынша, кәсіпорынның қаржылық
жағдайы қаржылық тұрақтылық ... жеке ... ... ... жеке және сырттан тартылған қорлардың қатынасымен, бағалы
қағаздар шығару арқылы ... ... ... ... ... ... А.И. Ковалев және В.П. ... ... ... ... ... “Қаржылық жағдай – бұл ... ... ... ... ... және ... ... жиынтығы”.
М.Н. Крейнинаның жеке анықтамасы бойынша, кәсіпорынның ... ... – кең ... және ол төлем қабілетінің ... ... ... ... ... ... ... негізінде
анықталады.
Профессор И.Т. Балабанов “Шаруашылық субъектісінің қаржылық жағдайы
– бұл оның қаржы бәсекелестік ... ... ... ... ... ... қаржы ресурстары мен капиталды
пайдалану, мемлекет алдында және ... да ... ... ... ... ... ... субъектісінің қаржылық жағдайын
талдаудың келесі түрлерін жүргізеді: табыстылық пен ... ... ... қабілеттілігі, капиталды пайдалану; валюталық
өзін-өзі өтеу”, - деп жазады.
Ал Н.А. Русак ... бұл ... кең ... көрсетеді:
кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... анықталады...
Кәсіпорынның қаржылық жағдайы қалыпты өндіріске қажетті коммерциялық
және кәсіпорынның басқа да жұмыстарының ... ... ... ... ... және тиімді пайдаланылуы, басқа да
кәсіпорындармен қарым-қатынасымен, төлем ... ... ... оның ... ... ... Стуков осы ұғым бойынша өзінің көзқарасын келесі ... ... ... ... – бұл ... ... оның саулығы мен өмір сүру қабілеттілігін ... ... ... ... ... отырған ұғымның мәнін әр
қайсысы әр түрлі тұжырымдайды және олардың әрқайсысында бұл ... ... ... ... ... ... ... түрлі әдістермен есептелетін бірыңғай көрсеткіштерге
қарағанда (мысалы, еңбек өнімділігі, қор қайтарымдылығы, өзіндік құн, ... ... ... ... түрлі көрсеткіштерді есептеу нәтижесінде
және олардың жалпы бағалауға ... ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржы жағдайы әлсіз және өмір сүру қабілеті
жоқ кәсіпорындарға аяусыз қарайтын бәсекелі нарықтың ... ... ... ... ... және келешегі барлығын
куәландыруы тиіс. Жалпы сенімділік ... ... ... ... төлем қабілеттілігін көрсетеді.
Осы берілген түсініктерге сүйене отырып, бұл ұғымды былай анықтауды
ұсынуға болады:
Кәсіпорынның ... ... осы ... ... бір ... ... және оның өз ... қызметін үздіксіз жүргізуі
мен өзінің қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеуі үшін ... ... ... ... ... ... ... нені білдіреді? Кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығы ұғымын жеке экономикалық категория ретінде зерттеу әр
авторлардың өз бетінше берген ... ... ... тудырды.
Мысалы, Совет экономистерінің көзқарасы бойынша кәсіпорынның өте
жоғары дәрежеде ... ... ... ... ... ... дейді.
А.К. Коровушкина 70-жылдардың басындағы монографияларында кәсіпорын
қоғамдық еңбекті аз жұмсап, ... ... ... нәтижеге қол
жеткізуі керек деп санаған.
Академик РАН Е.С. Стоянова бастаған ресейлік ғалымдар ... ... ... ... 4 көрсеткішімен
сипатталады дейді. Оларға жататындар:
1. жоғары дәрежеде төлем қабілеттілігі
2. ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігі
4. жоғары дәрежеде рентабельділік
Бір авторлар қаржылық тұрақтылықты “өз ... ... ... жұмыс процесінде үздіксіздігін қамтамасыз ететін қаржының
жеткілікті болуы” деп түсіндіреді... Қаржылық тұрақтылық – ... ... ... ... деп жазады.
Енді біреулері “өз қаражаттары есебінен активтерге (негізгі қорлар,
материалдық емес активтер, айналым ... ... ... ... ... ... және ... қарыздарға жол
бермейтін және де өз ... ... ... ... ... ... болып табылады”, деп жазады.
Бұл ұғымды А.Д. Шеремет пен Р.С. ... өте ... ... ... ... ... тұрақтылық – бұл әрдайым төлем
қабілеттілігін кепілдендіретін кәсіпорынның белгілі бір шоттар ... ... мен М.А. ... бұл ... ... ... ... қалыптасқан табыстың шығыннан артуының өзіне тән
айнасы – ... ... ... ... Ол ақша ... ... ... тиімді қолдану арқылы ... мен ... ... ... ... ... ... кәсіпорынды
кеңейтуге және жаңартуға қажетті шығындарын қаржыландыратын кәсіпорынның
қаржы ресурстық жағдайын ... ... ... ... жалпы
тұрақтылығының негізгі бөлігі болып табылады”. Осы еңбегінде бұл авторлар
одан әрі мына ... ... ... ... – бұл тәуекелділіктің мүмкін
болатын деңгейінде төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... жарату мен пайдалану арқылы
кәсіпорынның дамуын көрсететін қаржы ... ... ... мен М.В. Беллендир бұл ұғымды былай түсіндіреді:
“Қаржылық тұрақтылық – бұл табыстың шығыннан ... ... ... ... ... еркін пайдалануды қамтамасыз етеді және оларды тиімді
пайдалану ... ... және ... сату ... үздіксіз болуына жағдай
жасайды. Сондықтан да қаржылық тұрақтылық барлық өндіріс – ... ... ... және ... жалпы тұрақтылығының
негізгі бөлігі болып табылады”. Ал ... ... ... ... ең ... әрдайым табыстың шығыннан ... ... ... ... ... ... Нарық жағдайында ол ең ... ... ... ... ... ... ... талап етеді және
оның мөлшері мемлекетпен, жабдықтаушылармен, несие ... және тағы ... есеп ... үшін ... ... ... Сонымен қатар кәсіпорынның әрі қарай дамуы үшін ... ... мен ... міндеттемелерді орындағаннан кейін осы кәсіпорында
өндірісті дамытуға, оның материалдық-техникалық базасын жаңартуға және де
әлеуметтік ... ... және ... мүмкіндік беретіндей дәрежеде
табыс қалуы қажет.
Қаржылық тұрақтылықтың мәні – бұл ... мен ... ... ... ... – деп түсіндіреді А.Д. Шеремет пен В.С.
Сайфллин. Э.А. Маркарьян мен Г.П. ... да дәл ... ... өз ... ... есептесу мүмкіндігі немесе
сауда,несие және басқа да ... ... ... ... ... кәсіпорынның төлем міндеттемелерін уақтылы және толық орындау
мүмкіндігін көрсететін төлем қабілеттілігі, қаржылық ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығы, қаржылық жағдайы туралы көптеген
ғалымдардың ... мен ... ... ... Енді айта ... мәселе – бұл кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығына деген әрбір бөлек
топ мүшелерінің көзқарасы. Мысалы, меншік ... ... ... мына ... ... олардың қызығушылығын кәсіпорынның қанша
көлемде пайда әкелуі тудырады, пайда қаншалықты көп ... ... ... деп ... ал ... ... ... қызығушылығын
қарызға алынған қаражаттар бойынша төлемдер уақытылы төленуі тудырады. Ал
басқарушылар персоналы тұрғысынан қарасақ олар ... ... ... барлық қызмет барысындағы өзгерістері мен ... ... ... ... ... ақпараттармен қамтамасыз етілген,
сондықтан да басқа да топ ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығына жауапкершілікпен қарап, кәсіпорынның
жағдайы олар үшін өте маңызды, жақын болып келеді.
Сонымен, қорыта ... ... ... ... ... оның ... қабілеттілігі, несие қабілеттілігі, кәсіпорынның қаржылық
тәуелсіздігі, өзіндік қаражаттарының еркіндігі, ... бір ... оның ... ... қарыздық капиталдан асуы, несиелер мен
төлемдер ... ... ... ... ... мен ... да міндетті
төлемдер бойынша уақытында есеп айырысуды жүзеге асыру.
1.2 Кәсіпорынның қызметіне әсер ететін факторлар
Кәсіпорынның қызметі объективті, яғни кәсіпорынның ... ... ... және ... ... шешіміне тәуелді ішкі
факторларға байланысты. Өзгерістер мен жағымсыз ... ... осы ... ... сипатталады.
Әр кәсіпорынның қаржылық жағдайы оның ... ... ... ... ... қызметіне әсер етуші факторларды ең біріншілер болып
атап ... С.С. ... мен К.Ш. ... ... Олар факторларды
сыртқы-объективті және ішкі-субъективті деп бөлген.
Кәсіпорынның жағдайына әсер етуші факторлар сипатына байланысты ішкі
және сыртқы болып бөлінеді.
Сыртқы факторларға жататындар:
I. ... ... ... экономика
– әлемдік нарық конъюктурасы.
– әлемдік нарықтардағы қаржы ресурстарын пайдалануға қол жеткізу.
1.2. Мемлекет
– Саяси тұрақтылық
– Ақша-несие саясаты
– Салық-бюджет саясаты
– Экономикалық жүйе ... ... ... ... ... ... ... Жалпы экономикалық конъюктура
– Табиғи ресурстармен қамтамасыз етілу
– Қаржы ресурстарына қол жеткізу (доступность)
– Ғылыми техникалық прогрестің дамуы
– Еңбек нарығының даму ... ... даму ... ... ... ... ... тұрақтылығы.
III. Микроэкономикалық деңгейде:
– Меншік иелері
– Несие берушілердің қатынасы
– Жабдықтаушылардың қатынасы
– Тұтынушылар
– Қоғамдық көзқарас.
Ішкі факторларға ... ... және ... факторлар:
– Кәсіпорынның өмірлік циклының кезеңі
– Кәсіпорынның даму қарқыны
– Кәсіпорынның мақсаттары мен міндеттері
– Кәсіпорынның құрылымы
– Қызметкерлер (персонал)
– Технология.
II. Басқару құрылымына ... ... ... ... ... және айналым капиталының арақатынасы.
– Активтердің құрылымы
– Инвестициялық, ... сату және тағы сол ... ... мен ... ... ... іздеу мен келісім-шарттар құру.
– Шаруашылық байланыс құрылымының тиімділігі.
– Кәсіпорынның жалпы қызметіне және оның ... ... ... ... ... Нәтижелерді сараптау мен кейінгі қызметін жоспарлау.
– Кәсіпорнның дамуына тікелей әсер ... ... ... мен ... ... орындалуын бақылау.
Сыртқы факторлар олардың пайда болуына ... екі ... ...... және ... ... бөлінеді. Соңғы жылдары
мезодеңгейде көрсетіліп жүр.
Макро және микроэкономикалық деңгей сыртқы факторларға қалай ... ... да ... жатады.
Сыртқы факторлар оны қоршаған ортаны ... ... ... ету ... ... яғни кәсіпорын басшылығына
дұрыс не ... ... ... ... көрсетеді.
Мысалы, әлемдік экономикалық жүйедегі өзгерістердің тікелей әсерін
экспортқа өнім шығарумен айналысатын шетел кәсіпорындарымен белсенді ... ... ... ... пен ... ... ... сондай-ақ өнімдерін әлемдік нарықта ... ... ... ... ... мекемелер сезінеді.
Ал, егер мемлекеттік макроэкономикалық реттеуге келетін болсақ, онда
оны елдің экономикалық жүйесіндегі барлық мекемелер сезінеді.
1.1. ... ... ... макродеңгей) мемлекеттік
экономикалық саясатқа (ортаңғы макродеңгей), елдің ... ... ... және ... ... (мезодеңгей) әсер етеді.
Әлемдік экономикалық жүйенің негізін әлкмдік экономикалық қатынастар
құрайды. Халықаралық ... ... мен ... ... интеграциялық қарқынына байланысты екенін айта кеткен жөн.
Қазіргі таңда халықаралық экономикада ... етіп ... ... бірлестіктер өз алдына ұқсас мақсаттар қояды: қалыпты және
қолайлы ... ... ... жасау, сауда саясатына қатысты мәселелерді
шешу, ұлттық өндірістің жаңадан дамып келе ... ... ... көрсету
сияқты.
Бұндай жағдайда жоғарғы макроэкономикалық ... ... ... болып келеді:
– әлемдік нарық конъюктурасы – дағдарыстың бар не жоқ болуымен, оны
алдын-алумен, сондай-ақ оның қаншалықты жиі болуымен ... ... ... қол ... ... экономикаға шетел
инвестицияларын тартумен анықталады.
– Бүкіләлемдік саяси – ... ...... ... ... ... ... дамуына кері
әсерін тигізеді.
– Халықаралық экономикалық органдардың қызмет етуі мен ... Бір ... ... ... бір елдің экономикасы
тәрізді, оның барлық қатысушылары ұстанатын реттеуді қажет етсе,
екінші жағынан ... өз ... ... арттыру
мақсатымен мемелкетттің бірігуін қажет етеді.
– әр түрлі мемлекеттерде ... ... ... да әр ... болып келеді. Мысалы, АҚШ-та ... ... ... ... ... тұтынушысы мемлекет
болғандықтан төлемдер бойынша міндеттемелерді уақытылы орындайды,
сондықтан, мұндай мекемелер қаржылық ... ... ... ... ... көп ... дебиторлық қарыздары
бар.
2. Мемлекеттік экономикалық саясат. Ол кәсіпорынның қаржылық
жағдайына салық тұтқаларын пайдалану ... ... ... ... ... және ... қызметін
реттеуге байланысты әр ... ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайын анықтайтын факторлардың келесісіне
экономиканы мемлекеттік реттеу жатады. Оған кіретіндер:
– Саяси тұрақтылық – ... ... ... ... ... ... ... болу, яғни қызығушылықтарын арттыру.
– Ақша-несие саясаты – бұл ... ... ақша ... ... ... ... нақты секторларының несиеге
қол жеткізу деңгейін анықтайды. Ал ұлттық валюта ... ... ... ... және өнімге баға
белгілеуде маңызды рөл атқарады.
– Салық-бюджет саясаты – бұл әр түрлі ... мен ... да ... ... арқылы кәсіпорынға ықпал ету. Бұл ... ... ... ... әсер ... сондай-ақ мемлекеттік бюджеттің ... ... ... ... ... жеке салаларды
дамытуды ынталандырады.
– Сыртқы экономикалық саясат – бұны белгілі бір ... ... ... ... десек те болады, бірақ бұны жеке,
тәуелсіз факт ретінде қарастырамыз, өйткені ... ... ... ... шетел-валютасымен операцияларды және
шетел қаржы нарықтарындағы отандық өндіріс үшін ... өзі ... ... ... ... ... кәсіпкерлік қызметке елеулі
ықпал етеді. Кейбір кәсіпорындардың ... ... ... көбінесе әкімшілік әдістермен, сондай-ақ антимонополиялық
саясат арқылы жүргізіледі.
Мемлекеттік ... ... мен ... ... ... ... ... реттеу мүмкіндігі де жоқ емес.
1.3. Кәсіпорынның қаржылық жағдайының шарттарын ... ... ... рөл ... Экономикалық циклдың дағдарыс, тоқырау, өрлеу, шарықтау сияқты
фазаларымен және экономикалық дамудың ... ... өнім ... ... ... мен ... деңгейі сияқты
макроэкономикалық көрсеткіштермен анықталатын жалпы экономикалық
конъюктура. ... ... ... да бір ... ... экономикалық қатынастардың жағдайын қалыптастырады.
– Мемлекет экономикасының табиғи ресурстармен қамтамасыз етілуі
өндірістің негізгі даму бағыттарын анықтайды, ал ол өз ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Қаржы ресурстарымен қамтамасыз етілу дегеніміз капитал мен еңбек
өндірісінің басқа факторларына қол жеткізу деген сөз.
... ... ... қол ... қаржы нарығының даму
деңгейімен анықталып, кәсіпорынның қосымша ресурстарды тартуына
немесе ... әсер ... ... ... ... мен даму деңгейі кәсіпорынның ... ... әсер ... ... типі мен ... еңбек ресурстарына қол жеткізу
мен оның құнын анықтайды.
b) кәсіподақ ... даму ... ... көлеміне және
еңбек күшін пайдалану шарттарына әсер ... ... мен ... білім деңгейі мен мамандандырылуы
– кәсіпорын қызметінде тиімділігі жағынан да, еңбекақысына да
байланысты маңызды рөл ... ... ... ... бір ... кәсіпорынның
қаржылық жағдайына, яғни жаңа технологияларды сатып алу ... ... ... ... ... ... ... болса, екінші жағынан мемлекеттің
мүмкіндіктеріне, яғни ... ... ... ... қолдай алады және жаңадан ашылып, зерттеліп келе
жатқан ғылымдардың дамуына қаржылық көмек ... мен ... ... ... Басқаша айтқанда кәсіпорынның
әрі қарай дамуы мен бәсекелестік қабілетінің сақталуы.
e) инфрақұрылымның даму деңгейі – инфрақұрылым ... ... ... субъектілерінің қызметінің тиімділігін
арттыру арқылы оның қаржылық ... әсер ... ... ... ... бірі – ... ... ал көлік ресурсы өндірістік потенциалдың маңызды
бір ресурсы болып табылады.
ІІ. Мезодеңгей кәсіпорынның жағдайына, оның ... ... ... ... әсер ... ... рөлді мына факторлар
атқарады:
– Нарықтың даму деңгейі – ... ... келе ... ... мен
жаңадан зерттеліп, құрылып келе жатқан нарықтардың ... ... ... Нарықтағы бәсеке деңгейі – жекелеген немесе бір ... баға ... әсер ету ... ... ... және осы кәсіпорынға деген несие берушілердің
көзқарасына, сенімділігіне ықпалы зор.
– Кәсіпорынның ... ... ... ... мен ... ... деңгейі кәсіпорынның осы шақтағы қаржылық
жағдайын, сондай-ақ болашақтағы қызмет ету мүмкіндігін анықтайды.
ІІІ. Микроэкономикалық деңгейде ... ... ... мен кәсіпорын активтерін тиімді пайдалану мүмкіндігі де бірқатар
факторлар негізінде анықталады.
Микроэкономикалық деңгейде кейбір жағдайларда ... ... ... факторлар бар:
– Акционерлер құрамы – акционерлердің ... ... ... ... ... ... әрі қарай даму бағытын
анықтайды.
– Несие берушілердің кәсіпорынға қатынасы – ... ... ... келе ... яғни ... ... сатысында
несие берушілер бұлардың қалауымен ... ... ... мен ... да қаржы-несиелік мекемелермен қарым-қатынас
орнатып, несие алу шарттары кәсіпорын ... ... ... ... ... – бұл да ... тікелей реттеуімен жүзеге ... ... ... отын мен қосымша құралдарды әкеліп жеткізу шарттары,
сатып алынған өнім бойынша төлем шарттары мен мерзімі, кредиторлық
қарыз динамикасы екі ... ... ... ... ... Сонымен қатар жабдықтаушылармен ұзақ мерзімді қарым-
қатынасты нығайту кәсіпорын үшін өте ... ... оның ... ... ... ... мен ... өтуіне
байланысты.
– Өнімді тұтынушылардың қарым-қатынас – кәсіпорын өніміне деген
сұраныстың өсуі, өнімді көтерме ... ... ... ... ... тұтынушылардың қалауларын ескеріп, ... ... ... ... жағдайына ықпалы зор.
– Кәсіпорынға қоғамдық көзқарас (қоғамдық пікір) – бұл ... ... ... ... әсер ... де ... түрде
оның қызметіне әсері бар.
Себебі көптеген кәсіпорындар өздеріне деген дұрыс, сенімді қоғамдық
көзқарас тудыру үшін көп ... ... пен күш ... қаржылық тұрақтылығының негізгі ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығына әсер
ететін ішкі факторларға ... ... ... ... ... – кәсіпорын қызмет етуінің алғашқы
сатыларында кәсіпорын өзіндік (меншіктік) ... аз ... ... ... ... тартуға мәжбүр болады. Одан бөлек
жабдықтаушылармен қалыпты қарым-қатынас орнату мен ... ... ... уақытты талап етеді. Едәуір дамыған
сатысында кәсіпорынның нарықта үлесі, ... ... ... ... мен әрі ... даму ... қалыптасады.
Бұндай кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы жоғары болады.
– Кәсіпорынның көлемдік сипаты – корпоративтік ... ... ... ... ... қаржылық
тұрақтылығын қамтамасыз етуде мүмкіндігі кішігірім кәсіпорындар мен
бір ғана тұлғаның иелігіндегі ... ... ... ... ... өсу қарқынының динамикасы – кәсіпорынның тұрақты
бірқалыпты ... бір ... ... ... ... ... болса, екінші жағынан қаржылық қатынастардың
беріктілігі мен қаржы нәтижелерінің жақсаруынан.
– Кәсіпорынның алдына қойған мақсаттары мен міндеттері – бұл ... ... ... ... ... шарттарын
біріктіреді:
a) Шешуші рөлді кәсіпорын дамуының стратегиялық бағыттарының дұрыс
қалыптастырылып, өңделіп, бекітілуі және тактикалық шараларды
анықтаумен қоса алға ... ... ... ... ынтасы
атқарады.
b) Сыртқы орта шарттары мен қоғамдық тұтыну арасындағы мақсаттардың
сәйкестігі.
– Кәсіпорынның құрылымы – ... ... ... ... мен ... ... құрылымдық бөлімшелері бекітіледі.
Қатаң қызметтік құрылым типінде кәсіпорын құрылымдары қатаң түрде
анықталған функцияларды орындайды, ... ... ... ... ... ... дивизуалды құрылымдық бөлімшелер тактикалық шараларды жүзеге
асыру үшін арнайы құрылымдық элементтерді қалыптастырып, оларды қажетті
кадрлармен және техникамен ... ...... ... ... ... органдарының жоғары дәрежеде мамандандырылуы өте маңызды,
өйткені кәсіпорынның ... ... ... ... ... дұрыс не бұрыстығына байланысты, сонымен
қатар ... даму ... мен ... ... басқару
органдарының жеке басының ... мен ... ... ...... ... қазіргі заман талабына
сай болуы өнімнің ... және ... ... ... ... мен
ақша ағымдарының кәсіпорынөлеміне әсер етеді.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығы кәсіпорынның қаржылық және нақты
ресурстарын ұйымдастыру мен басқару тиімділігіне, кірістер мен ... ... ... ... қамтамасыз ететін жоғары
дәрежедегі өтімділік активтерінің болуына байланысты.
... ... ... ... және қарызға алынған қаражаттар
бойынша қаржыландыру көздерінің арақатынасының ... ... ... ... шарттарына, сонымен қатар кәсіпорынның қызмет ету
саласына сәйкес кәсіпорынның айналмалы және ... ... ... оптималды түрде қалыптастыру.
– Өнімді өндіру мен өткізу процесінің ... ... ... ... ету үшін ... мен
тұтынушыларды қатаң сұрыптау (тщательный отбор), яғни ақшалай және
материалдық ресурстардың түсімдерінің тұрақтылығы. ... мен ... ... ... алдын-ала құру.
– Инвестициялық саяатты, баға саясатын және сату саясатын нақты
жоспарлау мен оны жүзеге ... ... ... ... және оның ... ... ... оперативтік бақылау жүргізіп отыру.
– Нәтижелерді талдау жұмыстарын ... мен ... ... ... ... ... ... тактикалық мәселелердің
орындалуын қамтамасыз ету.
Жоғарыда аталып өткен шарттардан басқа кәсіпорын қызметінің қаржылық
нәтижесіне бухгалтерлік принциптер, алғашқы ... ... ... ... етеді.
Кәсіпорынның қаржылық жағдайына әсер ететін шаруашылық қатынастардың
тиімділік факторы да бар.
ІІ тарау. ... ... ... ... ... Қаржылық жағдайды талдау әдістері.
Қаржылық талдаудың тәжірибесі қаржылық есепті ... ... ... ... алты ... ... ... болады:
- көлденең талдау;
- тікелей талдау;
- трендтік талдау;
- салыстырмалы талдау;
- факторлық талдау;
- қаржылық коэффиценттер әдісі.
Көлденең талдау – есеп ... ... ... өткен кезеңмен
салыстыру.Ол өткен кезеңдегімен ... ... ... түрлі
баптарының абсолюттік және салыстырмалы ауытқуларын ... ... ... - ... есеп ... ... нәтижеге тигізетін әсерін
айқындай отырып,қорытынды қаржылық көрсеткіштердің ... ... ... ... оның бөлімдері бойынша қорытынды көрсеткіштегі жеке
баптардың үлес салмағын анықтауға мүмкіндік ... ұзақ ... ... ... ... жалпы құнындағы,яғни баланс
валютасындағы үлес салмағы және т.б.
Тікелей және көлденең талдаулар бір-бірін толықтырып ... ... ... ... 100 % деп ... ... ... бірқатар жылдар көрсеткіштерінің салыстырмалы ауытқуын
есептеуге ... ... ... ... ... есеп
позициясын бірқатар өткен кезеңдермен салыстыруды және трендті, яғни жеке
кезеңдердің дербес ерекшеліктері мен ... ... ... ... ... ... ... көрсетеді.Трендтің
көмегімен болашақтағы көрсеткіштердің мүмкін болатын маңызы қалыптасады,ал
одан кейін перспективті,болжамдық талдау жүргізіледі.
Қаржылық ... ... ... ... ... ... ... түрлі қаржылық коэффиценттерді пайдалану болып табылады.
Коэффиценттер салыстырмалы шамалар болып табылады,оларды есептеу кезінде
шамалардың біреуін бірлік ретінде алып, ал ... ... ... көрсетеді.Қаржылық коэффиценттерді есептеу баланстың жеке
баптарының арасында ... н ... ... ... ... ... жағдайын кезекті факторлық талдау
үшін алғашқы база болып табылады және олар ... ... ... ... ... ашуға мүмкіндік береді.
Салыстырмалы талдау – фирманың, еншілес фирмалардың, бөлімшелердің және
цехтардың ... ... ... ... ... ... ішіндегі талдау, сондай-ақ берілген фирманың көрсеткіштерін
орташа салалық және орташа жалпы экономикалық ... бар ... ... ... шаруашылық аралық талдау болып
табылады.
Факторлық талдау – бұл ... ... ... ... ... ... ... ( анықтау) немесе реттелмеген
тәсілдер көмегімен талдау.Сонымен ... ... ... қорытынды
көрсеткіштерді оның құрамдас бөліктеріне жіктегенде – тура, ал оның ... ... ... ... ... ол – кері ... ... аталған әдістермен қатар, ... ... ... ... ... және ... статистиканың
дәстүрлі әдістері қолданылады.
Қорыта айтқанда, кәсіпорынның қаржы жағдайын талдауда ... ... мен ... ... еркі ... ұтымды пайдаланып, осы
талдауды жүргізудің дәйектілігіне байланысты дұрыс әдсті таңдай ... ... ... ... жан-жақты әрі кешенді талдауды жүргізе
алады,сондай-ақ объективті және анық баға береді, ... ... мен ... ... өсуі ... ... дайындайды.
2.2 Меншікті және қатыстырылған капиталды ... ... ... ... ... капиталының құралу
көздері болып мыналар саналған: ... ... ... қор, ... қорлар, мақсатты қаржыландыру мен салымдар (келіп түсулер),
жалгерлік міндеттемелер, баланс ... І ... ... ... ... ... құрылтайшылармен есеп айырысулар, тұтыну
қорлары, алдағы кезең шығындары мен ... ... ... ... ... 1997 жылы ... баланс пассивінің II бөлімінде
көрсетілген алдағы кезең табыстары. БЕС-2 ... 1998 ... ... ... ... ... ... төленбеген капитал, қосымша
төленген капитал, резервті капитал және бөлінбеген табыс (жабылмаған ... ... ... өзіндік айналым қаражаттарындағы болған
өзгерістерге ерекше назар аударылады, яғни меншікті ... ... ... ... құндылықтарда бекітілмегендігін және осы
қаражаттарды неғұрлым ... ... ... ... беретін нысанда
тұрғандығы анықталады. ... ... ... ... ... ... капиталдың сомасынан баланс активінің бірінші ... ... ... алып ... керек.
Тәжірибе жүзінде күрделі салымдарды қаржыландыру және ... ... алу ... ... капиталға теңестіріліп қосылатын, ұзақ
мерзімді несиелер мен ... ... ... ... көзі ... ... ... мөлшері анықталады. Бұл
керсеткіш абсолютті болып табылады, оның ... өсуі – оң, ...... бағыты ретінде қарастырылады.
Талдау кезінде меншікті айналым ... ... ... қатар, оның жалпы меншікті капиталдағы үлес салмағын да табу
керек. Бұл көрсеткіш кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... саналады. Арнайы әдебиеттерде оны іс ... ... ... деп ... кәсіпорынның меншікті қаражаттарының қандай бөлігі, осы қаражаттарды
еркін жұмсауға болатын, мобильді нысанда екендігін көрсетеді және ... ... Кж – ... ...... ... капиталы;
Мк – меншікті капитал.
Қаржылық көзқараспен айтсақ оның өсуі және жоғары деңгейі кәсіпорынның
қаржылық ... оңды деп ... бұл ... ... ... олардың көп бөлігі негізгі ... да, ... ... де емес, айналым қаражаттарына салынған. Сондықтан жұмсау
коэффициентінің өсуі ... ... ... құрылымындағы мүмкін болатын
шектерінде ғана тиімді. Егер коэффициент негізгі құралдардың ... ... ... құралдарға қарағанда меншікті қаражат көздерінің тез
өсуіне байланысты көбейсе, онда коэффициенттің ... ... ... ... ... дәлелдейді.
Оптимальді мөлшері ретінде жұмсау коэффициенті ( 0,5 деп алынуы мүмкін,
бірақ іс ... ... ... ... мәндері жоқ. Бұл
көрсеткіштің ұсынылып отырған ... ... ... мен ... ... өз ... ... және иммобильді активтерге салудың
тепе-теңдік принципін сақтау керек екендігін ... бұл ... ... ... ... мәні, кәсіпорынның қызметінің сипатына
байланысты: оның әдеттегі ... ... ... ... ... қор ... жоғары өндірістерде төмен болуы керек (себебі қор
сыйымдылығы жоғары өндірістерде меншікті ... ... ... ... ... жабудың көзі болып табылады).
Кәсіпорынның тауарлы-материалдық қорлары мен шығындарының қалыптасу
көздерімен ... ... ... ... ... ... үшін ... роль атқаратынына сәйкес, кәсіпорынның
қаржылық тұрақтылығының басты көрсеткіштерінің бірі ... ... өз ... ... етілу коэффициенті саналады, ол
меншікті айналым қаражаттарының тауарлы-материалдық қорлар мен ... ... ... Бұл ... тауарлы-материалдық қорлар
мен шығындарды жабу коэффициенті деп ... Ол ... ... Кқ/қ - тауарлы-материалдық қорлардың қамтамасыз етілу
коэффициенті;
Мақ - меншікті айналым капиталы;
Қтм - ... ... ... Э.А. ... және Г.П. ... оны ... ... ұзақ мерзімді қарыз қаражаттарының сомасын кәсіпорынның қорлары мен
шығыдарының құнына қатынасымен анықтайды.
Материалды айналым қаражаттарын жабу ... ... ... ... мен ... меншікті қаражаттармен жабылғанын
және қарыз қаражаттарын тартуды қажет етпейтінін көрсетеді.
"Шаруашылық тәжірибенің статистикалық ... ... ... оның қалыпты мәні, - деп жазады А.Д. ... және ... - ... ... ... ( ... мен шығындардың меншікті айналым қаражаттарымен ... ... ... ... ... көздерімен қажетті қорлар
мен шығындарын, қалғандарын қысқа мерзімді қарыздармен жабу назарға алынып
анықталады. Бірақ бұл кезде ... мен ... ... ... айналу
жылдамдығы жоғарылаған кезде негізделген қажеттілікке сәйкес болу ... ... ... ... қажеттіліктен асып кетсе, онда ... ... ... ... бір ... ғана жаба ... яғни
көрсеткіш < 1 болады. Керісінше кәсіпорынның материалдық қорлары үздіксіз
жұмыс жасауға жеткіліксіз болғанда көрсеткіш > 1 ... ... ... ... қаржылық жағдайы жақсы екендігін көрсетпейді. Сондықтан
материалдық ... ... ... ... ... етілу
көрсеткішінің деңгейін ең ... ... ... ... бағалап қарастыру керек.
Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын тек қана ... ... ... ... ... қаржылық есеп берудің активтеріне салудың
дұрыстығымен де сипатталады. Сондықтан ... ... ... ... ... ... қаражаттарының құрылымы да
қарастырылады.
Қатыстырылған капиталды ... ... ... үшін ... ... ... есеп ... көрсеткіштерін топтық
қорытындылармен сәйкестендіру қажет, ... ... ... ... қатысты өлшемдердің өзерістерін көрсету керек. Біздің
кәсіпорын есепті жылы ұзақ мерзімді ғана емес, қысқа ... ... ... ... ... ... ... қатыстырылған (қарыз)
капитал кредиторлық борыштан тұрады, яғни ағымдағы ... ... ... және ... ... ... ... 2:1 болуы керек
деп ұсынылған. Егер кредиторлық борыш дебиторлық борышпен қамтамасыз
етілмеген болса, онда ... ... ... деп ... ... себебі ол
өзіндік қаражаттың әлдебір өтімді бөлігінің ақшаға айналуын бәсеңдетуі
мүмкін. Егер ... ... ... дамыған болса, онда
дебиторлық ... ... өсіп ... мүмкін.
Кредиторлық борыштың дебиторлық борышпен ете төмен дәрежеде қамтамасыз
етілуі, дебиторлармен де кредиторлармен де ... ... ... ... ... қарыздарын төлемеуінен болады. Кредиторлық борыштың есіп
кетуі қаржылық жағдайды ... ... ... бұл ... ... ... ... қаражат көздері ретінде пайдаланып
жатыр деп айтуға болар еді. Бірақ тауар, жұмыс және ... үшін ... ... пен ... ... есеп ... да үлкен кредиторлық
борыштың болуы ... ... мен ... оның ... жағдайын тиімсіз
жағынан сипаттайды. Талдаушының келесі маңызды ... - ... ... оның қаржылық тұрақтылығы дәрежесі бойынша топтауға
мүмкіндік беретін абсолютті көрсеткіштерін зерттеу.
2.3. Баланс өтімділігін және ... ... ... ... талдау мәселесін қарастырар ... ... ... және ... ... ... алу ... өтімділігін талдаудың мәні – активтегі ... ... ... қаражаттарды пассивтегі міндеттемелермен салыстыруда.
Актив пен пассив баптары белгілі бір тәртіппен ... ... ... ... төменгілерге (актив), яғни өтімділігінің
темендеу тәртібі бойынша қайтару уақыты ... ... ... ... (пассив), яғни қайтару уақытын жоғарылату тәртібі бойынша
болады. Кейде керісінше тәртіп болуы да ... ... ... европалық
елдерде осыны қолданады.
Өтімділік дәрежесіне, яғни ақша ... ... ... ... ... ... топтарға бөлінеді.
А1. Ең өтімді активтер. Әлемдік тәжірибеде ... ... ... барлық баптары мен құнды қағаздары жатады.
Ақша қаражаттары мен ... ... ... ... ... – айналым қаражатының ең мобильді бөлігі. Ақшамен ... ... ... ал ... ... ... ... тез айналады.
А2. Тез өткізілетін активтер. Бұларға қысқа мерзімді ... ... да ... ... ... борыш сомалары есеп айырысу
шотына белгілі бір уақытта келіп түсіп, бұлар да өз міндеттемелерін төлеуге
жұмсалуы мүмкін. Есеп ... ... ... ... ... ... төленбеген тауарлар бойынша, ... ... ... кеткен
борыштардың өтімділігі анағұрлым төмен, себебі төлемнің қашан келіп түскені
белгісіз. Бірақ ... ... ... ... борыштар
көбіне болмайды, себебі оны қайтарып алуға алдын ала ... ... ... ... ... төлеу қаупінен тіпті банкрот болып жарияланудан
қорқып, өзінің ... ... ... тырысады. Сондықтан нарықтық
экономика жағдайында жұмыс істеп ... ... ... ... ақша ... ... мерзімді дебиторлық борышын да қосады.
Бірақ әлі қалыптаспаған нарықтық экономика, инфляция, әріптестер арасында
шаруашылық байланыстар ... ... ... ... барлығы
бірдей ақша қаражатына тез айнала алмайды.
Күмәнді дебиторлық борыштың үлесінің көп болуы ... ... ... ... ... арналған дайын өнім және ... ... ... ... да ... ... олар ... келесі топты құрайды.
А3. Баяу өткізілетін активтер. Баланс активінің ... ... ... бабы және ... ... ... ... мерзімді
инвестициялар" (жарғылық қорға ... ... ... ... ... ... бұл ... "Алдағы кезең шығындары" бабы есепке алынбайды. Бұл
топтың ... ... ... қиынырақ: бірінші сатып алушыны тауып
алу қажет, ал бұл оңай емес және ... бір ... ... етеді. Әсіресе
бұл аяқталмаған өндіріске тиісті: ... ... ... ... ... табу оңай болса, одан жасалған штампталған ... ... ... табу ... ... Бұл белгілі бір бұйымды ... ... өнім ... ... бірдей керек емес ... ... ... ... ... ... алғанда аяқталмаған өндірістің құнын
қоспайды. Алайда американ ... ... ... ... әтімді
активтердің құнына қосуға жол беріледі.
А4. Қиын өткізілетін активтер - баланс активінің бөлімінің алдындағы
топтарға еңгізілген ... ... ... ... ... ... "Ұзақ
мерзімді қаржылық инвестициялар" бабы бойынша соманың бір бөлігі ғана
алынып тасталынғандықтан, қиын ... ... ... басқа
кәсіпорындардың жарғылық капиталға салған салымдары ғана есепке алынады.
Баланс ... ... ... ... дәрежесі бойынша топтағанда,
басты орынды ең өтімді және әр жақты меншік нысаны ... - ... есеп ... ... және ... ... ақша қаражаттары.
Бұдан кейін бағалы қағаздарға салынған қысқа ... ... ... есеп айырысулар тұрады. ... ... ... ... кәсіпорынның "өтімділігін" (өтімді
капиталын), яғни активтің бірінші кезектегі ... ... ... ... бөлігін көрсетеді. Өтімділігі бұдан темен элементтер
тауарлы-материалдық қорлар мен негізгі капиталдың баптарына ... ... ... қайтару, төлеу уақытының мерзіміне байланысты
топтастырылады.
П1. Негұрлым тезірек төленуге тиісгі міндеттемелер – ... ... ... ... қарыздар, басқа да ... ... ... ... ... ... ... есеп айырысу
көлемінен асқан мөлшерде ... ... ... ... Бұл
берілген мөлшерден асу банктің мақсатты қарыздарын (несиелерін) өз мақсаты
бойынша пайдаланбағандығын ... және ... ... өтеу ... ... ... қамтамасыз етілуі тиіс.
П2. Қысқа мерзімді міндеітемелер - қысқа мерзімді ... мен ... ... ... ... ... міндеітемелер ұзақ мерзімді несиелер мен заемдар.
П4. Тұрақты міндеттемелер пассивтің 1 бөлімінің "Меншікті капитал"
баптары. Актив пен ... ... ... үшін бұл топтың жиыны баланс
активінің "Алдағы кезең шығындары" бабы ... ... ... ... ... үшін ... пен пассив бойынша келтірілген
топтар жиындарын салыстыру керек. Баланс толық ... деп ... ... > ... > ... > ... < ... сөзбен айтқанда, егер активтің сол алғашқы үш теңсіздігінің әрбір
тобы кәсіпорынның сәйкес міндеттемелер тобын жапса ... оған тең ... ... ... кері ... ... ... емес.
Жоғарыда келтірілген жүйедегі алғашқы үш ... ... ... орындау қажеттілігін туғызады, сондықтан актив пен
пассив бойынша алғашқы үш топтың жиындарын салыстыру ... орын ... ... ... сипатын алады, сонымен қатар терең
экономикалық мәні бар: оның ... ... ... ең ... сақталғандығын, кәсіпорынның меншікті айналым қаражатының барын
дәлелдейді.
Кәсіпорынның төлем қабілеттілігі оның қаржылық ... ... бірі және ... ... ... байланысты болады. Сол
себепті нарық экономикасы жағдайында оған көп ... ... ... қабілеттілігі деп, оның дер кезінде өзінің барлық
міндеттемелері бойынша төлемдер жүргізуге ... ... ... ... Бірақ бұл үшін кәсіпорынның есеп айырысу, валюта және ... ... ... ... керек.
Қарыздарды өтеу үшін құралдардың айналымы кезінде ақшаға айналуы керек
дебиторлық борыштар ... ... ... ... өтеу үшін ... сонымен бірге кәсіпорында бар тауарлы-
материалдық ... қоры бола ... Оны ... ... ... ... айтқанда, теориялық түрде қарыздарды өтеу кәсіпорынның барлық
ағымдағы активтерімен қамтамасыз етіледі. Нақ осылай теориялық түрде, егер
кәсіпорынның ағымдағы ... ... ... міндеттемелерінің сомасынан
артса, онда ол қарыздарды өтеуге дайын деп есептеуге болады. Бірақ, ... ... ... активтерін қарыздарды өтеуге бағыттаса, онда дәл
сол кезде оның өндірістік ... ... ... онда ... тек ... ... құрайды, ал материалды айналым құралдарын
алуға ақша жоқ, олар толығымен ... ... ... ... ... бар деп, ... активтің сомасы
ағымдағы міндеттемелерінен көп жоғары кәсіпорынды есептеуге болады.
Кәсіпорынның тек ... ... ғана ... сонымен бірге үздіксіз
өндіріс үшін қаржылары болуы керек.
Ағымдағы төлем қабілеттілігі баланс ... ... ... ... ... қарыздар және басқа да есеп айырысулар
бойынша қарыздары жоқ ... ... ... деп ... арналған төлем қабілеттілігі нақты бір мерзімдегі оның ... ... осы ... ... ... ... ... жолымен анықталады.
Төлем қабілетгілігі белгілі бір мерзімде қолдағы ақша сомасының жедел
төлемдер сомасына ... ... ... қабілеттілігі коэффициенті
арқылы көрінеді. Егер төлем қабілеттілігі ... 1-ге тең ... ... онда бұл ол кәсіпорынның төлем қабілетті екенін ... ... 1-ден аз ... онда ... ... төлеу құралдарының
жетіспеуі себептерін анықтау керек.
Төлем қаражатының сомасын анықтау мәселесі бойынша әр ... ... ... ... ... ақша қаржыларын, қысқа мерзімді багалы
қағаздарды жатқызу әлдеқайда тиімді, ... олар тез ... және ... ... ... міндеттемелерге ағымдағы пассивтер, яғни, ... ... мен ... ... ... ... ... мерзімді қарыздар, кредиторлық борыштар және басқа пассивтер ... ... ... ... асуы ... төлемге
қабілетті екенін білдіреді. Банкте есептің және басқа шоттарда ... ... ... ... ... өтіп ... қаржы органдарына
қарыз болу, еңбекке төленетін ... ... ... ... көрсетеді.
Төлем қабілетгілігі оны қысқа мерзім ішінде (апта, жарты ай) талдау
кезінде анығырақ көрінеді.
Есепті кезең ... ... ... ... ... күнтізбе
көмегімен есептелуі мүмкін, оның негізінде ағымдағы жедел ... ... ... кредиторлармен, банкпен, қаржылық
және басқа органдармен өз ... есеп ... ... ... ... Төлемдік күнтізбе аналитикалық есептің мәліметтері, ... ... ... ... ... жасалады. Мұндай
есептер күнделікті немесе 3-5 күнде бір рет және басқа уақыт ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Егер тұрақты болса, есептесу сирек, ал егер
тұрақсыз болса жиі жүргізуге болады.
Қаржылық ... ... ... ала ... ... ақша қаражатының түсуі кезінде кездейсоқ үзілістерге қарсылық
тұру қабілеттілігімен сипатталады. Бұл өзгермелі жағдайда ... беру ... ... ... ... алу, ... капиталды көбейту, активтерді
сату, қайта орналастыру, кәсіпорын қызметінің деңгейі мен сипаттын ... ... ... ... алу ... әр ... ... байланысты
және тез өзгеруге бейім. Ол ... ... ... ... салалардағы жағдаймен, капиталдың құрамы және
құрылымымен ... ол ... ... ... ... мен ... сияқты сыртқы
факторларға тәуелді. Несие алу қабілеттілігі ақша қаражаты керек жағдайда
және кәсіпорынға қысқа мерзімді несиелерді ұзарту үшін ... ... ... ала ... ... ... ашық ... линиялары (кәсіпорын
белгілі бір мерзім ішінде және белгілі бір жағдайларда ала алатын несие)
потенциалды ... ... ... ... ... сенімді көздері.
Кәсіпорынның қаржылық икемділігін бағалау кезінде оның ... және ... ... ... активті сатудың
шектілігі, шығынның ... ... ... ... ... ... ... жойылуы сияқты, өзгермелі ... ... ... ... ... (қысқа мерзімді) төлем қабілеті өте тар түсінік, ... ... ... ... емес.
Кәсіпорынның перспективті (ұзақ мерзімді бір ... аса) ... ... үшін етімділіктің ... ... ... Динамикалық көрсеткіштердің бірі өнімді
(жұмыс, қызмет) еткізуден түскен табыстың ... ... ... ... ... ... үшін алымында есепті кезеңдегі есеп шоты
бойынша дебет айналымын, ал ... осы ... ... ... ... ... болады. Бұл есепте алымы баланс
жасау мерзіміндегі емес белгілі бір кезең үшін ақша ... ... ... ... мен ... ... ... талдауды нақталандыру және тереңдету үшін қолданылатын басқа
да көрсеткіштер белгілі.
Кәсіпорынның перспективті төлем қабілеттілігін анықтау үшін кәсіпорын
активіндегі ақша қаражаттарын айналдыра ... ... және ... ... ... көрсеткіштері кеңінен пайдаланылады.
Үш көрсеткіш жиі қолданылады:
1) Төлемқабілеттіліктің жалпы бағасы ағымдағы ... ... ... ... ... ... міндеттемелерге
қатынасымен анықталады.
Ағымдағы өтімділік коэффиценті ағымдағы кредиторлық міндеттемелер
ағымдағы активтермен ... ... ... ... ... ... активтер мен қысқа мерзімді міндеттемелердің ара қатынасы 1:1-
төлемй алмайды деуге болады. 1:1 ара қатынасы ағымдағы ... мен ... ... теңдігін білдіреді. Бұл коэффиценттің ... ... өтеу ... Бұл коэффицент ағымдағы міндеттемелердің
қандай бөлігі тек ақша қаражаттары есебінен емес, сонымен қатар өткізілген
өнімдер, орындалған жұмыстар ... ... ... үшін ... ... сипаттайды.
Бұл фирманы қысқа мерзімді міндеттемелерін жаба алу мүмкіндігін
білдіреді (қорларды сата алмаған ... ... ... үшін мына ... ... болып табылады 0,8 – 1,0.
3)Абсолютті өтімділік коэффиценті. Ақша қаражаттары мен ... ... ... мерзімді ж/е қысқа мерзімді міндеттемелерге
қатынасы ретінде ... ... ... ... ... ... жедел өтелуі
керек екендігін көрсететін төлем қабілеттілігінің ... ... ... ... ... ... 0,2 – ... әр түрлі көрсеткіштері тек өтімді қаржыларды ... әр ... ... ... ... ... ... сипаттап қана қоймай, сонымен бірге талдау ... ... ... ... мүдделеріне жауап береді. Мысалы, шикізат
пен ... ... үшін ... ... ... қажет. Осы
кәсіпорынды несиелейтін банк өтімділіктің аралық коэффиценттеріне көп көңіл
бөледі. ... ... ... ... акциялар мен облигацияларды
ұстаушылары кәсіпорынның қаржылық тұрақтылығын ... ... ... ... Қаржылық тұрақтылықтың абсолютгі көрсеткіштері тауарлы-материалдық
қорлардың, олардың қалыптасу көздерімен қамтамасыз етілу дәрежесін
көрсететін көрсеткіштер.
Тауарлы-материалдық қорлардың қалыптасу көздерін сипаттайтын үш ... ... ... ... капиталының бар болуы (Мак). Бұл көрсеткіш меншікті
капитал мен (баланс пассивінің I бөлімі) ұзақ ... ... ... I ... ... ... ... анықталады. Ол меншікті
айналым қаражаттарын сипаттайды. Алдыңғы кезеңмен салыстырғанда оның көбеюі
кәсіпорынның қызметінің ... ... ... Құрылысына қарай
меншікті айналым капиталының бар болуын былай жазуға болады:
Ма.к.= Мк – Ұа = Іб П – Іб ... Іб П - ... ... I ... - ... капитал;
Іб А - баланс активінің I бөлімі;
Ұа - ұзақ ... ... ... бірқатар маңызды талдау коэффициенттерін есептеп ... ... ... ... ... жабу ... ... нормативті мәні 0,1-ден төмен болмау керек), тауарлы-
материалдық қорларды жабу коэффициенті (бұл ... ... ... ... ... және тағы ... Тауарлы-материалдық қорлардың меншікті және ұзақ мерзімді қарыздың
қалыптасу көздерінің бар болуы (Ма.к./ұз).
Бұл көрсеткіш алдындағы көрсеткішті, яғни меншікті ... ... ... міндеттемелер сомасына қосу жолымен мына ... = Мак+ Ұзм = Мак + Пб ... Ұзм - ұзақ ... ... - ... ... капиталы;
Пб П - баланс пассивінің ІІ бөлімі.
3. Тауарлы-материалдық ... ... ... ... жалпы
мөлшері алдыңғы көрсеткішті қысқа мерзімді несиелер мен ... ... ... мына ... ... ... = Мак/ұз + Қнқ
Мұндағы: НК – негізгі көздер;
Қнқ –қысқа ... ... мен ... ... бар ... үш ... ... қорлар мен шығындардың олардың қалыптасу, көздерімен қамтамасыз
етілуінің үш ... ... ... ... ... ... (Мак) ... (+) немесе
жетіспеушілігі (–).
± Мак = Мак – ҚШ.
Мұндағы: ҚШ – ... ... мен ... ... ... ... және ұзақ мерзімді қалыптасу
кездерінің артықтығы (+) немесе жетіспеушілігі (-) (Мак/ұз):
± Мак/ұз = Мак/ұз – ... ... ... қалыптасу көздерінің (НК) жалпы мөлшерінің
артықтығы (+) немесе жетісітеушілігі (–);
± НК = НК ... ... ... ... көздерімен қамтамасыз
етілуінің үш көрсеткішін есептеу кәсіпорынның қаржылық жағдайын ... ... ... ... төрт ... ... ... береді:
1) қаржылық жағдайдың абсолютті тұрақтылығы;
2) қаржылық жағдайдың қалыпты тұрақтылығы;
3) тұрақсыз қаржылық жағдайы;
4) дағдарысты ... ... ... ... абсолютті тұрақтылығы мына теңсіздікпен сипатталатын
уақытта қалыптасады.
ҚШ < Мак немесе Мак > ... ... ... ... ... ... капиталымен
жабылатынын көрсетеді, яғни кәсіпорын сыртқы кредиторлардан тәуелсіз
болады. Мұндай жағдай өте ... ... Оның ... бұл ... ең дұрыс
деп қарастырылмауы мүмкін, себебі әкімшілік ... ... үшін ... ... пайдалана алмайды, пайдаланғысы келмейді немесе пайдалануға
мүмкіндігі ... ... ... ... мына ... ... < ҚШ < ... келтірілген қатынас тиімді жүмыс істеп тұрған кәсіпорын тауарлы-
материалдық қорларды жабу үшін әр ... ... - ... ... қаражат көздерін пайдаланып жатқан жағдайға сәйкес келеді.
Тұрақсыз қаржылық және қалыптасқан жағдай ... ... > НК ... НК < ... қатынас кәсіпорын өзінің тауарлы-материалдық қорларының бір бөлігін
жабу үшін "қалыпты емес" болып, яғни негізделмеген болып ... ... ... ... баруына тура келетін жағдайға сәйкес келеді.
Бұдан кейін дайын өнімнің тез ... және ... ... іркіліп
қалу себептерін зерттеу керек. Бірақ бұл ішкі қаржылық талдаудың жұмысы.
Талданып отырған кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... қаржылық тұрақтылығына ... ... құру ... ... ... жүргізіледі,
оған келесі өзара байланысқан керсеткіштер топтары ... ... ... ... ... ... ... уақыты өтіп кеткен борыштар;
- жабдықтаушылардың есеп айырысу құжаттары ... ... өтіп ... ... ... ... төлемеу;
- басқа да төлемеу, соның ішінде еңбекақы бойынша да;
2. ... ... ... ... ... ... тауарлы-материалдық құндылықтардың жоспардан тыс қорлары;
- сатып алушылар уақытында төлемеген, тиеліп жіберілген тауарлар;
- акцептен бас тарту себепті ... ... ... сақтауындағы
тауарлар;
- айналым қаражатын күрделі құрылысқа, жұмысшылардың ... ... ... ... ... бірге бөлінген қаржыландыру
көздерінің ... ... ... ... шиеленісті азайту көздері:
- уақытша бос меншікті қаражаттар;
- қатыстырылған қаражаттар (қалыпты ... ... ... асып ... ... ... уақытша толтыруға алынған банк несиелері және тағы
басқа қарыз қаражаттары.
Қаржылық шиеленісті азайтатын ... пен ... ... ... ... есептегенде, 2-топ бойынша қорытынды 1 және 3-топтар ... ... тең ... ... Қаржылық жағдайды ... және ... ... ... үшін берілген көрсеткіштерді
динамикада қарастыру ұсынылады (мысалы, ... ... ... ... ... қатар қаржылық
жағдай үшін барлық айналым капиталының, ... ... ... (айналымға қарсы) азаюымен көрінетін материалды айналым
қаражатының айналымдылығы маңызды орын ... ... ... тереңдетіп талдау қаржылық
жағдайды ішкі талдаудың құрамдас бөлігі ... ... ... ... ... жоқ және ... құпияға жататын тауарлы-материалдық
қорлар жөнінде ақпаратты қолдануды көздейді.
Қорытындылай келе айта кету керек:
• қаржылық жағдайы жақсы кәсіпорындар;
• қаржылық ... ... ... ... ... нашар кәсіпорындар;
• банкрот кәсіпорын.
Бұл кезде өндірістік кәсіпорынның қаржылық жағдайы ... ... ... ... ... қарастырылады:
1) қалыпты (біркелкі) өндірістік-шаруашылық және ұдайы өндіру қызметін
қамтамасыз ету;
2) ұзақ ... ... мен ... ... уақытылы есеп
айырысулар;
3) кәсіпорынның дамуы бойынша көлемді жобаларды қаржыландыру мүмкіндігі
(нарықтың жаңа секторларын ... ... ... ... өнім ... жаңа түрлерін игеру және т.б.).
Қаражатты жұмсаудың осы бағыттарын қаржы ... ... ... негізге ала отырып, осы көзқарастың авторлары кәсіпорынның
қаржылық жағдайын бағалау және оны қайсыбір ... ... өз ... егер кәсіпорынның қарамағындағы каржы ресурстары осы үш
функцияны да орындауға ... ... онда оның ... ... ... керек. Егер алдыңғы екі функциялар орындалып, ал ... ... ... онда оның ... ... ... Ал егер қаражат
алдыңғы екі функцияны да орындауға жетпесе, онда кәсіпорынның ... ... ... ... ... ... ... – қаржылық тұрақтылыққа жетудің негізі ретінде.
Ұзақмерзімдік перспективада кез келген кәсіпорынның бәсекелестік
күресте жеңіп, топ жарып алға ... ... ... ... маңызы соңғы кезде күрт артуда. Барлық кәсіпорындар қатал
бәсекелестік жағдайында ... қана ... , ... ... ... ... артынан ілесуге мұрша беретін ұзақмерзімді
бәсекеқабілетті стратегиясын құрастыра бастауы ... ... ... ... ... – бұл кәсіпорынды дамыту ... сала ... ... ала ... айқындалатын қажетті бәсекелестік артықшылықтарды
әзірлеуге мүмкіндік береді.
Кәсіпорынға ... ... ... оның ішкі ... тепетеңдікті табу үшін қажет. Стратегияның басты ролі күнделікті
өзгермелі нарық ортасының талаптарына кәсіпорынды икемдеу және сыртқы ... ... ... ... ... ... Ешқандай
кәсіпорын өзінің қызметінің барлық саласындағы бәсекелестеріне қарағанда
бәсеке басымдыққа жете алмайды. Дегенмен ол қандайда болмасын ... ... ... ұзақ ... ... ... күш ... басымдылыққа бағытталуы мүмкін.
Сонықтан да нарық жағдайларының даму тенденцияларына ... ... де ... ... ... ... тиімді әдістер арқылы
пайдалануға мүмкіндік беретін бәсекелік ... пен ... ... ... ... жоғарлату стратегиясының жүйесін
келесідей үлгіде көрсетуге болады:
1.Кәсіпорынның сыртқы ортада жүзеге асыратын атап айтқанда ... ... ... , ... қарым-қатынас , ақша және бағалы қағаздар
нарығындағы іс-әрекет , трансакциялық шығындарды төмендету , ... ... ... ішкі ... ... ... , яғни өндіріс
шығындарын төмендету , инвистициялық қызмет , ... ... ... ... ету стратегиялары.
Кәсіпорынның тауарлық стратегиясы келесілерді қарастырады:
- ... ... ... ... ... мен қызмет
көрсетулердің потенциалды нарығын қалыптастыру және зерттеудің тәсілдері
мен ережелері;
- ... ... ... шаруашылық жүргізудің стратегиялық
аймақтарын іздеудің әдістерін;
- кәсіпорынның сыртқы тиімділігін қамтамасыз аймақтарды ... ... ... ... міндеттеріне мыналар жатады:
-стратегиялық перспективада кәсіпорынның перспективті міндеттерін
өзіндік ресурстар және нарықтық потенциалды мүмкіндіктерімен үйлестіру;
- тауар (технологиялар) сұранысының ... ... ... кәсіпорынның бәсекеқабілеттілігін жоғарылатуды қамтамасыз ететін
тауар ... ... ... әзірлеу.
Тауарлы стратегия негізінде перспективті НИОКР – дің жоспарлануы,кадр
саясаты,сондай-ақ тауар стратегиясымен өзара ... ... ... ... ... мен ... жүзеге
асырылады.
Өз кезегінде баға белгілеу стратегиясы мыналардан тұрады:
- баға саясатын таңдау ережесі;
- нарық конъктурасына (жағдайына) ... ... ... бағалық бәсеке тәсілдері;
- шикізат материалдары мен құрал-жабдықтар , сонымен қатар бағалы
қағаздар мен валюта нарығында қалыптасқан ... ... ... ... ... ... баға белгілеу қағидаларын өзгерту;
- сұраныс пен ұсыныс ... ... ... сұраныстың бағалық икемділігін бағалау әдістері
- баға ... ... ... және ... ... ... ... белгілеу стратегияның негізгі мақсаты - ... ... ... ... ... және тиімді баға саясатының
көмегі мен оз тауарларына тұтынушыларды тарту , сонымен қатар ... ... ... ... ... ... ... қарым-қатынас стратегиясы қағидалы ережелер
жиынтығынан тұрады. Бұл ережелер ресурстарды ... ... ... , ... және ... да өндіріс ресурстарымен қамтамасыз
неғұрлым мол артықшылығы бар жабдықтаушыларды таңдауға мүмкіндік ... ... ақша және ... ... нарығындағы іс-әрекет
стратегиясы төмендегілерден құралады:
- инвистициялық мақсаттағы және ... ... ... ... қосымша қаржы ресурстарын мобилизациялау ережесі ;
- ... ... ... ... мен ... және ... коньюктурасының қарқынын әрдайым бағалау;
- таңдаудың ұнамды формаларын және несие алу жағдайларын,бағалы
қағаздарды сатып алу ... сату ... , ... ... ... ... ... қағаздардың әртүрлілігін сондай-ақ
олардың неғұрлым сенімді элементтерн таңдау қағидалары
Ақша және бағалы қағаздар нарығындағы іс-әрекет стратегиясының ...... ... ... ... ... ... тиіс.
Трансакциялық шығындарды төмендету стратегиясы жасалатын келісімдер
мен келісім-шарттардың осалдылығының әсер ... ... ... ... қызу істер мен ақпраттардың орын ... жол ... ... ... жасау (келісім ,келісім шарт және тағы басқа) мен
дайындау процесінің регламентін құруға негізделген.
Бұл стратегия ... бар ... ... ... ,
потенциалды бәсекелестерді зерттеудің және потенциалды ... ... ... ... ... ... мен
тәсілдерін жасап шығаруға тиіс.
Кәсіпорынның сыртқы экономикалық қызметінің стратегиясы сыртқы ... мен ... ... әрі ... ... іс-
әрекеттің әдістері мен ережелерін жасап ... ... . ... ... және ... заңдылықтарды ескере отырып экспортты-
импортты қағиданы жүзеге асырады.
Сыртқы ... ... ... ... және
импортталатын тауарлар мен қызметтердің базасын және ... ... мен ... ... ... ... ... стратегиясы өндірістік шығындарды
азайту есебінен кәсіпорынның бәсекеқабілеттілігін жоғарлатуға бағытталған.
Ол ... ... әрі ... басынан тауарлардың ... ... ... ... стратегиялық талдаудың
есебінен шығындарды қалыптастыру үрдісін ... ... ... шығару
қажет.
Кәсіпорынның инвистициялық ... ... ... және ... ... кәсіпроынның
бәсекеқабілеттілігін ұдайы жоғарылауын қамтамасыз ететіндей деңгейде ... ... мен ... ... жатыр.
Персоналды ынталандыру стратегиясы тиімді, жоғары сапалы. Әрі ... ... ... ... ... ... ... жағдайларды жасауға бағытталған . Ынталандыру механизмі
кәсіпорынның бәсекеқабілеттілігін жоғарлатуға бағытталуы тиіс.
Ақпаратпен ... ету ... өз ... ... шараларының арасында байланыстырушы буын
қызметін атқарады. Өйткені оның ... ... ... және
ішкіортасына бағытталған.Ол қағидаларды қалыптастыру жәнебасқару есебі
жетілдіруді ... ... . ... ... маркетингтік зерттеулерді
үйымдастыру және ... ... ... ... да ... ... кәсіпорынның бәсекеқабілетті басқару жүйесін қалыптастыру
кезінде ... ... ... ... байланыстылығын,
бәсекелестік потенциалын , ұйымдастырушылық – басқарушылық ... және ... , ... ... ... ... ... , инновация мен маркетингтік ... ... ... ... ... ... бірдей бәсекеқабілетті
стратегия жоқ . Әр кәсіпорынның өзіндік ерекшелігі бар . Ол ... ... , даму ... , ... , ... , ... ... көрсету ерекшелігіне , экономикалық
жағдайына да байланысты болады
Сондықтан да қатал бәсеке ... ... ... ... ... ғана емес , сонымен қатар оның айналасында болып жатқан
өзгерістерге ілесуі мүмкіндік беретін бәсекеқабілетті ... ... ... құрастыру және оларды іс-жүзінде жүзеге ... ғана ... ... ... мемлекеттің де дамып, өркен жаюына өз
септігін ... ... ... ... қорытындыға келуге болады:
- Кәсіпорынның қаржылық жағдайы осы кәсіпорынның белгілі бір кезеңдегі
қаржылық ... және оның өз ... ... ... ... қарыз міндеттемелерін уақтылы өтеу үшін қаржы ресурстармен ... ... ... ... ... – бұл ... ... деңгейінде төлем қабілеттілігі мен ... ... ... ... ... ... ... жарату мен пайдалану арқылы
кәсіпорынның дамуын ... ... ... ... Кәсіпорынның қаржылық тұрақтылық жағдайына ... ... ... ... ... жатқызамыз:
а) пайда болу орнына байланысты – ішкі және сыртқы;
б) нәтижесінің маңыздылығына байланысты – негізгі және ... ... ... ...... және ... ... ету уақыты бойынша – тұрақты және уақытша.
Кәсіпорынның қаржылық қызметінің қалпты болуы ... өз ... ... қол жеткізу үшін қажетті жағдайлар ... ... ... ... ... табылатын өнім өндірудің үздіксіздігін
және кәсіпорынның қаржылық жағдайының тұрақтылығының қамтамасыз етеді.
Қаржылық жағдайды ... ... ... ... ... өтімділік және төлем қабілеттілікті сипаттайтын, сондай-ақ
қаржылық тұрақтылықтың абсолюттік ... ... ... ... ... ... ... негізі
стратегиялық жоспарлаудан басталады десе болады,себебі,қандай да ... ... ... ... анықталған жоспар ... ... ... А.Қ., ... Қ.Ә. ... экономикасы – Алматы,2003.
2 Дүйсенбаев К.Ш., Төлегенов Ғ.Т.Кәсіпорынның қаржылық ... ... ... ... ... ... М.В. ... анализ – Уч.пособие; «ДиС»,1997
4.Под.ред.Горфинкеля В.Я., Швандара В.А Экономика предприятия – М:1998
5. Макрьян Э.А.,Герасименко Г.П.Финансовый анализ – М: «ПРИОР», - ... ... К.Ш ... финансового положения предприятия – Алматы:
Экономика 1998
7.Кунанбаева Д.А. Стратегическое планирование на ... в ... ... ... ... – 2004. - № 3 ( 43)
8.Под.ред.Градовой А.П. Экономическая стратегия фирмы – Питер 1997
9.Калдыбаев О., ... ... ... – Алм: « Санат» 1997
10.Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент – М: Перспектива , -1995.
-----------------------
Әлемдік экономика
Мемлекет
Отандық экономика
Кәсіпорын
Нарық

Пән: Қаржы
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 33 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Капиталдың орташа өлшемдік құны және оның корпорация қарекетінде қолданудың негізгі аспектілері6 бет
Корпорацияның қаржылық тұрақтылыққа жету жолдары және қаржылық жағдайын бағалау15 бет
Автоматтандырылған ақпараттық жүйесіне арналған тесттер17 бет
Автоматты басқару теориясы пәнінен электронды оқулық жасау66 бет
Банк қызметіндегі маркетинг75 бет
Бизнес жоспардың анықтамасы, мақсаттары мен тапсырмалары3 бет
Жылдам тамақтандыру мейрамханаларының түрлеріне сипаттама16 бет
Интернетке тәуелділіктің психологиялық-педагогикалық негіздері7 бет
Корпорациялық табыс салығының қалыптасу тарихы6 бет
Корпорацияның қаржылық стратегиясының мәні мен мазмұны9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь