«Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі

КІРІСПЕ
1. «Түркістан» газетіндегі ұлттық тақырыптар мәселесінің, насихатталу деңгейі
1.1.Газет бетінде жарық көрген ұлттық мәселелердің тақырыптық ерекшеліктері
1.2. Ұлт тақырыбындағы мақалалардың берілу әдіс.тәсілі, жанрлық ерекшеліктері

2. «Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі
2.1.Мәдениет тақырыбына арналған мақалалардың тақырыптық болмысы
2.2. Мәдени жаңалықтар мен сараптамалық материалдардың газет бетіндегі орны

ҚОРЫТЫНДЫ
СІЛТЕМЕЛЕР ЖҮЙЕСІ
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        КІРІСПЕ
ХХІ ғасыр – ақпарат ғасыры. Әсіресе, технологиялық үрдістердің қарыштап
дамуы ақпарат алуды мейлінше жылдамдатып жіберді. Бұл тұрғыдан ... ... өте зор. Ал, ... дейін қасаң, ресми ақпараттарға
мейлінше орын беріп, цензураның қармағына іліккен қазақ ... ... ... ... ... таңдау тұрды. Бұл – ақпараттық кеңістікті
иелену, Қазақстан ... ... ... ие болу ... ... ақпараты ХХ ғасырдың басынан бастап дамыды ... ... ... ... тәуелсіздік баспалдағына шыққан қазақ ақпаратының мәні мен
маңызы, атқаратын рөлі, қамтитын тақырыбы мүлдем ... ... ие ... ... ... ауыр жүк ... ... экспансиядан
қорғану, өзге ұлттың өзге идеологияны көздейтін ақпараттық тасқынынан
құтылу мәселесі алға қойылды. Дәл осы ... ... ... ... шыға ... жылы ... 552 бұқаралық ақпарат құралы тіркелген болса,
1991 жылы оның саны 744-ке жетті, 1992 жылы бұл ... ... ... ... ... екі мыңнан астам бұқаралық ақпарат құралы тіркелген.
Сөйтіп, 90-жылдардан бастап қазақ журналистикасының дамуына зерттеушілік,
тарихи-танымдық бағыт анық ... Бұл ... ... де үлгі болып,
тұтас ізденіс негізінде, журналистік зерттеулер нәтижесінде ... ... ... деректердің беті ашылды. Бір айта кетерлігі ... ... ... ... Қазақтілді басылым Кеңестік
заманмен салыстырғанда, 2 ... ... оның үлес ... мүлдем
төмен еді. Күні кешеге дейін Қазақстандағы қазақтілді басылымдардың үлес
салмағы ... о жақ, бұ ... ғана ... 2006 ... ... ... ... 40%-дық үлес салмаққа ие бола бастапты.
Біздің бітіру ... ... ... ... ... ... ... де осындай мақсатта дүниеге келген басылым болатын.
Халықаралық саяси апталық «Түркістан» газетінің тарихы ... ... ... Ел тәуелсіздігін жариялағаннан кейін екі жылдан соң,
яғни 1994 ... ... ... келген. Алғашқы беттерін парақтап
отырсақ, ... ... ту ... алға ... ...... ... қатысты тақырыпты қамтуға арналған сияқты. Бірақ, бертін келе,
анығырақ айтқанда 2000 жылдан ... ... ... мазмұн-мәні
іргелі өзгеріске ұшыраған. Әуелі газет саяси бағыт-бағдарды ту етіп алады.
Яғни, ... ... ... нысанаға алған. Газеттің алғашқы бас
редакторы әрі ... ... ... драматург, марқұм Қалтай
Мұхамеджанов ағамыз болған. Қалтай ағаның ... ... ... рухани-мәдени мәселелер басты назарда ұсталынған. ... ... ... ... ... ... ... аңғарамыз. Ал, 2000 жылдан 4 беттен 8 бетке көбейген ірі форматты
газет бірінші планға ... ... ... ... ... ... ... бас редакторы Шамшиддин Паттеев осы
заманғы ... ... дөп ... ... ... газеттің бағыт-
бағдарын басқаша сипатта өзгерткен.
Алдымен газеттегі ұлттық-мәдени тақырыптардың аясын қамтымас бұрын,
еліміздегі мемлекеттік деңгейде ... ұлт ... ... ... ... не айтылған, соған назар аударып көрелік. Ең ... ... ... ... бойынша қабылданған 1995
жылғы Конституциясында Қазақстан Республикасының унитарлы мемлекет екендігі
айтылады. Осы ... ... ... ... тілі – ... ... деп жазылған. Сондай-ақ, 1997 ... ... ... ... 18-бабындағы «Қажетті тілдік ортаны жасау
және мемлекеттік тілдің толыққанды қолданылу мақсатында, олардың меншік
нысандарына ... олар ... ... тілдегі берілімдердің
көлемі уақыт жағынан басқа тілдердегі берілімдердің жиынтық көлемінен кем
болмауға тиіс» [2.8] ... ... «БАҚ ... ... ... ... «Телерадио хабарларын тарату арналарының меншік нысандарына
қарамастан, олар арқылы мемлекеттік ... ... ... ... ... ... ... жиынтық көлемінен кем болмауға тиіс»
[3.5] деген сөйлем көп ... ... ... ... ... ... құжаттардың бірі «Мәдениет туралы» ... жылы ... Онда «Осы заң ... ... мемлекеттік
саясаттың құқықтық-экономикалық, әлеуметтік және ұйымдық ... ... ... ... ... жасау, жаңғырту, сақтау,
дамыту, пайдалану және тарату саласындағы ... ... ... Ал, 2004 ... ... ... ... мемлекеттік
бағдарламасы мәдени-рухани мұрамызды сауықтыру, осы бағыттағы мұраларымызды
жинауға арналды. Бұл бағдарлама тікелей Елбасының ... ... ... ... ... осы ... ... ұлт тарихына қатысты
құнды жәдігерлік ... әлем ... ... ... тасқа басылып, ел игілігіне жарап жатыр.
Ұлт және ұлттық мәдениет деген ... ... ... бойын аулақ
салып, үркіп жүретіні болады. Бүгінгі таңда шыны керек, өз ұлтыңды, өз
халқыңды, анықтап ... ... ... құрметтеудің несі айып, несі ұят,
несі мін? Ал айып болмаса өзің қалаған, жүрегі ... өзің ... ... бар ... ... ... ... дауыспен емірене тұрып,
- Мен ұлтымды сүйемін – деп, осы ... ... неге айта ... ... ... не ... Тіліміз келмей ме? Үніміз ... ма? ... ... ... ба? ... ... құбылыстың бәрі көретін
көзіміз бар, көргеніміз ... ... ... бар. Ешкімнен
де, ешбір ұлттан да кем емес, кең әлемге ... аты ... ... деген
атымыз бар. Мақтанғымыз келсе ашық айтатын жақсы әдет-ғұрып та, ... бар. Тек ... сол, ... айта ... келе жатқанымыз.
Филология ғылымдарының докторы, профессор Намазалы Омашевтің
«Қазақстанда ... ... ... деп ... ... жыл бұрын
басталған аяқсыз ... әрі ... ... ... ... құнды
пікірлер айтылар ма еді, кім білсін? Сөз жоқ, ... ... ... ... қажет емес дегенді айтар. Оған дау жоқ. ... ... басы ... Бір ғасырға жуық коммунизм елесімен өмір сүрген халықты
ешқандай идеалсыз қалдыру – ... ... бос ... ... ... өмір көрсетіп отыр. Сонда бізде ... ... ... ... ... ойын осы ... тағы бір еске алып ... жөн болар.
Қазақстанның негізгі идеологиясы не, ұлттық идеологиясы не ... ... ... ... ... ... көп ізденген, ұлттық
құндылықтардың жанашыры болған бірден-бір газет.
Газет бетіндегі саяси мәселелердің көбі ... рух ... ... боламыз. Газет журналистері кез-келген ... ... сөз ... оның ұлттық мүддемен қабысып жатқандығына
баса назар аударып келген. Егер, елдегі саяси реформалар болсын, қабылданып
жатқан конституциялық маңызы бар ... т.б. да ... ... ... оның ... берер пайдасы не, зияны не, газет осы мәселені бірден
екшеуге кіріседі. Егер, ұлттың ұлы мүддесімен ... ... ... ... да ... шиедей қылады. Сөйтіп, ұлттық тақырып мәселесі
«Түркістан» газеті өмірге келген күннен ... ... ... ... ... тек «Түркістан» газеті ғана емес, басқа да ... да орын ... ... ... ... да, ... жаңа ғана
тәуелсіздік алып, дамудың бағыт-бағдарын енді ғана ... ... ... ... даму ... ... оның баспасөзде көрініс табуы
жазылмаған қағида. «Ел ... ... ... ... басым
көпшілігі баспасөздің төңірегіне топтасты. Олардың ... ... ... түсірер салихалы ойлары ең алдымен газет-журналдар бетінен көрініс
тапты» дейді тәуелсіздік жылдарындағы публицистиканы ... ... ... ... ... Жақып [1.9]
Ал, газет бетіндегі мәдениет тақырыбына келер болсақ, жоғарыда айтып
өткеніміздей газет өмірге келген ... ... ... ... ... ... ... күн өте келе мәдениет мәселесі соңғы
беттерден орын ... ... ... ... ... ... ... қамтыған кезі – «Мәдениетті қолдауға арналған» ... ... ... ... ... да, ... ... кино, өнер
саласын үнемі назарда ұстап келген. ... тек ... ... ... ғана ... отырмаған, сонымен қоса, мәдениеттің дамуына не
кедергі, не жетекші рөл атқарады, оған ... ... ... ... мұқтаждығы неде секілді сұрақтарға жауап беретін сараптама
материалдар да жиі ... ... ... ... ... ... тақырыптар мәселесінің,
насихатталу деңгейі
1.1.Газет бетінде ... ... ... ... тақырыптық
ерекшеліктері
Біздің бітіру жұмысымыздың нысаны болып отырған «Түркістан» газетіндегі
ұлт тақырыбындағы мақалалардың 2005 жылдан бері қарайғысын сарапқа салдық.
Бұл ... ... ... ... ... ... жақсы көрініс
тапқан. Атап айтар болсақ, мемлекеттік тілдің мәселесі, ұлт ... ... ... ... ... мен ... алыну
дәрежесі, ақпараттың қауіпсіздігі, отансүйгіштік, патриотизм мәселелері,
ұлттық рух, жер мен дін, оралмандар мәселелері үнемі назарға ... ... ... ... ... ... ... ұлттық
мәселелерді тақырыптық тұрғыдан ... ... ең ... ... ... алуды жөн көрдік.
Біріншіден, ұлттық мәселе дегеніміз не? Ол – ұлттар, ұлыстар және басқа
да этникалық топтардың ... және ... ... табатын саяси, экономикалық, құқықтық және басқа да ... ... ... ... ... ... ... алуымыз үшін,
ең әуелі, ұлтшылдық сөзіне позитивтік мағына беруіміз қажет.
Бүгінде ... ... сөзі – ... ... ие ... құбылыс,
өйткені бізде нацистік ұлттық көңіл ... ... сөз жоқ. ... ... ... – fascio – ... ... «байлам», «ұжым»
сөзі кейін – fascismo – фашизм түсінігін қалыптастырды. Әуелі ... ... ... ... ... ... мағынасын дәл белгілеп алу да –
сол ұлттық идеяны қалыптастырудағы алғашқы қадамдардың бірі ... ... идея – ... ... озық ... жетекші идея және соны
жүзеге асыруға қабілет-қарымы мен мүмкіндігі бар сара жол болуы тиіс.
Латынша nation – ... ... ... ... ... Маркстік
философияда ұлт – жері ортақ, экономикалық байланысы тығыз, әдеби тілі ... мен ... ... ... ... бар халықтың бірлігі.
Сонда біз бүгін – Қазақстанда тұратын ұлыстар кімбіз?
Белгілі көсемсөзші Нұртөре ... ... ... ... ... ... деп жазылуы тиіс деген идеяны айтқан еді. ... біз ... ... ... ... ойды ... ... саясаттанушы Әзімбай Ғали ... ... ... те, бүгінде қазақ мемлекет құраушы ұлт ретінде өзіне және Қазақстанда
тұратын өзге халыққа қандай ұлттық идеяны ұсына ... ... ... идея дегеніміз не? Ол – ұлттық мүдденің туындысы.
Идеология сол ұлттық мүддені мейлінше анық белгілеген идеяға қол жеткізудің
нақты ... ... ... ... ... үгіт-насихат
мазмұны. Ұлттық идеяны насихаттау мәселесіне газет бетінде үнемі назар
аударылып келді. ... ... ... ұлт тақырыбындағы
мақалалар ұлттық рухқа үндеу, ұлттық ... ... ... ... анықтау
ұлтжандылыққа шақыру тақылеттес болып келді. ... ... ... ... қазақ ұлтының болашағы күмәнді ме?» (№23, 9-маусым, 2005 ...... ... деген мақалаға назар аударып көрелік. Мақаланың
тақырыбы айтып ... ең ... ... ... ... мұрат тұтқан,
екіншіден қазақ ұлтының болашағы бар ма, жоқ па ... ... ... ... ... бір ... өзіне екі мәселені сыйғызған. Ендігі ... осы ... аша ... бе, жоқ па, дегенге саяды. Меніңше, бұл
жерде журналистің нысанаға алған тақырыбын жеріне жете ... ... ... деректер сөйлейді. Яғни, журналист жайдан-жай бұл ... ... ... жоқ. ... саясаттанушылар мен қоғам қайраткерлерінің өз
ұлтына өзі қарсы ... ... ... ... ... ... ... сілкілейді. Қараңыз: «Өзге пост кеңестiк мемлекеттер сияқты,
Қазақстан тәуелсiздiгiн жариялаған ... ... ... ... жүргiзуге кiрiспедi. Керiсiнше, «бұл недеген батпан құйрық?
дегендей қалып танытты. Қара да, хан да ... ... ... ... ... өзi ... ... жұртта қалып қойғанда
да, тәуелсiздiк туралы қуана жар ... ... оны ... ... ... ... саясатын жүргiзгеннен гөрi, бiз 250 жылдан
астам отарында болған Ресейдiң ыңғайына жығылуға бейiм тұрдық. ... ... ... ... ... көрден суырып алғанның орнына, «асықпайық,
аптықпайық, бәрi орнына ... ... ... таныттық. Қит етсе,
Қазақстандағы орыстардың ... ... ... ... ... қазақтардың үлес салмағы 59-60%-ке жеттi. Алайда, осы байырғы
ұлттың құқығы аяққа тапталып жатқанын ешкiм ескермейдi. ... ... ... ... отыр» [6] деп ашына жазады және қазақты ... ... ... Қазақты қос өкпеден қысып жатыр. Бірі – Қытай,
бірі – орыс. Оның ... ... жау бар. ... ... ... ... ... күмәндандырып жүрген. Сондықтан, қазақтың алға қойған
мақсат-мұраты зор болуы ... Бұл ... ... озық ... ... көп ... әрі ұзақ ... қамтуы тиіс. Үлкен мұратқа
қарай жүрген ... әр ... ... шешіп отыратын мәселесі, қол
жеткізетін қомақты ұлттық табысы, есеп ... даму ... ... ... ... сақтап қалудың негізгі жолы – жаһандану процесіне қарсы
тұратын ақпараттық кеңістіктің қауіпсіздігі мен ... ... ... ... ... ... «Жаһандану кезіндегі
ақпарат кеңістігінің қауіпсіздігі» атты мақаласында «Қазақстан – ... ... ... ... ... жас ... ... жаңару-жаңғыру
дәуірінің жарқын мұраттарының бірі – азат реңді, өршіл рухты қазақ халқының
әлемдік дидарын қалыптастыру, жаһандану заманынан алар өз ... ... ... болып отырғаны шындық. Әрине, бұл елдік мәселенің оң шешім
таппағы, дұрысы бағыттан ауытқымауы ақпарат ... ... ... ... ... ... талассыз ақиқаты осы» [4.8] дейді.
Яғни, ақпарат ... ... ... ел болып ұюына, ұлт
болып тұтасуына игі ықпалын тигізбек. Осы тұрғыдан келгенде, ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
мәселелерін үнемі назарда ұстап келген. Бұған «Мемлекеттік тіл және ... ... 2001 ... 2003 жылға дейін жазылып келген мақалалар сериясы
куә. Мәселен, осы айдармен жарық ... ... ... ... ... кеңістігінің қожасы кім?», «Саясат» өміршең бағдарлама ма?» атты
мақалалар осы серия ... ... Бұл ... мемлекеттің ақпарат
саласында жүргізіп отырған саясаты, оның жүзеге асырылу барысы, ... ... ... ... ... отырғандығы, қаржы
алпауыттарының оған жағдай жасамай жатқандығы сөз болады. Тіпті, тек қана
қаржы алпауыттары ғана ... ... ... бұл ... ... ... мәжбүрлеген. Ақпарат – еліміздің ұлттық санасының
бекуіне аса зор қызмет ететін сала. Бірақ, ... ... осы ... ... ... ... ... алғаны да осы. Және
нысана дөп тиеді. Ақпарат саласындағы шенеуніктердің ... ... ... ... Ойға алғаны жүзеге асқан. Қазір Қазақстанның
отандық телеарналарында қазақ ... ... ... бастаса, бұл –
осы газет журналистерінің қажырлы ... ... ...... құндылықтар. Құндылықтар ұлтқа ... әр ... ... Атамекені, ана тілі, қалыптасқан
ділі, бір діні, ортақ салт-дәстүрі, төл әдет-ғұрпы, жалғыз ... ...... құндылықтардың жаһандастыру дәуірінде қауіпсіз өмір ... ... ... мұраттың көрінісі. Сондықтан, ұлттық идея - әрі
мәңгілік, әрі кезеңдік ой-тұжырым. Ұлт өзін-өзі ... үшін ... ... ... қажет. Бірақ сергектік тек қана ұлттық ... сол ... ғана ... ... ... оны ... ... пейілі, замана
жетістігіне қарсы қою емес, керісінше, дәуірдің қол ... ... өз ... ... ... ... ... құндылықтардың жазылу
және насихатталу деңгейі газетте әрқилы. Бірақ, бір нәрсе айқын, кез-келген
тақырыпқа қалам ... ... ... ... жоқтап, мұңын
мұңдайды. Мемлекеттік мәртебесі айқындалмаған тіл, кеудесі шұрқ-шұрқ ... ... ... діни ... міне ... ... ... алған бағыт-бағдары. ... ... ең ... көп ... мәселе – тіл мәселесі. Экология мәселесіне
онша назар аударылмаған, ... ... сөз ... ... және діни тақырыптар, білім-ғылым саласына арналған мақалалар
жиі ... ... ... негізгі күш тіл десек, «Түркістан»
газетіндегі ұлттық идея өзегі – тіл ... ... жиі ... ... Бұл ... ... қызмет ететін
журналистердің ... ... ... тартты десек қателеспейміз. Мысалы,
Камшат Тасболатова тіл тақырыбында «Байқоңырдағы ... ...... ...... Путин» (1-наурыз, 2007 жыл),
«ТМД аумағы мен Балтық елдерiн «шарпыған» «орыс мәселесi» (12-сәуір,
2007 жыл) т.б. мақалалар ... ... ... басым қалам
тартатын Гүлнар Мұқанова тіл тақырыбында ... ... ... ... орнында қалды» ... 2006 ... ... мәселесі Әбдікәрімов пен Ертісбаевқа қарап қалды» ... 2006 жыл) ... ... ... ... ... ... тіл десек, міне, газет тілшілері өздерінің ішкі жанайқайын осы
тақырыптағы материалдар арқылы білдірген. Жанайқай орынды, ұраны дәл, ... ... ... ... өз ... ... тіл
мәселесін, мектеп оқушыларын өзге рух пен өзге ділде тәрбиеленіп ... ... ... баяндайды, сосын сараптайды. Соңында түйін.
Егер, ... ... ... көз ... бұл ... ... ... мүмкін
емес. Немесе Ермұхамет Ертісбаев мемлекеттік тілді ... үшін ... ... жатқанын әңгімелеген Гүлнәрдың мақаласында ирония, сарказм
басым. Ол ... ... ... көсегесін көгертетініне сенбейді. Ал,
мемлекеттік тілді менсінбеген бұрынғы премьер Ахметовті де орынды шенейді.
Ұлттық мәселеге келгенде газет журналистері аса ... ... ... ... ойлары арқылы ешқандай шенеуніктердің шеңгеліне түспейді. Сөйте
тұра, оларды түйреп-түйреп ... «Ұлт ... ... тіл – ... ... ... ... ұрпақтан-ұрпаққа жеткізетін қазына.
Болашағы бар ұлт бүгінгі және ертеңгі ұрпағының ... осы ... ... ... ... ғана ... ... баспалдағынан
өз орынын алады. Өйткені, ұлттық даму рухани сабақтастық негізінде ... ... ... ... тек қана ... келе ... ертеден
меншіктенген қазынасы, игілігі, алтын қоры, асыл мұрасы емес, сонымен ... ... ... ... ... ... ойлап тапқан, бұрын қол
жеткізген, бұрын игерген ғылымдағы, өндірістегі, мәдениет-өнердегі бірінші
табысы. ... ... ... орынға шыққан немістер сол ... ... ... ... ... ... Сол ... пәлсапа
ғылымын немістің ұлттық табысы ретінде таныған ойлар да айтыла бастаған
еді, оған куә ... сөзі – ол ... тек ... ғана айналысуы
қажет деген пікір білдірген еді. Енді бүгін тағы сол ... ... ... өндірісінде қайыра озық шығып, іскер топқа, мемлекет қайраткерлеріне
арналған уәкілді автомобильдерді тек ... ғана ... ... ... ... ... ... «Мерседес» - ең озық уәкілді
автомобиль. Ол – ... ... ... ... атадан балаға мирас ұлттық
қазынасы, немістің қабілет-қарымын ... ... ... ... ... ... сақтау үшін олар не істеп отыр деген сауалға келсек, бір
қызық жағдайға тап боламыз: олар ... ... ... қолдарынан
шығарып алмас үшін үнемі ізденіс ... ... ... ... ... қиындық көреді. Жеңіс, табыс оңайлықпен келмейді,
басқа қонатын бақтың да арғы атасы – еңбек.
Ұлттық идея ... ... кез ... ... үшін ... озық ... жолын нұсқай алатын үде болып отыр. Әр халық өз
қабілет-қарымын қай салада, қай ... қай өнер ... ... ... алады, тура сол жолды таңдай білуі қажет.
Мысалы, Қазақстан әлемдік рынокта кез ... ... ... ... ... бәсекеге түсе алмайды, себебі аталмыш сала бойынша
біздің елдің бүгінгі ... аз, әрі елде ... ... ... Ал бұрыннан қалыптасқан мектебі, дәстүрі бар, ешқандай елде жоқ
білім-тәжірибе жинаған белгілі өнер ... ... ... озық ... мүмкін. Тек, сол бағытты ертерек қателеспей дұрыс таңдай
білсек, әрі ... ... ... сай ізденіс-жұмыс жасай алсақ, онда біз
ескі дәстүрді жаңғырта отырып, жаңа табыстарға ... ... ...... ой, ал ... ... қай
салада табысқа жетеміз, ол бізге нақты ұлттық идеяны береді. Ұлттық ... соң, оны ... ... ... ... Меніңше, хатқа түскен ұлттық
идеяның ішінде оның шешімі де ... ... ... ... халықтың мүддесінен тууы тиіс. Ол көпшіліктің
арман-тілегі болуы қажет. Сондықтан, қалың бұқара ... ... ... ... ... ... ... соны биікке шығару керек.
Тағы бір айта кететін жайт: ұлттық бизнестің ұлттық мүддеге ... ... ... ... ... ... өзектігі, яғни,
ұлттық бизнес ұлттық құндылықтарды төл игілігі ретінде ... ... ... ... ... ... бизнес қана табысқа жете алуы тиіс. Әрбірден
соң ұлттық идеяның жүзеге ... ... ... ұлттық ірі
бизнес жауап беретіні анық. Себебі, тап сол кезде ғана бай ... ... ... бір ... қазақ ортасында бедел жинап, ел ұмтылатын өнеге
бола алады, қалың жұрттың әлеуметтік ... ... жоя ... ... ... ... ... бері қоғамымызда ұлттық идея туралы ой-
пікірлер аз айтылып жүрген жоқ. Ұлттық идея деген ... ... ... бір ... тарихи бетбұрысындағы қоғамдық шындықтың, дамудың
қажеттіліктерін дөп басып, тың ой-пікірдің ... ... ... санада
нақты бейнеленуі, соны саяси айналымға түсіру болып табылады. Ұлттық идея
ұлттың объективтік дамуын бейнелейтін ой-пікірлердің жиынтығы, ... ... ... ... ... ... дамуды зерттеушілер сол қажеттілікті,
тарихи сұранысты дәл көре біліп, оны тұжырымдап қоғамға ұсынады. ... ... ... өмірдің нақты даму қажеттіліктерінен іздеп
табады. Біраз зиялы қауым біздің ұлттық идеямыз тәуелсіздік ... тиіс ... ... тұрған оғаштық жоқ. Тәуелсіздікті сақтау, оның ... ... ... ... бағыты екендігі сөзсіз. Ұлттық мәселелерге
келгенде «Түркістан» ... ... ... ... ... – ұлт
идеясы, «қазақстандық ұлт» ... және ... рух, ... ... және орыс пен ... ... Бұл ... аса көп қалам
тартқан ... ... ... Кәпқызын атауға болады. Оның осы
тақырыпта жазған «Ұлттық ... ... ... Бұл ... ... жағалауы елдерiнiң тәжiрибесi үлгi бола алады» (№32, 7 тамыз, 2003
жыл), «Қазақстандағы орыс ... (№8, 20 ... 2004 жыл), ... мәселесі» (№14, 1 сәуір, 2004 жыл), «Жалпы ... ұлт - ... сай келе ме?» (9 ... 2004 жыл), ... және ұлт» ... 2004 жыл), «Қазақстандық патриотизмнің қазіргі көрінісі немесе
бердiоңғаровтарды кiм тәрбиелейдi?» (№9, 3 наурыз, 2005 жыл), «Қай ... (№10, 10 ... 2005 жыл), ... және орыс ... (№21, ... 2005 жыл), ... мені ... қазақ ұлтының болашағы күмәнді ме?»
(№23, 9 ... 2005 жыл), ... ... екіге жару кімге тиімді?»
(№36, 8 ... 2005 жыл), ... ... ... ... ... саясат туралы» (№39, 28 қыркүйек, 2006 жыл),
«Тәуелсіздік ұғымы ұлт ... ... ... ... 15 ... жыл), ... жанайқайы қайда қалды?» (№13, 29 наурыз, 2007 жыл)
сияқты мақалаларында көрініс ... ... ... ... біреу, идея жалғыз. Тек айтылатын
ой, болған оқиға және сол кезеңдегі ұлттық саясаттың негізі сөз ... ... де ... ... ... ... ойлы, әртүрлі оқиғалы
мақалаларды қорытындылай келе журналист ұлттық идеологияны ... ... ... ... ... мені мен болашағын
өлтірмеуге ... ... ... ... ... жанайқайы қайда
қалды?» атты мақалаға үңіліп көрсек, «Түркістан» газетінің ... ... ... саясатын аңғарамыз. «Ал, ... тым ... ... салдарынан өзге емес, мемлекет жасаушы халықтың ашу-
ызасын қоздыруда. 1945 жылы сталиндік зұлматтан бас ... ... ... ... ... ... да, кең пейілділікпен
босқындарды бауырына басып, адам етті. Содан бері ... ... ... өтсе де, ... секілділердің 14 баласы да ... ... де, ... ... бәрі ... ... ... деп
есептейді екен. Жалпы, дүниежүзілік тәжірибеге қарап отырсаңыз, адамзат
баласында «бірінші», «екінші» деген отан ... ... Отан ... ... Ол – ... пана ... бауырыңа қазан салған, сен оның
азаматтығын ... ... ... ... ... отырған ұлттық
саясаты осыған саяды. Францияны дүрліктіріп, ереуілдетіп ... ... ... 3 ... ... ... де ... ол ел үшін өзге
ұлттың өкілі болып саналмаған. ... ... сол ... ... яғни, сол
халықтың өкілі. Ол елдерде ұлтқа бөлу, ұлт өкілдерін квотамен билікке ... ... жоқ. Қай елде де ... ... ... ... ... Ұлттар өкілдерінен «квота» арқылы Сенат жасақтау
дегенді біз тек ... ... ... ... ... ... тұратын ұлттар қазақ тілін білгісі келмесе, оның құндылықтары
мен мәдениетін ескермесе, тарихын қажет ... неге ... ... керек» [9] деп ашына жазады автор. Яғни, ұлттық ... ... ... ... ... түрлі-түрлі болуы
ықтимал. Бірақ, түйіні жалғыз. Бұндай үрдісті бүкіл қазақ газеттері, барлық
қазақ журналистері ... ... ... министр, сот, судья да қоғамдық пікірден
аяғын тартады. Ешуақытта ... мен ... ... ... ... ... ... Егер, бірауызды болып қалған жағдайда ол
ел тоқырайды. Журналистика жаза басып бара жатса сынайды. ... ... ... ... ... күшті» [2.155]. «Түркістан» газетінің
мақалалары да атқарушы биліктің ұлттық идеяда, ұлттың ұлы мұратында жаңылыс
басатын ... ... ... ... (бұл ... мемлекеттік тілге
байланысты) атқарушы билікпен де, заң шығарушы билікпен де ымыраласпайды.
Үнемі жағадан алып отырады. ... ... ... ... ... – қазақ проблемасы немесе бұл Парламент кімнің ... атты ... 2005 ... ... жарық көрген мақаласында «Қалай
дегенмен де, үшiншi шақырылым ... да, ... ... ... ... мәселеге келгенде бастарын ауыртпайтындықтарын танытты. ... ... ... ... ... идеологияның дұрыс жүрiлмей
жатқандығының көрiнiсi. Кейде «Лад», «Жетiсу казактары» сияқты ... ... жиi ... да, ... ұлтаралық проблема бар, ол –
орыстың проблемасы дегендi айтып қап ... ... ... үңiлетiн
болсақ, бiздегi ұлтаралық проблема - өзге емес, ... ұлт, ... ... ... ... деп тұр. ... ... басқа
бiрде-бiр мемлекетте мемлекеттiк тiлдi бiлмейтiн мемлекет қызметкерiн
кездестiре алмайсыз. Ал, ... «Тiл ... заң ... ... 15 ... де, ... тiлдi ең төменгi дәрежеде үйренсiн» деген баптың
өтпей отырғаны ненi бiлдiредi? ... ұлт ... ... ... ... ... жоқтығын танытады.
Алайда, ұлттың рухани қажеттiлiктерiн ескермей, оның ... ... иек арту ... бiр ... ... ... Бiреу – қарны тойғанша күреседi, ал екiншiсi, қарны тойған соң,
қашқан қадiрi, ұлты үшiн ... Сол ... бұл ... ... кеттi деп
бармақ тiстемеген абзал» [3] делінген жолдардан-ақ ұлт саясатының жетпей
жатқан ... аса ... ... әрі ... бар. Қазақстан
Парламентінің қазақ мәселесіне келгенде, кежегесі кейін тартып қалатындығын
журналистер әр тарапта әртүрлі көтеріп жүр. ... ... ... ... ... ... айтылады. Ал, «Түркістан» газеті сол аптадағы
жаңалықтарды ... сала ... ... ой ... ... ... ... «Бiреу – қарны ... ... ... ... ... соң, ... ... ұлты үшiн күреседi. Сол кезде
бұл қалай болып кеттi деп бармақ тiстемеген абзал» деген сөйлемі тым ... ... Бұл ... ... ... ... татулықтан
гөрі, араздыққа үндейтін сарын байқалады. Бірақ, бұл сарын ... ... ... жоқ, ... ұлттық саясаттың ... ... ... сөз ... ... ... журналист бұл жерде жұртты
ұлтараздыққа әдейі шақырғалы отырған жоқ. Тек ... ... ... ... ... ... ... маңызды болса,
айтылған ойлар да соншалықты нанымды. ... ... мен ... ... ... ойды одан әрі ... ... мысал келтірілген мақалалардың ... ... көбі ... сөйлем түрінде кездеседі. Яғни, алдымен сұрақ
қойып, сол сауалға жауап іздеу – ... алға ... ... ... Кәпқызының ұлт тақырыбындағы мақалаларының дені осылай. Мәселен,
«Ұлттың мені ... ... ... ... ... ме?», ... ұлт – ... шапанына сай келе ме?», «Қазақстандық
патриотизмнің қазіргі ... ... ... кiм ... ... ... «Қазақстан қоғамын екіге жару кімге тиімді?»,
«Айталының жанайқайы ... ... ... ... өзі ... ... қойылған. Газетке үңілген кез-келген адам бас мақаланың
(аталған мақалалардың барлығы дерлік бас мақалалар) тақырыбына қарап-ақ,
онда қандай ... ... ... ... сөз болғанын сезеді. Сезеді
де, оған деген құмарлығы оянады. ... ... ... ... ... тұжырымдау үшін сол ұлттың ғана өкілі болу міндетті
емес. Қазақ мүддесін, ұлт мұратын терең сезінген ... ... ... идеяға мұрындық әрі насихатшы бола алады. Сондай-ақ, ұлттық идея мен
мемлекеттік идея бір ұғым емес. ... ... ... ... ... ... ал экономикада ұлттың рөлін шектеп, оны азайту керек
деп ешкім де айтпайды. ... ... ... ... үлесін ешкім
де екінші кезекке шығара алмайды. Экономикада ұлттық буржуазия ... алуы ... [5]. Бұл ... ... ... ... өзге ұлт
өкілдерімен жасалған сұхбаттардың орны ерекше. Есенгүл ... ... ... ... ... идея - қазақ тiлi болуы керек»,
қазақстандық оппозиция өкілі Владимир Козловпен ... ... ... тiлi - ... ... ... ... Нәзия
Жоямергенқызының Асылы Османмен жасаған «Қазақстанның иесi де, киесi де –
қазақ», Кәмшат Тасболатованың Юрий ... ... «Иә, мен ... ... Геннадий Беляковпен жасаған «Қай мәселені көтерсеңдер
де қолдаймын» атты ... ... да ... өмір сүретін
өзге ұлт өкілдерінің қазақ тіліне ... ... ... ... ... ... ... саясатқа деген пікір-байламдары айтылады.
Демек, бұл сұхбаттарда мәселе журналистер тарапынан ... ... ... ... ... ... тек ... тартушы және
сұрақ қою арқылы әңгімені өрбітуші. Өзге ұлт ... ... да, ... ... мен ... ... ... жанын жақсы түсініп отыр.
Сондықтан да олар қазақтық идеяның ... ... ... ... ... өзін ... Ал, ұлт ... келгенде
конструктивтік бағыт ұстанатын Геннадий Беляков пен Владимир ... ... ... ... ... ... ... жүріп жатқандығын сөз етеді.
Сол себепті де, Қазақстандағы барлық ұлт өкілдері жұмылған жұдырықтай ... ... ... отыр ... пікірді көлденең тартады. Бұл тұрғыдан олар
билікті кінәлайды. Бұл ... ... ... тек ... ... отырып, қыңыр пікір айтқан. Ол Қазақстанда орыстардың құқығы тапталып
жатыр деп күңіренуден ... ... ... ... орыс ... ... статус беруін талап етеді. Міне, газет бетінде ұлттық мәселе
тек журналистер қауымы ғана ... ... ... ... ғана емес, өзге
ұлт өкілдері де көтеріп отыр. бұл ... ... ... ... ... Олар ... қай ойын да біліп қалуға тырысқан
және оқырманды бұл мәселемен жақсы хабардар ... ... ... бірі – дін ... «Түркістан» газеті
бетінде дін тақырыбын әу баста сөз еткен Қалдархан ... ... діни ... бұрынғы басшысы, бас мүфти болған Ратбек
қажының іс-қимылын шенеп-сынауға арналған. ... діни ... ... ... ... түрінде көрініс тапқан. Бұл әсіресе
Күлпара Жұмағалидың мақалаларынан байқалады. Ал, дін ... ... ... ... ... Кәмшат Тасболатова негізінен бүкіл әлемде тиым
салынған, бірақ, Қазақстанда сайран ... ... ... ісін ... ... ат ... Мәселен, «Миссия
орындалады: Евангелизация-Қазақстан. Алматыда 200-ден астам дiни бiрлестiк
бар, оның 144-i протестанттық ... ... 2007 жыл) ... адам ... ... көлденең тартады. «Евангелистердiң
Қазақстан ... ... ... Азия ... ... ... елiне айналдыру жоспарының әшкереленгенi оқырман
есiнде. Тiптен, осыдан бiраз жыл бұрын ... мен ... Азия ... аса ... ... ... да ... болды.
Евангелистердiң «1000 шiркеуi» басқа-басқа емес, Қазақстанда көптеп ... ... 2004 ... ... ... ... сол уақыт аралығында
1017 протестанттық бiрлестiктер тiркелiптi. Ал, ... ... ... ... ... саны ... ... дiни бiрлестiк тiркелсе, оның 41-i ғана
мешiт, қалған 144-i – ... ... ... Алматы облысында 23
мешiт ... 70 ... ... ... жоқ ... саны да – 23. Ал, Қазақстан бойынша қаншама ... пен ... бар?! ... «евангелистердiң 1000 шiркеуiнiң» 177-сi – бiр ғана
Алматы мен Алматы ... ... ... 800 ... өзге ... ... бой ... жатқаны айдан анық. Жалпы, Қазақстан
бойынша протестанттық шiркеулер елiмiзде 21 пайызды ... ... ... ... де көп. ... ... ... православие дiнiн 21 пайыз орыс халқы ұстанады да, ... ... ғана ... ... иланады, бiрақ нелiктен 1 ... ... ... ... ... дiнiнен де басым болуы керек?!» [7] дейді
Кәмшат ... өз ... ... ... ... дейтін
Қазақстандағы діни ахуал қауіпті жағдайда ... ... ... ... секталар Қазақстанда сайран салып жүр. Камшат
бұл мақаланы жазу барысында, ... ... әрі ... ... ... Тіпті, бұл мақаладағы тақырыпты осы сан-цифрлар ашып ... ... ... ... газетіндегі кез-келген мақалалардың
жұлыны – дерек-факт. Қай мақаланы алмасаңыз да, көзделген ой, ойға ... ... ... ... Бір ... ғана ... мақаланың
бүкіл-бүтін болмысын аша біледі.
Айталық, оның Чарльз Уеллердің ... ... ... миссионер
екенін анықтап, оның ... ... үшін ... ... жүрген
саясаткерлеріміздің көзін ашады. Мысалы: «Қазақстанда ... ... ... бола ... ... Чарльз Уеллермен сұхбатында:
«- Бiрақ, сiз түсiнiңiз, елiмiзде «Благодать» шiркеуiнiң ... ... ... ... ... ... халқымыз дүр
сiлкiндi. Сiз Батыс адамы ретiнде миссионерлiк ұйымдардың Қазақстанға деген
дiни экспансиясына қалай қарайсыз?
- Бұл өте күрделi ... ... ... ... әлемге таралуына
қарсы болмайды. Себебi, Ислам дiнi - ... дiн. ... ... Бұлұтай
өз кiтабында Ислам дiнiң Оңтүстiк Кореяға ... ... ... ... ... ... ... жайлы айтсақ, ... - ... ... ... мұсылман дiнi менiң елiм үшiн де,
Оңтүстiк корея үшiн де ата-баба дiнi емес, жат дiн. Мен ... ... ... ... ... бола алмаймын. Қазақстанда да дiнiмiз таралса,
мен «жоқ ... дей ... [7] ... ... ... ... мақалаға өз көзқарастарын білдірген қазақстандық дінтанушылар мен
саясаттанушылар Кәмшаттың шырылына үн қосып, Чарльз Уеллердің «қой ... ... ... дәлелдейді. Мысалы, белгілі ғалым, абайтанушы
Жабал Шойынбет:
«- Алматыда алғаш рет ... Анар ... ... ... ... ... 1993 жылы Абай ... бойында орналасқан
Iнжiлдiк-мәсiхшiлiк миссонерлiк орталығы «Благодать» аталатын үйдiң
алдында кiтап сатып ... орыс ... 30 ... сатып алғанбыз.
Кейiн кiтап-дүкенiнен осы кiтаптың «Түркiстандағы ... ... ... ... ... ... ... қаласындағы «Орталық Азияны тарихи-мәдени жағынан зерттеу»
орталығында дайындалса, жақында Орталықта «Қазақ халқының ұлттық ... ... ... ... ... – Чарльз «Шоқан» Уеллер, Дина
Бабасова, Ғалымжан Сайлауов. Бiздiң пайымдауымызша, кiтаптың ... ... ... ... ... ... ... тұрған сияқты:
«Бертiн келе қазақ руларының, түркi ... ... ... ... болды. Олар Орталық Азия мен ... ... Iзгi ... ... Иса ... ... ... едi» - дей
келе, «Қазақстанда Ислам дiнiн ұстанушылар мен Иса Мәсiхке сенетiн ... да ... ... деп ... [7] ... пікір айтады. Демек, көзі
ашық, көкірегі ояу кісі Чарльз Уеллер тек тіл үйренуші ғана ... ... ... екендігін осы мақаладан-ақ аңғарғандай.
Ал, соңғы нөмірлердің бірінде жарық көрген ... ... ... Иеговадан сақтаңдар!» атты мақаласы шектен шыққан Иегова
куәгерлерінің қоғамымызға тигізіп отырған аса қауіпті зардабын ... ... ... ... ... 40 елінде «Иегова куәгерлеріне»
тыйым салынған сияқты. Ресейде бұл ... ... ... Тек ... бұл ағым дәстүрлі емес шіркеулердің бірі ретінде
қабылданады...
- Олар Ресейден ағылып, ... неге ... ... ... ... басты
мақсаты – он жыл ішінде Қазақстандағы Ислам дінінің өркендеуіне ... ... ... ... жойылуына алғышарт жасау. «Сыздауық піскенде
жарылады» демей ме? Олар да пісіп-жетілген соң бүкіл ... ... ... етеді. «Балық басынан ... ... ... бәрі
бастан шіріп жатыр» [8]. Бұл мақаладағы осы жолдар арқылы-ақ, қоғамымыздағы
діни шектен шығушылықты ... ... Дін ... тыс. ... ... де, оның ... мемлекет араласпаса, қоғамда діни алауыздықтың
өршуі ықтимал. Діни ... соңы неге ... ... Ирак ... ... болады. Сол себепті қоғамдағы діни бей-берекетсіздіктің алдын
алып, әлемде тиым ... ... ... да аяқ ... ... ... ... бетінде дәл осы мәселелер өткір ... ... діни ... ұлт саясатының бөлінбес бір бөлшегі екенін ... оның да аяқ ... ... отырған оң болар еді.
Дін тақырыбынан кейінгі орында жер ... тұр. ... ... ... ... мәселелердің көбі жер мәселесіне байланысты туындап
отырғаны ... ... ... айту ... ... газеттер жер
мәселесіне байланысты ақиқатты ашып ... ... ... ... Біреудің шамына тиіп алмаймын ба ... ... ... Ал,
«Түркістан» газеті бұл мәселеде де үнсіз қала алмайды. Тіпті, төрелік айтып
көсемсімесе де, ... ... ... ... ... етіп алған. Мәселен,
Алматының іргесіндегі «Шаңырақ» оқиғасында көптеген газеттер ... ... ... ... осы ... орай үш ... ... бұл оқиғаның алдын-алу мақсатында Динара Мыңжасарқызы болуы мүмкін
инцидентті баяндап, «Шаңырақ» тұрғындарымен ... ... ... ... қайтады.
Әлеуметтiк түйткiлдер айдарымен «Жер астынан жiк шықты, ... ... оған кiм ... [10] ... мақалада көптеген қазақ
газеттерi батылы жетiп жаза ... ... ... тек ... жiберген жер мәселесi, соның iшiнде әлi шешiмiн таппай ... ... ... сөз ... Автор алдымен үй бұзуға қарсы
қарапайым жұрт өкiлдерiмен кездесiп олардың пiкiрiн бiледi. ... ... ... ... ... жолығады. Ең соңында оппозицияның
пiкiрiн бiлген. Демек, кәдiмгi шетелдiң қоғамдық баспасөзi секiлдi. Ешкiмге
бүйрегi бұрылып, ешкiмге жалтақтамайды. Әдiл және ... ... ... ... суреттейдi. Бейтарап адамдардың пiкiрiн бiлдiредi. Сөйте тұра
өзiнiң субьективтiк көзқарасын да ... Бұл мiне ... ... ... ... осы ... ... газеттiң тағы бiр журналисi Нәзия
Жоямергенқызы қозғайды. Бұл ... ... ... ... ... (бөрiк iшiнде), қол сынды (жең iшiнде)» (№29, 20 шiлде, 2006 жыл).
«Шаңырақтағы» дүрбелеңдi ... ... ... ... бұл оқиғаға
кiнәлiлердi iздей отырып, баспанасыз қалған қара қазақтың қамын күйттейдi.
Қауқарсыз, қарусыз жұртқа сес көрсетiп, ... ... ... ... қаруланып алып, елдiң берекесiн қашырған полицейлерге
бензинге толы бөтелкелерiмен қарсы тұрған ... ... ... ұрыс ... [11] деп бұл ... ... оқиғасына теңейдi.
Журналист қарапайым халықтан гөрі, құқыққорғау органдарына кінә ... жөн ... ... ... салыстырғанда, бұл мақалада
сараптама басым. Болған оқиғаны зерттеп зерделей отырып, өзгелердің ... ... ... ... ада. ... сенімді, әрі тілге
жеңіл. Ойы оралымды. Сол себептен де өз ісін оң деп ... ... ... ... сезілетін секілді автор пікірінен бұндай
ұлттық мәселені келісіп барып ... жөн. Екі ... ... тиіс деп
ойлаймын.
«Түркістан» халықаралық саяси апталық газеті ұлттық мәселеге қатысты
барлық тақырыпта қалам тербегеніне көз жеткіздік. Газеттің ... ... ... ... ... ... тыс қалмайды. Әрі оған үн
қоспай, өз пікірін білдірмей кеткен кезі де ... Ұлт ... ... берілу әдіс-тәсілі, жанрлық
ерекшеліктері
«Түркістан» газеті беттерінде ұлт тақырыбы әртүрлі жанрларда көрініс
тапқан. Әуелі ... өзі ... ... ... сөйлесе, ақпараттық-
оқиғалы публицистика, сараптамалық мақалалар, сұхбат, зерттеу материалдары,
жол-сапар және т.т. Қысқасы, газет жанрларының ... ... ... ... ... ... Ақпаратты әуелі репортажсыз елестету
мүмкін емес. Жанрдың ең кең ... Б. ... ... ... ... ... – күрделі жанр. Сондықтан оны
бірнеше аспектіде қарастыруға болады:
1. ... ... ... ... ... репортердің қатысуына орай:
- проблемалық (репортердің қатысуы міндетті)
- түсіндірмелік (репортердің қатысуына аз-аздап шек қойылған)» [12. ... ... ... ... газеті беттеріндегі ақпарат-
репортаждардың көбі – оқиғалы да, проблемалық та ... ... ... көзімен көрген, куә болған оқиғаларды сараптайды, әрі ... ... дәл осы ... ... ... «Жер ... ... шаңырақтықтар баспанасыз қалса, оған кiм кiнәлi?» деген мақаласы куә
бола алады. ... ... ... ең ... ... ... болған оқиғаны
хабарлап қоя салмаған, ақпаратты жеткізу бір басқа, ал оны ... екі ... Бұл ... алып ... Мыңжасарқызы оқиғаға
репортажды қосады. Яғни, өзі қатысып, ... ... ... ... ... және ой ... ... ақпараттың классикалық
үлгісінен өзгеше сипатта жаңа жанрда ... Бұны ... ... да, ... да ... болады. Демек, бір мақаланың өн
бойынан бірнеше жанрдың элементтері байқалады.
Ақпарат және репортаждардан өзге ... ... ... ...... деп атауға толық негіз бар. Жалпы
публицистика көркем әдебиетпен бірге туып, қалыптасып, өсіп, ... ... ... ... бір ... Қазақ публицистикасының теориясы
мен тәжірибесіне қатысты мәселелерді алғаш рет бір ... ... ... пән ... ... оның ... ... әдісі,
функциялары туралы ғылыми тұжырымдар жасаған ... ... ... ... – дәуір үні», «Қазақ баспасөзінің ... ... ... мен ... атты ... ... жанрлары, публицистік шеберлік мәселелері қозғалды. ... ... ... ... шығу тегі ... ... бұл латынның
publіcus – қоғамдық деген сөзінен шыққан. ... ... ... этимологиясы «қоғамдық» деген сөзге тікелей ... дей ... ... ... ... дәуір тынысы, өмір шежіресі. Шежіре
болғанда да күнделікті тіршіліктің рухани бейнесі, жанды көрнісі» ... [1.24]. Ал ұлы ... ... ... публицистиканы «көсем
сөз» деп алған. Ол былай дейді: «Көсем сөз – ... сөз ... ... ... ... ... сөз. Шешен сөзден мұның айырылатын
жері – шешен сөз ауызбен айтылады, көсем сөз ... ... ... ... ісіне басшылық пікір жүргізетін сөз болғандықтан да көсем сөз деп
аталады. Көсем сөз ... ... ... іске ... ... ... ... Әлеумет, шаруашылық, қазыналық, мектептік, ... ... тағы ... ... істерін түзеу, жаңалау, өзгерту
керек болған кезінде халықты соған көсемсөз арқылы ұйытып, көбінің ... ... ... ... ... ... ... сөйлейтін сөз
болған соң, кезіндегі шығып тұрған газет-журнал жүзіне шығады. Көсемсөз
әлеуметке ... ... ... сөз ... жұрт ісіне мәні зор»
[14.102].
Көсемсөзшілер айтпақ ойы, оның жеткізу ыңғайына қарай кейде ... ... ... ашық хат, ... фельетон жазып жариялайды» [15.122]
делінген ... ... ... ... ... келе тектік тұрғыдан үш топқа
жіктеуге болады.
1.Ақпараттық -оқиғалы; 2.Талдамалы; 3.Көркем;
Түрлік ... жеті ... ... болады. Олар:
1.қоғамдық-саяси; 2.экономикалық; 3.моральдық-этикалық; 4. әдеби;
5.сыни; 6. ... - ... 7. ... ... ... алғанда: ақпараттық-оқиғалы заметка, есеп, репортаж,
сұхбат; талдамалы- корреспонденция, мақала, ... ... ... хат, ... ... ... публицистика тобына –
суреттеме, ... ... ... ... ... полемикалық, үгітшілік, насихатшылық, сатиралық,
эпистолярлық, талдамалы- сыни, деректі, іскерлік
3. БАҚ-та ... ... ... ... ... ... ... Функциялары: ағартушылық, үгітшілік, насихатшылық, ұйымдастырушылық,
әшкереушілік, анықтамалық, ... ... ... мен ... негізін зерттеуші орыс ғалымы
М.С.Черепахов: «Публицистика жанрына мыналар ... ... ... ... корреспонденция, мақала, хат, рецензия, шолу, баспасөзге
шолу» [16] дейді.
Демек, «Түркістан» ... ... ... ... ... ... және ... деп екшесек, ең алдымен
үнемі бірінші беттен орын алатын ақпараттық-оқиғалы ... ... ... ол ... ... сол ... маңызды ақпараты, сосын
оқиғасы сөз болады. «Түркістан» апталық газет болғандықтан болар, ... ... ... гөрі талдамалы-сараптамалық публицистика
ойып орын алады. Кез-келген ақпараттың өзі сараптамалық характерге ие.
Қазіргі қазақ басылымдарының ішінде «Түркістан» ... ... ... ... ... Әрі бұл газеттің ... көп ... оның «ұлт ... ... көз ... бар. ... ... болу үшін нақты мысалға жүгінейік: Ж.
Шағатайдың «Авгий қорасын тазалаудың азабы ... ... ... ме?» атты ... әрі ... сарынмен жазылған, әрі ұлт
тақырыбын жеріне жете талқылаған ... ... ... ... ... ... бұрынғы коммунистер мен солардың қолшоқпар iзбасарлары
мызғымай отырғаны аян. Ал ... ... ... ... ... ... жетекшiлерi мен қызметкерлерi құрайтыны да құпия ... ... ... ... тiл - ... ... тағдыры әлi күнге таразыға
салынуда» [17] ... ... ... ... сараптамалық мақала діттеген
ойына жетіп, ойлаған межесін бағындырып ... Ж. ... ... ... әдебиет персонаждарын пайдалануы. Санамыздағы
тәуелділікті сауықтыру процесін ол – ... ... ... туралы Грек
мифологиясына теңейді. Гераклге жүктелген осы бір ауыр ... енді ... ... ... ... Бұны ... паралеллизм дейміз,
яғни шабыстыру. Авгий қорасы мен санамыздағы құлдық психология бір-бірімен
шабыстырыла берілген.
Дәл ... ... ... ... ... ... ... Владимир Вольфович»! Жириновский 60 ... ... ... ... билiк оны «әлпештеуге ... ... ... ... Онда орыстың әсiреұлтшылы, Қазақстанда туып,
«су iшкен құдығына түкiрiп», қазақ деген елдi,оның тiл мен мәдениетiн ... ... орыс ... ... ... ... әлi де ... басып келiп-кетiп жүргендiгi сөз болады. «Әлемнiң
бiрде-бiр елi «нон грата», яғни мемлекетке аяқ басуы қаланбайтын тұлғаларды
өле-өлгенше ... Ал, ... ... ... ... шек ... кiтап шығарумен қатар, Дума көлемiнде
де, баспасөзде де қазақтың арына тiл тигiзiп жүрген ... ... ... ... қаншалықты орынды? Түптеп қарасақ, Қазақстанды
мазақтамаған адам аз сияқты. Ал, бiздiң «гуманист һәм iзгiлiктi» ... ... ... сайқымазақтарға ел есiгiн айқара ашады. Ең
бастысы, билiктiң өзiне тiл тимесе болғаны... Ал, ... ше? ... ... ... ... ... ... болды, қазiр де солай...» [18]
делінген аталмыш мақалада. Мақала авторы ... ... ... ... ... ... келгенде тым солқылдақтық ... ... ... ... ... қазақ деген төзімді,
шыдамдылығы арқылы шешім тауып жатыр деп өз ұлтына жаны ... ... ... де ... ... қалдырмасы анық. Мақала барысында автордың
тілінен ұлт мүддесін қорғайтын пікірлерді көптеп кездестіреміз. Біздің де
автор пікірін қолдайтынымызды ... ... ... ... көкейге
қонымды. Автор Жириновскийдің қайда не ... ... ... ... ... топырағын басуын өзі қаламайтындығын аңғартады. Мақаладан
автордың ... ... ... ... де аракідік көрініп қалады.
Дегенмен, жеккөрініш орынды. Қазақтың суын ... ... ... ... ... бере алмай келе жатқаны белгілі. ... ... ... ... ... ... Шенеу
орынды. Билік тұтқасын ұстағандардың ұлттық құндылықтарға пысқыра
қарайтындығын осы ... ... тағы бір ... Сезінеміз де күйінеміз.
Автордың күйінішіне қосыламыз.
Тағы бір публицистикалық мақала шекара делимитациясын жеріне ... ... ... «Делимитация бекiтiлдi, бұны кiм ... атты ... ... ... оқиға, Парламент
палаталарының бірлескен отырысында шекараның ... ... ... ... ... ... ... Мәселен, «Бiздiңше
түйткiл жайттар жеткiлiктi едi. ... ... ... ... ... екi жер аумағының тағдыры – Ресейдiң мүддесiне орай шешiлген.
Мысалы, шекараны белгiлеу барысында Қостанай облысындағы ... ... ... ... ... газ-мұнай кенiшiнiң тең жартысы Ресей жерiне
өткен. Сол Имашев кенiшi орналасқан 22400 гектарлық жер ... 1947 ... ... ... да, 1947 ... кейiн Қазақ ССР-ының құрамына
берiлген. 58 жыл бойы Қазақ ССР-iне, ... ... ... ... көлемiнiң тең жартысын Ресейге берудiң қаншалықты қажетi бар ... ... бiр ... ... ... естiмедiк» [19] деп
шенейді журналист халық ... ... ... тағы да ... Оны ... пайдалана біледі. Әрі биліктің жұртқа түсініксіз
орынсыз жалпақшешейлігін шенейді. Мақала ... ... ... ең ... ... келе ... түрі ... тұрғыда
жазылған. Және оқиғаның бел ортасында болу, баспасөз мәслихатының немесе
жиналыстың ішкі «кухнясына» ене білу бар. ... бұл ... ... әрі ... репортаж деуге болады.
Жалпы, «Түркістан» газеті беттеріндегі мақалалардың дені биліктегілерге
шүйлігуден, ұлттық саясат жөнінде ... ... ... ... ... Сол ... газеттің бағыт-бағдары айқындалады. Газет ұлт
тақырыбындағы мәселелерге келгенде, кіммен болсын ымыраласпайды.
«Түркістан» газетіндегі ... ... тағы бір ... ... ... ... ... зерттеу мақалаларының тізбегі. Автор
аталған еңбегі үшін 2006 жылы ... ... орай ... грантының
иегері атанған. Ал, 2007 жылы аталмыш мақалалар ... ... ... ... ... атпен кітап болып басылып шықты. ... ... ... ... ... ... ... беріп тұрғандай.
«Казахское дело» немесе «Соңғы репрессия» аты айтып ... 1986 ... ... ... ... ... ... мен деректер, біз
білмейтін көлеңкелі жайттардың беті ашылған. ... ... ... ... мақалалар газеттің сол нөміріндегі бір бетке сыймай, келесі
нөмірге сырғытылған. Мақала өте көлемді жазылған. Оқуға жеңіл әрі ... пен ... ... бір ... тоғытқан автордың шеберлігіне тәнті
боламыз. Мәселен, оның «Казахское дело – ... ... атты ... ... Кремль төрінен батылы жетіп, желтоқсанның ... ... ... сол үшін ... ... ... тіпті қыр
көрсеткендігі айтылады. Мақала тақырыптық тұрғыдан да, ... ... ... ... енді бір кеңінен қолданылған жанр – сұхбат жанры. «Сұхбат –
бұл баспасөзде кең қанат ... ... ... ... одан ... ... ... табиғаты туралы пікірталастар басталды. Сұхбат
көптеген жаңалықтарға жол ашты. Радио арқылы ... ... көп ... ... ... баспа беттерінде жаңа рубрикалар жарияланды.
Газеттегі сұхбат пен радиодағы ... ... ... ... аңғаруға болады. Сұхбат түрлерін сұраушы мен ... ... ... түрге бөлуге болады: 1. ...... ... ... ... ... 2. ... – хабарлама (жоғарғы
лауазымды, бірақ аты-жөні көпшілікке таныс емес кісілер ... ...... ... оқиғаның куәгері, көпшілікке таныс емес адамдар
қатысады); 4. сұхбат - әлеуметтік зерттеу ... ... ... ... ... ... беруші бүркеншек атпен шығуы да ... ... ... ... М. Барманқұлов.
Ал, «Түркістандағы» сұхбаттың денін сұхбат көзқарас деуге әбден болады.
Көп жағдайда сұхбатқа танымал, белгілі ... ... ... Ол ... қоғам қайраткері не мемлекет қайраткері болуға тиіс. Ал, сұхбатқа
шақырылған адамдардың дені сол ... ... ... ... ұлттық
факторға аса ыждағаттылықпен мән берген. Мәселен, 2006 ... ... ... ... Герольд Бельгермен «Қазақстандағы ұлттық идея
- қазақ тiлi болуы керек» атты сұхбаты ... ... ... ... ... назар аударып көрелік: «сұрақ: - ... өзге ... ... мен Украинадағы ойнаған басты фактор - ұлттық фактор ... бiз осы ... ... да ұлттық фактор ойнауы мүмкiн деген ойда
болдық. Алайда, ұлттық фактордан гөрi ... ... ... рөл ... ... деп ойлайсыз?
Жауап:- Бiзде «халықтың бiрлiгi – ... ... ... ... ... ... бiздiң Қазақстанның ұлттық идеясы – қазақ тiлi
болуы керек. Қазақ тiлiн сақтап қалсақ, қазақ тiлi ... ... ... қоғамды топтастыратын идея осы болады деп есептеймiн. Басқа
ұлттар да ... ... ... «Бiз Қазақ елiнде тұрамыз, қазақтың өзiнiң
тiлi бар, ұлттық ... бар, бiз ... ... ... жөн» десе ... болар едi» [21] делінген. Яғни, бүкіл-бүтін
сұхбаттың ойы мен идеясы ... Тек ... ... ... ... ... тұр. Сұхбаттан байқалғандығы, ... ... қою ... Сұрақ қатып-семіп қалмаған. Үнемі ойдан-ой туғызып, жауап
берушінің аузындағыны ... ... ... орай қарсы сұрақ қоюға негізделген.
Дәл осымен өзектес сол жылдың келесі нөмірінде жарық көрген Нәзия
Жоямергенқызының ... ... ... иесi де, киесi де – қазақ»
атты сұхбатына ... ... ... - Сiз ... ... ... ... қалай қарайсыз?
Жауап:- Үзiлдi-кесiлдi қарсымын. Топырақтың иесi бар. Сол топыраққа
сырттан ... бар. ... менi түбi ... ... деп ... ... мен ... таңда Қазақстанды мейiрiмдi мекен, құтты қоныс
етемiн. ... КСРО ... ... ... ... ... күшпен таңған саясат
жүргiзiлген едi. Оның соңы iрiп-шiруге әкеп ... ... тағы ... ... ... ... ұлт» ... мүлдем ұмыту
қажет. Әр отбасының әкесi мен шешесi бар. Қазақстанның әкесi де, шешесi де
- қазақ. Оған ... ... жоқ. Бiз - ... ... ұлт емеспiз. Себебi, қазақ деген ұлт бар. Ол қазақтың тiрегi
де, ... де ... мен ... де, ... мен тiлi де ... ... Бұл сұхбат жайында да соны айтуға болады. «Түркістан» газеті
журналистерінің ... ... ... әр ... ... ... ... Жоямергенқызы сұхбаттың сыртында «Әңгіме арасында»
деген айдарды пайдаланады. Онда ол сұхбаттасуға өте нәзік ... ... ... тыс. ... отбасына байланысты, немесе басқа да ... ... ... осы ... ... айдарға топтастырылған.
Бұның өзі сұхбаттың ерекшелігін танытады. Және әңгімені ашып тұрады.
Ал, қазақстандық оппозиция өкілі Владимир ... ... ... тiлi - ... ... ... фактор» атты сұхбаты да осы
орайлас: «сұрақ:- Демек, сiздiң ойыңызша, қазақ тiлi - Қазақстан ... ... ... - ... ... ... Мен тiптi қос ... де қолдамаймын.
Бүгiнгi таңда ол керек. Егер, бүгiн тек қана қазақ ... ... ... сүру ... ... Ал, ... ... қос тiлдi
мемлекет бола алмайды. Қазақстанда тұрып жатқан ұлт өкiлдерi өз ... ... ... Алайда, мемлекеттiк тiл - қазақ тiлi. ... ... ... [23]. ... ... біз ... ... үш
сұхбаттың өзегі идеясы бір. Бұл сұхбаттардың ... ...... ... үшеуі де өзге ұлт өкілінен болуы. Олар Қазақстанда
тілдік ассимиляцияның жүргізілуіне қарсы емес. Тек ... бұл ... ... шараларының көңіл көншітерлік емес екендігін сөз еткен. Ал,
қашанда қазақ тілінің мемлекет аренасына ... ... ... келген
тарих ғылымдарының докторы, марқұм Нұрболат Масановпен ... ... тiлi – ... ... ... болмауы тиiс» атты
сұхбатының идеялық ... ... ... ... ... ... Масановтың жауабы жоғарыдағы сұхбат иелерінің жауабындай ... ... ... Айталық: «сұрақ:- Яғни, қазақ ... ... ... ... ... ... ... қалғандығында
ма?
Жауап:- Түсiнесiз бе, бар проблема - қазақ тiлiнiң қазақтiлдi емес
халыққа саяси қысым құралы ... ... ... ... ... ... ... ретiнде қолданылып келедi. Шынын айтсам, мен
басында қазақ тiлiнiң енуiне, дамуына ... ... едiм. ... ... қатысты ұстанымымның терiске шыққанын мойындауға бармын» [24] ... ... өз ... ... ... жауап алады. Көңіліне
алған ойдың бәріне ... ... ... ... ... өз ... ... сұхбат та сәтті шығады. Бұның барлығы газет журналистерінің
шеберлігін байқатса керек. Журналистер ... ... ... да ... ... ... ашуда газет тілшілерінің сұхбат
барысындағы сұрақты орынды, дәл қоя білулері де ... ... ... батыл да, өткір сұрақтар жетерлік. Бұндай сұрақтар ... ... ... ... тигізері сөзсіз.
Біз, әрине, мысалға тек ... ... ... ... беріп отырмыз. Ал, шын мәнісінде «Түркістан» газеті бетінде ... аса ... ... ... ... көбіне депутаттар,
министрлерден бастап үлкенді-кішілі шенеуніктер, ... өнер ... және ... ... және ... да ... тұлғалар қатысып
отырған.
Газет бетіндегі айрықша назар аударылған тағы бір ... - ... ... сұхбат ортақ жауапты береді. Баспасөзде ... ... ... ... ... да, ал теледидарда осылай көрсете
алмайды. Бұл сұрақтарға нақты адамдар жауап ... ... саны 2-5 ... Сондықтан, сұхбатқа нақты жауап беретін адамдар табу ... ... ... ... шеше ... осы ... сөзі ... тұлғалардан сұхбат алуы оқырманды иландырады.
Бұл тұрғыда газеттің теледидар мен ... ... ... және
импровизациялы болады, ал газетте нақты позиция жазылады» [20. 118] дейді
әлеуметтік сауалнама жөнінде профессор М. Барманқұлов. Міне, сол ... түрі ... ... ... ... ... Кәпқызының «Жалпықазақстандық ұлт қазақтың шапанына сай келе ме?»
атты мақалада Герольд Бельгер, Ахмед Мурадов, Юрий Бунаков, ... ... ... Ғали ... ... жазушы, қоғам қайраткерлері қатысып, бір
сұрақ төңірегінде ой бөліскен. Пікір әрқилы, көзқарас түрлі-түрлі. Мысалы,
«жалпықазақстандық ұлт» туралы ... ... ... өкілі Герольд Бельгер
былай дейді: «Мен өзiм 63 жыл ... ... ... ... деп ... Онда ... дау жоқ. ... ұлтым –
қазақстандық емес. Өйткенi, ондай ұлт жоқ. Ұлтым – немiс. Егер де, ... ... деп ... ... мен ... ... iшiнде
өзiмнiң немiс екенiмдi белгiлеп отырамын. ... ... ... бiздiң Қазақстандағы халықтың ешқайсысы да бұны ... ... ... өзiн «қазақстандықпын» деп ... Мен ... ... ... ... бiрде-бiреуi «ұлтым -
қазақстандық» демейдi» десе, шешен-ингуш халықтарының өкілі Ахмед Мурадов:
«Маған идеяның өзi ұнайды. ... ... өзiн ... ... таныта
бiлсе, бұл мемлекет дамуының кепiлi. Бүгiнде американ ұлты, ... ... ұлты ... бар. ... жүздеген ұлттар мен мыңдаған дiн
өкiлдерi ... ғой. ... ... бәрi ... ... Ал, ... жүзеге асады, әлi белгiсiз. Бiз Халықтар Ассамблеясы кеңесiнде бас
қосқанда, ... ... осы ... ... әңгiмелестiк. Диаспора
өкiлдерiнiң барлығы бұл мәселемен келiсетiндiктерiн ... ... ұлт ... бiр ұлт өкiлi ... ... ... Бiрақ ол этникалық
шығу тегiне қарай болмауы тиiс. Бiз күнi бүгiнге дейiн терминдi шатастырып
алып жүрмiз. Ұлт – ... ... ... сол ... ... деген ұғымда. Кеңестiк менталитетте өскен бiздiң ұғымымызда - ... ... ... тегiне қарай ұлтын анықтап келдiк. Менiңше, азамат
және азаматтық терминдерi Батыста ұлт ... ... ... ... ... ... кеңiстiк қалыптастыруымыз керек. Сол ... ... ... бiрдей мүмкiндiкте болуы қажет» дейді. Ал, орыс
ұлтының өкілі Юрий Бунаков «Жалпы ... ұлт» ... ... ... ... да ... мүмкiн емес. Ұлт дегенiмiз – орыстар, қазақтар т.б.
Қазақстанның жалпы халқы деген ... ... ... Бұл ... жетелейдi. Сондай-ақ, Президент бұл мәселеге аса сақтықпен
қарау керек», ал ... ... «Мен шын ... ... ... Бiрақ, ол үшiн қоятын бiр шартым бар. ... ... ... ұлттардың үлес салмағы теңдей болуы қажет. Мәселен,
Қазақстандағы халықтың 30%-i ... ... ... ... 3-4 адам
орыс болуы қажет. Басқа ұлттар да осындай. Сонда ғана бiз ... ... ... Бұл ... ... ... ... докторы Әзiмбай Ғалидың: «Президент бұл сөздi ... ... жоқ. Ескi ... қағидадан бас тартпақ. Өйткенi, бiз
үшiн көп ұлтты Қазақстан концепциясы өте қауiптi едi. ... ... ... ... ... ... ... болады. Бұл Қазақстанды
ыдыратуға алып келедi. Сондықтан, бiздiң ғылыми ... осы ... деп ... ... ... ұлт» ... ... идеясы. «Қазақ» деген сөзге жақын. Бiздiң ойымызша, ассимиляция
үрдiсi барлық елде жүрiледi. Және оның ... ... ... ... де, бар азамат жергiлiктi ұлтты жасайды. Түркияда
кезiнде байырғы түрiктер мөлшерi 15-20% ... ... Ал, ... ... бәрi ... дейтiн деңгейге жеттi. ... ... ... ұлт бар екенi мойындалмайды» [25] деген
пікірімен сауалнама аяқталып жатыр.
Демек, бұл мақала арқылы біз тек ... ғана ... ... бір
адамның ғана субьективтік пікірімен таныс болған жоқпыз. Сондай-ақ, бірнеше
адамның пікірін білдік. Әрі ... ... ... ... ... отырмыз.
Қазір газеттердің көбі осы әлеуметтік сауалнамаға иек сүйеп ... ... ... пікір білудің ең тиімді ... ... ... ... бірі ... Мұқанованың «Самұрық пен
Қазына» ішінара саудаға ... атты ... ... ... ... ... ... байланысты өз пікірлерін білдірген.
Бірі – Қанат Берентаев, екіншісі – Тоқтар Есіркепов. ... де ... ... ... орай, сол саланың мамандарынан пікір алу, қазіргі
заманғы журналистиканың енгізген тағы бір жаңалығы. ... да ... ғана ... ... ... ... ... тағы да сұрақ туындауы
заңды. Бұл ... ... ... ... ... тек ... ... таныс болмайды. Сондай-ақ, сауалнамаға қатысушы әрқилы деңгейдегі
билік өкілдерінің, ... ... өнер ... да пікірін
біледі. Бұл мақала бір жақтылығымен емес, алуан пікірлігімен ерекшеленеді.
Сондықтан да, бұл жеке журналистің субьективтік көзқарасынан гөрі ... Дәл осы ... ... ... ... ВВС, CNN ... ... деген айдар алуы әлеуметтік сауалнамалардың
арқасында болып отыр.
Қорыта айтқанда, ... ... ұлт ... ... ... ... ... мен әлемдік журналистиканың жаңа талаптарына
жауап бере алады. Барлық жанрды ... ... ... ... ... ... қай-қайсысын да табуға
болады.
ІІ тарау
2. ... ... ... ... ... ... ... мақалалардың тақырыптық болмысы
Халықаралық саяси апталық «Түркістан» газетінде мәдени тақырыптағы
мақалаларға жеткілікті ... ... ... келді. Аты айтып тұрғандай
саяси апталық 8 беттік ірі форматты газеттің басты назар аударғаны – саяси
және ... ... ... ... ... ... 4 беті ... экономикалық мәселелерге арналды. Ал, 5-беттен ... ... орын ... ... бұл газет ... ... ... бөлмеді дегенді білдірмесе ... ... ... ... ... мәдениеттің барлық саласын
қамтыды. 2000 жылдан бер қарайғы газет беттеріне үңілсек, ең ... ... ... ... қайта жаңғырту, түлету, руханиятты сауықтыру,
ұлт мәдениетін ұлықтау мәселелері күн ... ... ... ғана маманданған арнайы журналистердің осы саладағы сараптамасы
мен ой-толғауы ... ... ... ... Газет ең алдымен театр
тақырыбына ерекше көңіл бөлгендігі ... ... ... арналған
мақалалар көбіне-көп Академиялық М. Әуезов атындағы драма ... ... ... ... ... ... «Жас ... секілді ұлттық өнерді
ысырып тастаған, алабажақ ... да ... ... ... ... ... ... газет журналистерінің нысанына айналған. Еліміздегі жалғыз
киноиндустрияның жақсылығына сүйініп, ... ... ... ... ... ... ... әлдебір әншінің «Республика
сарайында» өткелі жатқан концерті туралы жарнама да газеттен орын алады.
Руханияттың күретамыры ... ... де ... тыс ... ... жаңа ... ... өнер жұлдыздарының өмірінен қызықты
жайттарды беріп отыруға да назар аударылады.
«Журналист өз өнімін ... ... ... қандай тәсілмен
жеткізеді, өзін тыңдайтын, айтқан әңгімесіне ... асып ... ... ... ... ... қандай арна арқылы ол өз
ақпаратын дәл қазіргі оны қабылдайтын қоғамға ұсына ... ... бәрі ... ... ... ғана байланысты шаруалар сонымен қатар,
журналист қызмет ететін арнаның ұстанған бағытына, ... ... ... мәселе. Қазіргі заманда журналистік кәсіптің құндылықтары
мен үрдістерін, яғни стандарттарын ... ... ... ... редакциялар, мультимедиалық бөлімдер пайда
болды. Онда қызмет ... ... ... ... ... үшін ... іздейді. Мұның өзі журналистік материалдың мазмұны ... ... ... [27.79]. ... газетіндегі мәдениет
тақырыбындағы мақалалар тізбегіне көз ... ... ... ... ... ... онда ... мәдени мақалалар тақырыптық жан-
жақтылығымен ұтса, екіншіден, тақырыптың ... ... ... Бұл, ... кино ... мақалалар тізбегінен
аңғарылады. Кино тақырыбында ең ... ... ... ... Есенгүл
Кәпқызы «Қалауын таппаған қардың жанатынына кім сенеді?», «Деректі де
керекті» атты ... ... ... мен ... ... көркем туындылар мен деректі фильмдердің түсірілу ... ... ... ... ... бұл мақалаларын жазу барысында көп
ізденгені байқалады. Осы мақалалардан біз «Қазақфильм» кино ... ... ... ... қазақша түсірмегендігің куәсі боламыз.
Бұдан кейін газет журналистері бұл тақырыпқа жиі-жиі айналып ... ... ... кино тақырыбына жиі қалам тартқан журналистің бірі –
Гүлзина Бектасова. Жалпы, Гүлзина Бектасова газеттегі ... ... өзі ... тұр. Ол ... пен әдебиетке қатысты барлық тақырыпты
қамтуға тырысқан. Соның ішінде ең сүбелісі – кино тақырыбындағы туындылары.
«Журналистің міндеті – ... ... ... нені ... ... ... ... қоғамда не болып жатқандығын айту» [28.6]. Бұл
тұрғыдан ... кино ... ... ... ... ... ... алдында шындықты бұқпантайламайды. Ашық әрі тура
айтады. Олардың ойын ... ... ... халыққа жеткізе отырып, өз
пікірін білдіреді. ... оның ... ... ... мақаласын алып
көрелік. Мақала «Көшпенділер» фильмін әлі көріп үлгермеген ... ... ... ... оның ... мен ... баяндайды: «Фильм түсірілген кезден бастап, кешегі алғашқы
көрсетілімге дейінгі аралықта ... ... ... кешті... Әлем
кеңістігіне қазақ кино өндірісін танытатын алғашқылардың бірі болғандықтан
ба екен, оның ... ... ... ... негізделіп
түсірілетіндігінен бе екен, әйтеуір көрермен одан көп ... ... өзі ... ... ... бөлгізген «Көшпенділер» фильмі
ұлтымыздың «паспортына» ... деп ... ... туынды болғанымен оның түбінде тарихи шындық жатуы ... пе? ... ... ... ... ... бар адам
сценарийді жазуы керек емес пе? Ал фильмнің сценарийін жазған әзірбайжан
Рустам Ибрагимбековтің ... ... ол ... тарихынан аса хабардар
адам емес екен... Баспасөз-мәслихатында Рустам Ибрагимбековке ... ... ... тұрған нәрсе Абылайхан-Куно мен Гаухар-
Аянаттың ... ... жайы ... ... ... ... ... махаббатының лейтмотивін жасаған түсіруші топ бұған да саспады. Несі
бар, қазақ сүйіспеді деп кім айтады? Қазақ та сүйіскен, сүйіскеннің ... ... ... ... не ... жатқанын сендер қайдан
білесіңдер?... Сонша ... ... ... табиғаты сұлу көрікті
мекенге ие көшпенділер фильмі ең ... сол сұлу ... ... ма? ... ... ұшан-теңіз қазақ даласы, алақандай ғана жер
сияқты... 34 млн ... ... ... ... зор техника пайдаланған
фильм «таза коммерциялық бағытта түсірілді» деп даурығады түсіруші топ...
Мейлі ғой, не ... да, ... ... кім ... ... тек ... көрген шетелдіктер де Абылайды Куно Беккер деп қабылдайтыны жанға
батады. «Көшпенділер» әлемге тағы бір рет Марк ... ... ... ... ... ... [29]. ... ең алдымен таң еткені
– мақаланың жазылу стилі. Екіншіден, оның журналистік ... ... ... ... ... Журналист мәдени жаңалықты хабарлап қана
қоймайды, сондай-ақ, оны сараптап, ой елегінен өткізеді. ... ... ... ... ішкі ... аша ... ... де қажет. Осы жерден алғашқы беделді
ақпараттарды алуға да ... ... ... ... ойдан
құрастырылғандарды және өсекті айналып өтеді» [20.131]. Демек, ... ... ... көріп, ауызба-ауыз естіген деректерден
тұрады. Оны бұрмаланды деуге келмейді. Сол себепті де ... ... ... ... ... қазақ тарихынан хабары аз
екендігін өзгеден емес, өз аузынан естігені былайғы ... ... ... тағы бір ... ... ... киносын қашан таниды?»
деп аталады. Айтыла-айтыла жауыр болған тіл тақырыбы мұнда да ... ... ... ... отырғанда, руханиятымыз бен мәдениетімізге
де жеткілікті көңіл бөлінбейді екен. Оны аталған ... ... ... ... ... жалпы кино өндірісінде ауыз толтырарлық жаңа
туындылар дүниеге ... ме ... ... дейін десек, «Қазақфильм»
басшылығы берген кейбір мәліметтерге сүйенсек, жылына кемі ... ... ... ... Ал ... деп ... ... сол фильмдердің
көрермен назарына ұсынылып ... ... ... ... ... делік. Сол фильмнің қазақ көрерменіне әсері қандай? ... Шын
мәнінде, жаңа толқын аталып жүрген буынның ... ... ... ... ... ... де ... емес. Өңкей қарабайыр қазақ
тұрмысының әлсіз, осал ... ... кеп ... ... кино
өндірісінің дами алмай отырғанының тағы бір себебін қаржыдан ... кино ... ... бөлуі үшін, ең алдымен бізде «Кино туралы Заң»
болуы ... ... ... ... ... ... да көп болыпты.
Демек, біздің Заң шығарушы ... ... ... құны болмаған-ау,
шамасы» [30]. Тағы бір проблеманың басы қылтиып тұр. Кино туралы ... ... қоя білу бар, ... аша білу бар. Бұл жолы ... ... өз ... жеріне жеткенімен зерттеу солғын, сараптама бір
жақты. Кино туралы мақалаларының көпшілігінде ... тек ... ... білдіруден танбайды. Өзгелердің пікіріне жүгіну
деген атымен жоқ. Журналистің біржақты пікірі ... ... ... де бек ... ... қатар, оның «Қазақ киносына ... ... ... ... атты мақаласында бірді айтып отырып,
басқа мәселеге ауытқып кетушілік бар. ... онда ... ... не
екенін, айтылмақ ой қайсы, түсінбейсің: «Жуырда Қытайда «Көрікті мекен»
атты фильм түсіріліпті. Фильм ... ... соң, оны ... әкеліп
көрсетті... «Сырт көз сыншы» демей ме, ... ... ... кемшілікті көріп-сезіп жүрсек те, «өз қолымызды өзіміз кесе алмай»
отырғанымызда, күтпеген жерден Ашық ... дауы ... ... ... ... ашық хатқа қазақтың бір топ ... ... қол ... Ал мына хат ... деп ... киногерлерінің қара шаңырағы киностудия ... ... ... ... ... ... танымал адамдар қол қойыпты. Оның арасында
қазақ киносының майталмандары Нұржұман Ықтымбаев, ... ... Әсия ... Әнуар Сүлеев, Қалдыбай Әбенов те бар екен» [31].
Басы «Көрікті мекен» атты фильм туралы басталады да, аяғы ашық ... ... ... ... ... бар. Керісінше, «Көрікті мекен»
фильмі туралы Кәмшат Тасболатованың рецензиясы өте ... ... ... ... ... ... ... Кәдімгі театртанушылардың
көзімен.
Кино тақырыбынан өзге мәдени-әдеби мәселелерге арналған мақалаларды
сарапқа салып көрсек, сараптамалық мақалалардан ... өнер және ... ... ... ... орын ... ... Ақұштап
Бақтыгереева, Ханбибі Есенқараева, Герольд Бельгер, Қадыр Мырза Әлі, Мұхтар
Шаханов, Дулат Исабеков, Ұлықбек Есдәулетов ... ... ... Роза ... ... ... Қарақат Әбділдина, Қыдырәлі Болманов,
Нұрлан Өнербаев, т.б. өнер адамдарымен сұхбаттар көп. Егер ... ... ... ... ... маңызы бар мәселелерді
көбірек толғаса, өнер ... ... ... көбі ... оның ... өнеріне қатысты құрылады. ... ... ... ... ... ... Өзінің жекелеген
шығармашылығымен қоса, елдегі көкейкесті тіл мәселесін жаңғақтай ... ... ... туын ... ... ... мен ... бұл проблемадан
тыс. Бәлкім өнердің мұңын, мәдениеттің жырын жырлауы мүмкін. Алайда,
қоғамдық, ... ... ... ... ... ... ... назарда. Ал, театр тақырыбы көбінде
жаңа премьераларға рецензия жазумен шектелген. Мәселен, «М.Әуезов ... ... жаңа ... ... ... атты ... ... аударып көрелік: «Театрда тағы да жаңа ... ... ... ... ... ... тұңғыш рет
шығар. Бұрын актерді ... ... Күні кеше ғана ... ... ... ... театрдың сахнасында қойылған «Актриса» осының
жемісі. Қойылымның режиссері – ... ... ... ... бұл
еңбегі «драматургия саласы ... ... ... ... ... пьеса
жазылмай жатыр» деген сыни пікірді жоққа шығарғандай. Академиялық театрдың
сахнасында алғаш ... бұл ... ... ... ... Қалибек Қуанышбаев атындағы драма театрда ... ... ... ... ... Обаев пьесаны өз театрында көрсетуді
ұйғарыпты. Сөйтіп, режиссер Нұрлан ... ... бұл ... ... кою ... екен. Рас. Пьесаның көтерген жүгі жеңіл емес.
Әрі тың тақырып... Жалпы, соңғы уақытта қазақ ... ... ... ... ... рас. Осы ... келгенде драматург шығармасының
көздеген межеден шығып отырғанын мойындауымыз қажет» [32]. Біріншіден,
аталған мақаланың ... тым ... Өзі бір ... ... ... ... ... театр сыншылары мен өнертанушыларының пікірлеріне
сүйенбейді. Қойылған спектакльді жалаң мақтап шыққан. ... ... ... ... аз. Аталған ақпараттан ұққанымыз – спектакль
тақырыбының тың екендігі, «драма жоқ, сәтті шығарма жоқ» ... ... ... жауап екендігі, актрисаның оны сәтті сомдағаны. Ал, осы
ақпаратты дәлелдейтін факт ... ... ... ... да, бұл ... шыққан.
Бұл тараушада газет бетіндегі мәдениет тақырыбының қамтылу дәрежесі
мен деңгейі, және ... ... ... ... ... барысында
газетте әдеби-мәдени мақалалардың тақырыптық тұрғыдан қамтылуын анықтадық
және жанрлық формаларының әрқилы болғанын білдік.
2.2. Мәдени жаңалықтар мен ... ... ... ... ... ... ... үлес салмағын таразылайтын
болсақ – ұлт тақырыбындағы, саяси тақырыптағы мақалалар 60%, ... ... – 10%, ... ... ... ...
20%, мәдениет тақырыбына ... ... – 10%-ды ... ... ... мақалалардың саны мен сапасы көңіл көншітер емес.
Бұның себебін, алысқа бармай-ақ, газет-журналдардың бет-бейнесін
әлемдік ... ... ... күш ... ... ... ... «Экономикалық реформа төңірегінде өрбіп ... ... ... гөрі әдеби, мәдени мәселелердің шеңберінде қалып
отырған сияқтымыз. Бұл – қазақ ... ... ... одан қол ... ... Мысалы, Еуропа елдері мен Түркияның
газеттері ... көп ... ... ... ... ... ... әлеміне батыс баспасөзінде орын тимейді» [4.142]. ... дәл осы ... ... қазақ ақпаратының да басты
нысанына айналып барады. Бірде теледидардан ұлттық мәдениеттің насихатталуы
туралы өз ойын ... ... ... ... сыйлықтың иегері
Дулат Исабековтің «Мәдениет тақырыбы – телеарналарда жаңалықтардың соңында,
газет-журналдарда соңғы ... ... ... Бұл ... мәдениетімізге
деген самарқаулықты танытады. Сол себептен де мәдениетке деген ... ... ... ... ... Содан бері бірнеше жыл өтсе ... ... ... ... ұлт ... ... келе ... оған назар аз және соңғы ... ... ... ... ... ... мәдени мұра» мәселесі де
өте аз қамтылған. Мәдени тақырыптардың көбі – ... ... ... киностудиясының туындылары, ... ... ... өтіп ... «Евразия», «Шәкен жұлдыздары», «Дидар»
кинофестивальдерінің барысы ... ... ... қалт еткен
жаңалықтардың барлығына газет ... орын ... көбі – ... Ал, ... ... ... ... деген күннің өзінде тек М.
Әуезов атындағы Академиялық ... ... ... ... ... ғана сөз ... Еліміздегі басқа театрлардың
жаңалықтары назардан тыс қалған. Мәселен, ... ірі ... бірі ... Абай ... ... және ... ... жайында әңгімелер жоқтың
қасы. Сол секілді, Ғ. Мүсірепов ... ... мен ... ... ... орыс ... ... ұйғыр, неміс, кәріс театрларының да
жаңалығы оқырман үшін қызықты болар еді. Алайда, бұл театрлар жайында газет
журналистері ... ... ... Мәдениет проблемаларына келетін
болсақ, бұл көбінде мәдениет жайында сұхбаттасқан өнер ... ... ... ... «Руханиятқа кеткен шығынның орнын толтырам
деу әбестік» атты Әшірбек Сығай мен Есенгүл ... ... ... көп сөз ... Айталық, «сұрақ: «Соңғы кезде «Кино туралы» заң
керек деген сөздер жиi ... жүр. ... ... ... ... заң бар
ма?
Жауап: Жоқ. Бiр рет 1991 жылы ... ... Оған ... ... Оқып көрiп едiм, театр туралы жарты абзац қана бар екен. 48-50 ге
тарта театрдың құқын жарты абзацқа сыйдыру ... ... ... ... қалған. Мен қазiр сол заң жасаушы жұмыс тобының мүшесiмiн.
Бiрақ, осы Мәдениет туралы заңды қайтемiз деп жатқан ... ... ... бiзге Мәдениет заңы керек. Қазiр ... ... ... қит етсе ... мен ... сұрайды.
Сұрақ: Мысалы, Францияда шетелдiң әндерiн, шетел фильмдерiн көрсетуге
болады. Бiрақ, содан түскен қаржының 50%-i ... ... ... Ал, ... неге ... ... ... Тiптi, шетел
фильмдерiн көрсетуден түсiп жатқан түсiмнiң 1%-iн арнасақ та? Онсыз ... ... ... ... ... шебермiз ғой...
Жауап: Жоқ. Өйткенi, заңдастырылған ештеңең жоқ. ... ... ... деп ... де ... жоқ. ... да қазақ қазақ киносынан
бейхабар».
Шағын ... ... ... ... ... ... ... Әшірбек Сығай қазіргі мемлекет тарапынан жүргізіліп
отырған мәдениет жайындағы саясатқа көңілі толмайды. Ол, ... ... ... 1996 жылы қабылданғанынан бейхабар. Ал, 1991 жылғы заңның
өзінде шикіліктерінің мол екендіктерін ... Бұл ... ... тек басылымдар ғана емес, жалпы ... ... ... қалыптаспай отырғанын байқаймыз. Арықарай сұхбатта ... ... ... ... өркендететін «Мәдениет туралы»
және «Кино туралы» ... ... баса ... ... ... ел ... ... болып қолдамасақ, ұлт ретінде жойылып
кету қаупі ... де ... ... ... ... ... ... ұлт мәдениетін сақтау үшін арнайы заң қабылданғаны
жайында айтылады. Ол заң ... кино ... ... әрбір кинодан
француз тіліндегі фильмдер қорына белгілі бір деңгейде ... ... ... ... неге осы ... қолға алмасқа? Дәл осы проблема газет
бетінде жиі көтеріледі. Әшірбек Сығайдан басқа да ... да ... ... ... ... жазушы, мемлекеттік сыйлықтың
лауреаты Дулат Исабековпен Гүлзина Бектасованың ... ... ... ... 2006 жыл) ... да осы ... беті
ашылған. Алайда, жоғары жақ бұған селт етер емес. Оған әлі күнге дейін
«Мәдениет ... жаңа ... ... туралы» заңның өмірге келмегені куә.
Біз ... ... ... ... газет бетіндегі мақалалардан,
сұхбаттардан оқып білдік. Төртінші билік деп аталатын ... ... ... әлі ... қоймапты. Бірақ, қалай дегенмен де, сол дәуірдің
үнінен хабар беретін, сол дәуірдің ... ісін ... ... ... ... ұлттық руханиятқа бейжай қараған
мемлекет қайраткерлерінің ... ... ... ... салатын
болады. Бұқаралық ақпарат сол үшін керек.
Ұлт руханиятының қайнар көзі ... ... ... ... санасында алатын орны ерекше.
Мәдениет дара келеді. Сонымен бірге әлемдік даму мұхит болса, ол ... ... ... ... тарихының бір саласы болып содан таралады да.
Біртұтастық пен ынтымақтастық, даралық осылай ... ... ... Өмір диалектикасы деген осы. Біз мәдениетімізді, ішкі
тұрақтылық пен сыртқы ... ... ... ... ... осы ... қоғамнан жою керек. Сонда ғана болашағымыз жарқын
болмақ. «Түркістан» газетіндегі ұлттық ... ... ... алға ... мақсаты осы. Және сол мақсаттың үдесінен шығып та
жатыр. Тек ... орын мен ... ... ... ... өзі ... ... деп айдарлаған газеттің көтерген жүгі мен алған бағытына
байланысты болса ... ... ... ... мәдени жаңалықтар мен сараптамалық
материалдардың аса мол көлемде болмаса да, ... ... өз ... анықтап білдік. Олардың сипаты мен ерекшеліктеріне назар аудардық.
Мәдениет проблемаларының ... ... ... болсын айтылып, сарапқа
салынғанын, бірақ әзірге бұл ... ... ... ... болмай
отырғанын ескердік.
ҚОРЫТЫНДЫ
Ұлт рухын асқақтататын да, жерге қарататын да бүгінгі таңда – бұқаралық
ақпарат құралдары. Бұқаралық ақпараттың күштілігі ...... ... ... де, бар етуге де жетеді. Сол себептен болар, көптеген ... ... ... ... ... қарайды. Әрбір жазылған сөздің соңында
адам қала бері ... ... ... ... ... құралдарының
жазғанымен санасып, кез-келген газет-журнал беттерінде ... үн ... ... де ақпарат құралдары «халықтың тілі, һәм
құлағына» айналды. ... ... ... ... өз орны, өз мінбері
қалыптасты. Еліміз тәуелсіздік алған 15 жыл ... ... ... ... болды. Әрі осы уақытқа дейін атауға ... ... ... ұлт ... ... ... халық санасына мықтап орнықтыра білді.
Біз бітіру жұмысының нысаны ретінде қарап отырған «Түркістан» газеті де
осы мәселелерді ту етіп ... ... және ... ... ... ... ... біз көбіне-көп ұлт идеясын қазақтілді басылым
беттерінен таба ... ... ... даму жолын нақтылай
отырып, жаңылыс басатын қадамдарын ... ... ... беттеріндегі сын
елімізде ұлттық идея тұрғысынан жүргізіліп отырған саясатына қатысты ... ... ... теориясымен айналысып жүрген ғалымдар
арасында екі жақты көзқарас бар. Ол – ... ... ... ... ... ғана айналысу керек пе, әлде ... ... ... ... ... ... ұстанушылар масс-медиа қоғамдық процестерден
бейтарап тұрып, тек шынайы, шұғыл ақпарат ... ғана ... ... ... соңғылары оның идеологиялық функциясына басым бағыт ... деп ... ... ... шұғыл ақпарат таратумен күнделікті газеттер
мен телерадио жаңалықтары айналысады. Ал, апталық газеттің міндеті ... ... ... зор рөл ... ... ... кейін негізгі даму идеологиясын таңдадуда кідіріп қалған жайы бар.
Осы уақытқа дейін еліміздегі идеология – ... ... ... ... ... ... ... секілді ұрандардың аясында жүзеге асып ... ... өмір ... қоғамда қалыптасқан идеологиясыздықтың
артында үлкен идеология жатарын дәлелдеп ... Көп ... ... ... ... ... ... кетіп жатамыз. Сол болмыс-бітім, ұлт
идеологиясы, ұлттың рухани қазығы, ұлттық ...... ... ... ... Ұлттық идеологияны қалыптастыруда газет
журналистері біршама төр ... ... ... ... ... ... ... ежелден келе жатқан дәстүрлі көзқарас тұрғысынан да, жаңа
заманның ықпалындағы жаңа ... ... да ой ... ... ... ... ... деген көзқарас сонау заманның өзінде
қалыптасқан әрі тұтас бір ... ... Осы ... ... ... ... ... еріксіз еске түседі. ... Қожа ... Асан ... Олар – ... ... ... тұрғысынан екшеп, өлмес
идея қалдырған данагөйлер. ... ... ... ... ... ... қайтару идеясын ұсынады. Мұндай жаңалық, философиялық терең ой-
тұжырым сол кездің өзінде шығыс тұрмақ батыста ... емес еді» ... ... ... осы ... ... ... тұрғысынан қараған
газет журналистері «Түркістан» газетінің ұстанған бағытын айқындап, ... сала ... осы ... ... ... жұмысымыз негізгі екі тараудан
және кіріспе, қорытындыдан бөлімдерінен тұрады. Жұмыстың ... ... ... ... етуге не түрткі болды, жұмыстың
өзектілігі неде ... ... ... іздедік. Ал, 1-тарау «Түркістан»
газетіндегі ұлттық тақырыптар мәселесінің насихатталу деңгейі» деп ... ... өзін екі ... ... ... ... ... бетінде
жарық көрген ұлттық мәселелердің тақырыптық ерекшеліктері», екінші ... ... ... ... ... ... ... деген
атпен сарапқа салынды. Ұлт тақырыбы аса нәзік, аса күрделі ... ... ... ... үгіттеу, насихаттау көп журналистің ... ... ... ... ... газет журналистері газет бетінде ұлттық
идеологияны насихаттауды ... ... етіп ... «Газет бетінде жарық
көрген ұлттық мәселелердің тақырыптық ерекшеліктері» деп аталған тараушада
ұлт тақырыбындағы мақалалардың ... ... ... ... ... сөз ... ... тақырыптың қамтылу дәрежесін сөз ете
отырып, оның ... мен ... ... ... ... ... ... бетіндегі ұлт тақырыбындағы мақалалардың көптігі де, оның
оқырман көңілінен шығып жатқаны да ... ... ... ... ... ешқандай айдар аясында берілмеуі. Біздің газет ұжымына айтар
ұсынысымыз кез-келген мақаланың өз айдары ... оның ... ... ... ... ... мақалалардың берілу тәсілі, жанрлық әдістері» деп
аталған екінші тараушада ... ... ... сөз ... ... ... талдап-сараптап, ой-елегінен өткізе отырып, жанрлар
эволюциясын сөз еттік. ... ... ... қалам тербеген. Кішігірім
ақпараттан бастап, ұланғайыр талдау-сараптау, публицистикалық ... ... ... т.б. да ... ... ... ... олардың жанрлық әдістерді пайдалануы, журналистердің шеберліктері
сөз болады.
Ал, екінші тарау «Түркістан» газетіндегі мәдени мәселелердің көрінісі»
деп ... оның өзі екі ... ... Олар: «Мәдениет тақырыбына
арналған мақалалардың тақырыптық болмысы» және «Мәдени жаңалықтар ... ... ... ... ... деп ... ... мәдениет тақырыбындағы мақалалар талданды. Олардың
берілу ... ... ... және мәдениет тақырыбында жазатын
журналистердің шеберлігі сөз ... ... кең ... ... мол,
аса ыждағаттылықты талап ететін сала. Ұлттық идеология ұлтты ұйытуға күш
салса, мәдениет сол ... ... ... ... Бір айта
кетерлігі газет еліміздегі ұлт саясатын жеріне жете жазғанымен, ... ... ... танытады. Бұл әрине, газет бетінде мәдениет
тақырыбындағы мақалалар мүлдем жоқ дегенді танытпаса керек. Бірақ, ... ... ... аз мән ... Екінші тараушада, сол
мәдениет тақырыбындағы мақалалардың көтерген проблемалары, газет бетіндегі
алатын орны басты назарға алынды. Мәдениет ... ... ... ысырылып қалғандығы, оның жеткілікті дәрежеде көтерілмей жатқандығы
әңгіме өзегіне айналды. Бұл ретте біз ... ... ... тек кино мен театр мәселесін қаузап, өнер
адамдарымен ... ... ... қайраткерлерінің сұхбаттарын
беріп қана қою жеткіліксіз екендігін айта отырып, өз тарапымыздан ... ... ... ... ... ұсыныс айтуды жөн көріп отырмыз.
Қорыта айтқанда, диплом ... ... ... ... ... ... ... насихатталу деңгейін біз
қанағаттанарлық деген байлам жасадық. Газетте ... ұлт ... көп әрі ... ... ... мақалалар үнемі бірінші беттен
орын алып, бас мақала болып отырған. Ал, ол мақалалар бас мақаланың жүгін
екі есе ... алып тұр. ... ... ғана ... ... ... Ататүрік бір кездері «Ең үлкен бақыт – бұл ... ... ... ... ... ... баласына бүгінде осындай рухты сөз керек. Кез-
келген қазақ өзінің ... ... ... мақтанатын дәрежеге жеткенде ғана
біздің мемлекет ұлы державаға айналмақ. «Түркістан» газеті әрбір ... осы бір ... ... дарыту үшін тер төккені байқалады. Бірақ,
газет бетінде айтылғандардың үкіметтің құлағына жетіп, орындалып жатқандары
жеткіліксіз. «Жас ... ... ... ... ... ... ... өзіне құлаққағыс қып қадап-қадап айтатын ... ... ... ... ... ... да бар. Оған көз ... болмайды. Бұл – жетістік, бұл – жақсылық. Бірақ... бірақты әдейі
қайталап отырмын. Соған құлақ асатын адамдар бар ма? ... ... ... баспасөзде дабыл қағылды екен, көңіл жықпастық деңгейде болса ... ... ... ... ... көрмеген, білмеген болып, үн-түнсіз қала
береді. Мемлекетіміздің әлі де жастығынан ба, осындай жан ауыртар ... ... ... сол ... ... ... ... ету
механизмдері әлі қалыптаспай жатыр» [4.212] ... ... ... ... бұл жерде ескеруге тұрарлық. «Түркістан» газеті бетіндегі
мақалалар туралы да ... ... ... Бауыржан. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары.-
Алматы: Білім, 2004.-368б.
2. Қазақстан Республикасының тіл ... ... ... Дәнекер, 2001.
14б
3. Бұқаралық Ақпарат Құлардары туралы заңы. Алматы: Жеті жарғы, -1999.
28б
4.Намазалы Омашев. Ақпарат әлемі. – Алматы: ... 2006. – 340 ... ... Кәпқызы. Қазақстанда ұлтаралық проблема бар, ол – қазақ
проблемасы// ... 2005 жыл, ... NATION, FASCISMO және ... ... ... N5. 6-13 сәуір. 2005 жыл.
7. Мәжитов Марат. Ә.Қалмырзаев: «Тәуелсіздік дегеніміз, биік тұғырға
орнатылған ескерткіш-мұнара ... ... ... ... ... ... N3. 2006 ж.
6. Есенгүл Кәпқызы. Ұлттың мені немесе қазақ ұлтының болашағы ... ... №23, ... 2005 ... Кәмшат Тасболатова. «Миссия орындалады: Евангелизация-Қазақстан.
Алматыда 200-ден астам дiни бiрлестiк бар, оның 144-i ... ... №16, ... 2007 ... ... Тасболатова. Қазақстанда христиан дiнiнiң таралуына қарсы
бола алмаймын// «Түркістан», №6, 9 ақпан, 2006 жыл.
8. ... ... ... ... Иеговадан сақтаңдар! //
«Түркістан», №18, 4 мамыр, 2007 жыл.
9. Есенгүл Кәпқызы. Айталының жанайқайы қайда ... ... 29 ... 2007 ... ... ... Жер ... жiк шықты, шаңырақтықтар
баспанасыз қалса, оған кiм кiнәлi? // «Түркістан», №15. 13 ... 2006 ... ... Жоямергенқызы. Бас жарылды (бөрiк iшiнде), қол сынды (жең
iшiнде) // ... №29, 20 ... 2006 ... ... насихат құралдары: практикасы мен теориясының мәселелері.
Төртінші басылуы. Алматы, Білім. - 1976. 351 ... ... ...... ... «Қазақ
баспа сөзінің жанрлары», «Совет журналистикасының теориясы мен практикасы».-
Алматы: Мектеп. 1978.- 172б.
14. Байтұрсынов.А. Әдебиет танытқыш. ... мен ... ... Ата
мұра, 2003.-208б.
15. Әдебиеттану терминдерінің сөздігі, құрастыр: З.Ахметов, Г.Шаңбаев.
Алматы, - Ана тілі, 1996, - 240 б.
16. Черепахов М.С. ... ... ... ... ... Жаңабек Шағатай Авгий қорасын тазалаудың азабы немесе тәуелсiздiк
күрессiз келдi ме? // «Түркістан», №24, 15 ... 2006 ... ... ... «Төрлетiңiз Владимир Вольфович»! Жириновский 60
жылдығын Қазақстанда тойламақ: қазақ наразы, билiк оны ... ... ... №29, 20 шiлде, 2006 жыл.
19. Гүлнәр Мұқанова. Делимитация ... бұны кiм ... ... ... №47, 24 қараша, 2005 жыл.
20. Марат Барманқұлов. Телевизия: бизнес әлде ... ... ... - 2007. 217 ... Герольд Бельгер: Қазақстандағы ұлттық идея - қазақ тiлi болуы керек
// «Түркістан», №1, 2006 ... ... ... ... иесi де, ... де – қазақ. //
«Түркістан», №2, 12 қаңтар, 2006 жыл.
23. Владимир Козлов: Қазақ тiлi – ... ... ... // ... №30, 28 шiлде, 2005 жыл.
24. Нұрболат Масанов: Қазақ тiлi – саяси ... ... ... // ... №3. 19 қаңтар, 2006 жыл.
25. Есенгүл Кәпқызы «Жалпықазақстандық ұлт ... ... сай ... // ... 9 ... 2004 ... Гүлнәр Мұқанова. «Самұрық пен Қазына ішінара саудаға салынбақ», //
«Түркістан», №14, 5-сәуір, 2007 ... ... ... ... эфир табиғаты. Алматы: Қазақ
университеті, - 2003. 142 б.
28. Новые технологии подрывают профессиональные стандарты ... ... ... ... IFRA, 2000. Russian Editon. С ... ... ... Көптен күткен «Көшпенділер» де әлем кеңістігіне
жол тартты // «Түркістан». 27 қыркүйек, 2006 ... ... ... Әлем қазақ киносын қашан мойындайды? //
«Түркістан». 6 шілде. 2005 жыл.
31. Гүлзина Бектасова. ... ... ... мүддемізді көтеретін
басшы керек // «Түркістан». 2 наурыз. 2005 жыл.
32. Гүлзина Бектасова. М.Әуезов атындағы драма театрда жаңа ... ... // ... 13 ... 2006.
ПАЙДАЛАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Омашев Н. Қазақ радиожурналистикасы. – Алматы: Қазақ университеті,
1992. 264б.
2. Назарбаев Н.Ә. БАҚ туралы // Егемен Қазақстан. – 2001. 20 ... ... Т. ... – М.: ... 1970, С. 219.
4. «Тіл туралы» заң, 1997.
5. «Мәдениет» туралы заң, 1999.
6. Михайлов Б. Радиоочерк. – М., 1959. 63б
7. Омашев Н. ... жаңа ... // ... №9. 1997, ... ... А. Радиожурналистикаға көзқарас. Студент. 2001, 2 сәуір.
9. Рендалл Д. Универсальный журналист. Перевод с английского. Алматы,
1996. 137-151.
10. Шумилина Т. Сіз ... ... пе ... Журналистика сұхбатының
әдістері. – М.: 1976.
11. Янская И., Кардин В.Сенімділік шектері. Деректі әдебиет очерктері. –
М.: ... ... Б. ... ... ... ... мен теориясының
мәселелері. 261-262б.
13. Ученова В. Баспасөздегі ақпараттар проблемалары. 162б.
14. Юровский А., Борецкий Р. Телевизиялық журналистика ...... ... Н. ... даярлауда жаңалық көп // Хабаршы. Журналистика
сериясы. №4, 1998.
16. Н. ... ... ... ... ... ... ... – 2006
жыл. 423 б.
17. Жақып Бауыржан. Қазақ публицистикасының қалыптасу, даму жолдары.-
Алматы: Білім, 2004.-368б.
18. Т.Амандосов. ...... ... ... баспа
сөзінің жанрлары», «Совет журналистикасының теориясы мен практикасы».-
Алматы: Мектеп. 1978.- 172б.
19. Байтұрсынов.А. ... ... ... мен ... ... ... ... Әдебиеттану терминдерінің сөздігі, құрастыр: З.Ахметов, Г.Шаңбаев.
Алматы, - Ана тілі, 1996, - 240 б
21. Қабдолов З. Сөз ... ... - 1992, 250 ... ... В. ... и ... ... МГУ, 1997. 240 б.
23. Дэвид Рендалл. Универсальный журналист. М., Международный центр
журналистики, 1996 год, 342 ... ... А.А. ... ... ... – М.: ... ... пособие по журналистикой этике// Шаг за шагом: журналист
делает выбор. Маастрихт, 1996.
26. Рой Копперуд, Рой Пол Нельсон. Как преподносить ...... ... прессы, издательство «Виоланта», 1998.
27. Марат Барманқұлов. Телевизия: бизнес әлде ... ... ... - 2007. 217 б.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алтын адам10 бет
Әбіш Кекілбаев5 бет
Библиографиялық ізденіс, түрлі каталогтармен жұмыс істеу4 бет
Оршаған ортаны қорғау5 бет
Шет елдерде тұратын қазақтардың ата отанына оралуына тиімді кейбір мәселелер4 бет
XIX ғасыр қазақ әдебиетіндегі жыраулық дәстүрдің көрінісі38 бет
XVII ғасырдағы ғылыми революцияның механикалық дүние көрінісінің дамуы. И.Ньютон6 бет
«Ана тілі» газетіндегі қазақ әліпбиінің жазылуы бітіру жұмысы30 бет
«Дала уалаяты», «Түркістан уалаяты» газеттеріндегі қоғамдық-саяси және ағарту мәселелері30 бет
«Егемен Қазақстан» газетіндегі білім реформасы мәселесінің насихатталуы53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь