Ұзақ мерзімді ипотекалық несие берудің алғышарттары

МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ

I бөлім. Қазақстандағы тұрғын үй жағдайының экономикалық мәні
1.1 Қазақстан Республикасындағы құрылыстық жинақ жүйесі
1.2. . Ипотекалық несиелендіру жүйесі: ұғымы, бағыттары,түрлері
1.3 Ипотекалық несие беру жүйесін дамытудың негізгі мақсаттары мен қағидалары

II бөлім. Ұзақ мерзімді ипотекалық несие берудің
алғышарттары
2.1. Ұзақ мерзімді ипотекалық несие беру процесінің негізгі кезеңдері мен тәртібі
2.2. Ипотекалық несие беру жүйесін қаржылық реттеу
2.3. Кредиторлардың ипотекалық облигациялары

III бөлім. Қазақстан банкілерінің тұрғын үй несиелеу саласындағы
тәжірибесі
3.1. Баспананы қаржыландыру тәжірибесінің экономикалық анализі
3.2. Тұрғын үй құрылысын дамыту жөніндегі Мемлекеттік бағдарлама бойынша ұсынылатын бағасы төмен тұрғын үй
3.3. Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің даму стратегиясы
Қорытынды
Қолданылған әдебиеттер
        
        МАЗМҰНЫ:
КІРІСПЕ.........................................................................................................3-4
I бөлім. Қазақстандағы тұрғын үй ... ... ...
1.1 ... ... ... жинақ жүйесі....................5-16
1.2. . Ипотекалық несиелендіру жүйесі: ұғымы, бағыттары,
түрлері...............................................................................................................17-21
1.3 Ипотекалық несие беру жүйесін дамытудың негізгі мақсаттары мен ... ... Ұзақ ... ... ... ... Ұзақ мерзімді ипотекалық несие беру процесінің негізгі кезеңдері мен тәртібі................................................................................................................23-26 ... ... ... беру ... қаржылық реттеу...............................26-27
2.3. Кредиторлардың ипотекалық облигациялары.......................................27-29
III бөлім. Қазақстан ... ... үй ... ... Баспананы қаржыландыру тәжірибесінің экономикалық анализі........30-35
3.2. Тұрғын үй құрылысын дамыту жөніндегі ... ... ... ... ... төмен тұрғын үй.......................................... 36-36
3.3. Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің даму
стратегиясы......................................................................................................37-39
Қорытынды.....................................................................................................40-41 ... ... ... ... ... ... үй ... ұзақ мерзiмдi қаржыландырудың негiзгi бағыттары - ипотекалық несие беру және құрылыстық жинақ жүйелерi болып ... ... да ... үшiн ... үй ... ... бағыттарының бiрi - ипотекалық несие беру және құрылыстық жинақ жүйелерiн қалыптастыру болып табылады. ... ... ... енгiзу тұрғын үй проблемаларын шешуге елеулi үлес қосты, ... ... ... ... үйдi қаржыландыруға халықтың тiкелей қатысуын ынталандырады. Құрылыстық жинақ жүйесi дамыған қаржылық рыноктардың болуын ... ... және ... орташа табысы бар жiгiне бағытталған. Осы бағдарламаны табысты жүргiзу, мемлекеттiң ... ... ... ... ... тиiстi заңмен реттелетiн қажеттi жағдайларды жасау халықтың неғұрлым қалың жiктерi үшiн жүйенi тартымды етуге мүмкiндiк бередi. Құрылыстық жинақ жүйесiн ... ... ... және осы ... қатысушылар оның қолдауын пайдаланатын болады.
Құрылыстық жинақ жүйесiн дамытумен қатар ипотекалық несие беру жүйесiн дамыту тұрғын үй ... ... ... ... бiрi, ... өзi ... тұрғын үйдi жеке меншiкке сатып алу үшiн жағдай жасайды және халықтың экономикалық неғұрлым белсендi бөлiгiне бағытталады. ... ... ... ... беру ... табыстары есебiнен тұрғын үй проблемасын шешудiң басқа да құралдарымен үйлестiрiле отырып дамытылуы тиiс.
Тұрғын үй құрылысын қаржыландыру тетiгiн ... ... ... ... ... үй проблемаларын шешу, тұрғын үй бағасын төмендету (құрылыс материалдары мен құрылыс жұмыстары ... ... ... және ... ... ... ... жылдарға арналған iс-қимыл бағдарламасын iске асыру жөнiндегi iс-шаралар жоспарына сәйкес, тұрғын үй құрылысын ынталандыру мақсатында "Қазақстан Республикасында тұрғын үй ... ... және ... үй ... ... тұжырымдамасы" әзiрленуде. Осы "Қазақстан Республикасында тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзiмдi қаржыландыру және ипотекалық несие беру жүйесiн дамыту тұжырымдамасы" (бұдан әрi - ... ... ... құрамдас бөлiгi болып табылады. Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Yкiметi "Құрылыстық жинақ туралы" Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... осы ... ... кезеңінде Республика Парламентiне ұсынып қойғандықтан, бұдан әрi негiзгi назар ипотекалық несие беру жүйесiн ... ... ... ... ... беру жүйесiн дамытудың негiзгi мақсаттары мен қағидаттары белгiленген. Тұжырымдамаға ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие беру ... ... ... осы салаға несиелiк ресурстарды тартудың ұйымдық-экономикалық тетiгiнiң тәптiштелген сипаттамасы енгiзiлген. Жылжымайтын мүлiктi кепiлге салған халыққа несие беруге банктердiң қатысуын жандандыру ... ... ... беру ... ... көзделедi. Банктер ипотека пулдарымен қамтамасыз етiлген ипотекалық облигацияларды шығару жолымен қайта қаржыландырылуы мүмкін.
Ипотекалық несие беру жүйесiн қалыптастыруда Қазақстан ... ... мен ... ... ... рөлi ... ... тәуекелiн төмендету мен азаматтар үшін тұрғын үйге қол ... ... ... ... базаны құру және процестi нормативтiк реттеу нысанында болады.
Сонымен қатар, Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi, халықаралық қаржы ... мен ... ... ... ... құрылтайшылары болып табылатын ипотекалық компанияны құру көзделедi. Осы ... ... ... жылдам қайтаруды және өтiмдiлiгi проблемасын шешудi қамтамасыз етуге арналған ... ... ... ... ... болады.
I. Қазақстандағы тұрғын үй жағдайының экономикалық мәні
1.1 Қазақстан Республикасындағы құрылыстық жинақ жүйесi
Тұрғын үйдi қаржыландырудың ... ... ... ... алғанда, жүргiзiлген тұрғын үй саясатына сәйкес болды және ... ... үй ... арналған бюджеттiк ресурстарды орталықтандырылған бөлу және оны тұрғын үй жағдайын жақсарту үшiн кезекте тұрған азаматтарға ... беру ... ... ... ... ... ... өзiнiң маңыздылығына қарамастан тұрғын үй реформасы өте баяу қарқынмен жүргiзiлуде. ... ... үй ... ... ... ... 1991 жылы "Мемлекет иелiгiнен алу және жекешелендiру туралы", "Жеке меншiк туралы" заңдар қабылданғаннан ... ... ... ... ... ... ... үйге халықтың көпшiлiк бөлiгiнiң төлем сұранысының жеткiлiктi түрде жоғары болмауынан, сондай-ақ дайын тұрғын үйдi ... ... ... ... ... ... ... тұрған үй рыногында халықтың төлем жасау қабiлетi үшін қолқа ... ... ... ... ... ... 1993 жылы тұрғын үй ... ... ... ... ... Республикасы Президентiнiң Жарлығымен "Жаңа тұрғын үй саясатының мемлекеттiк бағдарламасы және оны iске асыру механизмi" қабылданды. Онда мемлекеттің тұрғын үй ... ... ... аса ... ... ... ... көзделген: тұрғын үй саласына қатысы бар құқықтық нормалар жүйесiне қажеттi өзгерiстер мен ... ... ... үй ... қаржыландыру және тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық жүйелерiн реформалау; монополиясыздандыру; ... үй ... ... ... және ... үшін оны ... жөнiнде шаралар кешенiн әзiрлеу; осы процеске азаматтар мен заңды тұлғалардың ... көп ... ... мақсатында тұрғын үй салу және пайдалану процесiне қатысушыларға жеңiлдiктер жүйесiн енгiзу; тұрғын үй саласында жалға алу секторын ... ... ... ... асыру; құрылыс индустриясының базасын жаңғырту; тұрғын үй құрылысына арналған жер учаскелерiн бөлу мен ... ... ... ... ... үй салынатын аудандарда әлеуметтiк, экономикалық және көлiктiк инфрақұрылымдарды кешендi дамыту; мемлекеттiң тұрғын үй ... ... ... үшiн ... ... құрылымын құру; тұрғын үй және жылжымайтын мүліктің ... ... ... ... жарлықта жарияланған стратегиялық мiндеттердiң едәуiр бөлiгi бүгiнгi күнге дейiн iске аспағанына қарамастан, бұл құжат тұрғын үй ... ... үшiн ... ... және ... үй ... мемлекет қызметiнiң басым бағыттарының қатарына кiретiнiн көрсетедi. Бұл дайын тұрғын үй секторын бұдан әрi реформалау және оны қаржыландыру ... ... үшiн өте ... ... ... ... жылдардан берi қолда бар тұрғын үй қорынан тұрғын үй беру көлемi шамамен 0,5%-ды құрайды және ескiрген және авариялық үй ... ... ... ... ... ... үй ... жаңарту жағдайында оның бiржола тозуының нақты қаупi бар және егер, үй-жайдың көпшiлiк бөлiгi сейсмикалық ... ... ... ... ... онда ... үй құрылысындағы мұндай саясаттың зардаптары апатты болуы мүмкiн.
Құрылыс ... ... ... ... көптеген мердiгерлiк ұйымдардың экономикалық жағдайына ауыр әсер еттi. Нәтижесiнде, құрылыс секторында ... ... саны ... ... ... жағдайда, құрылыс секторына бюджеттен тыс қаражатты тартудың жаңа тетiктерiн нақты жiберудiң маңыздылығы бiрнеше есе артады, соның ... ... үй ... ... ... беру есебiнен, өйткенi мұның өзi құрылыс саласында құлдыраудың тоқтауына, жұмыспен қамту көрсеткiштерiн жақсартуға, әлеуметтік сипаттағы бiрқатар проблемаларды шешуге шынында да ... ... мен ... ... Сұраным мен ұсынымның деңгейi мен құрылымының, сонымен қатар тұрғын үй мүлкiне баға белгiлеудiң Қазақстанда бiрқатар ерекшелiктерi бар, мұны ипотекалық несие беру ... ... ... бағалау кезiнде ескеру қажет. Республика бойынша тұтасымен тұрғын үйге сұраным деңгейi өте ... Бұл ... ... ... мен ... ... ... қатысты. Жылжымайтын мүлкiне азды-көптi сұраным қалыптасқан бiрден-бiр орталықтар, екi бас қала - ... мен ... ... ... табылады, себебi, оларда бұрынғыдай республиканың бизнес таңдаулылары ғана емес, сонымен бiрге шенеунiктердiң көп ... қоса ... ... ... бұған өнеркәсiп саласының негiзiнен жұмыс iстеп тұрған ... және ... ... ... ... кейбiр қалалар енедi. Сұранымға әсер ... ... бiрi ... ... шек қою және атап ... ... табысы алға шықты. Қазақстандағы отбасы табысының орташа деңгейi көршiлес ... ... асып ... ... ... ... отыр. Қазақстан Республикасының Статистика жөнiндегi агенттiгiнiң соңғы мәлiметтерi бойынша 1999 жылғы ... ... орта ... жан ... ... ... ... 3224 теңгенi немесе 23 АҚШ долларын құрады ... ... ... ... мен ... қалалары тұрғындарының орта есеппен жан басына шаққандағы табыстары теңестi және 5486 теңгенi (39 $) ... ... ... үй ... ... 3,5 адамды құрайтындығын ескерсек, шiлдеде үй шаруашылығының орташа айлық ақшалай табысы ... ... 11284 ... (80 $), ал Астана мен Алматы қалалары бойынша - 19201 теңге (137 $). Соңғы төрт жыл ... ... ... ... негiзгi көрсеткiштерi 1-кестеде берiлген.
Қазақстан Республикасы халқының тұрмыс деңгейiнің негiзгі
әлеуметтiк-экономикалық индикаторлары
1-кесте
1995
1996
1997
1998
Үй ... ... бар ... ... ... ...
786,0
1062,5
1339,2
1363,8
Жан басына шаққанда, мың теңге
49,2
66,99
88,2 ... ... ... ... ...
78,7
Үй шаруашылығындағы нақты түпкілікті тұтыну, млрд.теңге
807,1
1063,4
1294,5
1344,0
Жан басына шаққанда, мың ... ... ... ... ... ... ...
83,2
Айына халықтың жан басына теңгемен шаққандағы ақшалай табыстары ... ... ... ... ... орташа бастапқы айлық жалақысы, теңге
4786
6841
8541
9682
Тағайындалған айлық зейнетақының орташа мөлшері,теңге
1876 ... ең ... ... ... есеппен жан басына шаққанда,бір айға)теңге
- ... ... ... ... ... ... агенттігі
Халықтың едәуір бөлігінің ешқандай елеулі ... жоқ және ... ... ... ... ... ... мәжбүрлі екендігін ескеру керек. Ақша жинау нормасының деңгейі 1999-2000 ... ... өсе ... ... ... ... ... тұрғын үйге сұранымы көпшiлiк жағдайда демографиялық көрсеткiштермен айқындалады, олар, жаңа отбасының құрылу ... ... ... ... үй ... саны және т.б. ... бала туудың жалпы коэффициентiнің кему үрдiсi байқалуда, өлiмнiң жалпы коэффициентi өсуде және ... 1999 ... берi керi ... байқалғанымен, табиғи өсудiң жалпы коэффициентi кемуде. Қазiргi кезде бала ... ... ... мөлшерiн және болашақтағы отбасының санын кемiтуде, яғни келешекте үй шаруашылығының ... мен саны осы ... ... ... ... ол тұрғын үйге деген сұранымның өзгеруiне алып келедi.
1997 жылы бас қаланы Алматыдан Астанаға көшіру сұранымға, ал ... ... ... мүлiктің бағасына да елеулi өзгерiс алып келдi. Алматыдан халықтың ... ... орай ... ... ... ... де, коммерциялық мүлiктiң де бағасы соңғы екi жылдың iшiнде долларлық баламда шамамен 10-15%-ға төмендедi. Қазiргі ... ... үйге ... ... ... сезiліп отырған Астанада бағаның 1998 жылы аспандап секiруiнен кейiн бiршама түстi және Алматыға қарағанда баға 20-30% төмен деңгейде ... ... ... ... ... ... онда ... жағдай байқалады. Жоғарыда көрсетiлгендей, екi астанада тұрғын үйдiң жергiліктi рыногында сұраным әлi де жоғары, сондай-ақ бұл жағдай негiзiнен, ... ... ... ... ... ... және ... өңдеуші салаларының жұмыс iстейтiн кәсiпорындары шоғырланған Қостанай, Атырау, Павлодар, Өскемен қалаларына да тән. Және ... ... ... ... жоғары қалаларда тұрғын үйге деген сұранымның төмендеуi байқалады.
Соңғы екi-үш жылда жеке тұрғын үйге (қала сыртындағы ... ... көп ... ... ... ... ... пәтерлерге сұраным артты. Коммуналдық қызмет көрсету құнының артуына байланысты қолайлы жағдайлары нашар пәтерлерге ... арту ... ... ... аз ... үшін).
Халық бүкiл өмiрiнiң iшiнде табысы мен отбасы жағдайының деңгейi өзгеруiне қарай, сiрә, өзiнiң тұрғын үйiн ... рет ... ... Бұл таяу ... ... ... үй ... айналымының өсетiндiгiн көрсетедi.
Тұрғын үй ұсынымына келетiн болсақ, онда республиканың ... ... ... ... ... ... Тұрғын үйдiң басым көпшiлiгi қайталама рынокта ұсынылады, сонымен бiр мезгiлде жаңа ... ... үй ... ... ... Құрылыс секторындағы жағдай соңғы бес-жеті жылдың ішінде жеткiлiктi төлем қабілетi бар ... ... орай ... ... кетті. Бастапқы рынокта жаңа құрылыс көлемiнiң құлдырап төмендеуiнен ұсыныстың ұдайы ауысуы аса ... ... бiрi ... ... тұрғын үйлерді іске қосу (жалпы алаңының мың шаршы метрімен)
2-кесте
Жылдар
Меншіктің барлық нысанындағы кәсіп орын-р мен ... ... ... ... ... ... емес
Соның ішінде халықтың қаражаты есебінен
1990 ... ... ...
6130
4547
1583
1133
1992
5046
3308
1738
1122
1993 ... ... ... ... ...
1344
229
1115
851
1998
1132
174
958
803
1999
1105
108
997 ... ... ... ... Статистика жөніндегі агенттігі
Сонымен, 1998 жылы тұрғын үй құрылысының көлемі 1990 жылмен
салыстырғанда 7 еседен ... ... ... еді және осы ... одан әрі ... ... мүмкін. Осы көрсеткішті республика халқының санына қатысты есептеу ... де ... үй ... ... ... ... ... іске қосылған жалпы алаңы және Қазақстанда салынған пәтерлердің саны, пайызбен
3-кесте
1995 ... ... ... ... ... ... жалпы көлемі, шаршы метр (халықтың 1000 адамына шаққанда)
104
88,7
85,9
75,7
Салынған ... саны ... тың 1000 ... ... ... ... пәтер, мың
20,4
15,7
13,9
10,5
Пәтердің орташа мөлшері, шаршы метр
81,5
98,4
96,8
107,8
Пәтерлік үлгідегі ... ... ... саны (жатақханасыз)
100
100
100
100
Оның ішінде пәтер ... ... ... іске ... ... ... бөлмелі ... ... ... ... ... және одан да көп ...
15
31
35
41
Дерек көзі: Қазақстан Республикасының Статистика жөніндегі агенттігі
Сонымен, құрылыс секторындағы жалпы қолайсыз жағдайда, статистика деректері оң деп ... ... екі ... ... Олардың біріншісі - мемлекеттік емес секторда салынған тұрғын үйдің үлес салмағының тұрақты өсуі, яғни бәрінен бұрын жеке ... ... ... ... Егер 1990 жылы ... ... 78%-ын мемлекеттік кәсіпорындар мен ұйымдар салса, 1998 жылы жағдай түбегейлі өзгерді, жаңа тұрғын үй құрылысының 85%-і жеке ... ... ... ... тұрғын үй құрылысында әр түрлі меншік нысанындағы кәсіпорындар мен ұйымдардың және ... үлес ... ... ... ... ... нысанындағы кәсіп орын-р мен ұйым-р
Меншік нысаны бойынша олардың ішінде
Мемлекеттік
Мемлекеттік емес
Соның ішінде халықтың ... ...
100 ... ...
100 ...
100 ...
100 ...
100 ... ... ...
100 ... ... ...
100 ... ...
100 ...
100 ...
100 ... ... ... Республикасының Статистика жөніндегі агенттігінің мәліметтері бойынша есептелген.
Екінші оң үрдіс, маңызы біріншісімен салыстырғанда, едәуір кем болса да - ... ... ... орташа көлемін ұлғайту. Бұл мұндай өсудің жеке меншік сектордың есебінен ... ... ... ... ... алғанда, неғұрлым тәуір, жалпы экономикалық айналымға енгізілуі мүмкін жылжымайтын тұрғын үй мүлкінің бір бөлігі екендігін көрсетеді. ... ... ... рыноктағы тұрғын үйдің бағасы қайталама рыноктағы бағадан 1,5-2,5 есе артып отыр. Мұның өзі, тұрғын үй ... ... мен ... үй ... ... ... ... алғашқы кезеңдерінде, ең алдымен, қайталама рыноктағы қазiргi тұрғын үйлер іске қосылатынын көрсетедi. Бұдан әрi жағдайдың өзгеруi әбден мүмкiн. ... ... бiрi ... бар тұрғын үй қорының басым бөлiгiнiң және қайтадан салуға тура келетiн тозған ... ... үлес ... жоғары болып табылатындығында. Бiрақ жағдайдың осылайша түзелуiн 3-5 жылдан ерте ... ретi ... үй және ең ... ... ... үй ... кепiлге берудi ипотекалық несиелендiру бағдарламасы, кез келген жағдайда пилоттық жобалардың алғашқы көлемi бойынша елеусiз ғана басталуы ... ... ... ... ... кезеңде Астана мен Алматы қалаларының әкiмшіліктерi ұсынған пилоттық жобалар iске асырылатын болады. ... ... ... үй ... ... ... ... қоғамның бюджеттен тыс ресурстарын жұмылдыру және құрылыстық ... мен ұзақ ... ... несие беру жүйесiн дамыту арқылы оларды несие-қаржы саласына бағыттау үшiн тұрғын үй рыногында ... ... ... ... ... жiгiнiң төлем қабiлетi бар сұранымын қолдау яғни, еркiн рынокта өз ... мен ... ... ... ... ... үйдi ... сатып алуы болып отыр.
Тұрғын үй өнiмiне несие беруде ықтимал төлем қабiлетi бар сұранымды ... Таяу ... ... үйге ... беру ... өсу ... барынша тереңiрек талдау үшiн, бiрiншіден халықтың тұрғын үй мен тұрғын үйге берiлетiн несиелерге қол ... ... ... ... ... ... бар ... айқындау қажет. Осы өлшемдердi сандық бағалау тұрғын үйге несие беру тетiктерiн дамытудың пайдалылығы мен қажеттiлігiне дәлелдi қорытындылар жасауға көмектеседi.
Ресми деректерге ... 1999 ... ... халықтың жан басына шаққандағы орташа айлық табысы 3224 ҚТ немесе 24,34 АҚШ ... ... ... ... ... ... ... облыстарында тұрғын үйге несие беру процесiн жүргiзуге мүмкiндiк ... Ең ... қала ... назар аудару керек, себебi, ол тұрғын үйге ипотекалық несие беруге арналған негiзгi мақсатты рынок болып табылады. Оның үстіне елiмiздегi екi ... ... ... ... мен ... ... табылады. Шiлде айында Алматы мен Астанадағы халықтың жан басына шаққандағы орташа айлық табысы 5486 ҚТ немесе 41,42 АҚШ ... ... ... табыстарын бөлуге қатысты қолда бар, соңғы сенiмдi деректер 1997 ... ... ... Содан берi әртүрлi кiрiстердiң сандық арақатынасында елеулi өзгерiстер ... жоқ. ... ... ... ... оның екi ... жұмыс iстейдi деп жорамалдайтын болсақ, онда үй шаруашылығының (орташа есеппен қазақстандық отбасы 3,5 адамнан ... ... бөлу ... ... жоқ. ... ... төлемге қабiлеттi сұранымын есептеу мақсатында жұмыс iстейтiн отбасындағы бiр ... ... ... ... ... болжамдар үй шаруашылығының ағымды деңгейiн есептеуге және бөлуге мүмкiндiк бередi.
Алматы мен Астанада үй ... ... бөлу (1999 ж., ... ... ... адамның орташа кірісі
Әр отбасының орташа айлық кірісі
KZT
USD
пайызбен көр сетілген
KZT
USD
1
1481.22
11.18
5.4
2962.44
22.36
2
2797.86
21.12
10.2
5595.72
42.24
3
4471.09
33.76
16.3
8942.18
67.52
4
6830.07
51.57
24.9
13660.14
103.14
5
11849.76
89.47
43.2
23699.52
178.93
Орта шама ... ... ... келешегiн бағалау барысында негiзгi мақсатты рынок меншiгiнде тұрғын үйi бар, бiрақ тұрғын үй жағдайын жақсартқысы келетiн яғни, оның ... жаңа ... үй ... алу ... пайдаланатын үй шаруашылығы тарапынан несиеге сұраным болып табылады. Тұрғын үйдi сатып алуға ... ... ... ... болу үшiн ... ... ... бiр жеке қаражаты болуы қажет. Азаматтардың көпшiлiгінің жеке қаражаттарының негiзгi көзi ... ... ... ... ... ... үй ... табылады. Осы көздi бағалау үшiн әртүрлi үлгiдегi тұрғын үй жөнiнде тек бағалық ақпарат қажет. Қазақстандағы бiр ... ... ... ... ... ... атап өткендей, Алматы мен Астана қалалары рыногында ең жоғары деңгейде дамыған) 1999 жылы 8 000 USD, екi ... - 13 000 USD, үш ... - 20 000 USD тең ... ... ... ... ... үйге деген бағаның көрсетiлген деңгейi көршiлес елдерге қатысты ғана ... ... ... ... елдерi мен Түркияға қатысты салыстырғанда, едәуiр жоғары, ал, олардағы халықтың ... ... ... ... ... екендiгiн атап өту керек. (6-кесте).
Халықтың жеке қаражатының екiншi көзi банктік салымдар мен депозиттер, ақшалай жинақтар, бағалы бұйымдар, ... ... және с.с. Осы ... ... ... ... ... өте қиын. Таяу ... жеке ... ... ... қалыптасқан практикасы мен несие берудiң неғұрлым ықтимал ... ... ... ... үйге ... ... беру ... теңге бойынша ұсынылатын пайыздық ставкасы 20% тең және кесiмдi деп болжайтын болсақ, несие кезеңi 10 жылдан асса, несие бойынша негiзгi ... өтеу ... ... және ... ... ай сайын тең үлестермен жүргiзiледi, яғни, несиенiң өздiгiнен өтелетiн кесiмдi ставкасы және аннуитеттік төлемдерi бар. Yй ... ... ... ставкасы және ипотекалық несиенің ұзақтығы туралы мәлiметтер негiзiнде осы үй ... ... ... ... ... ... ... бiрге, борышқа қызмет көрсету есебiне ай сайынғы төлемнiң мөлшерi (негiзгi борышты және пайызды төлеу) үй шаруашылығының ... ... ... 30%-ан ... тиiс. ... ... ... несие беру дамыған көпшiлiк елдер үшiн стандартты болып табылады және заемшылардың төлем қабілеттілiгiн бағалаушы көптеген ресейлiк банктер есебiне салынады.
Елдер бойынша ... ... бiр ... ... ... үй алаңының
(шаршы метр)
Алаңның бағасы
1 шаршы метрдің бағасы
Түркия - Стамбул қ. (бағасы ... мың ... ... ... ...
80 ...
100 ... - ... қ. (бағасы АҚШ-тың мың долл.)
140 ... ... ... - ... қ. ... ... мың ...
8 ... ...
20 ... - баға ... ... ... ... пайдалану арқылы жүзеге асты.
Сонымен, мысалы, несие бойынша шамамен 20%-ға тең пайыздық ставка осы немесе басқа жақта ерекшеленуi ... Бұл ... ... ... байланысты. Егер, ставка нақты артатын, ал несие кезеңi кемитiн болса, тиiсiнше, ықтимал заемшылар үшiн ипотекалық несиелер қол жетерлiк болады және ... ... ... ... жағынан алып қарағанда, қол жеткiзуге және сұранымға оң әсер ете ... бұл ... ... ... ... жоқ. Сонымен бiрге, бұл мәлiметтер шағын үлгiдегi пәтерлерде тұратын халықтың негiзгi массасына қатысты екендiгiн ... ... ... басқа да, бiршама қосымша қаражаты бар, сонымен ... ... ... жеке пәтер түрiнде активтерi (оларды бұдан да үлкен пәтерлер мен коттедждер алу үшiн ... ... ... бар ... азаматтардың саны жеткiлiктi. Үшiншiден, үй шаруашылығының табыстары туралы мәлiметтер төмендетiлгендiгi шындық, себебi олардың көзi сауалнама жүргiзу болып ... ... ... ... ... да, кем дегенде заемшылардың екi санаты бар. Бұл ... ... ... ... тек бiр ... ... ... алушы үй шаруашылығы, сондай-ақ ендi ғана құрылған және тұрғын үйдi сатып алғысы келетін үй ... ... ... заемшылардың саны жылына 300-400-ге тең бағалануы мүмкін. Нәтижесiнде, нақты сұранымға ие болып отырған ипотекалық несиелердiң жалпы саны бүгiннiң ... ең аз ... ... 2-3 ... ... бұл ... тұрғын үйге берiлетiн несиелер санының ағымды көрсеткiштерiнен жоғары. Мұның бәрi ... ... ... ... мен ... туралы айтуға мүмкiндiк бередi. Сонымен бiрге, жүргiзiлген талдау тұтасымен алғанда, ... ... ... тұрғын үйге ипотекалық несие беруге төлем қабiлетi бар сұраным салыстырмалы түрде аз екендiгiн көрсетедi. Сонымен, ... ... ... ұлттық рыногын дамытуға мүдделi әртүрлi мемлекеттiк және коммерциялық құрылымдардың ипотекалық несие беру тетiгiн практикада ... және ... ... ол ... ал, ... ... ... ипотекалық несиелер, ең алдымен, үй шаруашылығының төменгi табысымен және ... ... ... ... оны ... ... ... жүргiзу нәтижесiнде түзетуге болады.
Қазақстанның қазiргi даму кезеңiнде тұрғын үй құрылысын ұзақ ... ... ... аса ... ... құрылыстық жинақ жүйесi болып табылады.
Құрылыстық жинақ - тұрғын үй жағдайын жақсарту ...... ... үшiн несие алуға құқығы бар, жеке капитал ... ... ... үйдi ... ... ... жүйесiнiң мәнi мынада, яғни, өзiнiң тұрғын үй жағдайын жақсартуға ықыласты азаматтар банктiң несие-жинақ шотына өздерiне керек қаражаттың ... ... ... ... ... да ... үйдiң құнының 50%-нан кем емес), ал банк өз кезегiнде салымшыға келiсiлген сома мен оның жеке ... ... ... ... мөлшерiнде несие беруге мiндеттенедi.
Құрылыстық жинақ жүйесiнiң негiзгi ерекшелiгi сол, яғни, халыққа ұсынатын несиеге бәсекенiң болмауы, ... ... ... ... ол бойынша төмен және берiлген мерзiм iшiнде несиенi өтеуге кепiлдiктiң берiлуi болып табылады. Бұл өте тиiмдi ... ... ... ... ... ... ерекшелiгi болып табылады. Құрылыстық жинаққа маманданған қаржылық институттар төменгi сыйақы ... ... ... бере алады, сондықтан осы ұйымдар рынок капиталынан тыс жұмыс ... және ... ... тұрақсыздығынан оған тәуелдi болмайды. Бұл қаржылық мекемелерде жеке құрылыс жинағы мен несиелер рыногы, жеке қайта қаржыландыру жүйесi, сондай-ақ қор бар және одан ... ... ... клиенттер несие алатын болады. Салымшы мен несие алушының (заемшының) бiр тұлға болуы - құрылыстық жинақ жүйесiнiң айрықша ... ... ... ... ... ... дамыған қаржылық рыноктарды қажет етпейтiндiгiне және орташадан төмен табыстары бар халықтың қалың жiгiне бағытталғандығына назар ... ... ... бiрге, ол халықтың қалың жiгiнiң тұрғын үйге деген мұқтажын ... ... жүйе ... өз ... ... үй ... жеңiлдетедi. Мемлекет үшiн құрылыстық жинақ ... ... ... мiндеттердi шешуге мүмкiндiк бередi:
азаматтардың тұрғын үй жағдайын жақсарту - әлеуметтік міндеттердi ... ... ... ... ... мүлікке салады; азаматтардың тұрғын үй проблемасын шешу ... ... ... ... ... және орта құрылыс фирмаларын қоса алғанда, құрылыс өнеркәсiбi күш ... және бұл өз ... ... экономикасын инвестициялауға дем бередi;
жаңа жұмыс орындарын құрады.
Тұрғын үйге әрбiр адамның қолы жетерлiктей ... ... өз ... ... ... ... мүдделi болуға тиiс. Бұл халықтың тұрғын үй алу немесе жағдайын жасау үшiн қиыншылықтарды алып жүру даярлығына қолдау көрсетедi және жекелей ... ... ... ... ... ... ... қолдауға және салымшыларды мақсатты сыйлықпен ынталандыруға және салық салғанда шегерiм жасауға ... өте ... ... ... ... ... ... - қор жинаудың бiрден бiр нысаны, тұрғын үйдi меншiкке алған кезде мемлекет оны тiкелей ... ... ... ... заңмен айқындалады. Ол мемлекет үшiн тұрғын үй проблемасының маңыздылығына байланысты өзгерiп отырады. Сонымен, мемлекеттiк қолдау - бұл құрылыстық ... ... ... үшiн тағы да бiр тартымды жағы.
Салық салу бөлiмi бойынша ... ... ... ... кәсiпорындардың өз жұмысшыларына арнайы тұрғын үй несие-жинақ шотына салымдар салуы кең етек ... ... ... ... ... ... жинақ жүйесi толығымен өзiнiң тиiмдiлiгiн дәлелдедi. Кез келген жеке жағдайда жүйе салымшының (оның жинағының сомасы) өзiнiң ... ... ... ... ... шегерiм түрiнде "өзiне көмек көрсету үшiн" мемлекеттiк қолдау ретiнде қарастырылады. Германиядағы ... ... ... - ... үй ... ... бөлiгi, оның орталық пунктi тұрғын үй меншiгiне арналған қолдау болып табылады.
Сонымен бiрге, құрылыстық жинақ жүйесiне қызығушылық өсуде, осыны ескере отырып ... үй ... ... ... жеке ... және жеке ... ... шешу мүмкiн емес. 90-шы ... ... ... несие-жинақ Францияда, Люксембургге, Чехияда, Словакияда, Венгрияда, Польшада тиiмдi дамыды. Барлық аталған мемлекеттерде несие-жинақ ... ... ... жөнiнде тиiстi заңнамалық кесiмдер қабылданды.
Сонымен, осы бағдарламаны табысты жүргiзу мемлекеттiң тиiстi қолдауы, сыйлықтың ынталандыру деңгейi, тиiстi заңмен реттелетiн қажетті жағдайлардың ... ... ... ... жiктерi үшiн жүйені тартымды жасауға көмектестi.
Сонымен бiрге, құрылыстық жинақ банкiлерi өзiнiң қызметінiң барысында несиелер бермейдi, себебi ... ... ... ... қор ... ... болады. Депозиттердiң қаражаттары тек ұзақ мерзiмдi мемлекеттiк бағалы қағаздарға таратылатын болады. Осы iс-шараларды жүргiзу ... iшкi ... ... ұзақ ... және ... ... көтеруге көмектеседi, яғни келешекте өзiнiң қаржылық рыноктарының жалпы жағдайына әсер етедi, соның iшiнде несие беру көлемiн арттырады, ... ... ... ... ... ... және т.б.
Қазақстан Республикасында мемлекеттің тиiстi қолдауы кезiнде құрылыстық жинақ жүйесiн дамыту әлеуметтiк-экономикалық жағдайға айрықша оң әсер ... атап өту ... Ең ... аса ... ... бiрiн - ... ... қалың жiгiнiң қажеттiлiгiн қанағаттандыруды шешуге көмектеседi, яғни болашақта азаматтардың меншiк қаражаттар қорын жинаудың және қымбат емес ұзақ ... ... ... ... жолы ... ... ... мiндеттердiң бiрi халықтың қаражатын тұрғын үй саласын инвестициялауға тарту болып табылады, себебi бүгiнгi күнi бұл ... ... ... ... тыс қаржыландырудың жалғыз, нақты көзi.
Мемлекет тиiсiнше, бiрiншіден, халықтың қор жинауын ынталандыруға, ... ... ... ... ... ең ... ... алып баруға жағдай жасауы тиiс.
Сөйтiп, мемлекет тұрғын үй құрылысын ұзақ мерзiмдi ... мен ... ... дамытуға нақты мүдделi болады, ал осы жүйеге қатысушылар оның ықтимал қолдауын пайдаланатын болады. ... ... ... ... үшiн ... Банктiң тиiстi нормативтiк-құқықтық кесiмдерiне сәйкес Парламентке ұсынылған "Құрылыстық жинақ жүйесi туралы" Заң жобасын ... ... ... бiрге салымшыларға сыйлық беру және салық салғанда шегерiм жасау түрiнде мемлекеттiк қолдау көрсету өте маңызды.
1.2 ... ... ... ұғымы, бағыттары, түрлері
Жылжымайтын мүлікті, оның ішінде ... ... де, ... қоюмен және сол арқылы мәмілені сенімді етіп ... ... ... ... ... ... белсенді қолданылатын нысандарының біріне ... ... ... ... ... ... ... қатынастар аясына меншігінде жекешелендірілген пәтерлері, жер ... ... үй ... бар ... ... ... халықты тартады.
Ипотекалық несие кәсіпорындардың, фирмалардың және тұрғын үй құрылысының ... ... ... қаржыландыру көздерін банк несиесімен алмастыруда үлкен роль атқарады. Оның алға ... ... ... субъектілердің ұзақ мерзімді сипаттағы несиелік ресурстардың тапшылығы, ... ... ... ... ... ... ... әсер етеді.
Ипотекалық несилендіру жүйесі екі бағыттан тұрады:
- ипотекалық ... ... ... ... және халыққа тікелей берілуі;
- ипотекалық ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ететін екінші рынокта сату.
Бірінші бағытымен негізінен ипотекалық ... ... ... ... - ... банктердің мүлікті кепілге қоюмен қамтамасыз етілген активтерін сатып алатын және кейін оларды өз атынан олардың базасында ... ... ... ... ... ... қорлар айналысады. Құнды қағаздар ликвидті болып келеді, себебі олар жылжымайтын мүлікпен қамсыздандырылған, және олар ... ... ұзақ ... және ... табыс алуға мүмкіндік береді.
Кейбір қаржы компанияларының міндеттемелері бойынша шетелде кепілгер ретінде мемлекет ... ол ... ... ... ... ... несиелер жылжымайтын мүлікті кепліге қою - ипотекаға негізделеді. ... ... заты ... ... дамыту мүмкін емес, өйткені жер мен жылжымайтын мүлікті ... тек ... ... иегері ғана қоя алады, сондай-ақ осы иегердің оның меншігіндегі жылжымайтын мүлікті еркін ... ... да ... ...
Бұл жағдайда ғимараттардың ипотекасы ол орналасқан жер телімінің ипотекасымен бірге ресімделеді. Қазақстанда жылжымайтын ... және ... ... ... ... ... ... нормативтік құқықтық база әзірленуде. Қазақстан Республикасының Конституциясында жерге деген меншік құқығын және оны ... алу, ... қою, ... беру және т.б. ... заңдастыратын бірқатар құқықтық нормалар қалыптастырылды. Кепіл туралы, ... мен банк ... ... ... ... ... ... Тұрғын үй саласын қаржыландыру , ипотекалық несилендіруді дамыту жөнінде бірқатар қосымша ... ... ... ... ... мен үкіметтің қаулылары қабылданды.
Қазақстаннның заңнамасында ипотека болып жермен тікелей байланысты кәсіпорынды, ... ... өзге де ... оған ... жер телімімен бірге немесе оны пайдалану құқығымен ... қою ... ... - ... ... ... ... ету әдістерінің біріне жатады. Және, бұл ретте кепілзат иесі кепілгер ... ... ... ... ... ... ... арқылы қанағаттануы мүмкін. Ипотека кез келген ақшалай міндеттемені қамтамасыз етуде ... ... ... ол ... келісімге қатысты да міндеттемені қамтамасыз етуге ... ... ... ... жер немесе онымен тікелей байланысты объектілер (кәсіпорындар, тұрғын және ... емес ... ... ... ... ... ... құқықтық түрді рәсімдеудің маңызы зор, себебі бұл мәмілелердің ... ... ... ... ... деген меншік құқықығы немесе шаруашылық иемдену құқығы қалайды. Заңнамада ипотекалық несиелендірудің ... бір ... ...
Кепілзат туралы келісімнің субъектілері болып мыналар табылады:
- кепіл туралы келісімнің тараптары (кепілгер және ... ... ... ... ... және жеке тұлғалар;
- біртұтас кепіл реестрін ұстаушы.
Ипотека туралы келісім жазбаша түрде жасалып, ... ... ... ... ... ... ... әрекет етуінің едәуір еркіндігін көздеуі мүмкін, атап айтқанда онда келесідей мүмкіншіліктер көзделуі мүмкін:
а) ... ... ... ... ... қарызды сатып алушыға ауыстырып шеттету;
ә) мүлікті жалға беру;
б) ... жаңа ... ... ... және т.б. ...
Кепілзаттың бір түріне заклад (кепілге салу) жатады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... осы мүлікпен қамтамасыз етілетін несие бойынша ... ... ...
Кәсіпорынның ипотекасы оның бүкіл мүлігіне, оның ішінде негізгі қорларына және айналым қаражатына, ... егер ... ... ... басқаша белгіленбесе, кәсіпорынның жеке балансында көрсетілген өзге де ... ... ... ... туралы келісімде келесідей деректер көрсетілуі тиіс:
- кепілгердің және ... ... ... және ... ... ...
- орындалуы осы кепілге салу шартымен қамтамасыз етілетін несиелік келісімнің немесе өзге де міндеттеменің ... ... ... күні және орны;
- ипотекамен қамтамасыз етілген ... ... ...
- ... ... ... сомаларды төлеу мерзімдері;
- кепілге қойылған жылжымайтын мүліктің сипаты және оның ... ... ... ...
- ... кепілге қойылған мүлікке деген құқығын растайтын құжаттардың атауы;
- кепілге қойылған мүлікке өзге ... ... ... ...
- ... мен ... ... қолтаңбалары;
- ипотеканы тіркеген органның атауы, тіркелген күні мен жері.
Тараптардың келісімі бойынша ... ... өзге де ... ... ... ... ұсташыға негізгі қарыз сомасының және ол бойынша проценттердің төленуін, несиелік ресурстарды пайдаланумен ... ... ... және қажет болған жағдайда ипотека затын сатуға жұмсалатын ... ... ... етуі ... Ипотека кәсіпорынның, құрылыстың, ғимараттың немесе өзге де объектінің орналасқан жеріндегі ... ... ... түрде тіркелуге жатады. Ипотека затына меншік құқығы ауысқан кезде өзге тұлға ипотека қай ... ... ... сол ... ол да тіркелуі тиіс.
Несиелендіру субъектісіне қарай тұрғын үй құрылысына ... ... ... осы ... ... иегеріне берілетін несиеге және мердігерлерге берілетін ссудаларға бөлінеді.
Тұрғын үй құрылысына ... ... ... белгіленген тәртіппен жер телімінің бөлініп берілуімен және ... ... ... үй салуға берген рұқсаты болғанда беріледі.
Тұрғын үйді салуға (реконструкциялауға) несие жобалармен және ... ... ... ... мердігерлік келісімдермен көзделген құрылыстың (реконструкциялаудың) ... мен құны ... ... ... ... мыналар жатады:
тұрғын үй құрылысына жер сатып алу және оны жайластыру;
- тұрғын үй салу ...
- ... үй ... алу.
Несиелендіру объектісіне қарай банктер ... үй ... үш ... ... ... берілетін несие;
- құрылысқа берілетін несие;
- тұрғын үй сатып алуға берілетін несие. ... үй ... ... ... ... үй құрылысына несиелер несиелік желі ашу арқылы ... ... деп атап ... Бұл ретте ссуда қарызданушыға, құрылыс-монтаждау жұмыстары кезеңдерінің ... ... ... ... ...
Құрылысты қаржыландыру процесінде банк ақшалай ... ... ... және ... ... ... бақылау жүргізіп отырады.
Банк беретін несиенің сомасы әдетте жер сатып алу және оны жайластыру ... ... үйді ... ... немесе кепіл шартында белгіленген оны сатып алу ... 70 ... ... тиіс, ал шығындардың қалған бөлігін қарызданушы өз қаражаты есебінен жұмсауы шарт.
Құрылысқа несие беру ... ... ... ... банк ... ... несиелік тапсырысы негізінде қабылдайды.
Несиені пайдаланудың мақсаты мен мерзімі, оны ... ету ... ... ... бөлу ... өтінішпен қатар, тапсырысқа мыналар кіреді:
- заңды тұлға қырз алушылар үшін - ... және ... ... ... ... балансы; табыстардың және міндетті төлемдердің түсу графигі; ссуда қамтамасыз етілетінін растайтын құжаттар; несиені ... ... ... және несиеленетін шығындардың болжамды өтелімділігін ... ... ... жер ... деген құқықты растайтын құжаттар; белгіленген тәртіппен бекітілген жобалық-сметалық құжаттама; мердігерлік құрылыс жұмыстарын ... ... ... ... көшірмелері; несие беруші талап етуі мүмкін өзге де ...
- жеке ... үшін - ... салу ... ... растайтын құжаттар; құрылыс салуға ... ... ... тәртіппен келісілген жобалық-сметалық құжаттама; ... ... ... ... ... ... құжаттар; банк талап етуі мүмкін өзге де ... ... ... ету үшін ... мен ... ... ... қарау кезеңінде несие беруші қарыз алушының ... ... және ... ... ... ... ... (қаржыландыру көздері және салынған тұрғын үйді ... ... - ... ... ... ... ... орналасқан жердегі тұрғын үй рыногының сұраныстарын ... ... беру ... банк пен ... алушының қарым-қатынастарын белгілейтін негізгі құжаттарға ... ... мен ... ... ... шарт ... (2,3, - қосымшалар).
Несиелік келісімде: ссуданы алудың ... ... ... мен ... несиені беру және өтеу тәртібі, проценттік ставка, оның ... ... мен ... ... ... несиелік міндеттемесінің қамтамасыз етілуі, ссуданы сақтандыру ... ... ... ... және ... пайдаланылуын тексеру нысандары, несиені мақсаттан тыс пайдалану және ссуданы дер ... ... үшін ... ... ... ... ... келісімді бұзу тәртібі, несие беруші мен қарыз алушының келісімі бойынша өзге де шарттар.
Негізгі ... және ... ... ... ... ... ... қарыз алушының банктің жазбаша келісімінсіз жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... немесе шегінім жасап беруге құқығы жоқ.
Қарыз алушының несиені қайтаруға мүмкіндігі болмаған жағдайда, банктің ... өтеу ... ... ... ... ... алу және сату ...
Тұрғын үй сатып алуға несиелер берудің сұлбасы мен шарттарын банк қарыз алушымен ... ... ... ... құралы ретінде ауыспалы проценттік ставканы қолдану, негізгі ... ... ... ... ... төлемдерін кейінге қалдыру шаралары қолданылуы мүмкін. Несиенің түріне ... ... ... туралы келісімде несиені қамтамасыз етудің нысаны, мөлшері және ... ... ... ... ипотекалық банк ипотекалық несиелер берудің өзіндік ... ... Олар ... ... мен ... ... шоғырландыру әдістері, негізгі қарыз бен проценттерді өндіріп алу әдістері бойынша сан ... ... ...
1.3 ... ... беру жүйесiн дамытудың негiзгi мақсаттары мен қағидалары
Ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие ... ... ... жеке қаражаттары мен ұзақ мерзiмдi ипотекалық несиенiң ... ... ... ... үй ... ... үй ... алудың нарықтық қағидаттарына негiзделген, орташа кiрiсi бар азаматтарды шамасы жетерлiк баға бойынша тұрғын үймен қамтамасыз етудiң ... ... ... ... құру ... ... ... құру:
тұрғын үй саласына халықтың жинағы және бюджеттен тыс басқа түрдегi қажеттi қаржы ресурстарын тартуға;
тұрғын үй рыногын жандандыруға мүмкiндiк туғызады. ... ... ... беру ... ... ... базасына және экономикалық жағдайларына (өтпелi экономикаға тән) бейiмдi болуға;
даму ... ... ... ... ... ... қорларының, сақтандыру компанияларының және тағы басқаларының қаржылық ресурстарына негiзделуге;
халықтың төлем қабiлетiнiң шектеулiгiн, инфляцияның салыстырмалы жоғарылығын, қаржы қаражаттары құнының жоғарылығын ... тиiс.
II. Ұзақ ... ... ... ... алғышарттары
2.1. Ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие беру процесiнiң ... ... мен ... уақытта халыққа ұзақ мерзiмдi несиелердi коммерциялық банктер бередi. Ипотекалық несие беру тұжырымдамасының мәнi ... ... ... үй ... алуы ... ұзақ ... ипотекалық несие берудiң нарықтық жүйесiн құруға негiзделедi. Тұрғын үйдi сатып алуға берiлетiн ипотекалық несиелер үшiн жағдайлар жасау тұрғын үй үшiн ... ... ақша ... ... ... үшiн қолайлы балама болып табылады, өйткенi бұл тұрғын үй сатып алуды елеулi түрде ... ... үй ... алу ... үй проблемасын шешудiң негiзгi ғана емес, сонымен бiрге шешушi ролi екiншi деңгейдегi банктер атқаратын экономикалық қызметтiң базалық саласы да ... ... ... ... ипотекалық процеске барлық қатысушылар өзара iс-қимылының тиiмдiлiгiн ... ... ... ... ... ... көмекшi роль атқарады, сондай-ақ қажет болған жағдайда бюджеттік қаражаттарды ... үй ... ... жеке ... тарту және азаматтарға тұрғын үй сатып алуына жәрдемдесу үшiн тiкелей немесе жанама түрде пайдаланады.
Ұзақ ... ... ... беру ... орнығуы мен дамуы үшiн мынандай негiзгi мiндеттер:
заңнамалық және нормативтік базаның жетілдiрiлуi, ипотекалық несие берудi қаржыландырудың қосымша ... мен ... үй ... ... жұмыс iстеуiн қамтамасыз етушi зейнетақы активтерiн орналастыру тәртiбіне өзгерiстер енгiзiлуi;
ипотекалық несие беру жөнiндегi қызметті жүзеге асыруға үмiткер ... ... ... қойылатын критерийлердiң белгiленуi; екiншi деңгейдегi банктердiң ипотекалық облигацияларды шығару тәртiбінің ... ... ... ... ... ... зейнетақы активтерiнiң есебiнен ипотекалық облигациялар алуына рұқсат ету тәртiбiнiң белгiленуi;
ипотекалық несиелер алушы азаматтардың, кредиторлар мен инвесторлардың ... ... ... кредиторлардың әрi заңсыз әрекеттерiнен де, әрi бұрын алған ипотекалық несиенi өтей ... ... ... ... ... кезiндегi оларды әлеуметтiк бейiмделуi (коммуналдық меншiктiң қарамағындағы тұрғын үймен қамтамасыз ету мүмкiндiгi) үшiн де ... ... ... жасалуы;
әрi жеке, әрi мүлiктiк сақтандыру рыногының дамытылуы көзделуi қажет. ... ... ... ұзақ ... ... ... банктер бередi. Ипотекалық несие беру тұжырымдамасының мәнi азаматтарға дайын ... үй ... алуы ... ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие берудiң нарықтық жүйесiн ... ... ... үйдi ... ... берiлетiн ипотекалық несиелер үшiн жағдайлар жасау тұрғын үй үшiн толық көлемде ақша ... ... ... үшiн ... ... ... табылады, өйткенi бұл тұрғын үй сатып алуды елеулi түрде жеделдетедi. ... ... үй ... алу ... үй ... ... ... ғана емес, сонымен бiрге шешушi ролi екiншi деңгейдегi банктер атқаратын ... ... ... ... да ... табылады. Мемлекет болса ипотекалық процеске барлық қатысушылар өзара iс-қимылының тиiмдiлiгiн қамтамасыз ететiн жалпы ережелердi белгiлеу арқылы көмекшi роль ... ... ... ... ... ... қаражаттарды тұрғын үй саласына қосымша жеке инвестициялар тарту және азаматтарға тұрғын үй сатып алуына жәрдемдесу үшiн тiкелей немесе жанама ... ... ... үйге ипотекалық несие беру жүйесiн құру стратегиясын қалыптастыру барысында ұзақ мерзiмдi ипотекалық несиелерге қойылатын мынандай негiзгi мiндеттер ескерiлуi ... ... ... ... ... ... қарай несие индекстелiп, теңгемен берiледi;
тұрғын үйге ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие алынған несиелердi ... ... ... ... ... 5 ... бастап және одан да көп жылдарға (20 жылға дейiн) берiледi;
несие бұл орайда кепiлдiң ... ... ... ... ... ... үйдiң нарықтық құнының 70%- нан аспайтын мөлшерде болуы қажет; заемшы өзiнiң жеке қаражаты ... ... ... ... ... үй ... 30% ... "бастапқы жарнасын" енгiзедi;
сыйақының (мүдденiң) мөлшерi нарықтық болуы керек, бұл олардың төлемiн уақтылы жасауға мүмкiндiк туғызар едi және бұл ... ... ... - жинақтаушы зейнетақы қорлары, сақтандыру ұйымдары және басқалары үшiн ұтымды да ... едi; ... ... ... мен ол ... ... аннуитеттiк формула бойынша есептелген ай сайынғы төлем нысанында ... ... ... ... төлемділік, жеделділік және қайтарымдылық шарттарымен, сондай-ақ несиелiк қаражаттарды пайдалану ... ... ... отырып берiледi. Осы қаражаттар есебiнен сатып алушының кепiлi несиелiк ... ... ... ... ... ... атқарады.
Ипотекалық несие алудың стандартты рәсiмi мынандай негiзгi кезеңдерден тұрады:
1. Заемшының алдын ала саралауы (кредитор туралы ақпарат, кредиторлардың шарттары, ... ... ... ... ... мен ...
2. ... ипотекалық несиелердiң өтелу ықтималдылығын бағалауы (заемшы берген ақпаратты тексеру, оның төлем қабiлеттілiгiн бағалау және басқалары);
3. Тұрғын үйдi - ипотека ... оның ... ... ... ... ... ... әдiстемелер (салыстырмалы сату әдiстемесi) мен тұрғын жайларды бағалау нысандары);
4. Ипотека нысанасын, заемшының өмiрiн және еңбекке қабiлеттiлiгін, сондай-ақ оның ... ... ...
5. ... мен тұрғын үйдi сатушының арасында пәтердi сатып алу-сату шартын және заемшы мен кредитордың ... ... ... жасасу заемшының тұрғын үйді сатып алуы және оның кредиторға ... ... шарт ... ... заң ... ... өтуi. Егер банк тұрғын үйдi сатушы болған жағдайда, банк пен заемшының арасында да сатып алу-сату шарты жасалады.
Несие тәуекелiн ... ... ... ... үшiн ... ... кепiлге берiлген мүлiктен айыппұл өндiрiп алудың және оны ... ... ... ... ету; ... ... азаматтық iс жүргiзу заңдарына сәйкес бұйрықты iс жүргiзу тәртібiмен кепiлдi даусыз алуды жүзеге асыру ипотекалық несиелердiң андеррайтингтік ... iске ... ... ... ... ... ... несиелер беру мен оларға қызмет көрсетудiң сенiмдi рәсiмдерiн әзiрлеу шараларын қолдану қажет. Ұзақ ... ... ... ... ... оларға қолданылатын талаптар, ұзақ мерзiмдi ипотекалық несиелер беру процестерiнiң кезеңдерi мен тәртiбi Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... толық баяндалатын болады.Ұзақ мерзiмдi ипотекалық тұрғын үй бағдарламасы ауқымында ... ... үй ... алу үшiн ... ... ... асырушы кредиторлар сақтандыру ретiнде арнаулы сақтандыру бағдарламасының бiр түрiн міндеттi түрде пайдалануы тиiс.
Ипотекалық ... беру ... ... ... ... 1. ... өмiрiмен, денсаулығымен, еңбекке қабiлеттiлiгiмен және жұмыспен қамтылуымен байланысты мүлiктiк мүддесi - жеке ... ... ... ... жүрген заңнамаға сәйкес азаматтардың өмiрi мен денсаулығын сақтандыру ерiктi ... ... ... ... өмiрi мен қабiлеттiлiгiн жоғалтуын сақтандыру кiруi тиiс. Сақтандыру жағдайлары сақтандыру шартының қолданылу кезеңi iшiнде Қазақстан ... ... да, одан ... жерлерде де болған мынандай оқиғалар болып табылуға тиiс: ... ... ... ... ... кезеңi ішінде кез келген себептен болған өлiмi; ... ... ... ... ... ... ... жазатайым жағдайдың немесе науқастануының салдарынан еңбек қабiлеттiлiгiн 3 айға дейiнгi мерзiмге iшiнара немесе ... ... ... болуы). Бұл орайда мүгедектiк берiлуiнiң күнi жоғарыда аталған жағдайды сақтандырылуға жатқызуға әсерiн тигiзбеуi тиiс; ... ... 6 ... ... мерзiм iшiнде еңбекпен қамтылмауы (жұмыссыздық).
Сақтандыру өтеуiнiң мөлшерi төленуге тиiстi сақтандыру өтемiнiң несиенi жабу бойынша жарнаны және ол бойынша жинақталып ... ... ... ... ... ... (уақытша еңбекке қабiлетсiз болған кезде) төлеуге жетерлiктей болуы керек. 2. ... ... зиян ... немесе оны жойылу тәуекелiмен байланысты мүлiктiк мүдделер - мүлiктік сақтандыру болып табылады. Бұл орайда ұзақ мерзiмдi несиенi қамтамасыз ету ... ... ... берiлген тұрғын үй сақтандыру объектiсi болып табылады.
Сақтандыру шарты сақтандыру өтеуi ... ... ... сомасынан кем болмайтын сомада болуын көздеуi тиiс, ал шарттың қолданылу мерзiмi несиелiк шарттың қолданылу ... ... тиiс. ... ... беру ... ... ... iске асыруға Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкi берген ... ... бар ... ... ...
2.2 ... несие беру жүйесін қаржылық реттеу
Ұзақ мерзiмдi ипотекалық несие беруге арналған несие ресурстарын тарту проблемасын Қазақстан ... ... ... беру жүйесiн дамытудағы мейлiнше дағдарысты проблема деп атауға толық негiз бар. Тартылған тым "қысқа" және "қымбат" ресурстар ипотекалық несие беру ... ... ... ... өте қатты шектейдi. Бiрде-бiр коммерциялық банк бұл орайда қысқа мерзiмдi депозиттерге сүйене отырып, ұзақ мерзiмдi несиелерден несиелiк портфельдi қалыптастыратын жағдайда ... ... мен ... ... банк ... мен ... ... келмеуi, ерте ме немесе кеш пе, банктiң өтемдiлiгiн жоғалтуы мен банкрот болуына әкеледi.
Ипотекалық ... беру үшiн ұзақ ... ... ... ... көздерден:
банктер, сонда-ақ өзге де ұйымдар (қорлар) беретiн несиелiк желiлер мен займдардан; ... ... ... шығаратын ипотекалық облигацияларды институционалдық және басқа да инвесторлардың арасына ... ... ... ... ... орналастырудан түскен қаражаттардан; қайталама рыногында ... ... ... ... сатудан жүзеге асырылады.
Тұрғын үйге ипотекалық несие берудiң кредиторлардың өтемдiлiгiн ... ... ... ... ... ... ... олардың қайта қаржыландыру тетiгiнiң қызмет iстеуiне негiзделген және ол оған ипотекалық несиелердiң бастапқысы да, қайталамасы да жатқызылады. ... ... не ... ... ... қалыптастыратын ипотекалық несие берудi қайта қаржыландырудың мемлекеттiк агенттiгi, не құрылтайшысы Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкi, халықаралық ... ... ... ... ... бола ... Ұлттық ипотека компаниясы (Кагамас сызбасы бойынша) бола алар едi, бастапқы кездегi қызметiнде бұл ұйымдар ... және ... ... ... ... ... атқаруы тиiс.
Несиелiк ұйымдардың ұзақ мерзiмдi несиелiк ресурстарды тартудың мынандай үлгiлерi болуы мүмкiн:
кредиторлардың ипотекалық ... ... және ... ... ... ... инвестициялар жүйесi арқылы кредиторларды қайта қаржыландыру ипотекалық несиелер рыногының ... ... ... қайта қаржыландыру.
Нарықтың даму шамасына қарай ұзақ мерзiмдi несиелiк ресурстарды тартудың өзге де үлгiлерi пайдаланылуы мүмкiн.
2.3 Кредиторлардың ... ... ... ... ... ... кепiлхатпен қамтамасыз етiлген ипотекалық облигациялар шығаруын оларды құқықтық ресiмдеу тұрғысынан Қазақстан Республикасының Бағалы қағаздар жөнiндегi ұлттық комиссиясы ипотекалық облигацияларды шығару және ... ... ... белгiлейтiн нормативтiк құқықтық кесiмдердi бекіту арқылы реттейтін болады.
Бұл нормативтiк құқықтық кесiмнiң басты мағынасы ... ... ... ... ... және бiр ... айқындаудың қажеттілiгінде, бұған бiріншi кезекте оларды қамтамасыз ету, эмитент туралы ақпаратты ашудың тәртiбi мен оның ... ... ... ... өзіне қойылатын талаптар және тағысын-тағылар жатқызылады. ... ... ... қағаздардың бөлек түрi ретінде шаруашылық айналымына енгiзу үшiн осы ... ... ... ... ... ... облигациялардың мiндетті сипаттамалары мыналар болуы тиiс: осы бағалы қағаздар бойынша арнайы қалыптастырылған ... ету. ... ... тек ... ету ... ... мүмкiн, оның құрамы мен ауыстыру тәртiбi заңда көрсетiлген; ипотекалық облигациялар үшiн белгiленген ... ... ... негізiндегi бұлардың ерекше сенiмдiлiгi;
ипотекалық облигацияларды шығару мен оларды айналымға шығарудың ерекше тәртiбi.
Ипотекалық облигациялар бойынша қамтамасыз ету ... ... ... ... алып ... тиiс, немесе ерекше конкурстық массада бөлек көрсетілуi керек, бұл қолданылып жүрген заңнамаларға өзгерiстер мен толықтырулар ... ... ... ... ... ... аспектiлерi нақтылауды қажет етедi. Кепiлхаттың көбiнше қандай мақсаттарға қызмет ететiнiн айқындап алу қажет. Егер ол, ең алдымен ипотекалық облигацияларды шығару ... ... ... ... ... ... ... ипотека бойынша құқықтар алмасу процесiн оңайлатып, жеделдетсе, онда осы ... ... ... ... ... ... ереженi заңмен бекiту қажет. Егер кепiлхаттардың дербес ... ... ... ... кең айналысы көзделетін болса, онда бұған құқтардың өтуiн тiркеу бойынша талаптарды қатайту қажет. ... ... ... ... ... ... Еуропадағы, Малайзиядағы дамуы мен қазiргi жай-күйi осы ... ... ... ... көз ... ... құралдар жасау және оны отандық рынокқа табысты енгiзу үшiн ... оның ... ... ету ... ... Бұл үшiн ипотекалық облигациялардың баламалы көздердiң арасында бәсекеге қабiлеттілiгiне ықпал ететiн негiзгi критерийлердi белгiлеу қажет. ... атап ... ... Ипотекалық облигациялар рыногының ең алдымен өсуi делдалдық ролiн атқарушы және инвесторлардың, несиелердi ұйымдастырушылар мен алушылардың ... ... ... жасауына жәрдемдесушi әртүрлi институттардың жұмысына негiзделуi мүмкiн.
2. Ипотекалық облигациялар шығаруды инфляция коэффициентiмен байланыстыра отырып ұлттық валюта түрiнде белгілеу қажет, бұл осы ... ...... ... ... ... үшiн ... жасалуы тиiс.
Қазақстан Республикасында ұжымдық инвестициялардың қолданылып жүрген ... ... ... ... ... ... ... қорлар және сақтандыру ұйымдар болып табылады. Портфель құрамына ақша қаражаттары мен бағалы қағаздар кіре ... ... ... ... ... бұлардың ақша қаражаттары айрықша кепiлхаттарды сатып алуға бағытталатын болады. Осы ... ... ... ... кепiлхаттар рыногын қалыптастыру және осының негiзiнде өзiне жеткiлiктi қайта қаржыландыру жүйесiн құру және ... ... ... ... үйге ... ... беруге белсендi түрде тарту болып табылады.
Қайта қаржыландырудың тетiгi мынандай сипатта көрiнiс табады:
1. Кредитор ипотекалық несие ... ... ... және ... ... ... тиiсiнше мемлекеттiк тiркелген құқықтармен ауысатын кепiлхат, сондай-ақ ... ... ... ... 2. ... ... ... ақша қаражаттарын енгiзедi. Инвестициялық декларацияларда осы арнаулы қордың сенiмгерлiк басқарушысы (немесе басқарушы компания) қордың қаражаты кепiлхаттар сатып алуға жұмсалатынын көрсетедi.
3. ... ... ... ... ... ... ... құрылтайшылар арнаулы қорға берген ақша қаражаттары есебiнен ... ... ... ... алады. Кепiлхаттар бойынша құқықтардың өтуi үшiн оған сенiмгерлiк басқарушының пайдасына өткiзу жазбасы ... оған ... ... Кепiлхат бойынша құқықтардың өтуi осы тұлғаға ипотека қамтамасыз еткен мiндеттер (несиелер) бойынша құқықтардың да өтуiн бiлдiредi. Сенiмгерлiк басқарушы ... ... ... ипотеканы мемлекеттік тiркеудi жүзеге асырған органның атауы мен тұратын жерiн, сондай-ақ ипотека қамтамасыз еткен мiндеттеменiң құнын ... ... оны ... ... ретінде тiркеудi талап етуге тиiс. Кепiлхаттың жаңа иесiнен оның жылжымайтын мүлiкке құқықтардың бiрыңғай мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... расталған көшірменің қоса жiберiлген жазбаша хабарламаны алған ипотека қамтамасыз еткен мiндеттеме ... ... ... және ... төлемдердi жүзеге асырады.
Сенiмгерлiк басқарушы (немесе басқарушы компания) қордың құрылтайшыларын тұрақты ... ... етiп ... үшiн ... ... ... ... мүлiк кепілдiгімен берiлген инвестицияларды басқаруды жүзеге асыратын арнаулы қорларды құру көзделiнедi. Осы ұйымдар жылжымайтын мүлiктердi немесе кепiлге берiлген ... ... ... иеленедi және басқарады. Мұндай қорлар жылжымайтын мүлiкке инвестиция салудың тиiмдi нысаны болады, өйткенi акция түрiнде инвесторлардың ауқымды тобының ақша ... ... ... ... Қор ... кiрiстi қордың дивидендтiк саясатына орай дивидендтер немесе өз акцияларының өсiмi түрiнде алады.
ІІI. Қазақстан банктерінің тұрғын үй несиелеу саласындағы тәжірибесі
3.1 ... ... ... ... ... Республикасының тұрғын үй саласындағы нарықтық қатынастардың дамуы туралы келісім 1991 жылы басталды. Сол кезде тұрғын үй ... ... ... ... заң шығарушы актілер қабылданған болатын. Тұрғын үй саласын мемлекет иелігінен алу саясатын жүргізудің нәтижесі болып ... ... ... ... жеке меншік иелікке берілуі табылады. 1995 жылы ... ... ... ... 91,5 %-і мемлекеттен тыс меншік түрінде болды.
Тұрғын үй қорын жекешелендіруді белсенді жүргізу мен ... үй ... ... иелерінің кооперативін (КСК) құрудың нәтижесінде мемлекет, әсіресе қала әкімшілігі өз мойнынан тұрғын үй қорына қызмет көрсетуді ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... енді КСК ... ... жағдайда мемлекет тұрғын үй құрылысын қаржыландыруды қойды, ережеден тыс Қазақстан Республикасының жаңа астанасы Астана қаласының құрылысы бола ... ... ... мүлдем жүргізілмейді деуге болады.
Мемлекеттің құрылыс секторына көмек көрсетпеуі құрылыс көлемінің ... алып ... ... іс ... ... тұрғандарға баспана беруді қойды, олардың саны 46 мың адамға жетті. ... ... ... ... жақсартуды қажет ететін адамдар саны өсіп келеді.
Қазақстан тұрғындарының ... ... ... ... үйді бюджеттен тыс қаржыландыру формаларымен, тұрғын үй нысаналарының құрылысын банкпен несиелеудің дамуымен, азаматтарды ипотекалық ... үй ... кең ... ... жағдай жасаумен тікелей байланысты.
Бүгінгі таңдағы ипотекалық тұрғын үй несиелеудің дамуы бірнеше ... ... ... негізгілері келесі маңызға ие:
ұзақ мерзімді ипотекалық несиелеудің қаржылық базасы ... ... ұзақ ... ... ... ) ... ... түрінде тартылған ақшалардың төмен мөлшері; көптеген банктердің шетел инвесторларының арзан және ұзақ мерзімді ресурстарына қол жеткізе алмауы;
ішкі ... ... ... ... тым ... бағаға ие болуы. Ол несие бойынша жоғары пайыздық мөлшерлеме бекітіп, оларға несиені тұтыну ... бар ... қол ... жылы ... ... ... кейін халықтың айтарлықтай нақты табысқа жетуі; доллардың өсуіне байланысты табыстың индекстеуінің болмауы; халықтың басым көпшілігінің табысы (70% ... ... ... теңгемен өлшенуі;
халықтың төмен төлем қабілеттілік сұранысы;
қозғалымсыздық нарығында қолайсыз ... ... ... үйге, Қазақстан қалаларының көпшілігінде тұрғылықсыз қозғалымсыздық нысаналарының бағасының төмендеуі және кепілдің сәйкес келген құнсыздануы;
ә) құрылыс ұйымдарының жаңа ... үй ... ... ... жаңа ... ... ... қайтара баспана нарығында біршама асады да, нәтиже ретінде жаңадан ... ... ... ... сұраныс төмен болады;
б) баспана құрылысының құрылымының кемшіліктері, құрылыс ұйымдары орташа қамтамасыз етілген халық үшін арналған типтік баспан салуға ... ... ұзақ ... ... ... ... ... қайтара баспана нарығында сапасыз тұрғын үйдің елеулі үлесі, бұл болашақта жаңа құрылыстың аз ... ... ... ... ... ... ... субъектілері үшін қозғалымсыздық мүлік туралы стандартқа келтірілген, жіктелген, баршаға қолжетерлік ақпарат (баға, нарық құрылымы мен сапа және т.б.)
ғ) жылжымайтын ... ... ... бағалау институтының дамымауы;
д) жылжымайтын мүлікті, сонымен қатар азаматтардың өмірі мен еңбек қабілеттілігін сақтандыру жүйесінің нашар дамуы;
е) ипотекалық несиемен жұмыс істеуге ... банк ... аз ... ... ... ... ипотекалық несиеге назар аударып, оны болашағы бар қызмет түрі ретінде қарастырып отыр. ... ... банк ... ... Қазақстандағы ипотекалық несиелеудің қалыптасу және даму үрдісіне банктердің әзірлігін ... ... ... ... үшін ... экономикасындағы бағдарланған жағымды тенденциялардан туындайтын біршама негіз қаланған. Айта кететін жағдай, бірте-бірте ай сайын жалақысын 300-ден 1200 АҚШ ... ... ... бар халықтың орта тобының қалыптасуы байқалып отыр, олар ... ... ... әлеуметтік тұтынушылары болып табылады. Табыстың мұндай деңгейі шетел компанияларында, мұнай және металл ... ... мен ... ... және консалтинг фирмаларында қызмет етушілерге тән. Қазіргі кезде бірқатар кәсіпорындар таратылып, қайта құрылып, кейбіреулері айтарлықтай қаржылық нәтижеге жетті. ... ... ... тұрақты табысқа ие. Бұл компания қызметкерлерімен байланысты қауіп ... ... ... ... ... банк ... тудырады. Өткенде статистика бойынша Агенттік төрағасы, ал қазіргі кезде Экономика Министрінің бағалауынша, халықтың 5% ипотекалық бағдарламаға қатысу мүмкіндігі бар, ... ... ... ... төлеу қабілеттілік критерийге сәйкес келеді. Оған сәйкес қарыз алушы отбасы табысының 30% ипотекалық ... ... ... ... тағы бір ... ... ... реформасының ұтымды жүргізіле бастауы болып табылады. Оның нәтижесінде мемлекеттік емес зейнетақы қорларының құрылу жүйесі қалыптасып, ... ... ... істеу (зейнетақылық активтері басқару бойынша компаниялар арқылы (КУПА-ЗАБК)) жүйесі құрылды. Үйлесімді жағдай жасаған кезде зейнетақы қорларының ақшалары (мамандардың ... ... ... қорда 120 млн. Долларға дейін ақша бар) банктерге ұзақ мерзімді ... ... үшін ... ұзақ ... ... бола ... Мысалы, зейнетақы қорларына ипотекалық облигацияларға активтердің жалпы сомасынан 10%-ке дейінгі ... ақша ... ... ... ... ... 12 млн. АҚШ ... пайда болады, бұларды банктер ұзақ мерзімді ... ... үй ... бере ... ... сенімнің артуы мен оларға депозиттердің түсуіне өзара ... ... ... ... ... ... ... құру бойынша қазіргі кезде Қазақстанның Ұлттық ... ... ... жұмыстар себін тигізуі қажет.
Қазақстанның бірқатар банктері тұрғын үй несиелеу саласында ... ... ... ... коммерциялық банктер классикалық ипотекалық несиелеуді жеке жобалар бойынша жүргізетінін де атаған жөн. Мысалы:
мемлекеттік қызметкерлерді несиелеудің ... ... (ААҚ ... ... ... ... аффилияланған тұлғаларын несиелеу (, ААҚ , , ААҚ және т.б.);
банктің ірі клиентінің қызметкерлерін ... ... ... ... ... қайтару бойынша жұмыс берушінің кепіл беру жағдайында ғана ( және ААҚ ... үй ... ... ... (, ААҚ , , ААҚ ).
Қазіргі кезде компаниясы ипотекалық несие бойынша жұмыс ... іске ... ... ... ... ... болып компания талаптарына жауап бере алатын (Андеррайтинг ... кез ... ... бола ... Бағдарлама 2000 жылдың қыркүйегінде басталды.
Классикалық ипотекалық несиелеу сызбасы бойынша жұмыс кезінде еңбек шығындары ұлғаяды, ең алдымен, несиелік ақшаға алған үй мен ... ... ... ... ... несиелеу саласында белсенді қызмет көрсетуді ААҚ жүргізіп жатыр. Банктің несиелік портфелінің құрылымында 3 жылдан ары мерзімге берілетін ... 40%-н ... ... ... ие бола тұра ... жылдары жеке тұлғаларға ипотекалық несиелеу қызметін көрсетіп келеді. Компанияда тұрғын үй несиелеудің екі сызбасы іске асырылды:
ипотекалық сызба - ... ... үйді ... алу ... несие беру;
сатып алу құқығы бар жалға алу сызбасы бойынша тұрғын үй несиелері.
Қазіргі кезде компанияда көбінесе жеке тұлғаларды ипотекалық ... ... ... сызба қолданылады. Бұл қарыз алушының ипотекалық несиені төлемеген жағдайда оны шығарумен байланысты проблемалардан сақтандыру мақсатында қолданылады.
Жылжымайтын ... ... үй, ... жалға алу сызбасы келесіден тұрады. Компания қарыз алушыға арналған баспананы өз иелігіне алады. ... ... ... ... алу құқығы бар жалға келісім - шартын жасайды.
Сонымен бірге пәтерге ие болу ... ... ... пайдалану құқығы қарыз алушыға беріледі. Жалға алу мерзімінің аяғында сатып алу келісім-шарты жасалып, пәтер ... ... ... ... ... екі жақ ... ... бойынша жұмыс істейді:
қарыз алушы қалаған баспана мен қарыз алушының андеррайтингін жүргізеді;
компания пәтерді сатушымен сатып алу келісім-шартын ... ... ... екі жақ жекеменшік құқығының компанияға өтуін тіркейді;
компания ... ... ... ... ... қарыз алушымен сатып алу құқығы бар жалға алуға мәміле жасап, келісім-шарт негізінде баспананы пайдалануға азаматқа береді;
қарыз алушы жалға алу ... мен ... алу ... ... мегн ... ... иелену құқығының өтуі туралы мәміле жасалады;
жылжымайтын мүлік орталығында екі жақ ... ... ... бекітеді.
Қажетті келісім-шарттарын жасау туралы шешім қабылдамастан бұрын ауқатты клиенттерінен жұмыс орнынан олардың табысы туралы анықтама көрсетуді талап етеді. ... ... ... тек ғана жариялы табыстарға ғана бағдар ұстамайды. Бұл оның қауіптерін ... ... ... сызбаның қатаң талаптары арқылы сақтандыруымен түсіндіріледі.
Қазіргі кезде компания балансында 100-ге жуық пәтер бар, оларға жалға алу ... ... ... ішіндегі 3-4 келісім-шартты проблемалыға жатқызуға болады. Себебі, олар бойынша ағымдағы ... ... өтіп ... ... ... ... қажетті соманы сызып тастау қажеттілігі туындап отырған немесе одан барып шығатын келісім-шартты бұзу, кепіл депозитінен барлық ... ... ... ... ... ... мен баспананы босатумен сипатталатын денфольт құбылыстары байқалады.
Банк ұсынып отырған азаматтармен баспана алуды қаржыландыру сызбасын ... ... ... ... атап ... жөн. ... ... басты кемшілігі болып азаматтың алынған баспанаға компания алдында қаржылық міндеттемелерін орындамайынша құқықтарының болмауы ... ... ... ... ... салығының көбеюіне әкеледі. Жалға алу мәмілесінің юаяқталысымен сатып алу келісім-шартын рәсімдеу кезінде қосымша төлем- қосымша құн ... ... ... ... төлей алмау мүмкіндігі туындаған кезде компанияда тап осы баспананы алуға қызығушылығы бар клиент ... ... ... ... ... оны іске ... оңай емес.
Сонымен бірге компания мамандарының айтуынша жалға алу ... ... ... ... ақталады, себебі олар бұл сызбадағы несие қаупінің төмендеуімен өтеледі.
Жалпы айтқанда, ... ... ... іске ... ... ... ... заң шығару нормаларының талданбауы жағдайында қолданылатын мәжбүрлі және аралық деп қарастыру керек,. Бұл ... ... ... тәжірибесінде кең таралуға тиімді емес. Сонымен қатар ол компанияның жоғары ... мен ... ... ... ... ... ... беруден басқа кепіл сызбасы бойынша ипотекалық несиелеу бойынша операциялар ... ... ... ... отырған баспана кепіліне несиелеу бойынша біршама тәжірибе жинады. ... ... ... ... 10 ... дейін;
несие сомасы - алынған пәтер құнының 70%-не дейін;
несие валютасы - неисе АҚШ долларына ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі;
несие бойынша пайыздық мөлшерлеме - ... ... 17-21 % ... ... ... ай сайынғы төлемдер (аннуитеттік төлемдер);
несие берудегі міндетті шарт- қарыз алушыда пәтер құнының кем ... 30% ... бар ... несиені қамтамасыз етуші болып табылатын жылжымайтын мүлікті бағалауды банк бағалаушылары жүргізеді.
Қазіргі кезде банктер көбінесе жалға алу бойынша несие береді. Банк ... ... олар үшін бұл ... ең ... ... ... баспана алуға ипотекалық несиелек кезінде қауіпті төмендету мақсатында несие бойынша қайтарудың қосымша кепілдіктерін талап етеді.
Қосымша кепілдіктер ретінде баспана ... ... ... қызметкерлері бар банк клиенттері болған ұйымдардың кепілдемелері қабылданады. Негізінде, мұндай сызба банкінде іске асырлады, онда ... ... ірі ... ... ... қызметкерлеріне беріледі. Несиелер кепілді жылдық 25-26% (валютамен санағанда) ... ... ... банктер қосымша кепілдеме ретінде азаматтардывң кепілдемесін қабылдайды. компаниясы баспаналарды алуға азаматтарға несие беру кезінде отбасы мүшесі мен ... ... екі ... кепілдемелерін талап етеді. Несие алынып ... ... ... ... ... 70%-ке ... ... беріледі. Бағалау банк бағалаушысымен жүргізіледі, әдетте ол үй құнынан төмен болады. Бұл қазіргі нарықтағы ... ... күрт ... ... нақты сомасы алынып отырған пәтердің нарықтық құнының 50-60%-н құрайды, сонымен қатар банк несиенің андеррайтингін жүргізеді.
Баспана нарығын қалыптастыруда үлкен ... ... ... тұрғын үйлерді салуға несиелеудегі қызығушылықтарының төмендігі мен аяқталмағани құрылыс нысаналарымен жұмыс істеуге
қызығушылықтарының болмауы табылады. Алайда
компаниясы бірнеше құрылыс компанияларымен ... ... ... Іс жүзіндегі банктік тұрғын үй несиелеу тәжірибесін жалпылағанда, келесі сипаттарын атауға болады:
несиелік өнімдердің көпшілігі АҚШ долларымен номинацияланған несие беруге бағдар ... ... ... ... сызбасы болып артынан сатып алу құқы бар жалға алу сызбасы ... ... ... ... ... ... ... есептегенде жылдық 17%-тен 24%-ке дейінгі деңгейде өлшенеді;
алынатын үйдің құнынан 50-70% көлемінде ғана несие ... ... ... ... ... үйдің құнынан кем дегенде 30%-ке жуық сомасының болуын талап етеді;
алынатын баспана банк мамандарымен бағаланады;
банктер несиені не өздерінің қызметкерлеріне, не ... ... ... пайдаланушы тұрақты кәсіпорындар мен ұйымдарда қызмет ететін клиенттерге береді
тұрмыстық жағдайларды жақсартуға ... ... ... ... деген қызығушылықтың бар болуы несие көлемін төмендетіп, оған халықтың басым бөлігінің қол жеткізуіне мүмкіндік береді.
Банк секторындағы жағдай мен ... ... ... ... ... ... ... кеңейтуге, жекелеп сату нарығында белсенді операциялар кеңістігін кеңейтуге деген банктердің қызығушылығының тууы туралы қорытындыға ... ... ... ... ... жүйесін құру мен өңдеуді бастауға анағұрлым ыңғайлы болып Алматы, Астана қалалары табылады.
3.2 Тұрғын үй құрылысын дамыту жөніндегі ... ... ... ... бағасы төмен тұрғын үй
Қаржы жүйесінің дамуы, қаржы нарығындағы жағдайдың жақсаруы, ипотекалық несиелендіру көлемдерінің ... ... ... ... ... ... ... әкелді. Осы жүйені енгізіп дамыту арқылы халық ұзақ мерзімді ипотекалық несие ... ... ... ... ... екінші нарықта да дайын тұрғын үй сатып алу, сонымен ... үй салу және ... ... ие болады.
Қазақстан Республикасы Үкіметінің бұл бағыттағы жұмысының бірінші сатысы 2000 жылдың 21 тамызында шыққан 1290 Қаулысы ... ... ... ... үй құрылысын ұзақ мерзімге қаржыландыру және ипотекалық несие беру жүйесін дамыту концепциясын қабылдау ... ... ... іс ... ... Қазақстанда негізгі әрекеті талап ету құқықтарын сатып алу арқылы екінші ... ... ... ... ... ...
Акционерлік қоғамын құру қажеттілігін айқындады.
Халықаралық тәжірибе көрсеткендей, арнайы тәсілмен қалыптастырылған орны толтырылған ипотекалық құнды қағаздар тұрғын үй ... ... ... ... ... бірі. 2005 жылдың басындағы жағдай бойынша АҚ-ның ипотекалық агенттік облигациялар нарығындағы үлесі 91%-ды ... ... 8% -ы АҚ, АҚ, АҚ ... ... ... ...
2004 жылдың 19 наурызында Президент өзінің Қазақстан халқына жлдауында бүгінгі таңның негізгі мәселелерінің бірі - тұрғын үй мәселесін ... ... ... 2004 жылдың 11 маусымындағы Жарлығын орындау үшін ... ... ... үй құрылысын дамыту жөніндегі Мемлекеттік бағдарламаны іс жүзіне асыру басталды, бұл жерде АҚ ... ... ... ... ... бағдарламаны жүзеге асыру Қазақстанның әлеуметтік дамуында да, сонымен қатар оның эконгомикалық дамуында да маңызды рөл атқарады. Аталған бағдарлама ... ... ... ... ... үй алу ... ие ... бұл орайда мұндай мүмкіндікке халықтың шынымен де осыған мұқтаж бөлігі ие болады, яғни жылжымайтын мүлік нарығында ... ... ... ... ... ... ... ипотекалық несиелеудің даму стратегиясы
2000 жыл біздің Республикамызда ұзақ мерзімді тұрғын үй ипотекалық несиелеу жүйесі дамуын табу үшін ... ... ... ... ... ... материалдық өндірістің түрлі салаларына - өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, қызмет көрсету, шағын кәсіпкерлік - ... ... ... ... ... ... яғни тек тұрғын үй құрылысына ғана емес, өндіріс алаңдарына көңіл бөлу ... ... ... ... ... үй саласында, бұл өтпелі экономикасы бар көптеген мемлекеттердің тәжірибесінен белгілі, біршама жетістіктерге жетуге болады. Себебі, Қазақстанда жаңа ... ... өсіп ... ал ... ... ... тартусыз қаражаты ол қажеттілікті өтеуге жетпейді. . Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеудің қалыптасуына түрткі болған 2000 жылғы 21 ... ... . ... ... ... біздің республикамыздағы ипотекалық несиелеудің жүйесі жоғарыда аталған малайзиялық үлгіге ... ... ... ... емес, сондықтан олардың тәжірибесін толығымен алуға болмайды.
Дүниежүзілік тәжірибе жан-жақты зерттелгенімен, қазақстандық гнарықтың ерекшеліктері банк ... ... ... ... Банктер өздерінің мүмкіндіктеріне сәйкес оларды шешуде. Артынша өз ... ... ... несиелерді беру кезінде жіберілетін кемшіліктерді атауға жөн көрдім.
Алғашқы кемшілік - ипотекалық несиені беру ... ... ... ... ... елімізде ипотекалық несиелер көп жағдайда дайын баспана алуға беріледі де, оның ... ... аса ... Сонымен бірге несиені өтеу клиент табысы арқылы жүреді. Ал егер келесі ... ... ол ... ... ... еді. ... пен банк ... қарым-қатынастарда несиені өтеу гаранты болып риэлторлық фирмалар танылған кезде ... өтеу көзі ... ... жеке ... бар ... ... ... табылады.
Несиелеудің аталған үлгісінің механизмі келесідей: банктен ипотекалық несие алу үшін азамат ескі пәтерді сатып алу келісім-шартын жасауы керек. Одан ... ... ... ... ... ... хат ...
Банк несиесі өзі жинаған ақшасы дайын баспана алуға жұмсалады. Жаңа баспана алғаннан кейін азамат сатып алу ... ... ескі ... риэлторлық фирмаға береді.
Риэлтор ескі пәтерді сатып, өндірген ақшаны банк ... ... ... төлеуге жұмсайды. Несиелеудің бұл варианты менің ойымша өз табысынан қарыздарды өтеуге мүмкіндігі жоқ ... ... ... ... еді. ... мемлекеттердегі ипотекалық несиенің жіктемесін берген кезде келесі нысаналар ... ... ... ... ... үй құрылысы;
- тұрғын үй емес құрылысы.
Ипотекалық несиелеудің осы аталған түрлерінің ішінен біздің елде тұрғын үй құрылысы ғана қолданылады, яғни несие жаңа ... ... ... ... ... ... ... қаржыландыруға беріледі.
Банк несиесі арқылы жер учаскелерін алу жер туралы ... ... ... ... ... заңға сәйкес кепіл заты, яғни жылжымайтын мүлік кепіл берушінің жеке меншігі болуы тиіс, ал ... ... ... жеке меншікке алу қамтылмаған.
Егер де қарыз алушы ай сайынғы төлемдерін өтей алмаса не ... ... заң ... ... ... төлемді төлеу
(несие бойынша) күнтізбекті 30 күн ағымында кешіксе, банк кепіл мүлігін ... тыс іске ... ... ... мұндай жағдайдың алдын алу үшін қосымша кепілмен қамтамасыз етілген ... ... түрі бар. ... түр ... ... ... ... мүліктің құнының 20%-к көлеміндегі жарнамен жылжымайтын мүліктің ... 10%-к ... ... ... қамтиды. Соңғысы қосымша қамтамасыз ету болып табылады. Бұл депозиттен ... ... ... ... ... ... ... жағдайда ай сайынғы жарналарды өтеуге жұмсалады. Алдыңғы ... ... ... ... беретін болашағы бар бағыт болып ипотекалық несиелерді ... ... ... ... ... ... қарызды сақтандыру, әдетте он жылға созылады. Мерзім өткеннен кейін төлемеу салдарынан банк шығындарыгның мүмкіндігі азая береді. Сақтандыру жағдайы болып қарыз ... ... ... ... ... ... болып табылады. Әрине, сауданың көлемі ұлғайған сайын сақтандыру сомасы да өсе бастайды. Батыс ... ... ... 12%-22 % ... ... ... ... келесіден шығады:
- Біріншіден, банкпен іске асырылатын сақтандыру төлемдері ипотекалық несиенің бағасын көтереді.
- Екіншіден, республикамыздың сақтандыру нарығы ... ... ... және де бұл ... ... көрсетуімен айналыспайды. Тағы бір кемшілік деп қарыз алушының ипотекалық несиені өтеудің өзіңе ыңғайлы ... ... ... жоқ ... ... ... ... банктерімізде несиені өтеу аннуитеттік төлем сызбасы бойынша жүреді, яғни өтеу мерзімі бойынша біркелкі өтем ... ... ... ... ... әдіс банк үшін де, клиент үшін де өте ыңғайлы. Алайда, менің ойымша клиент таңдау мүмкіндігіне ие болуы керек. Мүмкін ол өз ... ... ... ... санайтын шығар, мысалы: бірнеше жыл бойы қарыз бойынша пайыздарды төлеп, негізгі қарыз сомасын біртұтас төлем ... ... ... негізгі сомасының тіркелген төлем сызбасы (төлем көлемі азайып отырады) бойынша өтеу.
Екінші деңгейлі банк ... ... ... ... көзқарасы тұрғысынан келесі критерийлерді атап өткен жөн:
- банк банктік немесе басқа да операцияларды жүргізу үшін ... ... ... стандарттарға банктердің өтуі бойынша банк бірінші топқа жатқызылуы тиіс;
- банк Ұлттық банк бекіткен пруденциалдық нормативтерді және де орындалуға міндетті нормалар мен ... ... ... екі жыл бойы ... болуы тиіс;
- банктің соңғы жылдық есеп беруі тізімі Ұлттық ... ... ... ... ... расталуы тиіс.
Мәселелердің екінші кешені - қаржы операцияларының жаңа ... ... ... ... ішкі ... қалыптастыру.
Қазақстан Республикасы ипотекалық банктерінің даму болжамы келесіден тұрады: ипотекалық және коммерциялық ... мен ... да ... ... арасындағы ақша қаражаттарын тарту мен ипотекалық несие беру саласы үшін аса терең бәсекелестік ипотекалық банктердің дәстүрлі операциялар ... шығу ... ... ... жаңалық сияқты ипотекалық несиені де халық сенімсіздікпен қабылдады. Ал ипотекалық несиелеу жүйесінің әрі қарай дамуы үшін ... ... шешу ...
- ипотека механизмін іске асыру мен алғашқы және екінші қайтара нарықтың (тұрғын үй), ипотекалық несиенің тиімді қызмет етуін қамтамасыз етуші нормативтік және заң ... ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді,
бюджеттен тыс қаржы ресурстарының түсуін қамтамасыз етуші әмбебап механизмін жасап шығару мен ендіру;
- нарықтың барлық қатысушыларының ... ... ... ... ... инфрақұрылымды жасау; ипотеканың бөлшектенген құрылымы қажет (банк, компания);
- баспанамен байланысты мәмілелер кезінде табыс салығы бойынша жеңілдіктерді қарастырылатын ... ... ... құн салығын алып тастау;
- несие алу үшін мемлекетпен мақсатты субсидийлер беру;
- ипотекалық несие субъектілері арасындағы еркін бәсекелестік үшін тең жағдайлар ... ... үшін ... ... әрекеттерінен) әлеуметтік қорғау механизмін құру.
Ең бастысы, менің ойымша, азаматтарға ипотека саласы бойынша ... беру және ... бұл ... ... ... тиімді екенін жеткізу.
Қорытынды
Дүниежүзінің мемлекеттерінің көпшілігінде ипотекалық несиелеу халықты ... ... ... ... үлкен рөл атқарады. Шағын, бірақ тұрақты табысқа ие халық қабаттарымен жеке меншікке үй алуға ... ... ... ... ... ... ... саласына инвестиция тарту мен қор нарығының жаңа ... - ... ... ... - ... ... қамтамасыздандыруға мүмкіндік береді.
Қазақстан Республикасының Үкіметі ұзақ мерзімді құрылысты қаржыландыру және ипотекалық несиелеу ... ... ... ... ... Бұл ... ... Президентімен қойылған несиеге қол жетерлікті көтеру, жылжымайтын мүлікті кепілге беру арқылы банктік емес ұйымдар мен банктердің қатысуын арттыру ... ... бар ішкі ... ... шешу жолдарының жаңа түрлерін анықтау мен ендіру үшін қажет болды.
Жүйенің дамуындағы жағымды фактор болып соңғы ... ... ... ... ... өсуі болып табылады. Алайда, ол мұқтаждықтағы көпшілікке тұрғын ... ... ... бір уақытта төлеуге мүмкіндік бермейді. Бұл ипотекалық ... ... ... тудырады.
Сонымен қатар, ең алдымен зейнетақы жүйесінің қатысына қарай айтарлықтай ішкі инвестициялық әлеуеттің бар болуын атап өткен жөн. Яғни ... ... ... ... ... тарту.
Бұл мүмкіндікті ұсынылып отырған жүйе қамтамасыз етеді. Ол ипотекалық құнды қағаздарды шығару мен орналастыру жолымен ... ... ... тәжірибеде ипотекалық несиелеудің түрлі үлгілері бар. Олар бір-бірінен несиелеу мен кері қаржыландыру үрдістерін ұйымдастыру мен ... ... ... ... ... ... ... экономикалық жағдайларда АҚШ, Германия, Малайзия тәжірибелерінің негізінде жүйелердің қосындысынан ... ... ... ... ... ... қабылданды. Сол себепті арнайы мамандандырылған Қазақстандық Ипотекалық компания ұйымын құру ... ... ... Компанияның алғашқы кезеңінде негізін қалаушы болып Қазақстан ... ... ... табылды. Кейінде компания капиталына халықаралық қаржы ұйымдары мен екінші деңгейлі банктердің қатысуы жоспарланып отыр. Қазақстандық Ипотекалық компаниясын ... ... ... ... орта ... бар ... құны ... қолға жетерлік баспанамен қамтамасыз етуші жүйені ендіру мен баспанаға ... ... ... ... нысаналарын ұлғайту табылады.
Қазіргі кезде ұсынылып отырған шартқа сәйкес ипотекалық несиелеуді алу ... ... ... Оның ... себептері болып несиелеудің қысқа мерзімдері мен несиені валюта немесе теңгемен валюталық эквивалент байламымен беру ... ... ... ... ... ... бар қарыз алушылардың басым бөлігі тарқайды да, бұл қаржы нарықтарында инвестицияларды тарту жолымен толық кері ... ... ... ... портфелін қалыптастыруға мүмкіндік бермейді.
Бірінші кезеңде ұзақ мерзімді ипотекалық несиелер 3-тен 10 ... ... ... беріледі. Өтеудің мерзім ұзақтығына байланысты қарыз төлеушінің ай сайын төлем көлемі азая береді. Несие сомасы сатып алынатын баспананың ... ... 70%-н ... ал ... 30% ... үшін төлемнің алдыңғы жарнасын құрайды, оны қарыз төлеуші өз есебінен төлеуі тиіс. Сонымен бірге несие бойынша ай ... ... ... ... ... ... 35%-н құрауы тиіс.
Алынған несиені өтеу мен ол бойынша сыйақыларды өтеу аннуитеттік төлем арқылы іске ... Ол ... ... төлеу бойынша толық төлемді (негізгі қарыздың қалдығына есептеледі) несие бойынша негізгі ... ... ...
Қазақстандық Ипотекалық компанияның қатысуымен ипотекалық несиелеудің жалпы сызбасы келесідей болады:
1)Алашақ банк қарыз алушыға талап ету құқығының кепілі ... ... ... алынуына ипотекалық несие береді.
2)Қазақстандық Ипотекалық компания ипотекалық ... ... ... банктерден талап ету құқықтарын сатып алады да, құнды қағаздар шығарады. Банктер несие бойынша талап ету құқықтарын сатып, несиелеу саласын кеңейтуге ... ... ... банктік қызмет көрсетуді компаниямен жасалған сенімді басқару келісім-шартының ... ... ... ... ... ... қорлары, сақтандыру компаниялары және т.б.) екінші қайтара ипотекалық нарықта талап ету ... ... ... ... ... ... сатып алады да, ипотекалық нарықтың кері қаржыландыруын жүргізіп, ... үй ... ақша ... қамтамасыздандырады.
Құрылуынан бастап қазіргі кезге дейін Қазақстандық Ипотекалық компания Астана мен Алматы ... ... ... үй ... беру ... ... ... іске асыруға дайындық жұмысын жүргізді. Пилоттық жобаның басты мақсаты іс ... ... ... бағалау, ипотекалық тұрғын үй несиелерін беру мен ... ... ... банктерінен несие бойынша талап ету құқықтарын беру, ипотекалық облигациялардың эмиссиясы бойынша процедураларын ... ... ... ... ... ... ... бес әріптес банк келді (АТФ банк, Казкоммерцбанк, Көмір банк, Банк Тұран Әлем, Банк ... ... және де ... ... тыс ... ... ... қосылды.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Мақыш С.Б.
2. ҚР-ның салық кодексі 24.04.2004г.
3.
23.01.2001г.
4. Банктер және банктік оперциялар./ Е.Ф. ... М., ... ҚР 1997 ... 5 ... заң;
6. ҚР 1998 ... 30 маусымдағы № 254-1 Заң;
7. ҚР Заң;
8. ҚР Заңы;
9. ... ... ... ... ... ...
Комиссиясы 1996 жылдың 20 желоқсанында бекіткен №156 Облигацияларды шығару мен ... ... ... ...
10. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 1999 жылғы 29 маусымдағы
№ 888 қаулысы.
11. Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2002 ... 29 ...
№ 373 ...
12. > Қазақстан Республикасы Президентінің заң күші бар 1995 жылғы 23 желтоқсандағы Жарлығы;
13. ... үй ... ... ... ... бағдарламасы туралы>> Астана қ. Маслихатының 1999 жылғы 6 қазандағы № 259/47 ...
14. ... қ. ... ... мен тұрғын үй құрылысын дамыту туралы бағдарлама. Астана қ. Маслихатының 2001 ... 25 ...... ...

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 38 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жаңашыл 12-жылдық мектептің дене шынықтыру мұғалімін даярлау – заман талабы7 бет
Қазіргі кездегі білім беру жүйесіндегі концепциялары мен теориялар7 бет
10 сынып бағдарламасындағы элементтер химиясы курсы бойынша табиғатқа әсері бар деген негізгі тақырыптар бөліп алып, осы элементтердің адам ағзасымен, қоршаған ортамен байланысты экологиялық, химиялық және табиғатты қорғау ұғымдарының проблемалары негізінде бағдарламалар дайындау58 бет
Жоғары сынып оқушыларына медиа-білім берудің педагогикалық шарттары79 бет
Қазақстан Республикасының заңы94 бет
Ms access-ті үйренуде компьютерді пайдаланудың алғышарттары58 бет
Spirulina platensis клеткасының тіршілік ету қабілетіне сақтау ұзақтылығының әсері35 бет
«Казтрансгаз-Алматы» АҚ-ның қысқа мерзімді міндеттемелер есебін ұйымдастыру44 бет
«Лизинг- инвестицияның қысқа мерзімді қаржыландырудың әдісі ретінде»22 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь