Мектептің оқу – тәрбие ісінде халық педагогикасын пайдалану

Мазмұны

Кіріспе

І.тарау. Мектепте халық педагогикасын пайдаланудың теориялық негіздері
1.1. Халық педагогикасының мәні, мазмұны мен құрылымы
1.2. Қазақ этнопедагогикасы педагогика ғылымының бөлігі ретінде
1.3. Оқыту үрдісінде халық педагогикасын пайдалану
1.4. Сыныптан тыс жұмыста халық педагогикасын пайдаланудың формалары мен әдістері

ІІ.тарау. Халық педагогикасын оқу . тәрбие ісінде қолданудың әдіс . амалдары
2.1. Мектептің оқу.тәрбие үрдісінде халы педагогикасын пайдаланудың жолдары
2.2.Оқушылардың бойында халық педагогикасын тиімді арттыру, дамыту жолдары
2.3.Халық педагогикасының оқыту . тәрбие ісінде қолданудағы дәрежесі

Қорытынды

Қолданылған әдебиет тізімі

Қосымша
Кіріспе
Адамзат баласының ежелден келе жатқан ортақ мүддесінің бірі – ұрпақ тәрбиесі. Осы мақсатта әрбір халықтың сан-алуан ой - пікірлері мен іс-тәжірибелері ғасырлар бойы жинақталып отырған. Адамзат баласына ортақ рухани қазынаның құрамдас бір бөлігі болып саналатын бұл жетістіктерді халықтың тәлімгерлік тәжірибесі дейміз.
Қазақ халқының да сан-ғасырлық тарихи-мәдени жетістіктерінің жемісін, рухани байлығын, жанына біткен еңбексүйгіштік, имандылық, бауырмалдық, балажандық, қонақжайлық, т.б. қасиеттерін танытатын тәлімгерлік тәжірибесі бар. Онда кешегі өткен данғой қариялар, ғұлама ойшылдар, би-шешендер және ақын-жыраулардың саналық болжамдарының, психологиялық пайымдаулары мен педагогикалық тұжырымдарының өшпес ізі жатыр.
Еліміздің президенті Н.Назарбаев «Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде» атты еңбегінде: «Қоғамдық ойдың тағы бір бағыты дәстүрге, халықшылыққа сүйенеді. Шынында да, бұрынғы қасаң қағидалар жарамсыз болып қалған кезде неге назар аудару керек. Сірә, қарапайым әрі түсінікті, сонымен бірге әр халықтың өміріндегі терең имандылық пен рухани негіздерге, дәстүрлерге назар аудару керек.»,-деп көрсетуі бұл проблеманың көкейкестілігін айқындай түседі[26;18].
Осы орайда республикамызда халықтық дәстүрді жинақтап зерттеу, саралап игеру, оларды жастар тәрбиесіне кеңінен ендіру, жаңғырту үлкен міндет болып табылады. Өмір талабымен бұл өмірге қайта оралған халықтық педагогиканың озық дәстүрлері бұл күнде отбасы, мектеп тәжірибесінен лайықты орын ала бастады.
Бұл мәселеге мемлекет тарапынан да қамқорлық көрсетілуде. Қазақстан Республикасының қазақ тілінің әлеуметтік маңызын арттыру жөніндегі іс-шаралары, ғылым мен мәдениеттің өрістеуін қамтамасыз ететін Конституциясы, еліміздің мәдени-әлеуметік дамуына бағытталаған тұжырымдамасы жастарға жалпы адамзаттық және ұлттық игіліктер негізінде адамгершілік, эстетикалық тәрбие, мәдени білім беру ісін жаңа деңгейге көтеруге ықпал етеді деген сенімдеміз.
Мұндай игі бастама қазірдің өзінде білім мазмұны мен әдістеріне, оқу жоспарларына жаңалықтар мен өзгерістер әкелуде.
Белгілі педагогика классиктерінің өздері де халқының тәлімгерлік тәжірибесінен үйреніп, оны зерттеулеріне арқау болса, бұл мәселелерге
қазақ ағартушылары Ш. Уәлиханов, Ы. Алтынсарин, А.Құнанбаевтардан басқа А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбердиев, т.б. үлкен мән берген.
Бүгінде Қ.Бөлеев, Қ.Жарықбаев, С.Ұзақбаева, С.Қалиев, т.б. көптеген қазақ зерттеушілері осы дәстүрді жалғастырып, халық педагогикасы тарихын, оның ауыз әдебиеті мен ақын-жыраулар поэзиясындағы көріністерін, орта ғасыр ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлерін жан-жақты қарастырып келеді.
Осындай жетістіктеріміз болса да педагогикалық әдебиетте, баспасөзде жазылып, мектеп тәжірибесінен көрініс беріп, жүрген талғамсыздық, сыңаржақтық, ұраншылдық, мәселенің ішкі мазмұнына емес, сыртқы көрінісіне әуестенушілік секілді келеңсіз құбылыстар бой көрсетуде. Мұның өзі уақыт талабына сай оқыту үрдісінде халық педагогикасын пайдаланудың қажеттілігі мен педагогика теориясы мен практикасында бұл мәселенің жеткілікті зерттелмеуі арасында қарама-қайшылықты тудырады.
Осыған орай, зерттеу проблемасы оқыту үрдісінде халық педагоггикасын пайдаланудың педагогикалық-психологиялық негізін қарастыру, педагогикалық жолдарын айқындау, осының негізінде ғылыми-әдістемелік нұсқау дайындау қажеттілігінде болып отыр.
Бұл қайшылықты шешу курстық жұмысымның тақырыбын «Мектептің оқу – тәрбие ісінде халық педагогикасын пайдалану» деп таңдауға мүмкіндік берді.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ахметова З. «Кәусар бұлақ» тәрбие бастауы. «Қазақстан мектебі» №6 1993.
2. Ахметова З. «Кәусар бұлақ» бағдарламасы. «Қазақстан мектебі» №6 1993.
3. Әшімбаев М. Халық – ғажап тәлімгер. Алматы, 1994.
4. Әбілова З. , Қалиеав Қ. Этнопедагогика оқулығы. Алматы, 1999.
5. Волков Н.Г. Этнопедагогика М., 2000.
6. Волков Н.Г. Неотьемлемная часть народный культуры «Советская педагогика» №7 1989.
7. Ғаббасов С. «Ізгілік әліппесі» 1-2 кітап Алматы, 1991.
8. Диваев Ә. «Тарту» (Құрастырған және алғы сөзімен түсініктемелерін жазған Ф. Оразаева) Алматы, 1992.
9. Дәулетов Н. Халықтық тәрбиенің кейбір мәселелері. «Халық педагогикасы мен психологиясы дәстүрлерін оқу-тәрбие ісінде қолдануы» атты ғылыми-практикалық конференцияның материалдары. Алматы, 1992.
10. Дәулетов Н. «Халықтық педагогика ма, әлде халықтық тәрбие ме?» Орал өңірі. Наурыз, 1995.
11. Давулетова О. Асыл мұра. «Қазақстан мектебі» №1 1994.
12. Жарықбаев Қ. Тағы да халық педагогикасымен этнопедагогика немесе қазақ тәлім – тәрбиеі туралы «Ұлағат» №3-6 1997.
13. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ тәлім-тәрбиесі: оқу құралы. Алматы, 1995.
14. Жарықбаев Қ. Состояние и развитие этнопедагогических и этнопсихологических исследований в Казахстане Алматы 1992.
15. Жұмалиев Қ., Ақшолақов Т. Қазақ әдебиеті 9 класс алматы. 1995.
16. Жүнісқызы Н., Адамбаева Т., «Атамекен» бағдарламасы бойынша жұмыс істеу «Қазақстан мектебі» №11-12 1998.
17. Измаилов А.Ә. Народная педагогика: Педагогическая воззрения народов Средней Азий и Казахстана. Москва, 1991.
18. Қожахметова К.Ж. Казахская этнопедагогика: методология, теория, практика. Алматы, 1998.
19. Қожахметова К.Ж.Халықтық педагогиканы зерттеудің кейбір ғылыми және теориялық мәселелері алматы, 1993.
20. Қалиев С. ХV-ХІХ ғасырдағы ақын – жазушылардың поэзиясындағы педагогикалық ой-пікірлер. Алматы, 1990.
21. Қалиев С. Халықтық педагогиканы оқу-тәрбие жұмысына енгізудің ғылыми әдістемелік негіздері «Қазақстан мұғалімі» 1993.
22. Қалиев С. Қазақ этнопедагогикасының теориялық негіздері, тарихы. Алматы, 1993.
23. Қаржаубаева А. «Атамекен» бағдарламасы туралы бірер сөз. «Қазақстан мектебі»№1 1994.
24. Мұратханова Р. Экологиялық білім мен тәрбие негіздері. «Биология, география және химия» №3, 2001.
25. Назарбаев Н.Ә. «Қазақстан - 2030» Президенттің Қазақстан халқына жолдауы. Алматы, 1997.
26. Назарбаев Н.Ә.Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде. «Орал өңірі» 1993.
27. Наурыз: жаңғырған салт-дәстүрлер. Құрастырған – М. Қазыбеков. Алматы, 1991.
28. Омархан Қ. Генетика және халықтық педагогика «Биология, география және химия» №2 2001.
29. Спанов О. «Елім-ай» елек елінде «Қазақстан мектебі» 1993.
30. Тәлім-тәрбие тұжырымдамасы. «Қазақстан мектебі»1993.
31. Тілеужанов М. Қазақ тағылымы. Орал, 1994.
32. Тілеужанов М. Ел әдебиеті. Алматы, 1992.
33.Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық пед
        
        Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі
М.Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан мемлекеттік университет колледжі
«Мектептің оқу – ... ... ... ... педагогика
пәнінің оқытушысы
Арыстанғалиева В.Т
Орындаған: Ф-311 тобының
оқушысы Утепова Т.А
Орал – 2010ж
Мазмұны
Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
......................................3
І-тарау. ... ... ... ... теориялық негіздері
1.1. Халық педагогикасының мәні, ... мен ... ... ... педагогика ғылымының ... ... ... ... ... ... пайдалану
....................................18
1.4. Сыныптан тыс жұмыста халық педагогикасын пайдаланудың
формалары ... ... ... оқу – ... ісінде қолданудың әдіс –
амалдары.
2.1. Мектептің ... ... халы ... ... ... ... ... тиімді арттыру, дамыту жолдары.
2.3.Халық педагогикасының оқыту – тәрбие ісінде қолданудағы дәрежесі.
Қорытынды...................................................................
..................................47
Қолданылған ... ... ... келе ... ортақ мүддесінің бірі – ұрпақ
тәрбиесі. Осы мақсатта әрбір халықтың ... ой - ... мен ... ... бойы ... отырған. Адамзат баласына ортақ
рухани қазынаның құрамдас бір ... ... ... бұл ... ... ... ... халқының да сан-ғасырлық тарихи-мәдени жетістіктерінің жемісін,
рухани байлығын, жанына біткен ... ... ... қонақжайлық, т.б. қасиеттерін танытатын тәлімгерлік тәжірибесі
бар. Онда кешегі өткен данғой қариялар, ... ... ... ... ... ... психологиялық пайымдаулары мен
педагогикалық тұжырымдарының өшпес ізі жатыр.
Еліміздің президенті ... ... ... – қоғамның
идеялық бірлігінде» атты еңбегінде: «Қоғамдық ойдың тағы бір ... ... ... ... да, ... ... ... болып қалған кезде неге назар аудару керек. Сірә, қарапайым әрі
түсінікті, сонымен бірге әр ... ... ... ... пен рухани
негіздерге, дәстүрлерге назар аудару керек.»,-деп көрсетуі бұл проблеманың
көкейкестілігін ... ... ... республикамызда халықтық дәстүрді жинақтап зерттеу, саралап
игеру, ... ... ... кеңінен ендіру, жаңғырту үлкен міндет болып
табылады. Өмір талабымен бұл өмірге ... ... ... педагогиканың
озық дәстүрлері бұл күнде отбасы, мектеп ... ... орын ... мәселеге мемлекет тарапынан да қамқорлық көрсетілуде. Қазақстан
Республикасының қазақ ... ... ... ... жөніндегі іс-
шаралары, ғылым мен мәдениеттің ... ... ... ... ... ... бағытталаған тұжырымдамасы жастарға
жалпы адамзаттық және ... ... ... адамгершілік, эстетикалық
тәрбие, мәдени білім беру ісін жаңа ... ... ... ... деген
сенімдеміз.
Мұндай игі бастама қазірдің өзінде білім мазмұны мен әдістеріне, оқу
жоспарларына жаңалықтар мен өзгерістер ... ... ... ... де халқының тәлімгерлік
тәжірибесінен үйреніп, оны зерттеулеріне арқау болса, бұл ... ... Ш. ... Ы. ... А.Құнанбаевтардан басқа
А.Байтұрсынов, Ж.Аймауытов, М.Жұмабаев, Ш.Құдайбердиев, т.б. үлкен мән
берген.
Бүгінде ... ... ... С.Қалиев, т.б. көптеген
қазақ зерттеушілері осы дәстүрді жалғастырып, ... ... ... ауыз ... мен ақын-жыраулар поэзиясындағы көріністерін, орта ғасыр
ойшылдарының педагогикалық ой-пікірлерін жан-жақты қарастырып келеді.
Осындай жетістіктеріміз ... да ... ... ... ... тәжірибесінен көрініс беріп, жүрген талғамсыздық,
сыңаржақтық, ұраншылдық, ... ішкі ... ... ... ... секілді келеңсіз құбылыстар бой көрсетуде. Мұның өзі уақыт
талабына сай ... ... ... ... ... ... педагогика теориясы мен практикасында бұл ... ... ... ... тудырады.
Осыған орай, зерттеу проблемасы оқыту үрдісінде халық ... ... ... ... ... ... осының негізінде ғылыми-әдістемелік нұсқау дайындау
қажеттілігінде болып отыр.
Бұл қайшылықты шешу ... ... ... ... оқу ... ... халық педагогикасын пайдалану» деп таңдауға мүмкіндік берді.
Зерттеу болжамы – егер оқыту ... ... ... ... ... ... ... үрдісінің мазмұны мен әдістемесі оқушылардың сана-
сезіміне, сенімін, еркін, қарым-қатынасын және мінез-құлқын ұлттық тәлім-
тәрбиелік ... ... ... жүйемен қамтамасыз
етілер еді.
Зерттеудің мақсаты - ... ... ... мен ... тұрғыдан қарастырып, оны мектептің оқыту үрдісінде пайдаланудың
тиімді жолдарын айқындау.
Зерттеу міндеттері:
- халық педагогикасының теориялық негіздерін қарастыру;
- ... ... ... ... үрдісіндегі тәрбиелік
мүмкіншіліктерін ашып көрсету;
- озық ... ... ... ... ... ... ... пәні – жалпы білім беретін мектептегі оқыту ... ... ... ... ... (нысаны) – Тасқала ауданы, Родник ауылы, ... ... ... ... мектептегі оқыту үрдісі.
Зерттеу көздері – ... ... ... ... ... ... және педагогтардың еңбектері,
Қазақстан Республикасының ресми құжаттары; зерттеу проблемасы ... ... ... ... жалпы білім беретін мектептердегі
мұғалімдердің озат тәжірибесі; автордың педагогикалық тәжірибесі.
Зерттеу әдістері: ... ... ... және ... әдебиеттерге теориялық талдау жасау,
оқушылардан сауал-сұрақ алу, интервью алу, әңгімелесу, ... ... озат ... ... ... оны ... ... базасы - Тасқала ауданы, Родник ауылы, Родник ... ... ... ... ... ... ... пайдаланудың теориялық негіздері
1.1. Халық педагогикасының мәні, мазмұны мен құрылымы.
Қазіргі ... ... ... ... адамгершілік, рухани
құндылықтарымыз жаңа заман тұрғысынан қайта бағаланып ... ... ... ... ... ... ... ұлттық намысымыз, табиғи
ортамыз, ұлттық мәдениетіміз бекіп, жаңғырып, дамып келе жатырған кезінде
«әр халықтың ... ... ... ... ... ... шешіп
қамту керек» деген талапты жүзеге асру әбден қажет.
Уақыт ... ... ... ... халықтық педагогиканың озық
дәстүрлері бұл күнде отбасы, ... ... ... орын алал
бастады. Халықтық педагогика, ... ... ... ... ... ... ... шығыстану,
этнолингвистика ғылымдарымен де тығыз байланысты. Сол ... ... ... ... – көне ... ... сипаты
басты назарға алынады. Оның асыл арналарын ... ... ... ... ... жүйелеудің маңызы зор. Қоғамдық дамудың алғашқы
сатыларында тәрбиелік ой – сана көне ... ... ... ... тілінде халық педагогикасының синкреттік (толық дамыған жағдайы)
белгісі деп атаймыз. Халықтың тәлімгерлік ... ... ... қарай екі салаға жіктеледі. Олар: идеологиялық және жанрлық
синкретизм. ... ... ... ... мифтік ұғымдардан ажырамай, рулық –
тайпалық деңгейдегі көрінісін ... ... түрі оның көне ... ... ... ырым, кәде, жол-жоралғы т.б. жанрлық
салаларға жіктеле бастағанын ... ... сай ... ... халық педагогикасын байланысты
зерттеулер ... ... ... ... ... ... атауларын қарастырайық. Педагогикалық әдебиетте халық
тәрбиесі, ... ... және ... ... ... байланысты көптеген пікірілер бар. Жергілікті педагог – ғалым
Н.Даулетовтің пікірінше ... ... ... ... ... ұғымдар осы кезге дейін ... ... ... нақтыланбай келеді.
Н.Дәулетов халықтық тәрбиені белгілі бір ... жеке ... ... ... ... ... етуінің тарихи қалыптасқан жүйесі деп
түсінеді. [9.122]
Академик Г.Н. Волковтың ... ... ... қарағанда халық
педагогикасы әлдеқайда біртекті. Халық педагогикасымен халық тәрбиесінің
арасында, тәрбиелеу ... идея мен ... ... ... ... ... практиканың арасында тікелей бір мағыналы сәйкестік жоқ.
Осыдан келіп шығатын қортынды «Халық ... – бұл ... ... ... ... ... ал халық педагогикасы – ... ... ... ... ... ... ой.» [6.307].
Ал, «халық педагогикасымен» қатар «этнопедагогика» дейтін де ұғым бар.
Осы екеуінің арақатынасы қандай бұлар ... ... ма, әлде ... ... ғылым, әлде басқаша ма деген сауалдар туындайды.
Еліміздің белгілі педагог – ғалымы Қ.Жарықбаев академик Г.Н. ... екі ... ара ... ... ... ... қостайды. [12.35].
Г.Н. Волковтың пікірінше халық педагогикасы ... әр ... ... жиынтығы, ол әлі ғылыми жүйеге ... ... мен ... анықталмаған ілім білімдерінің қарапайым ... ...... ауыз әдебиетінде, салттарында, әдет-
ғұрыптарында, ырымдарында, ... ... мен ... ... қалған білім, педагогикалық мағлұматтар мен ... ... Бұл ... ауызша таралады. Халық педагогиаксы –
халыққа қажет қасиеттерді қалыптастыру үшін ... ... ... мазмұнының, әдіс-құралдарының, тәсілдерінің
жиынтығы мен өзара байланысы» . ... ... ... ... - бұл ... алғашқы баспалдағы, ол тәрбие туралы ілім-білімдердің, ... ... ... жеке өз ... ... бола ... ... оның өрісі тар, әрі
теориялық астары жоқтың қасы, ол қарапайым ... ... ... Ал ... ... – бұл ... ... жеке бір
саласы, мұның өзіндік ғылыми атаулары, белгілі принциптері ... ... ... ... ... «халықтық
тәрбие», «халық тәлімі», «қазақ тағылымы», «ұлттық тәлім-тәрбие» т.б. осы
тәріздес ұғымдарды салыстырып пайдалануға ... Оның ... ... жоғарыда келтірген ұғымдардың баламасы деу қате. Бұларда
өзіндік мағынасы бар. «Тәрбие» ұғымының ... аясы ... ... ... ... яғни ... ... тілімен айтсақ тәрбие
кең мағыналы текті ұғым да, ал ... одан ... бар ... ... педагогикасына академик А.Э. Измайлов мынадай анықтама береді:
«Халық педагогикасы – ұрпақтан ұрпаққа көбінесе ауызша түрде жалғасып ... ... ... және ... ... ... ... іс жүзінде тексерілген білімінің, мағлұматының, дағдылардың жиынтығы».
«Халық педагогикасы» ұғымымен бірге «этнопедагогика» ұғымы да бар. Бұл
ұғымды ... ... ең ... болып академик Г.Н. Волков
енгізді. «Этнопедагогика – халықтың жасөспірім тәрбиелеу тәжірибесі туралы,
олардың педагогикалық көзқарастары туралы, тұрмыс, ... ру, ... ... ... ғылым. Этникалық педагогика тарихи жағдайда қалыптасқан
ұлттық мінездегі ерекшеліктерді зерттейді. Сөйтіп, егер халық педагогикасы
тәжірибеге және оны баяндауға қатысты ... ал ... ... ... ... ... болады.»
Қазақ халқының педагогикасының тереңінен тамыр тартқан арналарын
зерттеген Қ.Жарықбаев ... ... мен ... ... беріліп отырған тәлімгерлік тәжірибесін зерттейтін ғылым ретінде
таныса, ... ... ... деп сол ... ғасырлар бойы
жинақтаған ұрпақ тәрбиесі жөніндегі ой-пікір, білім, ... ... ... ... ... ... құрамдас бөлігі ретінде
Салыстырмалы талдау этнопедагогиканың ғылыми статусының бар ... ... ... ... ... ... үшін ... әр түрлі ғылыми
саладағы әдебиетті талдай келіп мынадай қортындыға ... ... ... оның заңдары этнопедагогика саласына да әсер етеді; этнопедагогика ... яғни ... ... ... ... формаларына тән, этникалық
ерекшелік астарларды педагогикада бөліп шығарады; қазақ этнопедагогикасы –
бұл жекелік, ... ... ... ... ... ... тапқан
этникалық мәдениеттің өзіндік беті арқылы пайда болған ерекшеліктерін
көреміз. Бұл ерекшелік ... ... ... ... психологияның әсерімен тарихи қалыптасқан этникалық дүние танудың
өздігінен пайда болып ... ... ... бәрі ... өзінің ұштасу
нүктелерін табады. [19;150]
Қазақ этнопедагогикасының объектісін, ... т.б. ... ... оның ... ... ... ... қарастырады
Кейін ғалым-педагог құрылымдық – талдау тұрғысын пайдаланып,
этнопедагогиканы педагогикамен ... ... оның ... ... яғни ... мен ... объектісін, пәнін,
функцияларын, әдістерін, категорияларын, ... ... ... ... ... ... ... еңбектері кеңінен пайдаланылған.
Салыстырмалы талдау этнопедагогиканы ғылыми ... ... ... ... ... ... ... қарастырғанда білім
жүйесінің ғылыми екендігін көрсететін ... ... бар ... мен ... ... ішкі ... байланысқа
жатады, себебі этнопедагогика педагогиканың құрамдас ... ... мен ... ... ... ... ұлттық
мінезді, ұлттық сезімді, т.б. мәселелерді зерттеу байланысында ... роль ... ... ол ... мазмұнына, құралдарына
тікелей әсер етеді.
Көптеген ғылыми талдаудан кейін К.Қожахметова қазақ этнопедагогикасына
мынадай анықтама береді: қазақ ...... ... ... ... қиылысында қалыптасқан педагогика
ғылымының құрамдас бөлігі, оның саласы. Оның пәні ... өмір ... ... ... ... ... ... асырылатын қазақ
этникалық тәрбиенің жүйесі болып табылады. [19;163]
Этнопедагогика арқылы этникалық ... ... ... ... ... К.Д. ... бір халық екінші халықтың үлгісі бойынша
өмір сүре алмайтынын көрсетіп, ... елде ... ... ... ... ... және ... беру жүйесінің қажет екендігін ... да, ... ... қайталанбас тәрбие жүйесіне ие. Сол ... ... ... ... тілмен, ұлттық мінезбен, ұлттық
өзіндік санамен, салт-дәстүрмен, дінмен т.б. ... ... ... ... қазақ этнопедагогикасын зерттеді.
1.3. Оқыту үрдісінде халық педагогикасын пайдалану.
Дүниеге ғылыми көзқарастың қалыптасуы ұзақ және ... ... ... жеке ... мен ... ... ... жеке адамның әрекет
жасауына бағыт береді. Ерте балалық шақтың балаларда қоршаған ... ... ... ... ... ... таныстыру қажет.
Әрине, бала қоршаған ортамен өзі-ақ танысады. Дегенмен, отбасы, балабақша
және мектептің жұмысы балада ... ... ... ... ... ... керек.
Болмысқа танымдық қатынасты ояту және тәрбиелеудің бір жолы - өмірді
тікелей ... ... ... ... ... әсіресе, халық
ауызекі шығармашылығының үлгергендігі. Бұған дәлел ретінде С.Ұзақбаеваның
еңбектерін алуға болады. Оның пайымдауынша ... ... ... ... мен ертегілерде жекелеген құбылыстар ... ... ... шын мәнінде олардың мазмұны объектілі
болмыстың көрінісі болып табылады.
Бүгінгі күні оқытуда қойылып отырған талаптардың бірі - өмір ... ... ... ... ... көрсету, оның негізінде
балалардың ой-өрісін, ... ... және ... ... отырып, олардың халық шығармашылығына сүйіспеншілігін, қызығуын
арттыру. Ендеше оқу материалдарын сабақ мазмұнына сай ... ... ... ... ... ... ... дамуына ықпал етпек.
Егер халық ертегілеріне педагогикалық-психологиялық тұрғыдан қарайтын
болсақ, мұның жеке тұлғаға танымдық әсері ... ... онда ... және адам ... алуан түрлі қырлары, сыртқы көріністері
адамның ішкі психологиялық жан-дүниесіне теңеп бейнелеу шебер берілген.
Айта кету керек, халық ... асыл ... ... мектептің
білім мазмұнында өзінің орнын алуда.
2002 жылы ... ... ... ... 2 – ... ... ... қайта басылып шықты. Қазір мектеп оқушылары “Ана тілі”
оқулықтарының жетілдірілген нұсқасын ... ... ... ... ... ... мазақтау, өтірік өлең, т.б.
- төрт түлік жырлары: төрт түлік туралы ... мал, жан ... ... ... ... жайындағы ертегілер
- аңыз әңгімелер : тазша бала, Алдар ... ... ... ... шешендік сөздер: әйгілі билер мен шешендік сөздері
- жұмбақтар мен жаңылтпаштар: әр ... ... орыс ... ... ... жайындағы
Халық ертегілерінің таңдаулы үлгілері ғасырлар бойы жасалған халық
шығармашылығы болғандықтан, оның ... ... тіл де, ... ой да, ... ... де табылады. Оның осы сияқты аса жоғары идеялық-көркем
қасиетін балалардың санасына жеткізу үшін ... да ... ... оқып
үйрену жолдары, әдіс-амалдары бар. Мәселен, ертегілерді алатын болсақ, ол
ел аузында ғасырлар бойы сақталып, ... ... ... Ал ... арқылы бала айналасындағы өмірді, адамдарды кеңірек ... ... ... ... ие ... әсемдікті
түсінуге мүмкіндік алады.
Балалардың әсемділікті сезініп, түсініп, оған қызыға білу олардың ... ... ... ... ... ... ... жер
байлығы, табиғат сұлулығы, жер бетінің көріністері, ертедегі ... ... ... олардың халық бақыты үшін ... ... ... ... ... мінген аты балаларға өмірді танып
білудің маңызды ... ... жас ... жан – ... ... ... азамат етіп өсіруде
халық ертегілерінің танымдық – тағлымдық рөлі орасан зор.
Ертегі - өмір оқулығы. Себебі ... ... ... ... ... сол ... қазақ ертегілерінің ел арасынан жиналып, баспаға шығуы ХІХ
ғасырдың ... ... ... ... ... ... туралы
алғашқы жинақ 20-жылдарда шықты. Бұл профессор П.Фалевтің «Введение в
тюркскую ... (1922) және ... ... ... (1927)
еңбектері болды.
Байқап қарасақ, ертегілерде адамның айтайын деген ойы ашық айтылады,
онда бүркемеленіп, ... ... ... жоқ. ... ... ертегі
өзінің тақырыбы мен мазмұнына қарай өз ... ... ... Кейде балалар ертегіні тыңдап отырғанда «Өмірде бұлай ... жиі ... Осы ... «Ал ... қалай болады?» деген сұрақ өз-
өзінен туады.Міне, осының ... – ақ оның ... жағы ... ... халық ертегілерінің эмоциялық, жеңіл түсініліп қабылдануы оның
өзіндік ерекшелігі болып табылады. ... де, әр ... ... ... ... жағынан оқушыларға ұсыныла бермейді.
Халық осы балаға жастай тәрбие беруде ... ... ... ықпал ететін тәрбиелік дүниелерді. ертегілер, батырлар жыры, ұлттық
ойындар т.б. ... ... ... ... К.Д.Ушинский бала
тәрбиелеудегі ауыз әдебиетінің рөліне ерекше тоқталып «Ертегілер халықтық
педагогиканың алғашқы және ... ... ... ... ... ... ... келетін бірде-бір тәрбие құралы жоқ» деген
болатын. Ертегілер балалардың жастай ақыл-ой ... ... ... ... ... орын алады. Ақыл-ой жағынан даму дегенде
балалардың ертегідей небір оқиғаларды, қиял-ғажайып ... көз ... ... ... ... ... өмір сырларын тануға деген
фантазиялық ойлау әрекеттерінің жетілуін түсінеміз. Қазақ ... ... өзі ... жібергенде айшылық жерді алып ... ... ашып ... ... ... алты-ақ аттайтын аттар, жүрісіне ... ... бір ... ... бір ... ... қоятын таусоғар, бір
өзі үлкен дарияны бір-ақ ұрттайтын көлтауысар бейнелерін көз ... бала ... әсер ... ойлау қабілетіне тікелей ықпал ететін
жоғары тәрбиелік ... ... ... Бұл қиял ... ... өзгеріп, өңделуінің арқасында жасалып отырады. Қиялдағы
елестерді топтастырудың қарапайым түрі агглютинация деп ... Осы ... ... ... ... ... т.б. құрастырылады,
сол сияқты қиял бейнелерін жасауға қатысатын әдістердің бірі гипербола.
Гипербола деп нәрсенің жеке ... ... ... ... Ертегілердегі қиял-ғажайып бейнелерді ... ... ... ... ... ... самұрық құс т.б.). Адамгершілік деген
уақытта ертегінің ең басты ерекшелігі онң жағымды кейіпкерінің өз ... өз ... ... үшін ол ... әділ, тапқыр, батыл, күшті,
ақылды болып келеді, демек бала ертегіні оқи ... адам ... ... ... ... ең ... ... жету үшін, адамға керек ... не ... ... ... қана емес, оны өз бойына
қалыптастыруға тырысушылығын көруімізге ... ... ... кейіпкерлер яғни өтірік айтатын, біреуді алдап, басқа ... ... күн ... ... өз мұратына жете алмауы, ит пен құсқа
жем болып, орта жолда ... ... бала ... түсінігіне сәйкес қарсы
сезімде тәрбиеленетінін байқауымызға болады.
Мысалы, «Жақсылық пен Жамандық» ертегісінде ... екі ... тек қана ... ... ... жасаған Жақсылықтың өзі
өмір мұратына жеткендігі сипатталса, керісінше Жамандықтың ... ... ... ... ... ... балаға тәрбиелік әсері
жөнінде айтқан уақытта оның құрылысы бала ... ... ... етіп ... Мысалы, «Ер төстік» немесе «Аяз би» ертегілерін
алатын болсақ ... ... ... көрсететіні жартысынан аз
бөлігі болса, жартысынан көп бөлігі өмір ... ... ал ... ... көрсететін бөлігі аз ақ сөйлеммен беріледі, ... ... ... ... қиындықтарды бастан кешіре жүріп соңынан
көздеген мақсатына жетеді. Бұдан баланың өмірге құштарда, ... ... ... ... ... ... ертегілердің тәрбиелік жағынан көруімізге
болады.
Демек, жас ұрпақты жан-жақты тәрбиелі, қабілетті ... етіп ... ... ... рөлі орасан зор.[5.196]
Сол сияқты батырлар жырына тоқталатын болсақ, мұнда да баланың ақыл-ой,
адамгершілік жағынан жетілдіруде алатын орны ерекше. ... ... ... тұлпарды,
«Астыңғы ерні жер тіреп, үстіңгі ерні көк тіреп»,
«Тасқа тиген тұяғы,
Көмірдей ойып ... ... көк ... ... ... ... ... тұяғы тиген жер,
Тесіле жаздап солқ етті», - деп суреттеуі, оны баланың көз алдына елестеуі
бала
қиялына қаншалықты күш ... ... ... ... жырындағы
еңбек адамдарының арасынан шыққан батырларды мергендігімен ел жұртын асырап-
сақтаған адамдар бейнесінде суреттейді.
Халық ... ... жыры ... Ер тарғындай ер болуды, Қобыландыдай
батыр болуды, Қамбардай қамқоршы болуды ұрпақтарына үлгі еткен. Батырлық
жырлар ... ... әсер ... ... ... ... мәлімет бере
отырып, оймен бірге тілді де дамытады, адамның өзін-өзі ... ... ... ... ... ... ... келетін болсақ: ұлттық ойындар адамның ақыл-ой, дене күш ... ғана ... ... ... ... ... ... ол жас ұрпақты
ертеңгі еңбекке, тұрмысқа дене күші ... ... ... ... ... ... ... мен мергенділігін
қалыптастырса, тоғызқұмалақ ойыны – баланың ... ... ... ... ... ... қырағылыққа, шапшаңдыққа тәрбиелейді.
Қорыта айтқанда, ақыл-ойы жақсы дамыған жас ұрпақ тәрбиелеуде, халықтық
тәжірибеге негізделген тәрбиенің орны ерекше ... ... ... ... ... ... ... өңірді алып жатқан өзен-көлін,
жер-суын, жазиралы даласын қорғап, өркениетті бірыңғай дамуын ... ... тыс ... ... ... ... формалары мен
әдістері.
Мектептерде ғылыми педагогикаға сүйенген тәрбиелеу процесі жүргізілуде.
Осыған орай, халықтық педагогика осы ... өз ... ... ... ... ... туады.
Педагогикалық әдебиетте халық педагогикасының ... ... және де ... қолдану күткендей нәтиже әкелмейтінін
көрсетіп отыр. ... ... ... ... ... ... ... процесінде қолдануда тұтастық
принцип бойынша жүзеге асырылуға тиісті, әр ... ... ... ... және ... тыс ... және ... тәрбиесінде.
[20;13]
Халық тәжірибесінде тәрбиенің көптеген түрлері бар: ақыл-ой, өнерге
баулу және ... ... ... және дене ... ... тәрбие, т.б.
Халқымыздың рухани өмірінде өзек болған ... пен ... ... сол ... пен ... ... ... тәрбиешілердің өнегелі
ықпалы, тәрбие құралдары мен әдістерінің баланың жас және ... сай ... ... жан-жақты жетілдіру мәселелері
қарастырылғаны абзал. Қазақ халқының ұрпақ тәрбиелеу дәстүрі ... ... ... Мал ... ... ағаш ... темір, тері
өңдеу, аңшылық, құсбегілік, есепшілік, бапкерлік, сынықшылық, сазгерлік,
жыраулық, бақсы-балгерлік сияқты кәсіппен өнердің ... олар үшін ... көзі ғана ... рухани қажеттілік тәрбие құралы да болған.
Отбасындағы еңбек тәрбиесі екі түрлі ... ... ... икем, дағдысын дамытуға және сол негізінде оның бойына халықтың
ізгі қасиеттерін дарытуға бағытталған.
Сонда халық ... ... мен ... ... ісі ... ... тұтас процесс екені байқалады.
Осыған орай еңбек тәрбиесі баланың жас және жыныс ... ... ... ... ... түйінделеді.
Баланың отбасындағы дағдыларын одан әрі дамытуға елге танымал өнер ... ... ... ... ... ... зор ... психологиялық пайымдауларымыз да біршама кең. Түрлі ғылым
деректеріне сүйене отырып айтар болсақ, ... ... ... ұғым ... ... психология, психо-физиология ғылымдары талаптарынан
алшақ ... ... ... халқының психологиялық – ұғым түсініктері
баланың даму ... ... ... ... да көрінеді. Мысалы,
бір жастан екі жасқа дейінгі бала «сәби» деп аталса, осы кезеңдегі ... деп, ұлды ... ... 2-3 жас аралығында «балдырған» деп атаған.
Осы атаулар бүгінгі тәжірибемізде де негіз алып жүр. Бір ... ... ... деп ... олар ... ... тобында»
тәрбиеленеді. Үш жасқа қараған балалар бірінші сәбилер тобында, төрт жасқа
қараған балалар екінші сәбилер тобында ... алып ... ... ... барлық жас кезеңдеріне лайық атаулар бар. Оған
«ойын баласы» (8-12 жас), «сығыр» (12-15 жас), «бозбала» (18-19 жас), ... (20-30 жас) ... ... ... ... Бала өмірінің барлық
кезеңдері мен белестеріне лайықталған ... және ... ... – ана ... әке мектебі, ата мен әже мектебі, құрбы – құрдас,
дос-замандас, ағайын-туыс, нағашы және қайын жұрт, ене мен ... ... ... мен ... сіңлі, құда-жекжат ортасының ықпалы да жан-жақты
болып келеді. Жас ... ... ... ... бағытталып жүйелі
түрде ұйымдастырылатын бұл тәрбие процестерін Г. Н. Волков ... ... жас ... мен ... ... ... деуге болады
[5.68].
Осы мазмұндас бағдарлама көптеген халықтардың тәжірибесінен байқалады.
Солардың қатарында чуваш халқының ... ... «Три ... ... ... мужчины» т.б. бағдарламаларын атап өтуге
болады.
Олардың мазмұны мен мақсаты негізінен ер жігітті шарт қою ... ... ... Осы ... ... ... ... халқында
да бар. Оның негізгі бағыттары «жігітке жеті өнер де аз», «сегіз қырлы, ... ... ... ... ... сияр еді.
Оның мазмұны былайша жүйеленеді:
1. Халық ұғымында жігітке аса ... ... бірі – ... ... бойында қалыптасуы мал бағуды игерумен байланысты екендігі
мынадай мақал-мәтелдермен көрінеді. «Ата ... – бала ... ... өмір ... ... ... ... сұрама, бітірген ісін
сұра», «Жігіттің жігіті түсінде жылқы көрер», т.б.
2. Тәуелсіздік, бейбіт өмір мен ... ... ... ...... ел ... қорғау, отаншылдық тәрбиесі елеулі
орын алады. «Ер жігіт ел үшін туады, ел үшін ... «Жүк ... ... ел ... ер ... «Ел мойнында қыл арқан шірімес»,т.б.
3. Халық ұғымында үлкенді құрмет тұту, әйелді сыйлау, қариялармен ... ... ... болу ... ... ... ... тиіс.
«Ағадан ақыл, ініден ізет», «Адам бір – ... ... ... үй ... үй ... т.б.
4. Жігіт бойынан табылуға тиіс ізгі ... бірі ... ... ... алды ... тіл», «Сөз тапқанға қолқа жоқ»,. «Жақсы байқап
сөйлер, жаман шайқап сөйлер», т.б.
5. ... ... ... ... ... ... ... ерекшеліктерінің бірі қонақжайлылық болса, онда да ... ... ... ... ... ... алыстан сұрап келсін», «Құтты
қонақ келсе қой егіз ... ... ... тигізбеген ас арам», т.б.
6. Ата – бабалар жолын ардақтау салтының бір көрінісі «жеті ата» ... ол ... ... білмеген жетесіз», «Жеті атасын білмеген жеті жұртқа
жөн айтар» деген қанатты сөздерден көрініс тапқан.
7. ... пен ... та ... ... ... ... ... «Жігіт жанған тоқ болсын, тоқ болмаса жоқ ... ... да ... ... т.б.
8. Сондай – ақ адал, әділ, сыншыл болу да қазақ жігітіне тән ... ... ... ... ... қазақ жігіті сан түрлі қырынан
танылғанда ғана сегіз ... бір ... ... ... ... ... ... тәжірибесінде қыз бала тәрбиесінің де ... ... ... ... негізінен әйелдер айналысып, мінез-құлқының сымбатына ... ... ... ... Қыз ... бойына инабаттылық, сыпайылық,
ізеттілік қасиеттерін дарыта отырып, оның жан дүниесінің жете ... мән ... ... ... оқу – ... ісінде қолданудың әдіс –
амалдары.
2.1. Мектептің оқу-тәрбие үрдісінде халы ... ...... ... ... оралып, ғасырлар бойы қалыптасқан
халықтық педагогиканы мектептегі тәлім-тәрбие жұмысына ... ... ... орны ... Бұл ... ... ... «Шежіре», «Жібек жолы», «сөнбес жұлдыздар», «Толғау», «Асыл мұра»,
«Домбыра дастан», «Наурыз», «Зергер», «Төрт түлік», ... ... ... өсиеті», «Зерде», «Құсбегі», «Қыз бен жігіт», «Заман-
ай», «Алыстағы бауырлар», «Достық», «Ардагер», Ою-өрнек, ... ... ... ... тақырыптарды қамтиды.
Кейінгі кезде құрылған «Келіндер ... ... ... ... ... ... тәрбие беру мақсатында «Атамекен» бағдарламасын
негізге ала отырып, жаңа ... ... ... жасап шығарды. Ол
мынадай бөлімдерден тұрады: «Сөз анасы – сәлем», «Ұлттың болмыс ұғымдары»,
«Адамдық ... ... ... ... кенмен тең»,
«Дастарханы қазақтың - ... ... ... биік ақ ... ... ... биік», «Денең икемді болса, келбетің сүйкімді болады». Халық
педагогикасының элементтері орта ... ... ... ... мен
қазақстан тарихы, географиясы, ән-күй, сурет, дене тәрбиесі пәндерінен
лайықты орын алуы керек.
Осы тәжірибені қарастырып ... ... жас ... ... тәлім-тәрбие беретін орталықты «Асыл мұра» деп атаған.
Мектептің девизі (идеясы): «Егеменді ... ... ... ... ... ... халықтық педагогика негізіне тәрбиелеу, олардың
ұлттық санасын қалыптастыру.
Тәрбиелік ... ... ... ... ... ... бақшасы
2. Мектептің өзінен
3. Өнер мектебінің орталығынан
4. Балалар музыка мектебі
5. «Домбыра» халық шеберлер метебінің филиалынан
Орталықтардың ... ... ... ... ... алты тарауға
бөлінеді:
І. Балабақшамен жұмыс:
1. Балабақшадағы тәрбиешілермен байланыс.
2. Балабақшадағы ойын элементтерінің ұлттық ... ... ... Бастауыш кластар бойынша қойылымдар көрсету.
4. «Тал бесік» үйірмесі
ІІ. Жұртшылықпен жұмыс
1. «Аталар мұрасы» мектебі
2. «Әжелер» мектебі
3. «Ел ... ... ... ... «Отбасы» ансамбльдерінің шығармашылық жүздесулері
6. «Дидар ғайып» кездесу отауы
ІІІ. Ата-аналармен жұмыс:
1.Жас ата – ... ... ... ... жиыны
3. Мектептік жиналыстар
4. Кездесулер
5. «Ана мектебі» үйірмесі
6. «Әке мектебі» үйірмесі
ІV. Басқа ұйымдармен байланыс:
1. Педагогикалық оқу орындарымен байланыс
2. Халықтық ... ... ... ... орындарымен байланыс
V. Мұғалімдермен жұмыс
1. Методикалық бірлестіктер
2. Класс жетекшілердің семинары
3. Жаңашылдар тобының жұмысы
VІ. Оқушылармен жұмыс
Үйірмелер:
Домбыра – дастан
Айтыс терме үйірмелері
Тоғызқұмалақ
Шежіре
Көркемөнерпаздар
Ертегілер ... ... ... орталығының үлкен бір тарауы – оқушылармен жұмыс.
«Асыл мұра» мектебінің құрылымы ... ... ... 1-4 сыныптар
2. «Уық» үйірмесі, 5-8 сыныптар
3. «Шаңырақ» үйірмесі, 9-11 сыныптар
Әр үйірмедегі кластар келесі топтардан тұрады:
1-2 сыныптар – ойындар ... ... – төрт ... – шежіре
6-сыныптар – ұлттық тағамдар. Ою-өрнек
7-сыныптар – Бабалар өсиеті
8- сыныптар – Домбыра дастан
9- сыныптар – ............ ... ... ... – Ұлттық тағамдар, Ою өрнек.
«Он үште отау иесі», «Ата көрген оқ жонар, ана көрпген тон ... ... ұл бала мен қыз ... үй іші ... ... ... мен шешесінің беретін тәлім-тәрбиесіне негізделген. Ұл бала әкесінен
төрт түлік малдың қыры мен ... ... қыз бала ... үй күту мен ... тағам түрлерін дайындауда, оны сақтауда, ұсақ мал мен ірі ... ет ... ... ... ... ... «Ас ... арқауы»,
«Жаман ауруға - жақсы ас» деген мақал-мәтелдер тегін айтылмаған.
7-сыныпта «Бабалар өсиеті» бағыты ... ... ... ... асыл сөз ... ... үш ... бар: өз жұрты, қайын жұрты,
нағашы жұрты.
3 қуат – Ақыл – Жүрек – ... ... – Ажал – ...... арсыз – Ұйқы – Тамақ – Күлкі
3 даусыз – Мінез – Кәрілік – Ажал
3 жамандық – Нақақ қан төгу – Кісі ... ... алу – ... ... ... ... – Жан – Мал –Жар
5 қару – садақ – мылтық – найза – қылыш – ... асыл – ...... - ... ой - ... - ... ... - өсек - өтірік - ... - ... - ... мал ... ... – ер ... - сұлу әйел - ақыл, білім - жүйрік ат - ... - ... ... - ... ... ата – ата- әке - бала - ... - шөбере - шөпшек - немене
7 жұт – ... – жұт - өрт - оба ... - ... - ... су - ... қат көк – Ай - Меркурий – Шолпан - Күн - Қызыл ... ... - ... ... атаулар - өз елі бойынша баба, ата, нағашы әже, ... ... іні, ... ... ... ... – жиен, жиеншар, кегеншар, дегеншар, жүрежат, туажат.
Неке құруға ...... ... ... ... ... ... қайын
іні, қайын сіңлі, қайын аға, қайын бике, қайын ата, қайын ене, жиен келін,
жиен ... ... ... ... ... – құда, жанама құда, құдағи, құдаша, құда бала. ... ... ... күшін қадірлеу, сөзге қонақ беру, әнші, биші,
күйші, т.б. өнер иесі адамдарының ... ... ... мұра ретінде
жалғастыру дәстүрі – халықтық ... ... ... ... ... бағаламай «сөз тапқанға қолқа жоқ» деп жастарды алғыр ойға, тапқыр
тілді шешендікке баулу да ... ... ... орын алады.
2.2.Оқушылардың бойында халық педагогикасын тиімді арттыру, дамыту жолдары.
Менің зерттеу жұмысыма алынған объекті ... ... ... ... ... ... білім беретін мектебі. Бұл зерттеу жұмысымның мақсаты
–халық педагогикасының мазмұны мен ... ... ... ... ... ... үрдісінде пайдаланудың тиімді жолдарын айқындау.
Негізгі зерттеу пәнім - жалпы білім беретін ... ... ... ... ... жүйесі.Оқыту үрдісінде халық педагогикасын
пайдалану тиімді ... ... ... ... ... мен ... ... сенімін, еркін, қарым-қатынасын және мінез-
құлқын ұлттық ... ... ... ... ... ... ... Бұл зерттеу жұмысымда алдыма қойған
міндеттерім:
- халық педагогикасының теориялық негіздерін қарастыру;
- халық педагогикасын ... ... ... тәрбиелік
мүмкіншіліктерін ашып көрсету;
- озық үлгілерін оқыту үрдісіне ендірудің нақты жолдарын көрсету.
Қарастырылып отырған зерттеу көздері - ... ... ... ... ... және
педагогтардың еңбектері, Қазақстан Республикасының ресми құжаттары; зерттеу
проблемасы бойынша жазылған ғылыми педагогикалық ... ... ... ... ... озат тәжірибесі; ... ... ... ... ... ... және ... теориялық талдау жасау, оқушылардан сауал-сұрақ алу, интервью
алу, әңгімелесу, педагогикалық бақылау арқылы озат ... ... оны ... әдістері арқылы зерттеу жұмысын ... қол ... ... үрдісінде халық педагогикасын пайдалануда Родник негізгі
жалпы білім беретін мектебінін де алатын орны ... ... ... жетілдіру мақстаында сыныптан тас шаралар, психологиялық
тренингтер көп болып ... ... ... ... оқушылар
арасында анкеталық сұрақтармен қатар, интервью алып, ... ... ... ... ... ... төмен оқушыларда кездесті.
Педагогтардың озық тәжірибелерін ... ... ... ... шолу ... Көпшілігі жас мамандар болғандықтан олардың
тәжірибелерінде халық ... ... ... ...... ... халық
педагогикасына кеңінен тоқталған.
Халық педагогикасын оқыту – тәрбие процесінде ... ... ... ... ... отырмын.
1. Аты – жөнің, сыныбын.-------------------------------------------------
------------
2. Халықтық педагогика деген ... ... ... Өз ... ... педагогикасына қосар үлесін қандай?----------------
4. Өзің оқып жатырған мектептің оқу – тәрбие ... ... ... ... ... әдет – ғұрыптар мектепте сақтала ма?-------------------------
----
6. Мектеп курсында оқылғаннан басқа қандай жыр – дастандарды білесін?----
----------------------------------------------------------------------
-------
7.Қандай салт – дәстүрлерді ... ... ... жиі ... наным – сенімге деген көз қарасың қандай?---------------------
--
10.Қандай ырым – тиымдарды білесің?--------------------------------------
------
11.Күнделікті қолданыста жүрген қандай нақыл сөздеді білесің?------------
12.Қазіргі таңда ... ... ... ... сақтала ма?--------
13.Халықтық педагогиканы дамыту мақсатында қандай шара қолданар едің?----
-------------------------------------------------------------------------
-----------
14.Өмірде ... ... ... ... ... ... бар
ма?----------------------------------------------------------------------
Жоғарыда көрсетілген анкеталық сұрақтармен ... ... ... ... қатар білікті мамандардың ... ... көз ... ... ... жеткені халық педагогикасын оқыту ... ... ... ... ... халықтық педагогиканы арттыру,
дамыту мақсатында тәрбие сағаттарын жүргіздім.
Қазақ халқының сан ... ... ... ... келе жатқан бала
тәрбиесі бар. Ол бір ... ... ... ауысып, әр кезеңнің заман
талабына сай өзгеріп, ... бай ... жан ... дамып келеді.
Халықтық тәрбиенің қайнар көзі дәстүлер, әдет ғұрыптар; ауыз ... өнер ... ... ... ... ... т.б.
Халық тәрбиелік мәні зор дүниелерді туғызып, оны ... ... ... ... ... ... теориялық жақтарымен, заңдылықтарында
ерте түсінгендігі байқалады.
Халықтық тәрбиедегі ғылыми түсініктер ... ... ... ... ... ой ... өткізіп, сол үрдістің
табиғатына сәйкес келетін, объективтік негізі бар ... ... ... сәйкес келуін түсінеміз.
Педагогика ғылымы қалыптаспаған кездің өзінде-ақ, халықтың даналығы ... өмір ... ... ... дамуына қатысты небір
тәрбие заңдылықтарын ерте ... Осы ... ... ең ... ... бірі – ... ... жағынан дамыту заңдылықтарына
қатынасты. Халық баланы ақыл-ой ... ... бала ... ... бірі деп қараған және мұны «көп ойнасан бала боласың, көп
ойласаң дана ... ... ... ... ... ... ас болмайды»,
деген түсініктермен береді.
Ал, педагогикалық-психологиялық еңбектерде баланың ... ... ... ... болсақ, Л.С.Выготский «Баланы ақылды етемін
десеңіздер, оқыту тәсілдерін оның қолы жеткен даму ... ... ... алға ... ... жүргізу керек,сонда ғана оқыту
баланың ой-өрісін алға ... ... деп ... ... ... ... М., 1956). В.В.Давыдов: «Егер
оқыту ... ... ... шақ ... ол ... ... ... тек қиыншылық, егер оқу материалы балаға жеңіл түссе, не ... ... өзі ... ... ... ... деп ... «К проблеме определяющей роли учебной деятельности в
формировании ... ... у ... М., 1976). ... ... ... ... ұсынады. Бұл қағида баланың
қиындатылған тапсырмаларды ... ... бар ... ... ... ... и развитие» М. 1975).
«Қиындықтар тек ойды ... ... ету үшін ғана ... есте ... ... қиялды ақыл-есті және адам
сипатының анықтайтын психологиялық ... ... ... ... үшін ... ... ізденіс. А. Рауан.
1990).
Бұл түсініктердің ... да ... ... дамыту үшін қиындығы бар
тапсырмаларды орындау, баланың ақыл-ойын арттырып, шығармашылығын шындайды
деген тұжырымға ... ... яғни ... ақыл-ойын дамыту үшін, оның ойына күш түсіру,
ойланта білу ... айта ... осы ... ... ... жасаған жұмбақтар, жаңылтпаштар, санамақтар, өтірік өлеңдер т.б.
Зерттеу барысында оқушыларға ... ... ... ... ... ... ... ой - өрісін дамыту болса,
екіншіден тез сөйлеу кезінде тілін дамыту.Соның ... ... ... ... да екі ... тұратынын байқаймыз. Оның біріншісі
жұмбақ етіп айтылуу болса, екіншісі оның шешілуі. ... ... ... ... қалады. Жұмбақтардың айтылуы мен шешімін табу ... ... ... ... Бала ... ... ... жаттап, есінде сақтайды.
2. Жаттаған жұмбағын екінші балаға айтады.
3. Екінші бала сол жұмбақтың шешімін ... ... бұл бала ... ... ... ... қарым-
қатынас жасауға талпыну, ойын әрекеті елеулі орын ... Бала кей ... ... ... ... ... ... елестету арқылы
шешеді. Осы әдістің барлығ да ... ... ... ... ... ... болсақ: жаңылтпаштарды айтқан кезде, шапшаң
айтуда өзінің тілн ... ... ... айту үшін ... ... ... ... жаттап, жатқа айту арқылы баланың ана тілін
ардақтау, сөз қадірін білу сезімі ... ой ... ... ... ... бұл балаға жастай тәрбие берудің ... де ... ... ... ... ... ... өскен ортасына,
ата-анасына, үлкендерге олардың үлгі өнеге байланысты. Осы халық тәрбиесіне
орай айтылатын халық ... ... ... талаптарының
ұлы ойшылдардың пікірлерімен сабақтастығы, орайластығы.
Халықтық тәрбие бойынша, баланың ... ... ... ортасына, ата-
анасына, үлкендерге олардың үлгі өнеге байланысты. Осы халық тәрбиесіне
орай айтылатын ... ... ... принциптерімен талаптарының
ұлы ойшылдардың пікірлерімен сабақтастығы, орайластығы.
Бұл туралы Л.Толстой «Туғаннан бастап, бес жасқа толғанға дейін бала
қоршаған ортадан, бес ... ... ... ... ... ... ... еркі, мінез-құлқы үшін әлдеқайда көп нәрсе алады» деп ... ... ... М., 1953) ... ... негізі бес жасқа дейін қаланады және сіздің бес жасқа ... ... ... ... процесінің 90%-на жуығы болады» деп
көрсетеді. Бұл кезеңнің бала ... аса ... ... ... өз ... ... ... шұғылдануға тырысушылық, түрлі
амал әрекетке дағдылану, ақыл-ой белсенділіктері, әртүрлі нәрселерді ... ... ... нақ осы шақта қалыптасатындығын көптеген
педагог-психологтардың зерттеулерінен көруімізге болады.
Ал қазақ халқы осы ... ... ... не көрсең, ұшқанда
соны ілерсің», «Беске дейін піріндей күт, он беске дейін құлпындай ... ... т.б. ... ... берген.
2.3.Халық педагогикасының оқыту – тәрбие ісінде қолданудағы дәрежесі.
Жоғарыда аталған әдістерді пайдаланып ... ... ... Зерттеу
жұмысын жүргізген кезде халық педагогикасын мектептің оқу – тәрбие ... ... ... анкеталық әдістемені 7 сынып оқушыларына
жүргізген едім. ... ... ... ... ... ... ... арасында салт-дәстүрлерді көп біле ... ... ... 7 ... ... ... ... нәтижесі.Олардың
❖ 80%-ы халық педагогикасын пайдалануда әр түрлі мектепшілік шаралар
өткізу арқылы дамытуды қолдаса:
... ... ... ... ... үнемі
жадында сақтауға тырысатындарын көрсетсе;
❖ 60%-ының халық педагогикасы туралы түсінігі бар.
❖ Сынып оқушыларының 55%-ы ... ... ... ... көп бола ... ... Ал 30%-мектеп курсынан басқа жыр-дастандарды оқитындардын қатарынан.
Осындай көрсеткіштің төмендігінен ... ... ... ... туындады. Сол себепті оқушылардың бойында халық педагогикасы
туралы ұғымда қалыптастыруға, арттыру, дамытуға ... ... ... Өткізілген тәрбиелік шараларымның ... ... ... ... ... қыз және ұл баланы тәрбиелеу»
атты 7-сынып оқушыларна арналған сынып сағатының материалын ... ... ... ... ... ...... асыл қазыналары
арқылы оқушылардың адамгершілік санасын қалыптастыру. ... ... ... ... дейін 1 апта бұрын оқушылардан «Үй баласы, ел баласы»
дегенді қалай түсінетіндігін жазбаша түрде ... Жас ... ... ... ... Оқушыларға тәрбиеге байланысты мақал-мәтел жинауға тапсырма беру.
4. Концерттік ... ... ... ... ... ... ... «жігіт сұлтаны», «қыз
сыны» сияқты шараларды өткізу болып табылады. ... ... ... ... ... ... ұл балдар арасынан салт – дәстүр, әдет –
ғұрып жағынан әлі де түсінігі ... ... Ал ... ... ... ... өткізілді.
Енді ұлттық салт-дәстүр мен санны қалыптастырудағы жас ұрпақ ережесін
естеріңе салайық:
1. Ай, күн аттарын қазақша атау және оны ... ... ... ... ... Ер ... көшеде, мектепте «Ассалаумағалейкум» десе,
үйде, қонақта қол ... Ал қыз бала қол ... тек сәл ... бе» деу ... Қыз бала ... өсіруі керек, кеспеу керек. Бет әлпетінің табиғи қалпын
сақтау керек.
4. Үлкеннің жолын кеспеу, ... орап ... өту ... ... атын атамау керек. Ер адамдарды ата, аға, көке деп, ... әже, ... апа деп атау ... ... ... ... бәсең тіл қатысу, былапыттап дөрекі
сөйлемеу.
7. Ұл бала басына тымақ, қалпақ кисе, қыз бала ... ... кию, ... ... Ұрлық жасамау, өсек-өтірік айтпау, ұлттық намысты ... оған ... ... күрес жүргізу, қатаң шаралар қолдану.
9. Өзін көрсетілген қызметке, ... ... ... қашанда рахмет
айтуды ұмытпау.
10. Қоштасар сәтте «Сау ... ... күн ... ... күн
жақсы болсын» деп адал тілек, ақ ниет білдіруді ұмытпау.
11. Жасы үлкенге үнемі «сіз» деп сөйлеуді ... ... ... ... ... ... арын ... мақсатында өткізген тәрбие сағаттарынан кейінгі көрсеткішке
тоқталар ... ... ... болсам, мектепішілік сынып сағатынан кейін
оқушылардың бойында халық педагогикасына ... ... арта ... ... бүкіл тарихи, ... ... ... жаңа ... ... ... жатыр. Сонымен қатар, мол
мәдениетіміз, салтымыз, дәстүріміз, тіліміз, ұлттық намысымыз, тарихи
жадымыз, ... ... ... ... ... жаңғырып, дамып
келе жатырған кезеңде халықтың мұрасын мектептің оқу-тәрбие жұмысында
пайдалану міндеті де тұр. ... ... ... әдебиеттерде жалпы
алғанда халық тәрбиесі, халық педагогикасы, ... ... ... ... – педагогика ғылымының құрамдас бөлігі, онда
мынандай орын алып ... ...... оның ... этнопедагогика
өрісіне де әсер етеді.
Этнопедагогика – ерекше, ол ... ... ... ... ... тән, ... ... этнос формаларға тән, этникалық
ерекше астарларын бөліп шығарады.
Қазақ этнопедагогикасы – дара, жеке тұлға. Қазақ этнопедагогикасының
өзінің ... ... бар. Оның ... ... ... ... методологиясы, этнос теориясы,
этнопсихологиялық , мәдениет теориясы ... әсер ... ... ... ... өзектілігі халық ... оқу – ... ... ... ... ... Зерттеу барысында
мектептің оқыту үрдісінде халық педагогикасын аз ... ... ... ... ... ... ... оқу-
тәрбие процесіне қазақ этнопедагогикаының материалдарын мынандай бағытта
енгізуге болатынын көрсетіп отыр:
1. Мектептің тәрбиелік ... ... ... ... ... ... жүйесі былай ерекшеленіп отыр:
• Сол мектептің тәрбиелік жүйесін ерекшелендіріп отырған мектептің кіші
«концепциясының» болуы;
• Мектеп жарғысы, ... ... ... ... ... ... ... Ана тілінде оқытуға ерекше назар аударылады, орыс тілін ана тілін
меңгергеннен ... ... шет ... ана тілі ... ... ... ... енгізу. Мысалы «Қазақтың ұлттық биі, қолөнері», т.б.
• «Әдеп», ... ... ... тағылымы», «Ауыз әдебиеті», «Дін
тарихы» т.б. арнайы пәндерді енгізу;
• Ғылым негізіне оқытқанда ... ... оның ... ... ... өмір сүру ... экологиясының, салт-дәстүрінің
ерекшелігін есепке алу.
2. «Ана мектебі», «Әкелер мектебі», «Әжелер ... т.б. ... ... бастап, министрлікке дейінгі қауым оқушы
жастардың бойына ... ... ... еңбек етіп тер төксе, оның текке
кетпейтіні, нәтижесінің жастар бойынан көрініс беретіні сөзсіз.
Қолданылған әдебиеттер:
1. Ахметова З. «Кәусар бұлақ» ... ... ... ... ... ... З. «Кәусар бұлақ» бағдарламасы. «Қазақстан мектебі» №6 1993.
3. Әшімбаев М. Халық – ... ... ... ... ... З. , ... Қ. ... оқулығы. Алматы, 1999.
5. Волков Н.Г. Этнопедагогика М., 2000.
6. Волков Н.Г. Неотьемлемная часть ... ... ... №7 ... Ғаббасов С. «Ізгілік әліппесі» 1-2 кітап Алматы, 1991.
8. Диваев Ә. «Тарту» (Құрастырған және алғы ... ... Ф. ... ... 1992.
9. Дәулетов Н. Халықтық тәрбиенің кейбір мәселелері. «Халық педагогикасы
мен психологиясы дәстүрлерін оқу-тәрбие ісінде қолдануы» атты ... ... ... ... ... Дәулетов Н. «Халықтық педагогика ма, әлде халықтық тәрбие ме?» Орал
өңірі. Наурыз, 1995.
11. Давулетова О. Асыл ... ... ... №1 ... ... Қ. Тағы да ... ... этнопедагогика немесе қазақ
тәлім – тәрбиеі туралы «Ұлағат» №3-6 1997.
13. Жарықбаев Қ., Қалиев С. Қазақ ... оқу ... ... Жарықбаев Қ. Состояние и ... ... ... ... в ... ... ... Жұмалиев Қ., Ақшолақов Т. Қазақ әдебиеті 9 класс алматы. 1995.
16. Жүнісқызы Н., Адамбаева Т., «Атамекен» ... ... ... ... ... №11-12 ... Измаилов А.Ә. Народная педагогика: Педагогическая воззрения народов
Средней Азий и ... ... ... ... К.Ж. ... ... методология, теория,
практика. Алматы, 1998.
19. Қожахметова К.Ж.Халықтық педагогиканы зерттеудің ... ... ... мәселелері алматы, 1993.
20. Қалиев С. ХV-ХІХ ... ақын – ... ... ... ... ... Қалиев С. Халықтық педагогиканы оқу-тәрбие жұмысына енгізудің ғылыми
әдістемелік негіздері «Қазақстан мұғалімі» 1993.
22. Қалиев С. ... ... ... ... тарихы.
Алматы, 1993.
23. Қаржаубаева А. «Атамекен» бағдарламасы туралы ... сөз. ... ... ... Р. ... білім мен тәрбие негіздері. «Биология,
география және химия» №3, 2001.
25. ... Н.Ә. ... - 2030» ... Қазақстан халқына
жолдауы. Алматы, 1997.
26. Назарбаев Н.Ә.Қазақстанның болашағы – қоғамның идеялық бірлігінде.
«Орал ... ... ... ... салт-дәстүрлер. Құрастырған – М. Қазыбеков. Алматы,
1991.
28. ... Қ. ... және ... ... «Биология, география және
химия» №2 2001.
29. Спанов О. «Елім-ай» елек елінде ... ... ... ... ... ... ... Тілеужанов М. Қазақ тағылымы. Орал, 1994.
32. Тілеужанов М. Ел әдебиеті. Алматы, 1992.
33.Төлеубекова Р. Бала тәрбиесіндегі халықтық ...

Пән: Педагогика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1 Стресс,анықтамасы,жіктелуі,себебі. 2 Домбығу немесе ісіну18 бет
1998-2006 жылдардағы мұрағат ісін дамыту проблемалары47 бет
Swot талдау4 бет
SWOT талдау жүйесі3 бет
Ісіну, оның түрлері, даму жолдарды10 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу55 бет
Азаматтық сот ісін жүргізу принциптері5 бет
Азаматтық сот ісін жүргізуге адвокаттың қатысуы: проблемалық мәселелері63 бет
Аймақтағы петроглифтерді зерттеу ісінің қалыптасуы мен дамуы16 бет
Ағарту ісінің басты бағыттары9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь