Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің негізгі заңдылықтары

ТҰҚЫМ ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ПЕН ӨЗГЕРГІШТІКТІҢ НЕГІЗГІ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫ
Генетиканың даму тарихы
Генетика — бүкіл тірі организмдерге тән тұқым қуалаушылық пен өзгергіштікті зерттейтін биология ғылымының бір саласы. Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес қосты. Сондықтан, биология ғылымының басқа салаларының арасында маңызды орын алады. Жер бетіндегі тірі материяның дамуы олардың үздіксіз ұрпақ алмастыруымен қатар жүріп отырады. Тіршілік организмдердің көбеюімен тікелей байланысты. Сол арқылы белгілі бір биологиялық түрге тән белгілер мен қасиеттер ұрпақтан.ұрпаққа беріліп отырады. Басқаша айтқанда, ұрпақтар белгілі дәрежеде өзінің ата.анасына ұқсас болып туады. Мұны тұқым қуалаушылық дейді. Көпшілік жағдайда организмнің белгілері мен қасиеттері өзгермей біршама тұрақты түрде берілетіндіктен, ұрпағы ата.аналарына ұқсас болып келеді. Бірақ олардың арасында толық ұқсастық болмайды. Бір ата.анадан тарайтын ұрпақтың бір.бірінен қандай да бір белгісі жөнінен айырмашылығы болады.Организмнің тұқым қуалаушылық қасиеті сыртқы орта факторларының әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Оны — өзгергіштік дейді. Көбею барысында организмнің белгілі бір қасиеттерінің тұрақты сақталуымен қатар, екінші біреуі өзгеріске ұшырайды. Осыған байланысты олар жаңарып, түрлене түседі.Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштік — бірімен.бірі қатар жүретін, бір жағынан бір.біріне қарама.қарсы, өзара тығыз байланысты процестер.Организмдердің тұқым қуалаушылығы мен өзгергіштігі туралы ғылымды генетика деп атайды (грекше “genetіkos” — шығу тегіне тән). Бұл атауды 1906 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон ұсынды.
Тұқым қуалаушылық туралы алғашқы түсініктер ежелгі дәуірде — Демокрит, Гиппократ, Платон және Аристотель еңбектерінде кездеседі. Гиппократ жұмыртқа клеткасы мен сперма организмнің барлық бөліктерінің қатысуымен қалыптасады және ата.ананың бойындағы белгі.қасиеттері ұрпағына тікелей беріледі деп есептеді. Ал Аристотельдің көзқарасы бойынша белгі қасиеттердің тұқым қуалауы тікелей жүрмейді. Яғни тұқым қуалайтын материал дененің барлық бөліктерінен келіп түспейді, керісінше, оның әр түрлі бөлшектерін құрастыруға арналған қоректік заттардан жасалады.
Бұдан кейін Ч.Дарвиннің пангенезис теориясы маңызды орын алады. Бұл теория бойынша өсімдіктер мен жануарлардың барлық клеткалары өзінен ұсақ бөлшектер — геммулалар бөліп шығарады. Олар жыныс органдарына
        
        ТҰҚЫМ ҚУАЛАУШЫЛЫҚ ПЕН ӨЗГЕРГІШТІКТІҢ НЕГІЗГІ ЗАҢДЫЛЫҚТАРЫГенетиканың даму тарихыГенетика  --  бүкіл тірі организмдерге тән тұқым ... пен  ... ... ... ... бір ... Тұқым қуалаушылық пен өзгергіштіктің заңдылықтарын ашып, оларды қоғамды дамыту үшін пайдаланудың жолдарын шешуде генетика ғылымы зор үлес ... ... ... ғылымының басқа салаларының арасында маңызды орын алады. Жер бетіндегі тірі материяның дамуы олардың үздіксіз ұрпақ алмастыруымен қатар жүріп ... ... ... ... ... ... Сол арқылы белгілі бір биологиялық түрге тән белгілер мен қасиеттер ұрпақтан-ұрпаққа беріліп  отырады. ... ... ... ... ... ... ... ұқсас болып туады. Мұны тұқым қуалаушылық дейді. Көпшілік жағдайда организмнің белгілері мен қасиеттері өзгермей ... ... ... берілетіндіктен, ұрпағы ата-аналарына ұқсас болып келеді. Бірақ олардың арасында толық ұқсастық болмайды. Бір ата-анадан тарайтын ұрпақтың ... ... да бір ... жөнінен айырмашылығы болады.Организмнің тұқым қуалаушылық қасиеті сыртқы орта факторларының  әсерінен үнемі өзгеріп отырады. Оны  --  ...  ... ... ... организмнің белгілі бір қасиеттерінің тұрақты сақталуымен қатар, екінші біреуі өзгеріске ұшырайды. Осыған байланысты олар ... ... ... ... пен ...  --  бірімен-бірі қатар жүретін, бір жағынан бір-біріне қарама-қарсы, өзара тығыз байланысты ... ... ... мен ... туралы ғылымды генетика деп атайды (грекше "genetіkos"  --  шығу ... тән). Бұл ... 1906 жылы ...  биологы У.Бэтсон ұсынды. Тұқым қуалаушылық туралы алғашқы түсініктер ежелгі дәуірде  --  Демокрит, Гиппократ, Платон және ... ... ... Гиппократ жұмыртқа клеткасы мен сперма организмнің барлық бөліктерінің қатысуымен ... және ... ... ... ... тікелей беріледі деп есептеді. Ал Аристотельдің көзқарасы бойынша белгі қасиеттердің тұқым ... ... ... Яғни ... ... ... дененің барлық бөліктерінен келіп түспейді, керісінше, оның әр түрлі бөлшектерін ... ... ... заттардан жасалады.Бұдан кейін Ч.Дарвиннің пангенезис теориясы маңызды орын алады. Бұл теория ... ... мен ... ... ... ... ұсақ ...  --  геммулалар бөліп шығарады. Олар жыныс органдарына өтеді де сол арқылы белгілер мен ... ... ... ... ... ... жағдайдаң болып, бірнеше ұрпақтан кейін білінуі мүмкін. Соған байланысты ұрпақтарда арғы ата-ана тектерінің белгі-қасиеттері қайталана алады деп ... ... ... ... ... А.Вейсман өткір сынға алды. А.Вейсман "ұрық плазмасы" туралы ... ... Бұл ... тек ... ... кездесетін, тұқым қуалайтын заттың болатындығын айтты.Генетиканың биология ғылымының жеке бір саласы ретінде қалыптасуына ХІХ ғасырдың екінші  жартысында ашылған ірі ... ... ... ... 1965 жылы чех ... Г.Мендельдің "Өсімдік будандарымен жүргізілген тәжірибелер" деген еңбегі жарық көрді. Ол тәжірибелері  ... ... ... ... ... қалыптастырады. Сөйтіп, Мендель генетиканың негізін қалады. Бірақ оның еңбегі 1865 жылдан бастап 35 жыл  бойы ... ... ... ... Ч.Дарвинге де белгісіз күйде қалды.Г.Мендель ашқан  тұқым қуалау заңдылықтары тек 1900 жылы ғана өзінің тиісті бағасын ... ... үш ... ... ... Г. де ... неміс ғалымы К.Корренс және австриялық генетик Э.Чермак-Зейзенегг әр түрлі объектілермен  тәжірибелер жүргізіп, нәтижесінде Мендель заңдылықтарының дұрыстығын дәлелдеді. Көп  ... бұл ... ... да тән ... ... 1909 жылы ағылшын биологы У.Бэтсон өсімдіктер мен жануарлардың әрқайсысының 100 шақты белгілерінің тұқым қуалауы ... ... ... ... ... ... деректерді жариялады. Сөйтіп, Мендель ілімі ғылымнан берік орын алды.1909 жылы дат оқымыстысы ... ... аса ... ... ... ген (герекше "genos"  --  шығу тегі), генотип және фенотип деген ұғымдарды қалыптастырды. ... ... бұл ... ... ... ... ... берілуіне жауапты тұқым қуалаушылықтың материалдық бірлігі  --  ген туралы ұғым қалыптасып, Мендель ілімінің әрі  қарай дамуына мүмкіндік ... Дәл сол ... (1901 жыл) ... ... ғалым Х. Де Фриздің организмнің тұқым қуалайтын қасиеттерінің  өзгеретіндігін көрсететін мутация теориясының ұсынылуы генетика ... ... ... орын ... ... шешуші бір кезең американдық генетик, әрі эмбриолог Т.Морганның және оның ғылыми ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Т.Морган және оның шәкірттері жеміс шыбыны  --  ... ... ... нәтижесінде тұқым қуалаушылықтың көптеген заңдылықтарын ашты.Тұқым қуалайтын өзгергіштік туралы ... ... орыс ... Н.И.Вавилов зор үлес қосты. Ол 1920 жылы тұқым қуалайтын ... ... ... ... заңын қалыптастырды. Бұл заң бір-біріне жақын туыстар мен түрлерде болатын тұқым қуалайтын өзгерістердің ұқсас болып келетіндігін ... ... ... бірі  --  1927 жылы орыс ғалымдары Г.А.Надсон мен ... ... ... ... ... ... мутация тудыра алатындығын дәлелдеуі еді.Ген теориясын дамытуда орыс биологтары ... мен ... ... және ... ... үлкен маңызы болды. Сол сияқты популяциялық генетика мен ... ... ... ... орыс ... ... алатын орны ерекше. Генетиканың даму тарихы үш кезеңге бөлінеді. Оның алғашқы екеуі 1865 -- 1953 жылдар аралығын, яғни ... ... ... ... ... ... ...  кезең  --  1953 жылдан басталады. Ол  --  ... ... ... ... сияқты  нақты ғылымдардың зерттеу әдістері мен электрондық микроскоп, рентгенқұрылымдық анализ, т.б. қолданудың нәтижесінде молекулалық генетика негізінің ... жылы ... ... әрі генетик О.Эври тұқым қуалаушылықтың материалдық негізі  --  ДНҚ екендігін дәлелдеді. 1953 жылы американдық ... әрі ... Дж. ... мен ағылшын биофизигі Ф.Крик ДНҚ молекуласының молекулалық құрылымының моделін жасады.Қазіргі кездегі генетиканың дамуы тұқым ... пен ... ... ... ... ... зерттеу жұмыстары молекулалық деңгейде жүргізілетіндігімен ерекшеленеді. Мысалы, генді организмнен тыс қолдан синтездеу, дене клеткаларын будандастыру, ... ... ... ... геннің қайта қалпына келуі (репарация), биополимерлерді қолдан синтездеу, гендік инженерия ... ... ... ... ... отыр.Генетика мен селекцияның дамуына Қазақстан ғалымдарының да қосқан үлесі ерекше. Алшақ будандастыру, мутагенез, полиплоидия, гетерозис, т.б. мәселелерді ... ...  ... ... ... және ... дақылдарды түрішілік және түраралық будандастырудың нәтижесінде бидайдың, арпаның, көксағыздың, жүгері мен қант қызылшасының  ...  ... ... мен ... ... ... А.Ғаббасов, Ғ.Бияшев, Н.Л.Удольская және т.б. еңбектері зор. ... мен ... ... ... ... айтарлықтай үлес қосты.Н.С.Бутарин, Ә.Е.Есенжолов, А.Ы.Жандеркин алшақ будандастыру әдісімен қойдың архар-меринос тұқымын алды. М.А.Ермеков, Ә.Е.Еламанов, В.А.Бальмонт, т.б. ... ... ... ... сиырын және Қостанай жылқысын, т.б. асыл тұқымдарды шығарды.Қазақстанда тұңғыш рет М.А.Айтхожиннің ... ... ... және ген инженериясы саласында көптеген зерттеулер жүргізіліп, ғылымға айтарлықтай жаңалықтар қосылды.Соңғы жылдары елімізде генетиканың аса ... ... ... ... ... ... және ... генетика бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстары жүргізілуде.  
        
      

Пән: Медицина
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 3 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Генетиканың даму тарихы5 бет
Психогенетиканың генетикалық негіздері туралы мәлімет11 бет
Психогинэтиканың гинэтикалық негізі4 бет
Нотариат туралы 1997 ж. 14 шiлдедегі № 155-1 Қазақстан Республикасының Заңы38 бет
Модификациялық және мутациялық өзгергіштік5 бет
Өзгергіштік заңдылықтары14 бет
"Жас мәселесі және психикалық дамудың заңдылықтары."3 бет
Індеттік процестің даму заңдылықтары және сатылығы6 бет
Адам организмінің өсуі мен дамуының негізгі заңдылықтары78 бет
Аралас экономика: қалыптасу негіздері және қызмет ету заңдылықтары18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь