Шоқан (Мұхаммед-Ханафия) Уәлиханұлы

Шоқан (Мұхаммед Қанафия) Уәлиханов Шыңғысұлы (1835 . 1865) . қазақтың ұлы ғалымы: ориенталист, тарихшы, фольклоршы, этнограф, географ, ағартушы, демократ. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен, «Шоқан» аталып кеткен.

Шоқан 1835 жылдың қараша айында қазіргі Қостанай облысының Құсмұрын бекетінде туған. Әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы сол жерде аға сұлтан болған. Өз атасы Уәли де хан болған. Арғы атасы қазақтың ұлы ханы Абылай, Шоқан оның шөбересі. Шоқанның балалық шағы Сырымбет тауының баурайында өткен.

«Жеті жұрттың тілін білуге тиісті» хан тұқымы болғандықтан, ауыл мектебінде оқып, арабша хат таныған Шоқан араб, шағатай тілдерін меңгереді. Бұдан кейін 1847.1853 жылдары оны әкесі сол кезде Сібірдегі ең таңдаулы оқу орны деп есептелінетін Омбы кадет корпусына береді. Онда әскери сабақтарға қоса жалпы және Ресей жағрафиясы мен тарихы, батыс, орыс әдебиеттері, философия, физика, математика негіздері, шетел тілдері жүрген.
        
        
ШОҚАН (МҰХАММЕД-ХАНАФИЯ) УӘЛИХАНҰЛЫ
(1835 -1865)
Шоқан (Мұхаммед Қанафия) Уәлиханов Шыңғысұлы (1835 – 1865) – ... ... ... ... ... ... ... ағартушы,
демократ. Әжесі бала күнінде «Шоқаным» деп еркелетіп айтуымен, ... ... 1835 ... ... ... ... Қостанай облысының Құсмұрын
бекетінде туған. Әкесі Шыңғыс Уәлиханұлы сол ... аға ... ... ... Уәли де хан болған. Арғы атасы қазақтың ұлы ханы ... ... ... ... ... шағы ... ... баурайында өткен.
«Жеті жұрттың тілін білуге тиісті» хан тұқымы болғандықтан, ауыл
мектебінде оқып, арабша хат таныған ... ... ... ... ... ... ... жылдары оны әкесі сол кезде Сібірдегі ең таңдаулы оқу
орны деп есептелінетін Омбы кадет корпусына ... Онда ... ... ... және ... ... мен тарихы, батыс, орыс әдебиеттері,
философия, физика, математика негіздері, шетел тілдері жүрген.
Кадет корпусына алғаш оқуға ... ... ... орыс ... білмесе де
өзінің зеректігімен тілді тез үйренді. Шоқанның корпуста бірге оқыған Г.Н.
Потанин: « ... орыс ... ... ... ... тез жетілді... Оған
талайлар ақ назар аударды. Ол сондай қабілетті еді және оқу орнына ... ақ ... сала ... ... ... орыс тілі мен әдебиеті оқытушысы Костылецкий мен ... ... ... ... ықпал етті. Пушкин, Гоголь, Лермонтов,
Герцен,Белинский т.б. орыс классиктерін және ... ... ... ... ... «Современник» журналын үзбей оқып, әлеуметтік
өмірдің және әдебиет ағымының қай бағытта, ... ... бара ... ... өз ... саналы азаматының бірі болған.
1852 жылы Костылецкийдің көмегімен Шоқан көрнекті ... ... ... ... И.Н. ... ... ... жинаған қазақтың ауыз әдебиеті нұсқаларын, «Қозы Көрпеш Баян сұлу»
жрын алған, ал өз тарапынан Шоқанды ескі жазу ... ... ... ... ... ... ... ханның «Жарлығына» талдау
жасайды. Бұл оның алғашқы ғылыми еңбегі еді. ... ... ... ... ... ... мен тарихын жақсы білетіндігін сол
кездегі орыс ғалымдары да жоғары бағалап, мойындай бастаған ... ... он ... ... ... Шоқан Батыс Сібір генерал
губернаторының кеңсесінде қызметке ... Бір ... ... Батыс
Сібір мен Қазақстанның солтүстік шығыс аудандарын басқаратын генерал
губернатор Гасфорттың ... ... ... Осы ... атқара
жүріп, ол Орта Азия халықтарының ... ... мен ... ... ... жылы Ұлы жүзді Қоқан хандығының ықпалынан шығарып, Ресейге қосу
бағытында жұмыс істеу үшін ... ... ... ... ... арқылы Іле Алатауына дейін келеді. Жоңғар қақпасына, Алакөл,
Тарбағатайға саяхат жасайды. Осы сапарында қазақ, қырғыз, ауыз ... ... мен ... ... жинап алады. Қазақ
халқының тарихы мен әдет ғұрып, діни ұғымдары ... ... ... Бұл ... ... ... ол «Тәңірі (құдай)», «Қазақтардағы
шамандықтың қалдығы» деген еңбектер ... Бұл ... ... ... Г.Х.Гасфорт оны наградаға ұсынады, әскери ... бір ... ... ... ... жылы М.М. ... ... әскери ғылыми экспедицияға
қатысып, қырғыз елін жете зерттеп, Ыстық көл аймағының картасын жасасады.
Қырғыздар мен Ұлы жүз ... ... ... ... мәліметтер
жинайды, ауыз әдебиетінің нұсқаларын жазып алады. Жазуы жоқ елдердің өткен
тарихы мен ... ... үшін ... ұзақ ... ... ... ... мәні барын түсінген Шоқан «Манас» ... ... ... ... ... ескі ... ... жиналып, бір адам Манастың төңірегіне топталған энциклопедия.
Бұл жағынан, ол даланың «Илиадасы» тәрізді. Бұл аса зор ... ... ... әдет ... ... діни дәрігерлік ұғымдары,
шетелдермен қарым қатынасы ... ... ... эпос ... ... Бұл ... ... Іле өзенінің басындағы Манас
жорық жасады деген жерлерді барып көреді.
Сібір мен Тянь Шань ... ... ... ... ... ... тұрғындары екені тарихта тұңғыш рет ... ... көне ... ... ... ... ... А.
Гумбольттің, шығыстанушы ғалымдар Шотт пен Клапроттың еңбектеріне сын
айтады, Бұдан кейін ... ... ... ... ... ... жылы тағы да ... елінде болады. Осы сапарларда жинаған
материалдарды ол «Жоңғария ... ... ... жазбалар»,
«Қазақтың халық поэзиясының түрлері ... ... көл ... ... ... ... ... және Құлжа қаласы»
атты еңбектерін жазуға ... ... және ел ... ... шеберлікпен суреттеген. Осыдан барып оны орыс достары ... ... орыс ... деп атаған. Тарих, география саласындаы
даңқы Петербург ғалымдарына да жетіп, жиырмадан жаңа ... жас ... ... ... ... ... етіп ... – 1859 жылдары Шоқанның Қашғарияға сапары ғалымдық, ағартушылық
саласындағы еңбегінің жаңа белеске көтерілуіне жол ашты. Қашқария ол ... ... ... өлке болатын. Қоқан ... ... әрі ... ... ... ... экономикалық саяси
құрылымын зерттеп, бұл халықтың тарихы мен ... ... ... ... сапарынан « Алты шахардың, яғни Қытайдың Нан лу
провинциясының шығыстағы алты қаласының жайы» атты еңбегі дүниеге ... ... ... ... ... әлеуметтік құрылысына арналып,
сол заман ғылымының биік ... ... ... ... ... ... ... ол Германияда, Англияда жарияланады.
Шоқаннан қалған мұраның бірі бейнелеу өнеріндегі зерттеулері. Бұл
еңбектер оның ... осы ... ... ... ... болғанын дәлелдейді. Ол негізінен портрет, пейжаз және халықтың
тұрмыс салтын бейнелеумен айналысқан. Одан 150 – дей ... ... ... ... елге ... ... ... халқының
екі жақты қанауда езілгенін көріп, 1862 жылғы сайлауда Атбасар ... ... ... ... ... ... тигізу үшін аға сұлтан
болғым келді. Оларды чиновниктен, қазақ байларынан қорғамақ болдым. Сондағы
ең алдымен көздегенім өз ... ... ... ... ... аға
сұлтанның пайдалы екенін көрсету еді» деп жазады ол бұл ... ... ... ол бұл мақсатын орындай алмай, аға ... ... ... 1864 жылы ... айында Шоқан генерал Черняевтің шақыруымен
Әулиеатаға (қазіргі Тараз қаласы) келеді. Оңтүстік Қазақстан мен ... ... ... ... ол ... ... біраз уақыт қызмет
істейді. Бірақ патша ... ... ... ... ... көріп, тез бөлініп кетеді. ... ... ... Алматы)
қаласына келіп, одан әрі Тезек төренің аулына барып ... ... ... ... ... ... Сонда үйленіп, тұрып қалады.
Сөйтіп жүргенде ескі өкпе ауруы қайта қозып, ... 1865 ... ... ... Оның ... ... ... баурайындағы Көшен
тоған деген жерге қойылады.
Шоқанның шығармаларын жинап бастыруда орыс ... ... ... ... ... ... ... шығарған Шоқан шығармаларына жазған
алғы ... ... ... ... ... Шығыстану әлемінде
құйрықты жұлдыздай жарық етіп шыға ... ... ... ... оны ... ... деп ... мойындап, түркі халқының тағдыры
туралы онан ... зор, ұлы ... ... ... еді. Бірақ Шоқанның
мезгілсіз өлімі біздің бұл үмітімізді үзіп кетті!» деп жазды. Бірақ ол сол
аз ... адам ... ... мүмкіндіктерін, гуманизмнің биік
өресін, ұлтжандылықтың жалтақсыз үлгісін, ғылыми ... пен ... ... өнегесін барша болмысымен, нақтылы іс әрекетімен дәлелдеп
үлгерді.
Қазақтың ұлы ғалымы, ағартушы-демократ Ш. Ш. ... ... мен ... тарихында үлкен орын алады.Оның қысқа да жаркын өмірі
мен ғылыми қызметі ... ... ... ... ... ... қорытындысы, биік жалғасы болды, қоғамдық ой-сана,
пікір-тұжырым ... ... ... етті.
Шоқан (шын аты - Мұхаммедханафия) Шынғысұлы Уәлиханов ... ... ... ... бекінісінде атақты аға ... ... ... ... ... келген. Арғы атасы
Абылай жоңғарларға қарсы соғыста асқан ерлік ... ел ... ... ... ... ... ... іскер дипломат, амал-
айласы мол, Орта жүз ханы ... Оның ... ұлы ... туған атасы) қайтыс болғаннан кейін хан шаңырағы, хандық билік
Уәлидің кіші әйелі Айғанымда ... ... мен оның ... ... ... ... ... Уәли канның осы жесіріне Александр I аса бір
ықылас білдірді. Сөйтіп ... ... оған ... үй ... беруге әмір
етті. Сол үйде Шоқан Уәлиханов туып еді» — деп ... П. П. ... ... ... ... ... Айғанымның ықпалында болған.
1847 жылы 12 жасар Шоқанды әкесі Омбыға әкеліп, сол кезде Сібірдегі ең
таңдаулы оқу орны ... ... ... ... корпусына оқуға
орналастырады. Жабық әскери оқу орны болғанмен, онда көптеген ... ... озық ойлы ... өкілдері сабақ беруі,
Омбының көзі ашық оқыған адамдарының семьяларымен ... көп ... ... ... ... рухани өсуіне, келешек тағдырына едәуір
ықпалы болған.
«Корпуста ой-өрісі, білімі жағынан Шоқан тез ... орыс ... озьш ... ... жылдан кейін-ақ Шоқан өз класындағылардан ғана
емес, өзінен екі жас үлкендердің класындағыларды да идея ... ... — деп ... ... ... ... досы Г. Н. Потанин. Сібір кадет
корпусында оқуқық соңғы жылддрындд-ақ Шоқан биік ... ... ... ... ... дүниеге көзқарасы қалыптасқан, халқының қажет-мұқтаждарын
пайымдай да, түсіне де алатын, оған барынша пайдалы ... ... ... жас ... ... оның ... ғылыми еңбектері болып
есептелетін «Проф. Н. И. Березинге хат», "Профессор Н. И. ... ... ... рецензия», «Рашид-ед-дин» т. б. жұмыстарынан да
байқалады. Жап-жас Шоқанға ... де, ... да ... ... деп ... ... бағалағандары естеліктерде де айтылған.
Шоқан Уәлиханов 1853 жылы кадет ... ... атты ... ... алып ... соң ... қазақ-орыс әскерінің 6-атты әскер полкына
офицер болып тағайындалады, іс жүзінде Батыс Сібір ... ... Бір ... ... ... Сібір мен Қазақстанның
солтүстік-батыс аймағының генерал-губернаторы Г. X. ... ... ... ... ... ... Сібір өлкесінің Бас басқармасы
оған айрықша тапсырмаларды орындайтын офицер ... ... ... ... ... ... мансапқор, парақор, тоң мойын,
жүгенсіз кеткен чиновниктері мен патша өкіметінің ... ... ... ... ... қарсы батыл пікірлер де ... ... ... ... ... Ол бұл ... кетуді, туған халқына пайдасы тиетін істерге араласуды армандайтыны
туралы сол кезде танысып, достасқан орыс жаззушысы Ф. М. ... К. К. ... ... жазғаны белгілі. Шоқанның : ... ... ... ... ... осы ... басталады.
1854—1857 жылдары ¥лы жүз қазақтары мен кейбір қырғыз ... ... ... ... ... ... Ш. Ш. ... оны жан-жақты
зерттеуі, географиялық сипаты, саяси құрылысы, мәдениеті мен тұрмыс-салт
ерешеліктері туралы мағлұмат-деректерді ... ... ашып ... ... ... бұл ... талай-талай қиындықтар мен кедергілерден
өтеді, жалған атпен Әлімбай болып керуен басының туысы ... ... ... бірі Сырт деп ... хауіпті әрі адам қадам
баспаған биік асуларында ... ... ... ... ... жаңбырда
тайғанақтаған ат-туйелері де біраз шырынданып, ... алыс ... ... де ... ... ... ... 1858 жылдың 27 сентябрінде Қытай шекарасынан өткен.
Қашғарияда Шоқан 1858 жылдың 1 октябрінен 1859 жылдың март ... ... ... ... бұл ... — Қашғар қаласы мен Алты шаһар елін
терең зерттейді. Ол кезде алты шаһар деп ... ... ... тауы ... ... ... ... Учтурфан, Янысар,
Жаркент, Хотан қалаларын айтады екен. Қоқан ... ... ... әрі ... резиденті, егде тартқан ресми адаммен Шоқанның сыйлас,
құрметтес болуы сапар ... ... де ... ... ... Уәлиханов Қашғарияның экономикалық -саяси құрылысын, тарихын,
этнографиясын рухани өмірін зерттеген, бұл ... ... мен сол ... ... білетін адамдармен, ғалымдарымен, ақындарымен де ... ... ... ... ... ... ... нумизматикалық және тау жыныстарының коллекциясын, гербарий жасаған.
Солардың бірінде Мирджай тауы мен Қарақаш ... ... ... ... тасының текшелері болған. Зерттеуге қажет деп саналған талай бұйымдар
да жиналған. Сөйтіп, бейтаныс елді ... ... ... саяси,
экономикалық, сауда-саттық жағынан үкіметке де ғылымға да пайдалы бай
материал мен сирек деректерді ... ... мен ... ... Шоқан керуені 1859 жылдың апрелінде елге оралған.
Қауіп-қатері мен қиыншылығы мол сапардан ... ... ... ... ... жатса да, Омбыда экспедиция материалдарын
жүйелеп, қорыту ісімен біраз айналысады да, ... ... ... Петербургке келу кезі әр-түрлі жазылып жүр, 1860 жылғы
февральда, енді бір мәлімет ... 1859 ... ... Ол 1860 жыл ... ... сапарының нәтижелі жемісі — Ш. Ш. Уәлихановтың «Алты шаһардың
яғни Қытайдың Нан-Лу провинциясының (Кіші Бұхараның) ... алты ... ... ... ... Түркістан халықтарының тарихына, географиясына,
әлеуметтік құрылысына арналып ... ... биік ... ... жұмысы болды. Сондықтан орыс ғалымдары мен саяси ... ... ... мен ... ... Европа ғылымын толықтырған шын
мәнісіндегі географиялық жаңалық, ал Қашғарияға салар нағыз ... ... ... ... ... ... Ш. Ш. ... Орыс
География қоғамында мәлімдеме жасағаннан кейін-ақ, оның ... ... ... ... ... 1865 жылы ... ... тілінде
жарияланды. Бұл Ш. Ш. Уәлиханов енбектері ... ... ... ... ... ... ... нәтижелері ресми үкімет
тарапынан да ... ... Оған ... 1860 ... 8 ... Үкімет указы
бойынша «..пооручик сұлтан Шоқан Уәлихановқа штабсротмистр әскери атағы, 4-
дәрежелі Ізгі Владимир ордені және бір ... ... ... 500 сом ... берілсін» — делінген. Шоқанның ұсынысы бойынша, осы экспедицияның
жұмысына қатысы бар 22 адам қоса ... оның ... ... ... Семей көпесі Бұқаш, К. К. Гутковский т. б. бар.
1860 жылы астанада болғанда, Бас ... ... ... ... Сыртқы істер министрлігінің Азия департаментінде, Орыс ... ... ... ... ресми қайраткерлермен, шығыстанушылармен,
әдебиетшілер тобымен кездескен. Олардың ішінде Ішкі істер министрі граф Д.
Н. ... пен ... ... граф А. П. Толстой сияқты ресми
қайраткер, Ф. Р. ... В. В. ... И. И. ... В. В.
Вельяминов-Зернов, М. А. Казем-бек, А. Н. Бекетов, А. Н. ... ... тағы ... бар. ... ... Ш. III. Уәлиханов сыйлас
дос болған бұрынғы достары Ф. М. Достоевскиймен, Г. Н. ... Ш. ... ... ... ... ... ... жүргізеді.
Бас штабтың әскери-ғылыми комитетінің тапсыруы бойынша ол Орта және Орталық
Азия мен Қазақстанның карталарын жасайды. Оның ... ... ... Алатау жотасы аралығының картасы", "Іле сырты ... ... ... ... жобасы», «Ыстықкөл экспедициясының
қорытындысына қосымша карта», «Қытай империясының батыс өлкесінің картасы"
т.б. дайынлады, Ш. Ш. ... ... ... ... ... үлесі зор. Ол География қоғамында белгілі неміс ғалымы
Карл Риттердің ... ... ... неміс, ағылшын, француз
тілдеріндегі еңбектерді ... ... ... ... ... Азия ... жанындағы Жоғары мектепте, ... ... ... ... ... ... лекция оқиды,
университеттің тарих-философия факультетінде лекцияларға қатысады.
1860 жылдары ... ... ... ... шаһардын месе Қытайдың Нан-Лу провинциясының (Кі-ші Бұхараның)
шығыстағы алты ... ... ... «Адольф Шлагинтвейттің
өліміне әкелген жағдайлар ... ... ... жарияланды.
1861 жылдың көктемінде денсаулығы тым нашарлап кетуіне байланысты Шоқан
Уәлиханов ... ... ... ... да ол ... ... ой т толқындарын өрістете берді,
ғылыми еңбектермен ... ... ... ... ... ... жасады, қоғам құрылысына көп көңіл бөлді,
үстем тап өкіметінің ... ... ... сөйтіп қазақ халқының тіршілік-тынысын жақсартуға көмектесуді,
әділеттілікті ойлады. Шоқан Уәлиханов Атбасар ... аға ... ... ... ... дауыс алғанымен, Сібір әкімшілігі оны
аға сұлтандыққа бекітпеді, өйткені демократтық бағыттағы озық ойлы ғалым
билеуші топ ... ... мен ... үшін қауіпті де кедергі болатын
адам деп есептеледі. «Менің сұлтан да ... ... еді, ... ... ... етіп, оларды чиновниктер мен бай ... ... ... еді» — деп ... Шоқан Ф. М. Достоевскийге.
Ол Омбыға барып, сол кезде ... сот ... ... ... ... облыстық басқарманың заң комиссиясының жұмысына
қатысады, сот ... елге ... ... ... талап етеді. Бұл тұста
оның «Сот реформасы туралы ... ... ... аса зор. Онда қазақ
қоғамының экономикалық, саяси, рухани жағдайлары және ... ... даму ... мен ... ... ... Ш. ... «...Азаматтық жағынан өсіп-өркендеуінде ... үміт ... ... ... ... деп ... отырған және орыс
мемлекетінің қарамағына ... ... ... ... ... айтқанда, болу не болмау» деген сияқты үзілді-кесілді
мәелелерді шешерде көбірек көңіл бөліп, көбірек қамқорлық жасауға ... ... одан әрі ... ... ... дамуы үшін қандай шаралар
қажет екенін егжей-тегжейлі сөз етеді.
1864 жылдың көктемінде Ш. ... ... ... ... ... полковник М. Г. Черняевтің әскери ... ... ... ... ... ... ... халықтарға
Черняевтің, оның әскери қызметкерлерінің ... ... ... наразы болған бір топ офицермен бірге Шоқан 1864 жылы ... ... ... ... Ол Албан руының аға сұлтаны ... ... ... ... ... ... ... шұғылданады, сол кезде Батыс Қытайдағы қоғамдық-саяси жағдайдың
шиеленісуіне ... ... ... ... ... бөледі. Жұмыс
бабымен Қапалға оқта-текте келіп ... бір ... Ш. Ш. ... ... ... газетіне Құлжадағы жағдай, ... ... ... ... ол ... осы ... 1865 жылғы
51 санында жарияланды, бұл оның ең соңғы еңбегі еді. Меңдеген ауру асқынып,
Шоқан 1865 жылы 10 апрельде ... ... ... ... ... ... ауылында қайтыс болды, ... ... ... ... ... ... ... маңында «Алтынемел» мемориалдық
комплексі бар.
Шоқан Уәлиханов ... ... ... ... ... ... — тарихта, шығыстануда, географияда, этнография да, экономикада,
филологияда, өнертануда — ... ... ... ... Ол
Қазақстанның, Орта және Орталық Азияның түрік тілдес халықтарының ... ... ... ... ... ... мен сол кездегі
жағдайы, тілі мен әдебиетін терең зерттеумен ... ... зор ... ... «Қазақтың шежіресі», «Жоңғария очерктері», «Қазақтар туралы
жазбалар», «Абылай», «Көне ... ... ... ... ... мұсылмандық», «Қазақтағы шаман ... ... ... ... Сібір тайпаларының тарихы
туралы пікірлер», «Ыстықкөл күнделіктері» тағы ... ... мен Орта ... түрік халықтарының келелі ... ... және де ... ... қою мен ... ... ... ғылыми бағыт ұстағаны кейінгі оқымыстылар зерттеулері
арқылы ... ... күні де ... мәні ... Ш. ... шетелдік Шығыс туралы еңбектері мен зерттеулері ... ... ... ... мен ... ... ... туралы еңбектері оның
ғалымдық даңқын дүниежүзіне таратты. Ол «Алты шаһардың немесё Қытайдың Нан-
Лу провинциясының (Кіші ... ... атты ... ... ... сапар күнделіктерінде осы аймақтың жан-жақты — географиялық,
әлеуметтік, экономикалық, тарихи, мәдени, әдеби сипаттамасын ... ... ... комплексті зерттеулердің үлгілері де бар. Көптеген
еңбектерінде ол тарихшы, географ, этнограф, публицист, әдебиетші, ... ... және ... ... ... Ш. ...... және қырғыз халықтарының бай әдебиет қорын
тұңғыш ... ... де ... ... ... сөз ... кейбір
үлгілерін ол жас кезінде-ақ ... оған ... ... ... оқыған жылдары мен қызметтері ... арта ... де, ... орта ... ... ... сәттеріне дейін зерттеумен
шұғылданған. Ш. Ш. Уәлихановтың, халықтардың ... ... ... ой-тұжырымдары бүкіл ғылыми зерттеулерінде, еңбектерінде қазақ және
қырғыз әдебиеттері туралы арнайы ... ... ... халық
поэзиясының үлгілері туралы», «Орта жүз қазақтарының аңыз- ертегілері», «18-
ғасырдың батырлары туралы тарихи ... ... мен ... туралы
аңыз», «Едіге», «Шона батыр», «Манас» жырын тұңғыш зерттеуі және ... ... асы» ... ... бір ... ... аударуы т. б.
Шоқаннан қалған мұраның енді бір алуаны — бейнелеу ... ... оның ... ... профессионал суретшісі екенін танытады.
Шоқан негізінен ... ... және ... ... ... ... Оның ... біразы 1860 жылдардың басында
"Всемирная ... ... ... художественный лист »
журналдарында және Орыс География қоғамының «Хабаршысында» жарияланған.
Ш. Ш. Уәлихановтың көп салалы, әр ... бай ... оның ... ... ... ... көзқарастары биік деңгейде
болғанын танытады. Ол революцияшыл-демократтық көзқарас, тұжырым-түйіндер
жасау биігіне ... ... ... ... ... ой-таным тұрғысынан талдады, ағартушылық-демократтық көзқарастар
қалыптастырды.
Заманында дүниежүзілік ғылымға елеулі үлес ... Ш. ... ... ... ... еңбектері, өзінің асыл тұлғасы мен ... ... әр ... ... ... Ол туралы замандастары жан
тебірентерлік жылы лебіздер қалдырды. Шығысты зерттеуші әйгілі ғалым Е. ... ... ... ... жас жігіт», «тамаша ғалым», «қазақ
халқының ең жақын досы әрі орыстың мемлекеттік мүддесін ... ... ... ... ... ... оқырман қауымын тапқан болса, ол өз халқынық шын
мәнісіндегі асқан данышпаны болар еді» — ... Г. Н. ... ... ... ... тану әлемінің аспанынан құйрықты жұлдыздай жарқ
етіп өте ... Орыс ... ... оны ... құбылыс деп
қарады, одан түркі халықтарының тағдыры туралы аса маңызды ұлы ... деп үміт ... еді» — деп ... аты ... ... ... Н. ... Оның редакциясымен Ш. Ш. ... ... ... 1904 жылы ... көрген еді. Шоқанды көрген, оны жақсы білген
ғалымдардың жылы ... оның ... ... әлемі әділ де жоғары
бағалағандығы ... қала ... Ш. ... ... ... ... облысындағы бір ауданға, бір
совхозға Талдықорған облысында колхоз бен совхозға, Қазақстан Республикасы
Ұлттық Ғылым академиясының тарих, археология және ... ... 1958 жылы Ш. Ш. ... ... ... басына, бұрын
қойылған мәрмәр тас қабырғасына өріліп жымдасқан биік обелиск орнатылды,
«Алтынемел» архитектуралық комппексі ... Ш. Ш. ...... ... ... асқан ғалым, қазақ халқының мақтанышы.

Пән: Тарихи тұлғалар
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 11 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Уәлиханұлы Шоқан Шыңғысұлы4 бет
1 Абай және казіргі заман 2 Шокан және географиялык детерминизм 3 З,Фрейд және психоанализ 5 Ф,Ницше және аса кушті адам15 бет
XVI ғ. Мухаммед Шайбани ханның Қазақ хандығына қарсы жорықтары56 бет
Абай және казіргі заман Шоқан және географиялык детерминизм З.Фрейд және психоанализ 4.Ф.Ницше және аса кушті адам8 бет
Абай және казіргі заман. Шокан және географиялык детерминизм.Фрейд және психоанализ. Ф. Ницше және аса кушті адам22 бет
Абай және қазіргі заман, Шоқан және географиялық детерминизм, Фрейд және психоанализ, Ницше және аса кушті адам6 бет
Абай және қазіргі заман. Шоқан және географиялык детерминизм.Фрейд және психоанализ. Ницше және аса кушті адам18 бет
Абай және қазіргі заман. Шоқан және географиялық детерминизм. З.Фрейд және психоанализ. Ф.Ницше және аса күшті адам14 бет
Абай және қазіргі заман.Шоқан және географиялық детерминизм. З. Фрейд және психоанализ . Ф. Ницше және аса күшті адам21 бет
Бахай ілімінің негізін қалаушы – «Баб» лақап атымен танымал Сейид Әли Мұхаммед19 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь