Ұлттық педагогика тарихындағы А. Құнанбаевтың тәлім-тәрбие мұралары

ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І.тарау А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖӘНЕ
АҒАРТУШЫЛЫҚ ОЙ.ПІКІРІ
1.1. А.Құнанбаевтың өмірі мен қызметі
1.2. А.Құнанбаевтың педагогикалық идеяларының
дамуы
ІІ.тарау ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫНДАҒЫ
А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ТӘЛІМ.ТӘРБИЕ
МҰРАЛАРЫ
2.1. Абайдың «қара сөздері» мен қазақ рухани мәдениеті
арасындағы сабақтастық мәселесі .А.Құнанбаевтың шығармалары туралы оқушылардың білімдерін анықтау, қалыпқа келтіру
ҚОРЫТЫНДЫ
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        ЖОСПАР
КІРІСПЕ
І-тарау А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ЖӘНЕ
АҒАРТУШЫЛЫҚ ОЙ-ПІКІРІ
1. А.Құнанбаевтың өмірі мен қызметі ... ... ... ... ... ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫНДАҒЫ
А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ТӘЛІМ-ТӘРБИЕ
МҰРАЛАРЫ
1. Абайдың «қара сөздері» мен қазақ ... ... ... ... ... ... ... білімдерін анықтау, қалыпқа
келтіру............................................................
..19-37
ҚОРЫТЫНДЫ
...............................................................38-
39
ПАЙДАЛАНҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ................40
К I Р I С П Е
Еліміздің ... ... ... ... барлық салаларында, соның
ішінде, білім беру ... ... ... ... ... кезеңдегі дағдарыстан шығаратын қуатты талпыныстарға жол ашты.
Қазакстан Республиқасы Президентінің халқымызға арналған Жолдауында
басшылықпен бүкіл қауымның алдына қойған ... ... да осы ... жас ... өсіп-жетіліп, кемелденеді, біздің бабаларымыз бен
немерелеріміз оиымен бірге ер жетеді. Олар өз ... ... ... өз ... ... да, жігерлі білім өресі биік, денсаулығы мықты
өкілдері болады. Олар бейбіт, абат, жылдам өркендеу үстіндегі, күллі ... әрі ... өз ... патриоттары болады,» -делінген.
ХХІ-ғасыр елімізге айтарлықтай өзгеріс әкеліп, қоғамымыз дамудың сан-
қилы сатысынан өтіп, өркениетті елдерінің қатарына ... деп ... ... ... ... ... ... артып,
қоршаған ортаны танып, білуінде және алған білімдерін іс-тәжірибеде ... ... орын ... ... ... жетелейтін іс-
әрекеттердің бірі-оқушылардың сабақ барысында және сабақтан тыс ... ... ... ел болып, өркенниетті даму жолын таңдаған қазақ мемлекетінің
мақсатының алдында ... ... ... бірі - жас ... ... және ... ... адал азаматтары етіп тәрбиелеу
болып табылады. Соның бірі ... ... ... ... ... ұрпак тәрбиесіне қатысты ең күрделі мәселе ұлттық және ... ... ... жас ... ... ізгі ... ... сана сезімін қалыптастыру,рухани байлығын өсіру болып ... ... ... жас ... ... тәрбие негізінде тәрбиелеу
үшін ұлы ақын-ағартушы Абай Құнанбаевтың педагогиқалық ... ... ... мектебінің сыныптарына енгізу мүмкіндіктерін зерттеу өзекті
мәселенің бірі болып табылады.
Осыған орай, Қазақстан тарихындағы ... ... ұлы ... ... ... ... әдебиетінің негізін қалаушы, оның алғашқы
классигі Абай Құнанбаевтың ... ... мен ... дамуын және оның ізбасар шәкірттерінің тәлім-тәрбиелік мұраларын
жаңаша зерттеудің қажеттігі туындады. Біздің мақсатымыз XIX ... ... мен XX ... алғашқы ширегіндегі педагогиқалық идеяларға бүгінгі
күн тұрғысынан ғылыми-теориялық сипаттама беру, олардың өзара ... ... ... де ... ... ... өмірі өткен аса дарынды ақын Абай
тағдырының қандай ауыр, қандай аянышты ... бар ... көз ... қою да оңай ... ... ... бітім кескінін, тарихтық тұлғасын
танытқан ерекшеліктері бар.
Осындай ... ... жас ... ... өлер ... ... әр алуан
болып айқындалып шығып отырады. Жекелеп ... жас ... ... ең ... ... ... ұлы ... халықтың ұлы боламын»
деген тартысында, «Әкесінің ... - ... ... адам ... ... ... ой Абайдың сөзі ғана емес, адамгершілік, гуманистік жолы да
болатын. Арлан бөрінің ... ... бөрі ... ... ... табиғатынан деп білген Абай, жасында әкеден кол үзгенде ел үшін, ел
көшіне, тарих көшіне соны қоныс тың өріс табу үшін қол ... сол ... Ол ... ... тап әкімдерімен кетісуі еді. Осыны ісінде де, ... де ... ... ерекшелігі: өзі үшін, елі үшін ізденді, ізденді де тапты және
бар тапқаны мен тудырғаны ... ... Ақын ... өсер ... Қазақтың жаңа әдебиетінің классик әдебиетінің іргесін өзі қалап
туғызып, сол әдебиетке басшы, халыққа қамкор, қайраткер болады.
Үшінші ерекшілігі: жуан бел ... ... ру ... ... ... бірден халықты, халықтың мұңын тапты. Сол халықтың жоғын ... ... Жеке ... ... мен ... ... жоқ, үлгілі
көрші елдер - өнерлі орыс халқынан іздеді. Ұлы орыс ... ... өз ... қолын, жолын жеткізуді мұрат етті. Орыс ... ... өзі ... ... ... де, ... да дос, ... тапты.
Төртінші ерекшелігі. Қос қанаттан биікті меңзеген ... ... ... ешқайсысы шығармаған әлеуметтік ұлы тартыс ... ... ... Абай басынан, өмір, еңбек соқпағынан тағы талай
ерекшеліктер аталар еді. Бірақ өмірбаянын ... ... ... жинап
түйемін дегенде, дәл осы аталған төрт ... анық ... төрт ... ... ... ой ықыласымен ілгері, жарқын заманға ұмтылғандықтан, Абай
өз халкының ... өсу ... анық ... ... ... ... Өз
заманының тарихтың кертартпалық бөгетінің бәрінен ... ... ... ... ... ... ең алдыңғы бірі болды. Сол талап
тартысы арқылы, еңбек-егісі арқылы, заман межеулігін, ... ... ... мен орыс ... ой ... бір араға қосып, алдағы күндер үшін
біріккен ... ... ... Жасы ... ... сарыны дүние жүзі
әдебиетте жиі кездеседі. Мысалы И.С.Тургеневтің «Дворян ұясы» ... ... ... бірі - ... жасы ... жеткен
шағында қартаю сарынын айта бастайды. Отызға жетпей өмірмен коштасқан
Лермонтов шығармаларында да мұндай ... аз ... Абай ... деген
сөзді тән қартаюынан емес, жаны жүдегендіктен айтқан болу керек. ... ... ол ... сөздерін тыңдаушыларына ұқтыра алмағандықтан,
«қайран сөзім қор болды» деген сарынға түскенде, бұл ойын ... едім ... деп қор ... едім ... тым-ак зор тұтып,
Таппадым көмек өзіме,
Көп наданмен алысып,
Көнбеді ешкім сөзіме,
Әдетіне қарысып» - деген қорытындыға ... ... ... ... ... ... ... жылдар бойына сіңіп
қалыптасып қалған мінез құлықтар. Оны өзгертуге көп уақыт, үлкен күш керек.
Ондай күш Абай ... ... ... бойында болмады. Сол әдетті жеңе
алмаған Абай «Жүрегім менің қырық жамау, Қиянатшыл дүниеден, Қайтіп аман
қалсын сау, ... соң ... ... уайымға салынады. Содан кейін:
«Көңілім қайтты, достан да, дұшпаннан да, «Дос, жарың, ағайының - бәрі ... ... дос ... жоқ» деп ... ... ЖӘНЕ
АҒАРТУШЫЛЫҚ ОЙ-ПІКІРІ
1. А.Құнанбаевтың өмірі мен қызметі
Жүрегімнің түбіне терең бойла
Мен бір жұмбақ адаммын оны да ойла. Соқтықпалы,
соқпақсыз ... ... ... алыстым кінә қойма.
Өсер ұрпақ, келер дәурен, туар тарих қауымына ақын арнап кеткен мұңды
сырлы бір сәлем, наз ... осы еді. Шөл ... қу ... құла ... ... заманға қарай жалғыз аяқ жол ... ақын ол ... ... қара түн қақ ... ... ... ... жарық шырақ ұстап
халқына өріс ашып, бет нұсқап «таңың сонау белден атады, ... ... ... деп ... ақын да сол еді. Рас қытымыр заманы мен ... ол ақын ... еді. ... па біз үшін сол ардақты ақын бұл ... ... ... ақын ... жоқ. ... біз үшін Абай ... жан ... деуге бола ма, ойлаңдаршы,
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған?-
демеп пе еді. Өткен жан емес. Ақын жолы халық жолымен, тарих жолымен ... ... оның ... өлім жоқ, ... ... ... шегі жоқ. Біздің
дәуірімізге әрі бұрыңғы, әрі бүгінгі Абай болып, келешек ... ... ... ... ... бір ... нұры боп ... бермек. Ол болашақ
күндерде де Абай әрі бұрынғы, әрі ар ... ... ... ... болмақ, күншуағы айықпас күнгей беті боп тұрмақ.
Қазақ халқының ұлы ақыны Абай (Ибраһим), 1845 жылы осы күнгі ... ... ... ... ... ... туады.
Ақынның әкесі Құнанбай - ол күнгі сахараның жуан ... ... ... ... ... ең ... ... шағы «күндестің күлі күндес» дейтұғын көп
шешенің, арасында өтеді. Бірақ өзін ... ... ... мен ... ... жаратылыстан мінезді, әділ, мейірбан адамдар болып, жас ... ... ... тәрбиелеуге тырысады. Әкесі қойған Ибраһим
деген атты да сол аналар еркелетіп өзгертіп: «ойлы бол, абайлағыш, ... деп ... ... Абай ... әуелі үй молдасынан оқиды. Кейін ... ... ... ... апарып, Ахмет Риза деген имамның тәрбиесіне ... ... сол ... бес жыл ... он үш жасына шейін оқуды үзбей
оқығанда зейінді шәкірі Абай көп сауат алады. ... ерте ... да осы ... басталады. Кітаптан оқыған келісті жырды, жыршыны сүйе
бастайды. Бұдан ... кәрі ... әже ... алып ... ... аңыз ... аңыз ... көркем қазынасын көп тыңдап, көп
ұғып, құмартып ... жас енді ... ... ... түркі ақындарын іздерлеп
оқып, жадына алады. Тағатшыл имам, намазқой халфе, дүмше ... қуыс ... ... ... салынбай ынталы зерек шәкірт
шығыстың ақындық бұлағына, классик тұнық поэзиясына ден қояды.
Өмірі қатал, суық бетті әке мен ... әділ ... екі ... ... ... қайшылық, қарсылық өседі. Осының арты барған
сайын дами беріп,ақырында, әке мен ... ... ... пен ... ... ... ... жеткенде әке жолынан ... ... ... жаңа жол ... ... ... бет ... сыншыл ақын, күй шығарғыш өнерпаз. Бар қазақтың
өнерлі қауымы - мұның досы. Айналасына талантты жас үйіріледі. ... ... ... ... Сонымен барған сайын Абайдың абырой-атағы
артады. Өлең ... ... ол да ... ... жас ... ... тарап,
өнер серік айт пен тойда, талап пен ойда өмір серік боп, тәрбие тәлімін
үнемі ... ұдай ... ... ... әлеуметтік үгіттері ұрғанда соларды ұрып
жататын. Олардың көбі кейде болыс, кейде би, шетінен шылқа бай ... ... бірі ... ... ... ... ... сыны жалғыз елдегі
надандық емес, патшалықтың қазақ ішіндегі кұрылысына қатты сокқы боп тиіп
жатушы еді. ... ... ... ... үн ... Семейдің
жандаралы да ақынды сахарадан айдамақ боп ... еді. ... ... ... ... абырой даңкынан сескеніп, өзіне тиісе алмады да, тек,
маңындағы айдалып келген ... ... Ел ... ... ... ... жас ... қудалады. Абайдын өз басын да ... ... ... көп әлекпен бунап жүрді. Сондай ... көп ... ... Абай ... ... ... көп ... барымды.
Япырм-ау - неңді алдым,
Сау қоймай арымды,-
деп зар шығарушы еді, бірақ шыншыл, әділ, тура жанды Абай ... ... ... досы ... ... ... еді. Абайдың ем болар ... ... адал ... ынтығушьшар талай алыс қияннан табатын
болады. Шындық іздеген халықтың Абай қамкор дана досты тапқан жолы осы ... ... ... өзін ... ... ақындарынан
мүлде басқа, жаңаша бағалап ұғындырады. Осы жолда өнерлі елдің бәрінен оқы,
үйрен, үлгі ал. Адам ... ... ... жақсылығынан, өнерінен
үйрен. Бұл жолда дін дін де, ата салт та, ескі кұрылыс қалып та ... ... ... ... ... өт, елең ... Кім ... беріп,
елдігіңді жаңа белге шығарар болса сол досың, сол ... деп, ... бет ... Осы ... ел ... ... ... арсыз,еріншек,
Көрсе қызар жалмауыз.
Сорлы қазак сол үшін,
Алты бақан алты ауыз.
Болып жүрген ... ... ... ... ру басыларды
еңбек елінің, ел тарихының барып тұрған залалды арам тамақ ... ... ... ... ... ... ... ойлайды берекет,-
деп таңбалайды.
Осындай жұрт әлеумет тірлігіне арнап айтқан ұлы ... үн, ... ... ... ... ... ұстаздық сөзінде
жаманшылықтың пішін-кескінін аса жиіркенішті етіп, жалтармастан
басқа сабап, жарып айтқан ақын ... ... ... ... дәл
бұндай толық боп шыққан емес.
Қазақтың елдігімен, тарихымен, бұрынғы қазынасымен жалғаса отырып,
соны өсіріп, ... Абай ... ... бұл ... ғана ... тағы
да әлде неше. Бірақ бар тарауындағы бар ерекшелік соның бәрін, жаңа ... ... ... ақын өзінен бұрынғы ақынның бәрінен басқаша
айтуында. Сондайлық басқаша, тың жаңалықты Абай шығыс ... ... ... кезде мол тауып отырады.
Абайдың айнымай, қажымай ұстап қалған бір құралы, бір дос бар-ды. Ол
- сол ... еді. ... ... ... да ... айрылмас сол серігі
арқылы келер ұрпақ туар ... ... ... тіл ... болатын.
Сондықтан да өзінің жан сырын айтып, келешекке ... ... өз ... ... бейіс құсындай
Қу ағашқа қонақтай.
Ол бұтақтан қозғалмас,
Өкіріп дауыл,соқса жел.
Өзгеге бола жырламас,
Ыстық күнді жоқтар ол.
Жанымның жарық жұлдызы
Жамандық күнде жарымсың,
Сөз ... ескі әр ... ... ... анық ... ыстық, мейірлі күнін жоқтаған, кейінгіге сырын
ашқан ұлы ақынның арыздасу сөзі, соңғы өсиеті еді.
Мінеки, осындай ... ... бар, бір ... ұлы орыс ... ... ой қорегі етіп өскен ұлы Абай қазір ... ... аса ... ... ... көрінеді. Ол өз халқымыз тарихындағы ең бір биік
шың басына шығып көлеңкісін, жемісін көпке жайып ... алып ... ... ... Барынша тұтас ой ықыласымен, ілгері жарқын заманға
ұмтылғандықтан, Абай өз ... ой ... өсу ... анық ... бастаушы болды. Өз заманының, тарихтың кертартпалық бөгетінің бәрінен
аттап өтіп, елі, ... ... ... жеткізем деушінің ең
алдыңғы бірі болды. Сол талап ... ... ... ... жеңіп,
қазақтың еңбекті елі мен орыс халқының ой құралдарын бір араға қосып,
азаттық жолындағы ... ... ... болды. Сондықтан да Абайдың
ардақты жырлары Ұлы Отан ... ... ... ... жүрген қазақ
жауынгерлерінің командирлерінің сенімді серігіндей болып, бар майданда ере
жүрді. ... ... ұлы одақ ... ... ... жүрек, білекке
білек қосқан қаһармандық қимылында Абай аға дос боп құптап отырды.
Сондай боп өз халқыныц адал ұл-қыздарымен қатар қанды ... ... ... ... өткен Абай біздің шын бақыт дәурен ... ... ... да ... ... боп ... ... мұғалімдікпен айналысып, сабақ беріп, арнайы түрде
педагогика ғылымдарына бағыштап еңбек ... оның ... бойы адам ... ... ... ... адам ... қатысты
тұнып тұрған озық идеяларға толы. Соның бастысы - дара тұлғаның өзін-өзі
қалыптастыруына апаратын жолды дәл ... «жан ... - ... деп ... ... айналдырғаны. Қазіргі педагогика
тілімен айтқанда, Абай ... ... ... ... ... болу ... ... дара тұлғаның даму теориясының басты қағидаларымен үндесіп
жатыр.
Қорыта келгенде айтарым, Абай - ... ... ... көшін ілгері
бастауда, ой-пікірлерінің шеңберін кеңейтуде, ұлттық ... ерен ... ... ұлттық болмысымызға дара біткен жарық жұлдыз.
Абай тағылымы оның даралығында, Абай даналығы оның данышпандық ... ... ... ... оның ... ой-түйіндерінде, сол ұстаздық
ойларының асқар белесі ел тәрбиесінде деп білемін.
1.2. А.Құнанбаевтың ... ... ... ... ... даму ... ... жазу
мәдениеті негіздерімен байланысты.
Ежелдегі дәстүрдегі қазақтың ағартушылық негіздерін сөз еткенде ... көне ... ... - ... Білге қаған, Тоныкөк
жазбалары, «Оғызнаме» дастаны, ... ата» ... Әбу ... Әл
Фарабидің педагогиқалық еңбектерін атап, ол ... ... ... жерінде Х-ХІІ ғасыр арасында өркениеттік серпіліс болып, ірі
қалалардьщ саны көбейіп, сол қалалардағы ... іс- ... ... ... ... ... Жүсіп Баласағұнидің «Құдатғу
білігі», Қожа Ахмет Иассауидің - ... ... ... ... және ... түркі халықтарының тілін зерттеп, ... ... ... ... ... ... ... ұстаздық
еңбектердің жарық көргенін айтуға болады.
ХIII-ХІY ғасырда –“Кодекс ... ... ... ... ... Хайдар Дулатидің “Тарихи Рашиди”, Қыдырғали Жалайырдың “Жамиғат-
тауарих”, Захириддин ... ... ... мен ... ... ... ... және ағартушылық мәні зор болды.
Бертін келе XIX-XX ғ.ғ. ағартушы –демократ ақындарымыз, ... ... ... өз ... еңбектері арқылы
білдіріп отырды.
Ыбырай Алтынсарин ең алғаш мектеп ... ... ... ... ... Абай Құнанбай ұлы да қазақ халқына деген ыстық ықыласын, ... ... ... ... ... да, ... да беріп отырған.
Абайдың акындық жолға бет бұрғандығы алғашкы сөзі мәдениет пен білімнің
маңызын насихаттауға ... 1885 жылы ... ... ... бар ... ... осы тақырыптағы -тұңғыш туындысы болумен қатар, акынның
сөз өнері жолындағы жаңа ізденісін де танытады. Абай ... ең ... ... ақынға керек ғылым ... сөз ... ... ... ... ... білдіреді. Өзінің қателігін балаларын оқытумен
тузеуге бет ... ... ... ... қылсын, шен алсын» деген халық мүддесіне жат
тәрбиені мінеп, сынайды.
Жасымда ғылым бар деп ескермедім,
Пайдасын көре тұра ... ... соң ... ... ... кеш ... медресеге біл деп бердім,
Қызмет қылсын, шен алсын деп бермедім
Адамның бір қызығы бала деген,
Баламды окытуды жек көрмедім.
Ақынның мұндағы идеясы баланы оқытудан ... ... ... және ... үшін емес көзі ... ... ояу білімді азамат болып өсу үшін оқыту
керек.
Сонымен қатар, бұл- ... құр ... ... ... ... ... опық жеп, ... тістеп қалмай, білім мен өнер қуатын шағын
бос ... ... ... ... жол ... ... «Абай»
ақындығының халықтық, ағартушылық мақсатқа қарай бет алғандығының белгісі
тәрізді. Кейінгі туындыларында ақын бұл ... ... ... жылы Абай ... ... мақтанба», «Интернатта оқып жүр» деген
өлеңдер жазды. Мұның алғашқысы ұстаз ақынның кейінгі ... ... ... ... ... өлең ... Абай ... деген сөзді қайталап
айта отырып, адам бойындағы қазынаның үлкені және ... ... ... ... -ғылым болуы керектігін түсіндіреді.
Ғылым таппай мақтанба!
Орын таппай баптанба!
Құмарланып шаттанба,
Ойнап босқа күлуге, - дей отырып, болашак үрпаққа, жастарға ... ... ... ... ... ... ... қисаңыз.
Болмасаңда ұқсап бақ,
Бір ғалымды көрсеңіз.
«Ондай болмақ қайда?» деп,
Айтпа, ғылым сүйсеңіз!
Сізге ғылым кім берер,
Жанбай жатып сөнсеңіз, - дей келе ... ... ... ... ... ... ескертуі бар. Ол:
Бес нәрседен қашық бол,
Бес нәрсеге асық бол,
Адам болам десеңіз,
Тілеуің, өмірің алдында,
Оған ... ... ... ... ... мал ... ... білсеңіз.
Талап, еңбек, терең ой,
Қанағат, рақым ойлап қой-
Бес асыл іс көнсеңіз-дейді.
Ғылым бағу, бала бағу сияқты ұғымдар ұлы ... ... ... ... ... ... елдің сауатын ашатын жол. Сондықтан
да ұлы ақын:
Түбінде баянды еңбек - егін салған,
Жасынан оку окып, ... ... ... ... ... өнер емес,
Еңбектің бұдан өзге бәрі жалған, - деп ... ... Абай ... ... ... ... туындылары
тұрады. Ол еңбекпен ... ... ... адал да ... ... кәміл сенеді. Адам еңбекпен, саналы оймен, ақылмен істелінетін
істің ғана нәтижесі болады деп ... сен, ... алып ... мен ... екі жақтап,- деп жырлайды.
Адамның бойындағы жағымсыз қасиеттердің тууына қарсы тұру үшін ... ... мен ... ... кұмарлығын арттырьш, дамыта түсуді өсиет
етеді. Осыған орай ақыл мен ... ... ... ... ... адамның
жеке басының басты құдіреті деп түсіндіреді. Сондықтан:
Бақпен асқан патшадан
Мимен асқан қара артық,
Сақалын сатқан ... ... бала ... - деп ... ... шығармаларының жастарға арналуы- заңды. Елді
түзеу, бесікті түзеуден басталады. «Жігіттер ойын ... ... ... өлеңінде қырықтан асқан Абай тағдырынан ... ... ... біразын қосқан. Жаманнан жиренсе, жақсыдан үйренсе деген ниетпен
жастарға ... ... сан ... ... ... ақын ... тән ... қасиеттер: тұрақтылық, шынайылық, табандылық, адалдық,
талаптылық, татулық, сыйластық болып шығады. Осының бәрі жиылып, бірлік
деген кең ... ... ... Ол жастарға, достарға, ағайындарға тән
татулықтан басталып, бүкіл ел, ... ... ... ... ... Жаны да жақсы адам ғана жаман
мінездерден, бақталастық пен ... ... ... салып. олардан
жоғары тұрады.
Ұлы үстаз шәкірттің бүкіл ақыл ойын, ынта-жігерін оқуға бағыштаса ғана
естігендерін түсініп, ұмытпайтындай болады деп ... ... ... атты өлеңінде «ғылым да жок, еш ди жоқ» адамды ... аңға ... ... «жүрегіңмен тыңдамай кұлағыңмен қармарсың» деп ренжиді.
Немесе: Өзің үшін үйренсең,
Жамандықтан жиренсең,
Ашыларсың жылма - жыл.
Біреу үшін ... ... ... сен ... бәрі тұл», - дейді. Мұнда да ... ... ... ... ... ... біліп отырғандай
тұжырымдайды. Әке-шешесі үшін оқып жүргендей бодады. Біреудің жазғандарын,
білгенін көшіріп ... ... ие ... дайындалған оқушылардын
тиянақты білімі болмайтындығына бәріміз куә болып жүрміз ғой.
Қазіргі жалпы ... ... ... ... ... жатқан
бетбұрыстардың ішінде - оқыту мақсатының біршама-өзгеруіне сай тәрбие
технологиясына да жаңа ... ... ... ... ... іске қосып, шәкірттануды жолға қою үшін оқыта отырып тәрбиелеу,
тәрбиелей жүріп білім беру ... ... ... ... ... Абай ... ... сөз, талаптыға болсын кез» дегенде
«көкірегінде көзі ... ... ... ... арнайды, яғни
тәрбие мен оқудың жігін ашпайды,олардьң тиімділігі екі ... да: ... ... де ... ... ... ұстаздық ойларының ішінде білімді өмір бойы игеру, оны кітаптан
іздеу, өз бетінше оқу, естіген білгенді есте сактау ... ... Өз ... ... ... Абай әр шәкірттің өзін-өзі ғылым
мен білімге жетелейтін жолдарын көбірек сөз етеді. Білім берудің негізгі ... - кез ... ... ... ... ... оны ... әр шәкірт оқып, не көру екендігін, ал одан соң барып қажетті жерде
қолдануды үйрететінін айқындап беріп тұр. Әрі бұл ... ... ... біліктілік, бағдымен де сәйкес келеді.
Ағартушы ретінде білім алу жолын набайлап жатпайды оны қалай оқу
керек, ... ... ... ... ал ... ... ... өмірде
пайдалануға, жүзеге асыруға болатындығы ойлары осы заманғы педагогиқа
тұрғысынан өте ... әрі ... ... ... сөз ... беріледі,
сондықтан ақын ретінде Абай көбіне сөз ... ... ... ... шыққанша, Кейбіреу қояр көңіл ұққанынша,
Сөз мәнісін білерлік кейбіреу бар Абайлар әрбір сөзін өз халынша,-
деген жыр жолдары тыңдаушының өзін үшке ... тұр емес пе? Ұлы ... ... ... көру үшін ... «сөзі балу тыңдамайтын» шәкіртті
іздейді. Ол бұрыннан да іздегіш, ... тез ... ... тіпті ғанибет.
Адамның білімге құштарлығы оны тәрбиелі етеді, өйткені, Абайдың айтуынша,
«Жақсыға айтсаң жаны еріп ұғар ... шын ... ... ... ... - ... ... жолын
байыптап, болашағын аңықтап беруінде. Оның көрегендігінің өзі ... ... ... ... ... ... оның елге ... зиянды себептерін айқьндап біліп, тығырықтан
шығудың жолдарын көрсетуінде.
Ұлы ұстаздың ағартушылық көзқарасының алтын діңгені - адам ... ... ... ... ... ... халкының өз бетінше ел
болуына, саяси бостандыққа ие болды, экономиқалық және мәдени кешеуілдеуден
шығуына, қараңғылық пен ... ... ... ... жол ... ... сауатын ашу жастарды адамгершілікке тәрбиелеу,өңер мен еңбекке
баулу деп аңық айтты. Абай ... ... ... үшін шын ... ... сезінудің қажеттілігін барынша қорғап бақты. Ақыл-ойдың,
мидың, жүрек пен ... ... ... ... жас адам өз ... ... ... болса деп армандады.
Абай қоғамының тәрбиесін жеке ... ... ... ... ... заман түзелмейді» деп анық айтады, тобырдың ішінде
тұлға жүрмесе мәнінен ... ... «не ... ... нал» ... ... кіршіксіз ақ жүрегін тебіренткен сансыз ойларын тамаша
шығармалары мен (ақ ... ... ... ... ... оның әрбір бетінен, әрбір жолынан, әрбір сөзінен бізге, соншама
ыстық, соншама жақын леп ... ол леп ... ... ... тәркі
дүниенің соққаң тынысы болса да, бізге түсінікті, жүрегімізге ... ... Абай үні, Абай ... ... үні. Бүгін ол үн біздің де ... ... жаңа өріс ... ... ... орыс, басқа ұлттық жастары байтақ өмірде Абайдың
тамаша әндерін, ... ... ... ... ... ... Бұл тек әсем әнге еліктеу ғана, немесе әсем сөре сүйсіну ғана емес.
Еңбек иесінің күні неше ғана ... ... ... ... әйел ... таниды. Ол саздан білім, еңбек, теңдік, достық ... ... ... ... ... ... ... ізгі
тілектің көлеңкесінде ... ... ... мақтангөйлік,
жалакорлық, жалқаулықты шенеген ... ... Ұлы орыс ... алты ... ... ... бірлікке, халықтар достығына
мезгеген идеясы жастар жүрегіне қонады. Демек Абай жырларын бүгінгі ... ... ... өзі ... кең ... өмір ... ... өзі
іздеген нәрсесі бар, - сомалап, ақшасына ... ... ... өз ... осы қазынадан таба берсек. Оның поэтиқалық ... ... ... ... этикалық, эстетиқалық, психологиялық
және педагогикал:ық пікірлерге толы. Окудағы мақсат халыққа адам қызмет ету
деп ұқты. Алған ақыл мен ... ... ... оны тек өзің ... мансап, атақ үшін ғана үйренбе, - дейді.
Абай тәрбие мәселесіне ерекше ... ... «Әне оны ... мұны ... деп, ... ... ... мәз боласың, соңынан балаң
алдамшы болса кімнен көресің? «Боқта» деп біреуді ... ... ... тимеңдерші!- деп, оны массаттандырып тентікке үйретіп ... сұм бол» деп ... ... ... ... ... ... деп,
тірі жанға сендірмей жат-мінез қыласың» -деп, теріс тәрбие ... ... ... ... ... «Ақыл ардың сактаушысы» деп қарап, адамгершілік
мәселелерін жоғары бағалап ар тазалығы үшін ... ... ... ... ... ... ден қоюуын әрқашан
құттап отырған. Оның көптеген өлеңдері осыған дәлел бола алады:
Өзің үшін үйренсең,
Жамандықтан жиренсең,
Ашынарсың жылма-жыл.
Біреу ұшін ... ... ... бәрі ... шумақ жолдарын түсіндіріп жатудың өзі артық болатын тәрізді. Өйткені
бәрі де анық, ... ... ел ... ас ... өлең босатып ішер, жалқау жастарды мінеп-
сынап келе:
Жалға жүр, жат елге кет, мал ... ... ... ... тұра алмас ел...
талаптан, талпын, адал еңбек ет. «Есек артын жусаң да» адал ... ... ... жоқ, ... ... ... ... үйрен дегенді
насихаттайды. Қулық, сұмдық, ұрлықпен мал таппақ болатын ... ... ... ... күн ... арам пиғылын әшкерелеп, «ұрлық түбі
қорлық» - , адалдан тапқан мал мұратқа жеткізеді, «еңбек түбі - ... ... тұт ... белгілі бір өнеге, өнер үйреніп, пайдалы іспен шұғылдануын,
адал еңбекпен мал табуын уағыздаған ұлы ақын оларға: Әсемпаз ... ... ... әрқашан
Сен де бір кірпіш дуниеге
Кетігін тап та, бар қалан,
өмірден өз ... таба біл деп ... ... үлгі етіп ұсынған адал еңбек, ар-ождан мәселелері қай ... ... ... ... киыншылық атаулыдан аман алып шығатын ... ... ... ... ... алға жетелер жарық жұлдызы
нысанасы екені даусыз. Ұлы ақын ... ... ... «Атаның баласы болма, адамның баласы бол...жақсы көпке ортақ,
пайдаң еліңе, халқыңа тисін», деген ... ой ... ... болады.
Абай ұрығын сепкен оқу, өнер-білім, адамгершілік ... ... ... ... ... азығына айналып отыр.

ҰЛТТЫҚ ПЕДАГОГИКА ТАРИХЫНДАҒЫ А.ҚҰНАНБАЕВТЫҢ ТӘЛІМ-ТӘРБИЕ МҰРАЛАРЫ
2.1. Абай "қара сөздері" мен қазақ рухани мәдениеті арасындағы
сабақтастық мәселесі
Халқымыздың ұлы ... Абай ... ... ... әдебиетінің
негізін қалаушы, ғұлама ойшыл, ағартушы, қалың ... ... ауыр ... ауырған жанның «Жүрек сырын, тылсым сезім, терең ... ... Олар ... ... ... ... ұстаз тұтты.
Қазір Абай мұрасын талдап, зерттеуге арналған еңбектер саны мың
жарымнан ... Абай ... ... ... ... ен ... ... тарихи жадын қайта жаңғырту,қайта талдау. Оның ішінде ең қажеті
Абай ғұмыр кешкен дәуірдің мәдени ... ... ... ... ... ... халықтың рухани қазынасы, дәстүрлі
мәдениеттің ... ... ... Осы ... ... ... принциптері негізінде талдай алсақ, Абайдың ... ... аша ... ... ... ... белгісіз,
соны, жаңаша ойлар туар еді.
Абай шығармашылығында алты мыңнан аса сөз коры бар ... ... ... зерттелмеген «Қара сөздерін» бүкіл қазақ қауымына, әлем жұртшылығына
түсінікті ету, даналығының тылсым сырларын ашып, сайын далада ... ... келе ... көшпенділер рухани мәдениетінің төлтумасын жалпы
адамзат мәдениетінің еш уақытта маңызын жоғалтпайтын асыл ... ... етіп ... ... жету. Бұл Абай алдындағы үлкен парыз.
«Қара сөздер» тек қана ... тән ... ... Абайға дейін
де, кейін де бұл ... ... ... ... кісі жок. Абай өзін ғана ... де ... ... адам, адамгершілік қасиеттерін сарапқа салып
«Адам деген даңқым бар», «Адам бол», ... ... адам ... бәрі -
дос» деген өшпес, өлмес қағидаларды ... ... ... жалпы
азаматтық принциптерді қамтыған қырық бес сөз қазақтың тәлім-тәрбие аясында
қалыптасқан.
Президент Н.Ә. ... ... ... сөз» атты көлемді баяндамасында
хакім ерекшелігін былай деп суреттейді: «Абайдың адам көрмеген жанқиярлығы
мен ерен құбылыс саналардай ерекшелігі - ... ... бар ... ... ... ... ... жиренудің орнына үйренуді,
жарамсактықтын орнына жарастықты, мансап қуған баққұмарлықтың орнына білім
қуған ... ... ... ... ... атымен, жаңа
қасиеттерімен байытқандығы.
Абайдың ұстаздық идеяларының ең мол жері оның ... ... ... ... ... ... алып ... Олардың
жазылу мақсаты да айқын. Бірінші сөзінде айтқандай, есейген ... ... ... ... ақын 5 ... жол ... - ... мал бағу, ғылым және бала бағу. Дана Абай поэзиясы қуатымен қатар «ак
қағазбен сияны ермек ... ... ... санасын оятып, көкірегіне
дарытатындай ағартушылық идеяларын ... ... ... ... екі ... «тән ... мен жан ... қалай
іске асатынына тікелей тәуелді. Жан құмарын қанағаттандыру ... ... ... ... оның өзі ... жас ... қарай өзгеретінін
ақын 7-ші сөзінде тап басып айтады:бала ... «ол ... бұл ... ... сұрап білсем екен дегенде ұйқы, тамақ та есімізден ... ... ер ... соң, ақыл ... ... ... ... тауып сұранып, ғылым тапқандардың жолына неге ... ... ...... ... ... ... Осыдан-ақ қазіргі
балабақша мен бастауыш мектептің ... ... ... Жоғары сыныптардағы білімді түсіну төмендеп, даму тежеліп қалды,
міне осыдан олардың әрі ... ... ... ... ... тұр емес пе?
Абай 7-ші қарасөзінде «жан-құмарлығын» бала кезде ... ... ... ... келе,сол қасиеттен азайып, тіпті адам болатынына қынжылады. Туа
бітетін адамға тән ерекше дүние тануға деген ынтазарлықтың болатынын ... бала ... ... екенбіз. Білсек те, білмесек те,білсек екен деген
адамның баласы екенбіз», - деп сипаттайды. Осы ойлардың бүгінгі ұстаздарға
қажеттілігі: шәкірттердің ... ... ... ... «жан ... бойы ... ... шырақтай мазданып ұстап тұрудың басты мақсат
етудің тиімділігін көрсетуінде. Әр ... ... ... ашып ... ... ... ... айтып таластыратындай деңгейде өтуі тиіс.
Сонда ғана білім адам бойына ... ... ... ұлы Абай.
«Жан қуаты деген қуат - бек көп нәрсе» дей келе ұлы ұстаз оның ішінен
ерекше екі түріне ... ... ...не ... ... ... ... ... ұғып, ұққандықпен тұрмай арты қайдан ... алды ... сол екі ... да ... жіберіп қармаққа тез қозғап жібереді. Егер
бұл болмаса, көп ... уақ оңды ... да ... ... ... оқу үрдісінде керекті білімді бақылап, қабылдап, ұғып қана ... ... ... ойластырып, жүйелі түрде түсініп отырса ғана білім
тиянақты, тиімді болатынын дәл нұсқап тұр.
«Жан қуатының» екінші түрі ... ... ... ... ... ... ... қойылады. Бұл педагогикадағы
таным үрдістеріндегі басты заңдылықтармен үндес келеді.
Акынның 32-ші сөзі, түгелімен білім-ғылым үйренбекке талап қылушыларға
арналып, оның 6 ... ... ... ... етіп ... ... ... табылса, ондай мұндай іске жаратар едім деп...іздемекке керек»-бұл
оқытудың басты мақсатының қазіргі ... ... ... ... ... ... ... тән құмар, ынтық болып бір ғана
мектептің өзін дәулет білсең көңілде бір ... ... ... да ... білсем деген құмарлық пайда болады». Осы ойлардың өзінен-ақ
қазіргі ғылыми ... ... ... ... ... ... айқын көрінеді. Оқушының белсенді таным-қызметінің
қалыптасуы үшін онда ... ынта ... оның ... тәуелділігі, игерген
білім шәкіртті қуанышқа бөлейтіндігі, оның өзі тағы да жаңа ... ... ... ... оку - адам ... ұзақ ... ... айтылып тұр.
31-ші сөзінде келтірілген естіген ... ... 4 ... зер ... ... ... ... заңдылықтары мен
ұстанымдарымен тікелей байланысын байқаймыз. Шәкірттің сабақ кезеңіндегі
білімділігі мен ... ... оның ... оянатынын», ал
окығанда жүйеге келтіріп есте ... үшін ... ұғу ... екендігін,
«көңілге бекіту» үшін естігенде бірнеше «қайтара ойланып» оқу қажеттігіне
ерекше ... ... ... бұл ... іске асуы үшін адам ... ... бөлмеуі шарт. Ұстаз шәкірттің бүкіл ақыл-ойын, ынтасын
оқуға тартады.
19- шы сөзінде: «Адам ата-анадан есті ... ... ... ... ескерсе, дүниедегі жақсы, жаманды таниды - дағы, сондайдан білгені,
көргені көп болған адам ... ... ... айтқан сөздерін ескеріп
жүрген кісі өзі де есті болады. Әрбір естілік жеке өзі іске ... ... ... ... ... ... ... жаман дегеннен сақтанса,
сонда іске ... ... адам десе ... ... ... ... ... не салбырап, салғырттанып естісе, не есіткен ... ... ... ... деп ... не сол жерде сөздің расына көзі
жетсе де, шыға беріп қайта ... ... ... не ... ... танымайтұғын елге сөз айтқанша өзіңді танитұғын шошқаны ... ... бір ... ... екен, сол секілді сөз болады»-деген. Қ.Өмірәлиев
М.Әуезовтің Абай ... ... ... ... жаңа ... ... өлең ... көбіне-көп оқушы мен тыңдаушыға ... бола ... ... ... ете ... осы ... ... Абай
дидактиқалық поэзия туыс нақыл сөз үлгісіндегі қара сөзге көшеді ... Яғни ... қара ... өз ... ... мен тыңдаушының ой-
өрісін ескере отырып, ... ... ... дидактиқалық-
философиялық шығармалар, мораль философиясы еді деп пікір білдіреді.
Абай ұлылығын, сырын шынайы түсінудің әдістемелік ... ... ... Әбіш ... ... ... «Абай - пайғамбардай
пір тұтарлық ақыл-ой алыбы. Ондай құбылыстың құпиясына күллі болмыстың қыр-
сырына түгел үңіліп барып түсінуге ... ... ... ... ... ой ... өткізіп, бұрын мән бермеген бояулары ... ... ... ... теориялық мән бар. Ол білімімізді,
танымымызды толықтырады, ғылым ... ... Абай ... ... заманға сай түсініп, хакімнің арманын халқымызды жаңа
менталитетке,жоғары адами мақсат-мұратқа тәрбиелеуге қолдана алсақ, ... ... шеше ... ... ... - ... идеяға бір табан жақындай
түсер едік. Зерттеу барысында ... ... ... адам және ... және қоғам, адам және дін, мәдениет, ... ... ... ... этнотәрбие, ұлттық идентификация, ұлттық намыс түсініктерін
анықтауға ссбін ... ... ... ... педагогика
пәндерін оқытуда пайдаланылуы мүмкін.
Жалпы тәлім-тәрбие мәдениеттілік, адамшылдық деген түсініктер адамзат
тарихымен ... ... келе ... және де ... ... кеткен
нәрселер. Әсіресе тәрбие жолында жаңалықтар көп бола ... ... ... ... ... - жастарды адам болуға баулу, адамшылықтың
негізгі принциптеріне үйрету. Ал адам ... ... әр ... ұлттың
дәстүріне, салтына, тарихына, дініне, рухани болмысына байланысты. Қазақтың
өмір салтында адам болу жолдары үлкенді сыйлаумен, ата ... ана ... ... ұятты бетке ұстаумен, өнер-білімге, еңбекке ... ... өз ... осы ... бәрі де ... ... ... ұстазы болуға неден қашық болып, неге асық болып, немен дос ... жөн ... ... құқығы болды.
Абай өз парызын түсініп саналы түрде жаңа ізденістер мен ... ... ... адам болу ілімінде көп жаңалықтар ашты. Абай
тәрбие теориясының басты мақсаты адамды барынша ... ... ... ... ... түрде көрсету, пайдалану, бүкіл өміріне азық
ету басқаға да шарапатын ... ... мен ... ... сенім нанымдарын еске алғандықтан ақын дін тақырыбын көбірек
сөз қылады. Әрине, оның өз нанымы өзгермейді. Сондықтан ... ... ... ... тәрбиенің қараңғылыққа қарсы, шартты түрдегі
өткелі есебінде бағалайды. Мұхтар Әуезовтің ... ... ... қара ... ... азайтып, қысқартып айтатыны» деген
сөзді М.Әуезовтың өзіне де ... деп ... әрі ол Абай ... ... ... ... азайтып, қысқартып» айтқан десек
шындықтан тым алшақ кете қоймаспыз. М.Әуезов Абай ... ... еді» ... ой ... да ... ... Абай ... Абай
діншіл деген кезіндегі улы жыландай зәрін төккен «төпелегеп ... ... ... ... ... ... ... әл-әзірге
өлеңдерімен ақын Абай деп ғана ... ... ... ... ... сөз
қолданыс деп ұқтық. Осындай негізгі түсінік» ... ... ... де ... ... ... қатар дініне иланған тыңдаушыларына
құдайдың, пайғамбардың, иман, парыздың жайларын көбірек ... ... өз ... ... ... ... етеді. Және
өлеңнен қарасөздері төменірек түсіретін тағы бір өзгешелік бар. ... ... мен ... ... ... аса ... сыншы,жазушы
болған қалпын Абай қара сөздерде біраз жеңілдетті, ашуын ... ... ... Өлеңдегі жұмбақ адам - қарасөзде сұмдық салмақты.
Асыл ойдың, шымырлаған қиялдың жиынтығы. Бұл ... ... екі ... ... ... әсер ... Бірінші пенде
«Шапқан атқа жеткізбес бөкен желіс, ыза қылдың қолыма бір тигізбей» ... ... ... ... ... жиырма алтыншы «сөзінде» бәйгеге ат
қосқан қазақтарды аяусыз шенейді «Несіне күмпілдейсіз, сорлы-ау!» ... ... ... ақын мен ... ... бір адамның ішкі
әлемінен тоғысуы осындайлық қайшылық тудырады» - дейді.
Абайдың қай сөзін алсаңызда ақынның өз тұсындағы емес ... ... дәл ... айтқандары қазіргі күннің өзін көріп тұрғандай өсиет
сөз ретінде өріле ... ... ... ... ... ... шыға
келген, бүгінгі тәуелсіз ел құшағына орана қалған қалық қазақ санасы
дағдарысқа тап ... ... сан қилы ... сан ... ... сан салалы айла-тәсілдермен бүркемеленген «кіші» ұлтты жоюға
жоспарланған көп
жылдық бағдарламасының нәтижесі алдымыздан атойлап шыға ... ... ... ... ... ... болмағы, бірінің
тілеуін бірі тілеспейтұғыны, рас сөзі аз ... ... ... ... ... болатұғыны» қазак ұлтының туа бітті қасиетті
емес, қалай жабыстырылғанын байқамай жүре келе ... ... ... ... ... жүре келе ... ... Осындай
зұлымдық іске өршелене ұмтылған отаршыл орыс империясының бұл әрекетінің
түбі қазакқа ... ... ... ... сезе ... ... Абайдың сезіктенуі дәл келіп, бұл ... жүре келе ... ... ... шаңырағын шайқалтуда. Олар - «өзі тойымсыз,
өнерсіз, ешкімге достығы жоқ жандар». Абай айтады «Мұның бәрі төрт ... ... ... ... жоқтығынан, өзге егін, сауда, өнерғылым -
солар секілді нәрселерге салынса, бұлай болмас еді. ... мал ... ... ... өзімдікі де, балаларымда малды болса екен дсйді. Ол ... ... ... ... қымызға тойып, сұлуды жайлап,
жүйрікті байлап отырмак. Қыста тарлық ... ... ... сыйы ... ... ... ... сатып алмақ, ептеп алмак,тартып алмақ.
Ол қыстауынан айырылған және біреуге тиіспек, я ... ... ... - әр ... ойы осы».
Отаршылдық ойранынан кейін Абай айтқан «ешкімге достығы жоқ жандардың
шығуы» бүгінгі күні де ылаңын ... Яғни ... жоқ ... ... ... бірінші өзінің ұлтына достығы жоқ, тек өзге ... ғана ... ... ... отаршылардың уысына өсіп шыққан,
тәрбиеленген «мәңгүрттер» мен «көзқамандар». Олар үшін өз ... өз ұлты ... ... ... көзі ғана, соның ордасы ғана, ... ... бәрі төрт ... малы ... ... ... ... Әуезов кезінде айтуға, терең талдауға тиым ... ... ... қарасөздеріне ептеп қана сақтықпен тоқталып өтеді.
қарасөздердің ішінде тағы бір ... ... ... – дін мен ... ... ... ... он екінші, он ... ... отыз ... отыз алтыншы, отыз сегізінші және ... ... ... ... істі ... ... кеңескен істе кемшілік аз болады. Ақылды, жанашыр
достарыңмен кеңескейсің. Білгенің жөн, бір кісінің ... екі ... ... болмайды, бір көз екі көзбен көргендей болмайды. Тәуіп өзін-
өзі емдей ... 93-95 ... Абай ... ... ... тыңдаушысымен, оқушысымен бетпе-бет отырғанда айтатын пікірлер
өлеңінен оқшау емес. ... ... ... ... нық ... Өлеңде жанама айтқан пікірін ... ... етіп ... ... ... Өзі ... ... тәжірибені ойналар, толғанар, сол
арқылы тоқтамға келер дегенді ... ... ... ... ... тартады. Адам өздігімен адамгершілікке жету ... өзің ... ... ... сал дегенді аңғартады.
Он жетінші сөзі. Адамның адамгершілігі неден құрылады ... ... ... ... айтып, ғылымға жүгіністіреді Абай жүрекке бірінші
орын ... Ол ... ... ... өзі ... Олай ... ақыл
байқамағанды жүрек сезеді. Абай өлеңінде де, қарасөзінде де шабыттың адамы,
сондықтан жүрек сезімі күшті болып ... ... ... Әр алуан окымысты философтардың сөздерін өзінше
түйіп , айтады. Бүл сөзі жас буынға сырласу ретінде айтылған сөзі ... ... ... достық жүрекпен емірене сөйлейді. Бұл
өсиеттерін мұсылман ғұламасы болып отырып құдай, иман ... ... ... ... ... ... оны ғылым жолымен қарағанда қате
жерлері де бар. Мысалы өсімдік, жәндік - бәрі адам ... ... ... ... ескірген. Адамның адамшылығын көтеріп айтқанда надан
молдалар жайында айтатын пікірлері өткір, актуалды. Абай адамның өз ... қор ... ... ... Ол - ... еріншектік, зұлымдық
дейді. Мұның бәрі - педагогиқалық, адамгершілік ... ... ... жері осы десе ... Абай тәрбиені екіге бөлді. Біріншісі, жеке
адам тәрбиесі,екіншісі халық ... ... ... ... адам ... ... ... керек. Сондықтан халықты қуат иесі ... ... алу ... Ол үшін ... ... ... ... Абай мемлекеттік
тіршілікті айтады, елдің басын қосып басқаратын мемлекеттік күш болып, сол
күш ... ... ... алу ... деген ойлы айтты.
Қырық үшінші сөзінде адамда тән қуаты мен жан ... бар деп ... ... Абай ... ... кейбір жақтарын айтады.
Педагогиқалық көзқарасының тағы бір жағы таратыла айтылады.
Қырық төртінші сөзінде ... ... ... ... белгілі
бір кәсіпке жұмылған қауымның біріне-бірін жұмылып көмектесетін топтың
психологиясын сөз ... ... бұл ... тәрбиеге, адамшылыққа
үндеген ой-пікірін танытады. Ақындығын басқа арнаға (қарасөзге) салған
программалық ... ... ... ... ... ... ... орныққан кейбір шығыс сөздері к ө п м а ғ ы н а л ы қ
сипатқа ие. Бұл ... ... ... сезіледі. Абай бір алуан араб-
парсы сөздеріне үстеме мағына немесе семантикалық реңк береді. Мысалы,
қызмет сөзі- ... ... ... дейін –ақ 2-3 мағына білдіре бастаған.
Біреулере ... ... ... бір міндет атқаруды қызмет ,
қызмет істеу, қызметінде болу, қызмет қылу, ... шегу ... ... Абай қызмет сөзін 3-мағынада қолданған :ол қызмет
сөзінің ... және ... ... ... ... ... мағынасы: Баламды медресеге біл деп бердім, Қызмет
қылсын шен алсын деп бермедім( Абай) . ... : ... ... ... таласу дегенді қызмет- жергілікті әкімшілік органы.Кей жерлерде
жазушы ... ... ... ... қызмет деп осы сөздің мағынасын
айқын береді:Военный қызмет іздеме Оқалы киім киюге; Қызмет қылма оязға,
Жанбай ... ... ... ... арабизмді Абай ... ... Ал ... ең ... бұл сөз ... , ... ... білдіреді: Оқудан шыға ... ата ... . ... ... ... оңғарған деген жол бар. Бұл жердегі
өнер-«кәсіп». ... ... сөзі де осы ... ... ... ... харекетін ұстай алды. Хош , ... ... ... ... ... ... бер ... өнер- «іс-әрекет, қызмет». Қылып
жүрген ... ... ... ... ... өнер, харекет, әрекет
деген үш арабизм өте бір қызық ... ... ... де бір- ... ... ... түседі,дәл осы жерде өнер ... ... ... ... іс- ... ... ... Абай өнер ... ... , ... өнер ... ... ... ұғымында емес, тіпті жағымсыз ... ... ... ... Кісіге сән де екен ... де ... ... ету» ... ... ... пайдаланудағы лексико-семантиканың тәсіл жалғау-
жұрнақсыз дара ... ... ... Абай ... ... ... ... басым көпшілігі ... ... ... дара ... таза ... ... ... шығармаларындағы араб және парсылық ... тура ... ... ... ... 3 түрлі жағдайдан
байқаймыз:1) тура мағынаның сөз бойында ... ... 2) ... сөз 1- лексикалық мән- ... ... , ... ... 3) негізгі, о бастағы ... ... төл ... ... мүлде жаңа мағынада
қолданылуы.
Абай шығармалары бойынша ... ... ... араб-
парсы сөздерінің көпшілігі сол ... ... ... ... әсіресе моносемантикалық,, яғни бір ... ... ... ... ... ... ... апат, айла, ақымақ,,
арзу, аспан, әр, әбден, әулие, әшкере, бақ, ... ... ... гүл, ... ... ... дұшпан, дін т.б сөздер араб-парсы
тіліндегі мағынасын береді. Яғни шығыс сөздерінің көбін қолданып ... ... ... ... ... ... сай ... сөздерінің бір ерекшелігі сөздер көп ... ... ... ... он ... мағынасы болуы
ықтимал. Абай ... ... ... ... ... тобы осындай көп ... ... , ... ... ... » ... 1.база 2.постамент
3.основа 4. дно 5.основание 6.правило 7. ... 8. ... ... ... бұл сөздің алты мағынасын қолданған:
Замана, шаруа, мінез күнде өзгерді,
Оларға кез-кезімен нәби келді
Қағида ... ... ... алла еш ... ... сөзді Абай ауыспалы мағынада «әдет», «ғұрып» мәнінде де ... ... ... ... ... ... ... тіліндегі түбір тұлғалы көп ... дара ... ... ... ... , ол сөздің кейінгі бір немесе
екі мағынасы қолданған тұстар да бар. ... ... ... сөзі
«әңгімелесу, пікірлесу» мағынасында берілсе, араб тілінде ол төрт
мағынаға ... ... ... 4. ... ... , ал ... ... 1. беседа,2. разговор деген екі ... ... ... сөзі де ... ... доля, 2
.польза, выгода, 3. прибыль. Абай бұл ... ... ... екінші мағынасын қолданған:
Білгенге маржан,
Білмеске арзан
Надандар бәһра ала алмас.
«Абай тілі сөздігінде» ол ... ... ... деп ... ... ... семантикалық структурасының кеңеюі ,жаңа
ұғымдарды ... ... ... ... ... ... өте
ертеден бастап енгенін көрсетеді.
Абай тіліндегі арабизм мен ... ... бір тобы ... ... ... тіпті бөтен, жаңа мағынаға ие ... ... ... сөзі ... ... ... берсе ,
араб тілінде 1. «азартная игра» мағынасында ғана қолданады . ... ... « ... ... ... ... араб
тілінде 1.жан, 2. қан, 3.адам, ... т.с.с ... ... отырғанымыздай араб-парсы сөздерінің бұл тобы ... ... ... ... ... ... екінші тілге ауысқан сөздің әр
түрлі өзгеріске ұшырайтынының айғағы. Уақыт ... ... ... ... сөздің мағынасы мүлде өзгеруі ықтимал.
Мұндай, яғни өз ... ... ... Абай ... ... Яғни ақын ... мен ... біразынан
шығарманың мақсаты мен ... ... ... ... жұмсаған. Бұл сөздердің барлығы ... ... ... ... ... ... ... мен фарсизмдерді
қолданысында ерекшклік, өзгешелік бар. ... ... сөзі ... тілімізде «дәлел, айғақ» мәнінде қолданса, Абай ол сөзді араб
тіліндегі өз ... ... 1. ... ... ... тілі ... » ол ... «арқа сүйер таяныш», деп, дұрыс
анықтама берілген.
Өз хатыма өз ... ... баға ... ... ... өзің,
Бөтен жан тесік таба ... ... ... ... сөзі. 1.отрицание, непризнание
деген ... ... бұл ... де араб тіліндегі мағынасында
қолданған:... Оның ұлықтығына ... жоқ.. ... ... жоқ»
дегені , « қарсылығым, күмәнім жоқ» ... ... ... ... сөзі ... тілімізде «қайғы-қасірет» , «мұң-
шер», ... ... жүр .Ал осы ... араб ... ... ... 3. ... ничтожный деген бірнеше
мағыналы лексема.Абай осы ... де ... ... мағынасын емес,
араб тіліндегі мағынасын қолданған. ... ... ... ... ... ... жүрек өртенді,
От боп жанып,
Жалын шалып ішіме
Іштей қормын, зармын
Сен үздің ғой желкемді.
Халық игерген ... сөзі де ... ... орын ... ... қазіргі қазақ тілінің 10 ... ... ... ... қайсар, ержүрек, еркін» деген анықтама берілген . Алайда,
бұл сөздің араб ... ... ... 2. ... нечего не стоящий. «Абай ... ... ... ... «терістік» деп
көрсеткен.Сопымен, Абай бұл ... де , ... ... ... ... Оған ... ретінде Абай «батыл» сөзін, арабтың
«хақ», яғни «дұрыстық», ... ... ... ... ... ... ... барлық мағыналарын қолданған ... бар. ... сөзі 1. ... ... ,
2.исследование, изучение деген мағыналарды білдіреді.Абай бұл сөздің
көбіне 1-ші ... ... бола ... ... бахас көңіліңді пысықтандырмақ ... ... ... ... ... ... ... бұзады.
Ал , ... бахас - өзі ғылымның бір ... ... оған ... , - ... « бахас » ... « ... ... ... бұл ... ақын сөздің ... ... » ... ... ... ... » ... бұл қолданысы көрініс таппаған. Ал бұл ... ... ... ... ... ... қазақ тілінің түсіндірме сөздігі куә.
Сондай-ақ араб-парсыға ортақ «әдеби» сөзі ... ... » ... ... ... Бұл сөз араб ... ... сөз. Әдеби сөзінің араб ... ... ... 2) ... 3) ... Абай ол ... бірінші мағынасы
да емес, келесі ... яғни ... ... ұғымда
қолданған.
...Егер барлыққа келтірілмегені бір өз ... ... ... ... ... өзіндей, қадім, һәм әзәли, Әдеби ... ... ... ... бір ... бір ... үлкен я кіші
болуға жарамайды.
Абай бұл «әдеби» сөзін өз туындыларының өн ... ... ... Абай ... ... араб-парсы
сөздерін өз ... , ... ... ... ... сөздердің халыққа таныс ... ... өн ... қолданып отырған.
Абайдың сөз ... ... ... ... » сөзін
қолданысында ... ... Ол ... 1. поземельный налог,
расход, дань деген мағыналарға ие. Ал ... ... ол ... ... айы. Абай бұл ... екі ... ... қолданады. 1.
Күз айы ... ... , ... сол бір-екі ай,
Қыстың басы бірі ерте, біреуі жай.
Ерте барсам жерімді жеп қоям деп,
Ықтырмамен күзеуде отырар ... Ақын бұл ... , ... суық айын адам ... ... ... суреттегенде де , өте шебер қолданған:
Қарашада өмір тұр,
Тоқтатсаң тоқсан көнер ме?
Арттағы майда көңіл жүр ,
Жалынсаң қайтып келер ... ... ... ... тағы ... ... сөздері мен өлеңдеріндегі ... ... ... ... Абай ғақлияларда кездесетін араб-парсы сөздері
сан, семантика, ... ... ... ... ... ... ... Абай қара сөздерінде өз мағынасын мейлінше сақтауға тырысқан.
Ал ... ... ... ... ... ... ... арабша толық сөйлем.Абай шығармаларының өн бойында
екі-ақ рет ... Ол ... ... «мен ... ... білдіреді. Абай сөйлемнің осы мағынасын өте ... ... ... ... ... ... Сіз ... биллаһи мәмаһуә би уаси –фатиһи дедіңіз. ... ... ... ол алла ... ... ... ... мағынасын біл.
Абай осы сөйлемді тіркессіз , ... өзін ... ... кісі ... ... ... ісі бар ма ... өзгермес , адамзат күнде өзгерер
Жарлықпен ол сіздерге , сіз де ... ... бұл ... «мен ... ... » ... ... емес,
«жалпы аллаға сену», «иман келтіру»
мағынасын беріп отыр.
Сондай-ақ Абайда ... ... ... араб ... ... тіркес
бар. «Ақыр заман » діни ұғым бойынша «тіршіліктің ең ... ... ... ... » ... осы ... ... салаллаһу ғалейһи уәссалам- «ақыр заман » бір
жылдық, бір күн ... ... ... ... ... » сөз тіркесіндегі ... ... ... ... ... ... ие болған:
Заман ақыр жастары ,
Қосылмас ешбір бастары
Біріне бірі ... ... ... өлеңде Абай «заман ақыр» тіркесінің тіршіліктің ең соңы ... ... », ... өзгеруін » айтады.
Абайда кездесетін «кебін, ... ... де ... ... «ақырет » «о ... » ... , ал ... ... ... , яғни ... ... орайтын мата
ұғымын береді.
... Сарттың екпеген егін і жоқ, ... ... ... ... жері жоқ. ... ... ... өлгенінің ақыреттігін , терінің ... сол ... Әке ... ... малыңды кірелеп, сол айтып кетіп тұрды ғой.
Дүниеге дос ақыретке бірдей болмас,
Екеуі тап ... боп ... ... ... ... амалсыздың,
Иманын түгел деуге аузым бармас.
Абай араб-парсы сөздерінің сол тілдегі мағынасын ғақияларында ... ... ... ... ... қара сөздері мен өлеңдерінде
ортақ ерекшелік- Абайдың ... ... Реті ... Абай ... сөздеріне аударма жасап отырады.
Ирада :1. намерение, желание,охота.
Әлбетте, ғылым құдыреті бар болды, хаяты- мағлұм, бірі ... ... ... ... не нәрсеге иман келтірсе, соның хақтығына ақылы бірлән
жүргізерлік болып, ... ... ... ... жараса, мұны якини
иман десек керек.
Кәлем: 1. фраза, речь, разговор.
Ол аирада- ғылымның бір ... бір ... яғни ... ... ... ... ма ... слушатель 2. слушающий.
Алланың сөзі- қарыпсыз, даусыз. Енді олай болса, айтқандай ... ... және ... ... яғни ... ... деген сөз.
Шәмшсі:1. солнце.
Жиһан:1. мир. вселенная.
Сол Мағсұт қыдыр шалдан бата алыпты,
Соңында шәмсі жиһан атаныпты.
Мағынасы: «бұл дүниенің күні » деген
Жетіліп ... ... сөз ... ... тек жеке ... ғана ... сөз ... ғана емес,
сондай-ақ үлкен сөйлемді де қазақшалап аударған тұстары да бар. ... ... ... санасқанының белгісі.
Ақынның ... ... ... ... ... барлық
шығармаларында бірдей емес деп айта аламыз. Мәселен , Абайдың қазақы өмірді
суреттейтін , ... ... ... жыл ... ... ... парсы сөздері мүлде жоқ,бар бола қалған
жағдайда бірен-саран , оның өзі ... тың ... ... ... ... Мәселен, «Шоқпардай кекілі бар қамыс құлақ » ... ... ... ... сөздері, «Желсіз ... ... ай» ... «сәуле» сөзі, «Мәз болады болысыңда» «ар-ұят», ... «Сен мені не ... бір ғана ... ... ... озбас шабылса да» өлеңінде «арыз» , сөзі, «арсыз адам» ... ... ... бұрым» өлеңінде «некен-саяқ» деген сөз
кездессе, сондай-ақ жыл мезгілін ... ... ... ... «байқұс », сөздері, ... ... ... ... ... «әуес», ... » ... ... ... ... қара ... Өлеңдерінің
ішінде ең көп қолданғаны қатарына «Иузи раушан, көз гауһар », «Фзули,
Шәмси, ... ... ... жатқызуға болады. ... ... 74 ... ... ... ... Бұл өлең ... еліктеуден емес, қоғам талабына байланысты жазылған. Араб
әліпбиін ... ... ... ... ... Абай ... Науаимен ақындық өнер жалғартырғандай мінез ... ... араб ... сұлу ... ... суреттесе, Абай араб ... ... қыз ... ... көркіне түгел жегіп, өзінше
ақындық өнер, соны тапқырлық көрсеткендей болады.
Жалпы, Абай араб- парсы сөздерін ... ... ... ... ақын ... деп отырған ой ;
2. жырланып отырған тақырып;
3. өлеңнің , сөздің кімге арналғандығы ;
4. ақынның тыңдаушымен санасуы.
Абай осы төрт ... ... ... сөздерін саналы түрде,
орнымен қолданған. Мәселен , ақын ... өз ... ... ... ой түю, өзіне сұрақ қоя ... ... ... ... ... талдау жасау, болған оқиғаны ... ... ... сөз ету, ... ... жайларын баяндау, адамгершілік,
мінез- құлық,мораль тақырыбын жырлау, дін, ... ... ... әр ... ... ... мен қара ... бар. Абай
араб-парсы сөздерін осы мәселелерге байланысты тыңдаушымен санаса отырып,
айтып отырған ой, ... ... ... ойға ... ... байланысты қолданған.
Абай қолданған араб-парсы сөздері- ақын шығармашылығының өзіндік
ерекше ... Бала ... Абай ... ... ... ... әсері
оның шығармаларының тілінен де орын тепкен. ... ... Абай ... : ... түп- ... мен ... ... қарасақ ,
бүкіл дүние әдебиетіндегі өлең ... ... ... ... оқымайтын қазақ жоқ.,бәріміздің де бала кезімізден оның
өлеңдерін жаттап ... ... ... ... , ... ... әсерін тигізбей қоймайды.
Қазақтан шыққан ақын- ... ... ... ... Осы ... ... әдеби тілде, ақын-жазушылар тілінде Абай
қолданған ... ... ... ... ... ... ... тілінде актив элементтер болған ... ... ... ... ... тобына кірген қатары да
кездеседі. Мысалы, оқып ... өте қиын ... ... ... ... , тұтас сөйлемдер де ... ... ... ... ... ... уә ... ну хиббул т.б. Абай текстерінде кездескен араб-парсы
сөздерінің ... тобы ... ... ... ... ... ... сіңісіп кеткен . Мысалы,Абай:« Ғашықтың тілі-
тілсіз тіл, ... ... ... біл» ... өлең ... «ғашық»
сөзін арабша мағынасында қолданса, Мұқақали өлеңдерінде де ... ... ... ... ғашықпын сол адамға!
Мен болмасам,болмайын.Сол аман ба?»
Арабтың тілінен енген өлең сөзі Абай ... де, ... ... де ... ... ... ... –сөздің патшасы, сөз сарасы»,
«Туғанда дүние есігін ашады ... ... ... ... Молдағалиев шығармашылығынан «Оңашада ой буып, өлең буып,
Қоршайды кеп ... ... ...... өлең ... ... қолданысындағы әділ, әділет, аспан, батыр, неке, бақ, ... ... ... ... ... зар, ... батыл, заман,
құрмет,дос, дұшпан, арзан- қымбат, пайда т.б сөздер ... ... ... ... төл ... ... деңгейде
қолданылып жүр.
Мағжан өлеңдерінде де Абай ... ... ... ... ... 1917 ... өлеңдерінің :
«Өзім-Тәңірі, табынамын өзіме,
Өзім-Құран, бағынамын сөзіме.
Бұзушы да, түзеуші де өзіммін,
Енді, ... ... өлер ... ... құран сөздері кездессе, «Жазғы жолда» деген өлеңінде:
« Көк бір ... ... әлі ... ... жалын, жүрек- шоқ,
Дариға , жаным ... » ... ... әдебиетінің дамуында аға буындар нәр алған араб-парсы тілдерінің
әсері күшті болғандығын ... ... ... ... тілі және де қазіргі қазақ тіліміздің тілдік ... ... ... мен ... ... ... ... қазақ әдебиетіндегі мүлде жаңа құбылыс , жаңа кезең
болғанын айта отырып, ақынның шығармашылық ... ... ... ... қайнар көзі халық поэзиясы, жүздеген ... ... ... сан ... бай ... ... дейміз.Абайды
қазақ көркем сөзі мен әдеби тілінің жаңа кезеңін бастаушы, оларды жаңа
ұсынушы деп, ... ... ... ... деп
танытатын да қырлары бар. Оның поэтикалық ... ... ... тілінің жалғастық тапқандығы, ... ... ... ... оның ... ... ... ... ... ... ... келген поэтикалық тіл
дәстүрінің өзіне тән белгілері ... ол ... ... ... ... ауызша сақталды, ... ... баяу ... ... ... ұзақ сақталды, дәстүр
жалғастығы мықты болды.Мұның барлығы , бір ... ... ... берік сақтауға ықпал етсе, екінші жағынан , ... ... ... ... ... оның заңы қазақ өлеңі
дүниесінде өзгеріс- ... ... тұра ... еді. Бұл ... миссия- міндет Абайдай талант иесінің үлесіне тиді.
Абай қазақтың поэтикалық ... ... ... жетілдіру,
түрлендіру, кеңейту, жүйеге айналдыру ... ... ... ... ... ... ... көріктеудің
жаңа амалдары мен соны ... ... ... мен
фонитикасына қазақ құлағы естімеген , қазақ аузы ... ... ... әкелу сияқты іс-харекеттер де Абай ... ... бірі ... ... Абай ... ауызша тараған көркем сөзін
ұлттық жазба дүние дәрежесіне көтерді.Бұл Абайды жаңашыл әрі ... деп ... ... тілі мен мазмұны сан қырлы .Абай поэзиясының
тілінде адамның жан ... ... ... ... ... ... сан ... ойнақшауын
көрсететін сипаттамалар , эпитет, метофора және ... ... көп ... белгілі .Басқа тілден енген ... ... ... ... ... ... жан- жақты тұлғасын аша түседі.
Абайдың тілі туралы әңгіме ... оның ... , ... ... ... ... кету ... емес.
Абай, ең, ... ұлы ... ... ... Ахмет
Байтұрсынов айтқандай «қазақтың бас ... оның ... ... ... ... баға ... ... сөзімен айтсақ «Абай
өлеңдері ... пайғамбардың ... ... ... соқыр
кісі сыбдырынан ... ... ашық ... ... ... ... ... өзімізге, қазаққа ... ... ... ... ... ... көрінісі,
адамгершіліктің ұраншысы, ұлттық ... озық ... сол үшін ... ... ... ... ... өзгеге
таныта білуіміз керек.
ҚОРЫТЫНДЫ
Еңбек тәрбиесін, оку мен білім алудың негізі -деп түсінген Абай ... ... ... ... еңбектен іздеді. Ол еңбек пен
қоғамдық еңбектің тұтастығын,бірлігін --парасаттылық пен инабаттылықтың,
білімділіктің, ... ... ... ... - ... ... ... қалыптасуын қамтамасыз ететінін аса көрегендікпен дәлелдеді,
оған өлең ... ... ... Ең ... ... пен ... қалыптастырады, адамды, жастарды эстетиқалық рухта тәрбиелеп,
оларды ... ... ... ... жарқын болашаққа
шақырады, материалдық ... жол ... Ақын ... ... ... ғуламалыққа көтереді, баулиды, жетелейді. Абай ... ... ... ... пен ... ... мәдениеттіліктің қайнар бұлағына айналған. Абай тағылымы
даналықтың, ... ... ... ... ... тасқыны, дария көлі, мұхиты.
Абай поэзиясының ең басты ... ... ... мол ... ол өзі өмір сүрген тұтас бір тарихи дәуірді жан-жақты ... ... ... Ал ... ... ... ... моральдық
проблемалардың, мысалы, әділдік, бірлік, достық, білімділік, ... ... ... ... ... ... жауыздыққа,
екіжүздікке төзбеушілік секілді сан түрлі мінез-кұлық ... ... да мәні ... және қанша заман ауысып, уақыт, жағдай
өзгерді дегенмен, халықтың ... ... ... ... ... ... ала ... жалғастық тауып өрістеп, дами беретінін
ескерсек, Абай ... ... ... ... ... ... ... шындығын танып - білуге үлкен себін тигізе алатыны қақ. Олай болса,
Абайдың педагогиқалық ... өз ... ... ғана ... ... біз үшін тек тарихи маңызы бар, өткінші құбылыс деп ... ... ... ... ... ... қоғамдық ой-санаға ықпал-әсері
арта түсіп, өркендеп, дамып отыратын асыл мұра.
Тарихи принцип тәрбиелік тағылым Абай шығармашылығының сол дәуірдегі
қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... отырып, ақын шығармаларын бүгінгі оқырмандар әсіресе,
жасөспірімдер қалайда өздерінің ... ... ... ... ... ... шығара алмаймыз. ... өз ... сол ... қоғамдық өмірімен байланысын,
сол кезде қандай зор ... ... ... ... сөз өнерінде не
жаңалық әкелгенін толық түсінсек, сонда ғана біз оның кейінгі кезеңдерде,
қазіргі заманда коғамдық ой-сананың, мәдениеттің, ... ... ... ... келе ... ... аңғара аламыз. Сондай-ақ ақын ... ... ... ... ... әсері қаншалықты күшейе түскенін
зер ... ... оның өз ... озық тілек-мақсаттарына сәйкес
тарихи өмірдің өзі туғызған бастапқы сипат-қасиеттерін ... ... Оның ең ... бір қыры оку ... маңызында.
Ғылым-білімді, оқу-тәрбиені уағыздаған ағартушы ақын ақылды, білімді
адамды аса жоғары бағалауы әбден орынды. Не ... ... ... ... ... ... ... ақылдың мүмкіндігі шексіз мол
деп санайды.
Ақылды қара қылды қырыққа бөлмек,
Әр нәрсеге өзіндей баға ... ... ... әр ... ... ең ... ... және әдебиет арқылы тәрбиелеуді ұсынды.
Балалардың дүниеге ... және ... ... ... ерекше зор екенін көрсетті. Абай әлемінің кең өріс алуы,
оның поэзиясы мен әлеуметтік, оқу-тәрбиелік демек, ағартушылық көзқарасының
әлеуметтік сипат ... ... ... ... ... ұлдарының бірі ,XX ғасырдың бас кезіндегі
үркердей шағын топ демократтық бағыттағы қазақ интеллегнциясынын ең ірі, ... ... ... - ... ... ... әділеттіліктің жемісі. Бұл
халыққа сіңірген адал еңбектің тарихта өшпейтіндігінің айғағы.
Пайдаланылған ... ... Қ. ... әдебиеті тарихының мәселелері және Абай
поэзиясының тілі . ... , ... ... Қ. ... дейінгі қазақ поэзиясы және ... ... ... , ... ... Қ. ... тілі ... зерттеулер
Алматы , 1966
4. Юнусалиев Б . Киргизская ... 1 ... ... М. Әр жылдар ойлары. Алматы, 1959
6. Рустемов Л. ... ... ... иран ... ... лексика-
семантикалық ерекшеліктері. Алматы, 1962
7. Сыздықова Р. Абайдың сөз ... ... , ... ... Р. Абай ... тілі. Алматы, 1968
9. Дайырова Ә.,.Құрманалиева Г. Абайдың тәлімгерлік тағлымы. ... ... А. ... ... дәстүрі. Алматы ,1978
11. Есеналиева Ж. . Абайдың шығармашылығындағы араб-парсы сөздерінің
қолданысы . ... ... Е , ... Е, Тасмағамбетов И. Дала ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Абай мұрасының зерттелуіне шолу23 бет
Жоғары оқу орнында болашақ география мұғалімдерін этнопедагогикалық даярлауды жетілдіру34 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру13 бет
Абай Құнанбаевтың музыкалық мұралары арқылы студенттерге эстетикалық тәрбие беру туралы51 бет
X-XIV ҒҒ Қазақстандағы тәлімдік ой-пікірлердің қалыптасуы және даму25 бет
XII – XIII ғасырдағы Моңғолдың тарихындағы Шыңғысханның билік құру кезеңі13 бет
А. Байтұрсыновтың ғылыми-әдістемелік мұралары69 бет
А.С.Макаренконың педагогикалық ойлары мен тәлімі5 бет
Абай Құнанбаевтың ағартушылық тағылымы (1845-1904)6 бет
Абай Құнанбаевтың діни-ағартушылық бағыттағы туындылары74 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь