Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ

І.Мухаммед Пайғамбар(с.а.у) қысқаша өмір жолы және дін таратудағы рухани төңкерісі
1.1 Исламды таратудағы Мухаммед Пайғамбар (с.а.у) психологиясы
1.2 Исламды халық санасына сіңірудегі,бес парыздың рөлі мен маңыздылығы.

ІІ.Ислам дін негіздері, иманның шарттарына жалпы түсінік және ислам психологиясы
2.1 Ислам дін негіздері, иман шарттарының адам психологиясына әсері мен пайдасы
2.2 Діни сенімнің жеке адам, және этнопсихологиялық әлуметтік қалыптасуына діннің тигізетін әсері

Қорытынды
Пайдалынған әдебиеттер тізімі.
        
        дiн психологиясындағы (ислам) психикалық гигиена
Реферат
Бiтiру жұмысы дiн психологиясы саласында ... ... ... ... және 44, ... ... тұрады
Бiтiру жұмысының мақсаттары мен мiндеттерi
Бүкiл адамзат тарихындағы ең үлкен тұлға, Мухаммед Пайғамбардың ... мен дiн ... ... ... ... ... теориялық
жағынан негiздеу
Осы мақсатқа орай туындаған басты мiндеттер деп мына төмендегiлердi
айтуға болады.
Мухаммед Пайғампардың ... ой ... мен дiн ... ... ... ... ... мен мәнiне үңiлу.
Мухаммед Пайғампардың, Пайғампар(с.а.у) болған VI ғ аяғы мен VII ... ... халi, ... ... ... дiни ... ... танымдарына, мәдениетiнiң даму деңгейiне әсер ... ... ... ... дін, психологиясының мәнін ... діни ... ... ... ... ... мен ... адам психологиясына әсері мен
мәнін ашу.
Зерттеу объектiсi: (Ислам) дiн ... және ... ... пәнi: ... дiнi ... ... исламның бес шарты мен иманның жетi
шарты:
Әдiстеме: жеке ... ... және ... дiннiң тигiзетiн әсерiн,шет ел ғалымдарының зерттеулерi мен
түсiндiрiледi.Алынған нәтижелердiң экспериметтiк талдау ... ... мен ... ... ... ... анық ... Пайғамбар(с.а.у) қысқаша өмір жолы және дін таратудағы рухани
төңкерісі
1.1 Исламды таратудағы Мухаммед Пайғамбар (с.а.у) психологиясы
1.2 ... ... ... ... ... рөлі мен маңыздылығы.
ІІ.Ислам дін негіздері, иманның шарттарына ... ... және ... Ислам дін негіздері, иман шарттарының адам психологиясына әсері ... Діни ... жеке ... және ... ... ... ... әсері
Қорытынды
Пайдалынған әдебиеттер тізімі.
Кiрiспе
Бүгiнгi таңда дербес Қазақ мемлекетiнiң қалыптасуы өте күрделi ... ... ... Жас ... қалыптасуында, әлеуметтiк
қиыншылықтар аз емес.
“Қазақстан Республикасы өзiн демократиялық, зайырлы ... ... ... ... ... Оның ең қымбат қазынасы адам ... ... ... мен ... ... ... бiрiншi бабында тұжырымдалған.Ғ.Мұстафин ағамыз айтқандай
“Бiз бұған ... ... ... ... ендi ... ... Бұған
дейiн дiншiлдiкке қарсы тұрып келдiк, ендi дiнсiздiкке қарсы тұратын мезгiл
жеттi”. - дегендей. ... ... ... ... ... әлеуметтiк
өзгерiстер мен дағдарыстар ой-сана, тәрбие, сенiм жағынан жаңа қоғам, жаңа
психология қалыптастырды.
Осы айтылғандарға орай бiздiң зерттеуiмiздiң ... мен ... ... ... қайта оралған ата-бабаларымыз ұстанған
Ислам дiнi екендiгiнде дау жоқ. Коммунизм идеологиясының қою ... ... ... улап, дiндi – апиын, құдайларды – үрей жаратады,
бiлiмсiздiк, – ... ... дiн – құр ... деп ... жасалған тар идеологиялар адамзаттың рухани қажеттiлiктерiн
қамтамасыз ете алмады. ... ... ... ... ... адамдар
өзi еркiнше дiндi ұстанып, рухани аштықтарын қанағаттандыруда. Алайда,
жақсылық пен жамандық қашанда бiрге ... ... ... исламды бүкiл
адамзаттың алдында қаралап, террорим және экстремизм десе ... ... ... ... ... қалыптасты. Және де елiмiзге көптеп
келген жат ағымдар мен секталар, өз діні мен ... телу ... ... ... ... дін ... деген психология, мен көзқарас
болды.Қазіргі уақытта, керісінше дінсіздіктің апин, діннің психикамызға
гигиена ... ... ...... дiнi ... ... ... сондай-
ақ, бейбiтшiлiк пен ... дiнi және ... ... ... ... ... ... “Дiнсiз iлiмнiң ақсақ,
iлiмсiз дiннiң соқыр”.- ... ... Және ... ... ... ... ... технологияны, мәдениеттi ғана емес, дiни
руханилықты да өркендету керек екендiгiн баса ашып ... ... мен ... ... ... мен ... ... тарихындағы ең үлкен тұлға, Мухаммед Пайғамбардың жеке
тұлғасы мен дiн ... ... ... ... ... ... негiздеу.
Осы мақсатқа орай туындаған басты мiндеттер деп мына ... ... ... ... ой ... мен дiн ... әдiстерiн талдай отырып мазмұны мен мәнiне үңiлу
Мухаммед Пайғампардың Пайғамбар болған VI ғасырдың аяғы мен ... ... ... халi, ... ... ... ... дүние танымдарына, мәдениетiнiң даму деңгейiн әсер еткен,
Ислам дін негіздерін ... дін, ... ... ... діни сананың руханилық
мүдделерін қалыптастыру.
Ислам дінінің негіздері мен шарттарының адам ... ... ... ашу.
Зерттеудiң болжамы:Бүгiнгi қоғамдағы кейбiр етек жайған кiсi
өлтiрушiлiк, ... ... ... ... ... не бiр ... ... ... ... ... ... ... салдары және рухани немесе психикалық ... Бұл ... тек дiни ... ... ... ... имандылық пен ұждандылықты, көркем мiнездi бойға сiңiретiн
дiни тәрбие мен дiни iлiмдердi ... ... ... жоғарғы
оқу орындарында пән болғызып оқыту керек және ғылыми оқу әдiстеме жасап оны
бүкiл қауым ... ... бұл жайт ... ... ... ... ... психикалық иммунитетiмiздi кеңейте түскен болар
едiк.
Зерттеу обьектiсi: (Ислам) дiн ... және ... ... пәнi: ... дiн, ... ... исламның бес шарты мен иманның жетi
шарты.
Зерттеудiң теориялық маңызы: Елiмiздiң тәуелсiздiк алғанына онбес жыл
толуға ... ... бен ... ... ... бiрi және ... ата-бабаларымыз ұстанған ислам дiнi
екендiгiнде сөз жоқ. Жетпiс жылдай қара түнекте бодандықтың азабынан ... мен ... ... ұмытып дүбәрә мәңгүрттiкке түсiп едiк.
Сондықтанда қазiргi Қазақстанда дiни сана ... мен ... ... ... ... өте ... процесте
жүруде, тек елiмiзде ғана емес жалпы әлем де асыл дiнiмiз исламға ... және ... ... мен қара ... жағылу да сол себебтi
ислам дiнiнiң негiзгi құндылықтары ... ... мен ... ... ... ... бөлдiк.
Түптеп келген де дінді, психологиялық тұрғыдан қарасақ дiн ... ... , ... дiнi тек ... пен ... ... ... қалыптастыратынын көремiз.
Тақырыптың жаңалығы: Жалпы дiн, және дiн психологиясы, саласы осы
күнге дейiн толық зерттелiнген жоқ сол ... бiз ... ... ... ислам дiнiнiң негiзi болған иман, намаз, ораза, зекет, қажылықтың
тек құдайға жасалынатын құлшылық пен ғибадат қана емес ... ... ... ... гигиена екенiн айқындау.
2. ислам дiнiнiң негiзi болған иман шарттарына, сену және оның адам
психологиясына әсері мен ... ... ... Егер осы ... бес ... болған парыздарды бойымызға
сiңiрсек (атам қазақтың ер қаруы бес қаруы дегендей) психикамызға да ... ... өте ... ... ... ... көрсету.
I-тарау Мухаммед Пайғамбар (с.а.у) қысқаша өмір жолы және дін ... ... ... ... Пайғамбардың психологиясы:
Ислам дiнi Аллаһ тарапынан ... ... ең ... хақ ... ... (с.а.у) ең соңғы Пайғамбар ... ... ... ... жер ... ... пен зұлымдық
үстемдiк құрды.Сол кезде адамдар құдды кiр-қоқыс пен надандық шалшығында
едi.
Адамзат ... және ... ... рухани көр-соқыр надандық
батпағына көмiлген жезөкшелiк пен ардан безушiлiк, зорлық зомбылық белең
алған тiптi ... ... ... шығып сәби қыздарын тiрiдей
көметiн, ұятсыздық пен қараңғылық жайлағаны соншалық бiрнеше ... ... ... ... ... ақ ... әйелдiң титтей қадiрi болмады.
Ақшаға сатылатын бұйым мен пара- пар едi. Адамдар бiр бiрiне тiсiн ... ... ... ... қан ... ... ... осы
халiн ақын Махметаниф екi жыр жолы мен тамаша суреттейдi:
Бiрiн -бiрi талап жеп қырқысқанда,
Асып түстi адамзат ... ... тап ... ... 571 ... рәбиүл әууәл айының 12 –сi күнi
таңға жуық Пайғамбар (с.а.у) ... ... ... ... ... ... ға ... мiндет қырық жасында келгенi
мен, ол мiнез-құлықның байлығы мен дүйiм жұртқа үлгi ... бола ... пен ... ... ... ... бiр ... ешкiмге сенбейтiн шақта барлығы оған сенiп сенiм
артатын, дау тудырған ... де оның қара ... қақ ... ... тiптi оған ... дұшпандары да адамгершiлiгi мен туралығын
мойындайтын мiне ... берi ... ... ... дамып, мәдениет
өркендесе де күллi адамзат Оның ... ... та биiк ... қалу мен ... оның ... ешбiр дақ түспеген таза да
пәк ғибратқа толы екiншi бiр тұлға жоқ Абай ... ... ... ... деп ... мінсіз әуелден пайғамбар қақ,
мүмин болсаң үйреніп сенде ұқсап бақ”.- деген.
Американдық ғалым ... Харт ... ... тарихындағы ұлы жүздік”-
атты кітабында адамзат баласының тарихында ... де ... із ... ... ... жазған еңбекте Аристотел, Платон, Евклид,
Архимед бастаған топтың алдында ең ... ... ... Харт ... ... ... ... Құранда “сен керемет мінез-құлыққа иесің”-
деп Аллаһ елшісінің бойындағы осы қасиеттерді нұсқайды.
Иә, ... ... ... он төрт ... өтсе де еш ... әрі ... дейін келіп кетер күллі адамзатты тәнті еткен осы
ұлы қасиеттер мен көрем мінез-құлықты қайдан ... ... ... ... етіп кім ... кім ... бұл ... ретінде Әке-шешесі дейін десек Пайғамбарымыз Әкесінен, анасының
құрсағында алты ... ... ... алты ... ... тұл ... Аллаһ елшісінің тәлім тәрбиені әке-шешесінен алуы еш мүмкін
емес.Ал, оған бұл ... ... ... ... ... ... ... өмір
–сүрген қоғамы берді дейін десек ,ол қоғамның тарихта ... ... деп ... мен орын ... ... ... пен ... билік құрған бұл қоғамда, қыз бала тірідей көміліп,
әйел атаулы қорланып ... ... бір ... ... зина ... ... ісі мен халық алдында мақтанып атақ абыройға кенелетін.
Ата-тегі шежіресі белгісіз көптеген балалар өз ... ... ... ... мүдделері адам бейнесіндегі жыртқыштардың аяғында
тапталып ... ... бір ... ... адам баласын бойындағы асыл
қасиеттері мен таңғалтып, ... де сұлу ... мен ... еткен
адамзаттың асыл тәжі Аллаһ елшісі (с.а.у) тәрбиелеп ... ... ... ... бір адам бұл ... ... алған зиянды вирусы нан еш
зақымданбай дін аман сау ... ... бе? ... қараңғы қоғам өзінде жоқ,
қасиеттерді басқаға қалай бермек, демек Пайғамбарымызға бұл ... ... ... ... ... жетілдіріп, сол арқылы біз құлдарында,
тәрбиелеп тура жол көрсетуші ... ... еш ... ... қырық жасына дейінгі өміріне көз жүгіртіп зер
салсақ, Ол қырық ... ... ... ... ең ... тұлға деп
қабылданғандықтан, Мекке халқы оны “Мухаммед ... ... ... ... ... халқы кез келген сапарға шығар болса, қолындағы ең ... еш ... ... Пайғамбарымызға аманаттап
тапсыратын.Пайғамбарымыз аманатқа қиянат ету уәде де тұрмау және де ... ... ада ... Мекке халқы Мухаммед(с.а.у) қырық
жасына дейін бір рет болсада жалған сөйлеуіне куә болмаған .
Осындай күндердің бірін де ... ... ғана ... ... шомған
сәтте, Жәбірейіл(с.а.у) Аллаһтың әмірі мен оған Пайғамбарлық міндетін
білдіруге келді.Ол адамзатты тура ... ... ... ... ... ға ... ... аяты “Ей Мухаммед! Оқы! Жаратқан
Раббынның ... оқы! Ол ... ... ... бір ... қан ... оқы! Раббың аса жомарт, Ол адамға қаламмен жазуды үйретті ... ... ... ... сүресі 1-5 аят) Осылайша Мухаммед
(с.а.у) пайғамбарлық міндет жүктелді.
Осы ... ... ... ... ... дейін бірде-бір өтірік сөйлемеген
адам, мінез- құлқы өзгерместей толық қалыптасып, тұрақтаған осы ... ... ... ... деп ... ... уағыздаған дінін, еш
куәсіз қабыл етіп, мұсылман болған. Иә, Пайғамбарымыз ... ... ... Оның ... ... ... ... бүкіл әлем
бас иеді. Тағы тарихқа көз жүгіртсек.
Пайғамбарымызға дейін Араб ... және әлем ... ... еді!? ... сол ... ... ... жиырма үш жылдың ішінде
тәрбиелеп, жетілдіріп әлемге үлгі болар ... ... ... ... ... ... тарихындағы барлық кезеңдермен ... ... бір ... ... еді. Барлық ұлттар тілдерінің, түстерінің
және даму дәрежесінің айырмашылығына қарамастан, осы топқа қосылып жатыр
еді. Әділет ... ... ... ... Халыққа салауаттылықты және
тыныштылықты жайды.
Адамдарды бір- бірімен бауырмалдықпен өмір сүруге үйретті. 1789 жылғы
Ұлы Француз ... ... ... ... ... ... хақтары баяндамасы” жарияланбай тұрып, бүкіл заң жүйелерін зерттеген.
Ислам заңының өзгешелегін, ... ... “Ей, ... ... ... іске асыру жөніндегі жеткен жетістіктеріңе әлі ешкім жете алмады” -
деп тебіренген. ... ... ... ... ... ... ішкі жан- дүниесінің әсері күшті бір дәрідей, жартылай жабайы көбі
адамгершіліктен хабарсыз надан бір ... мен ... ... ... - “сахаба” сипатымен ... де ... ... мәртебеге
жеткізді.
Оларды бір діннің, бір тудың, бір заңның, бір ... және ... ... ... Надан жабайы, қанішер адамдарды мәдениетті,
қылмыскер және рухы кембағал мінезділерді яғни, Аллаһқа деген махаббатпен
және одан ... және ... ... ... иманды, таза адамдар
дәрежесіне жеткізді.
Ғасырлар бойы назар аударарлықтай бірде бір адам ... ... ... тәрбиесінен, нұрмен безенген өте көп адам шығарды және ол адамдарды
білімді, парасатты, иманды ғылым және ... ... ... ... ... алып ... ... түскен сәуле нұры мәңгілікті қанатына алып,
бүкіл адамзатқа таратылды. Әлемнің жаратылу мақсаты жүзеге асты.
Ол қысқа ... ... ... ... ... жете алмаған жетістіктерге
жеткен, асқан ұлы тұлға бола білді. Адамдардың рухы, иманы көтерілген
кезінде де ... ... ... кең ... еш ... ... аудармай,
бұрынғыдай қарапайымдылықпен “Ұлық болсаң, кішік бол”- деп жарлы түрде
кірпіштен қаланған кішкентай үйінде өмір сүре ... ... ... ... ... ... және ... киді. Жарлы адамнан да төмен өмір сүрді. ... ... ... ... оның басқаруына кірді. Арабстанның ол жағы мен бұл жағына әкім
болды. Қалағанын істеуге мүмкіншілігі болды. Ол ... да ... ... ... ... иесі емес екенін, барлығының да Аллаһтың
құдіретті қолында екенін ... күні ... Омар ... ... ... ... ... көзбен шалып шығады. Үйдің ішінде көзге көрінетін ештеңе көрінбейді.
Құрма жапырақтарынан өрілген бір көпшік бар ... ... ... ... оның ... батып, із қалдырған екен. Бұрышта бір уыстай
арпа, оның қасында ілулі тұрған ескі су қабы бар. ... бары ... ... бүкіл Араб түбегіндегілердің Хазірет Пайғамбарымызға мойын
ұсынған, бұл кезде Пайғамбарымыздың дүние мүлкі тек қана осы ... ... ... Омар ішін ... өзін ... алмай, көздеріне жас келеді.
Хазірет Пайғамбарымыз ... ... ей, ... ... Ол да: ... Ей ... елшісі?” Рим және Парсы патшалары дүние нығметтерінің
ішінде жүзеді. Ал Аллаһтың Пайғамбары кепкен ... ... өмір ... Сонда Ей, Омар! Кисра мен Қайсар қамсыз ... ... ... ... ... ақырет нығметтері жетеді ... деп айтады.Және де бір мысал
беріп, Мен және ... ... ... ыстық күнінде бір ағаштың ... алып ,өз ... ... бір ... ... деп ... ... ол мүбәрәк құлын, бүкіл адамзатқа бір яғни ең кәміл
үлгі өнеге етіп ... ... оны ... мен жарлы жақыбайлардың ең
төменгі сатысы болған ... ... ... ... ... ... құдыреті мен билік жағындағы ең ... саты ... пен ... ... ... ... адамзат үшін ең кәміл үлгі ... ... ... ... Нисе ... ... яғни кәміл адам ой пікірлері
мен талай беттік көзқарасын баяндаған. Бірақ бұл кәміл адам ... ... мен ... алмаған ол тек бір ой көзқарас болып
қалған. Ал, Аристотель мінез-құлық ... бір топ ... ... ... ... қарамастан оның философиясына ... ... ... ... ... жан көре алмаймыз. Ал ... ... ... ... ... бұрын өзін ... және ... ... парасатымен халықтың сенімді Мухаммед, деп
айтатындай бір кәмілдікке жеткен.
Сонымен қатар, ол дінді ... ... бұл ... берілгеннен кейін
бастаған. Халық оның жақсы ... ... ... ... ... тұрып білген және оны ұнатып ... ... ... тек қана мұғалім ретінде жіберілдім”- деу арқылы,
Пайғамбарымыз адамдарға білмейтіндерін үйретіп, ... озық ... елші ... ... ... ... ... киіну,үйлену,тамақ
жеу,сәнденуіне ерлі-зайыптылардың қарым-қатынасына,сауда саттығына,әдеп-
ғұрыптарына үлгі ... ... ... ... ... баяандайды
“Сендерге Пайғамбар не берсе алыңдар да неден тыйса одан тыйылыңдар, әрі
Аллаһтан қорқыңдар”-деп ... ... ... ... адамдар арсында теңі жоқ мұғалім һәм тәрбиеші ... ... ... ... ояу, ... ... Пайғамбарымыз өзіне түскен Құранның көрсеткен жолы мен жүріп
негізгі қызметін оқыту әрі ... ... ... баласын кемелдікке
жеткізу үшін бар күшін ... ... һәм ... де ... ... ... ... [44,15-33б.]
1. Ақырын біртіндеп сатылап тәрбиелеу әдісі:
Пайғамбарымыз сахабаларын тиімді тәрбиелеудің бірі ретінде ... ... ... ... білімді бірден адамның санасына
сіңіріп жіберу ... мен ... ... ... ... бірден әрі артығымен берілу қиынға соғады, ... ... ... ... оны оқушы тез арада меңгере алады.
Адам баласын жаратқан Аллаһ оның әлсіздігін,қабылетін білгендіктен
қайткендеде қателікке бой ... ... оған ... ... ... ... мен тәрбиеленуінде, мағұлыматтарды аз-аздан беру арқылы
ғана мүмкін болатындығын,Құранда былайша баяандаған “Біз құранды адамдарға
тоқырап оқу үшін ... ... ... түсірдік”-шындығындағы
Құрандағы сенім,құлшылық ахлақ, әрі ... ... ауыр ... дәрежеде бөлік-бөлік болып түсіп
отырған.
Хз.Пайғамбарымыздың өмірінен Құрандағы дәл осы ... ... көре ... ... адам ... зейініне, суға лақтырған тас
секілді дөп басып қоятын болған, тастың әсерінен ... ... ... ... ... ... да бір нәрсені үйреткенде үш
негізге баса назар аударған
1.оқушының қабылеті
2.аз-аздан ... ... ... бұл әдіс әлі де кең ... ... –жауап әдісі: Х.з.Пайғамбарымыз сахабаларға дінді
түсіндіруде, ... ... де ... ... ... қолданған.
Өйткені сұрақ, зейінді ояту үшін қойылады.
Сұрақ тәжірибенің нәтижесін білу үшін де ... Бір ... ... ... бір ... ... болады, жарлы
деген кім екенін білесіздер ме? - деп сұрайды ал, ... ... ... жоқ, адам деп ... ... ... Пайғамбарымыз үмбетімнің арасында
жарлының кім екендігін ... Ол ... күні ... мен ... ... тірі кезінде әркімді бір мазақтап, жала жауып, әркімнің ... ... құл ... ... ... тұрып сауабы таусылған адам. ... ... ... ... алған соң, тасталған адам деп жауап береді
осындай мысалдар мен Пайғамбарымыз (с.а.у) ... ... қана ... ой ... мен де санасу қажеттігін әрі жалқаулыққа салынбау ... ... ... ... керектігін білдірген.
Осылайша қате пікір мен қате көзқарастардың ... ... ... ... ... ... ... адамдардың
назарын өзіне қаратқаннан соң дұрыс жауабын өзі беріп,айтқысы ... ... ... әрі ... рет естен шықпайтын мысал бере тәмсіл сөздермен
қиыннан қиыстыра адамдардың жүрегіне жол тауып отырған
3.Қиссалар арқылы тәрбие ... ... ... ... ... ... тәрбиеде олардың
рөлі орасан зор. Сол оқиғалардың басы қасында болмаса да, ғибрат алу ... ... ... ... еске түсіріп айтуының өзінде
үлкен мән ... ... ... ой ... ... ... күш ... Құран мен
Сүннетте де осы тәсіл баса назар ... ... ... ... ... ... ... қателіктерін
қайталамауға,адамды терең ойлауға түрткі болу. Х.з.Пайғамбарымыз сондықтан
көбінесе сахабаларға бұрын өмір ... ... ... ... діни ... еске ... үлгі ... алуға шақырып отырған.
4.Кінәлау жолы мен тәрбиелеу:
Х.з.Пайғамбарымыз ұстанған әдістердің бірі, алдына мәселесін айтып келген
адамдарды ... етіп ... ... ... ... ... көңіліне тиерліктей сөз айтудан сақтанатын болған.Оған бұл оқиғаны
мысал етуге болады.Бір күні бір жас ... ... ... ... елшісі (мен өзімді ұстай алмаймын) менің зина жасағым ... ... ... ... ... ... дейді.Бұл сөзді ... ... ... ... ... ол ... ұрмақшы
болып, Ей, Аллаһтың елшісі бұған тиісті жазасын ... ... Оның ... ... ... Х.з ... оны ... қасыма жақындау алып
келіңдер деп әмір берді. Жас жігітті жақындау тартып ... ... ... ... ... қалайсың ба?
-Әлбетте қаламаймын.Онсыз да ешкімнің анасымен ... ... ... ... мен бөгде адамның зинақорлық жасауын қалайсың ба?
-Әрине қаламаймын.
-Олай болса, барлық адам қызымен зинақорлық жасағанды ... ... ... ол ... ... ... ... әпкесінің зинақорлықпен
айналысуын ұнатып, ұнатпайтындығы жайлы ... Оның ... ... Ол өзінің қателігін жақсы түсінді. Хадисті- риуят етушінің айтуына
қарағанда, сол кезден бастап, әлгі жігіт зинақорлықты мүлде ұмытыпты. ... ... ... әрі осындай іске бармайтындай етіп ашуға салынбай
жауап берудің тиімді жолдарын пайдаланған.
5. Сөздің маңыздылығын ... үшін ... ... мәрте қайталау
әдісі:Тәлім тәрбие беру жолындағы ең маңызды жайттардың бірі ... ... ... ... рет қайталау екендігін айтуымызға
болады.Өйткені адам баласы көбінесе кейбір білімдерді бірнеше ... ... ... ғана ... ... алады. Қайталау әдісінің ... ... ... ... мен сүннетте де көптеп айтылған.
Бірде Пайғамдар (с.а.у) “Сіздерге ең қайырлы және ең жаман адамның кім
екендігін ... ... ... ... үш рет ... Сол ... отырғандар
иә деді. Х.з Пайғамбар “Ең жақсыларың, халық оның алдына барғанда жақсылық
жасайтынын әрі оның еш ... ... ... ... міне сол адам.
Ал ең ... ... ... одан ... жақсылық күтпейтін әрі
жамандық жасайды- ау деп күдіктенетін адам” - ... Бұл ... Х.з ... ... ... ... ... сәйкес келмейтін екі адам жайлы айтпастан,
алдын сөздің маңыздылығына көңіл аудару үшін ... үш рет ... ... ... ... үшін ең ... жолмен баяндады және де
Пайғамбар көбінесе айтатын сөзін Аллаһтың атымен ант етіп бастайтын ... ... ... сөз ... ... себебі сөздің мәні мен
маңыздылығына көңіл аударды. Ол жайлы бір ... ... ... ... күшке ие болған, Аллаһтың атымен ант етемін. Сендер ... ... кіре ... бір ... ... ... келтірген болып саналмайсыңдар”-деген және де бір бірлеріңнің
араларыңда сүйіспеншілік пен ... ... істі ... ... ... ... деген және Х.з Пайғамбар алдымен айтатын
сөзінің маңызына көңіл аударту, ... ... өз ... ... пен бір- ... ... ... арттырудың жолын үйреткен .
6. Сүйіспеншілік пен мейірім әдісі: Сүйіспеншілік жоқ жерде ... ... ... ... ... ... ... қарым- қатынас пен
ынтымақ, ... ... ... жолы осы ... ... Пайғамбар (с.а.у) сахабаларының арасындағы ... ... ... да ... пен ... басты себепші болғаны
айтпаса да түсінікті.
Осылай Пайғамбар (с.а.у) Ислам дінін үмбетіне жаюды сүйіспеншілік пен
тәрбие ... озық ... ... ... ... ақ Пайғамбар
(с.а.у) керемет психолог еді. Ол ... ... ... ... мен ... және ... құлықтары мен құбылмалы көңіл- күйлеріне
қарай сөз таңдап, уақыт белгілейтін. Міне, сондықтан Х.з Пайғамбар ... ... мен ... заңғар тұлғаларының жүрегіне жол тауып, Ислам
дініне деген сүйіспеншілік отын ... ... ... ... надандық шырмауынан құтқарып, мәдениеттілік пен парасаттылықтың
іргесін қалап, зор рухани төңкеріс жасаған ең ... ... Иман ... ... ... қой, ақыл ... ... бөрі,
нәпсіге қой бермейді ердің ері.
Таяқты мықты ұстап ақыл ... ... ... ... ... жырауымыз Шал ақын жырлағанындай “адамды адам еткен ақылы,
сұлтан еткен- иманы” Біз адам баласы өте ... ... Тән ... ... ... та, ... ... жан мен тән туралы көп айтамыз. Бөрі болған нәпсіміз туралы ауыз
ашқымыз келмейді. Біз ... ... ... ... ... тойдырудан гөрі, нәпсімізді тойдыру ... ... ашса ... жейміз. Қысқасы тәніміздің қалауының барлығын жасаймыз.
Нәпсімізге ... Ал ... ... ... ... ... ... хайуан қылады. Ал иман жүрегімізге жол тапса, ... ... ... ... ... ... ... қазіргі басты міндет имандылықты сақтап және одан әрі
қуаттап, ... ... ... қол жеткізіп, иманның ұлылығын сақтап
қалу. ... ... иман ... ... оның орындалуы мен шұғылдану
ауадай қажет, тіпті мәжбүрлік деуге де болады.
Біздің жүрегіміз минутына жетпіс рет ... ... ... қоректендірсе, дәл сол сияқты рухани азық болған иман да біздің
психикамызды қоректендіреді.Іргетасы ... ... ... ... ішін әшекейлеумен құламауға септігі тиер ме? немесе тамыры шіріген
ағашты қуратпаймын деп бұтақтары мен жапырақтарын дәрілеп шара қолдану ... ... ма? Біз ... бір үй десек, оның іргетасы иман шарттары,
ал үлкен бір ағаш болсақ, оның тамыры иман негіздері.
Сондықтан адам баласына ең ... ... ілім мен ... ол-иман.
ұлы Абай атамыз отыз сегізінші қара сөзінде иман туралы былай дейді:- Әуелі
дін исламның жолындағы пенделер иманның ... ... Иман ... ғана ... ... ... ... оның сөзі екендігіне,
Пайғамбар оның ... елші ... ... жә не ... Сен ... иман ... Я, өзің үшін де иман ... Сен ... де, ... ... ... ... жоқ еді. Я өзің үшін иман
келтіресің, жә инандық.
Ол ... құр ғана ... ... саған пайда бермейді. Оның
үшін сен өзің инанмақтығыңнан пайдалана ма? десең пайда береді. ... ... ... ... ... білмек керек яғни Исламда құр ... ... іс ... Іс ... асқанда ғана орасан зор ықпал
тиеді. Қысқасы, иман дегеніміз- тек қысқаша түрде Құдайды ... ... ... ... бар. Әлсіз де жаттанды да. Атап айтсақ,
тәнде, көкіректе, ... ... Иман ... ... ... ... көп заманда тез өшіп қалады. Нағыз иман ... ... Бұл ... үнемі қол жеткізіп отыру үшін ұялы ... ... бес рет ... оқып және иман ... жасап,
жүрегімізге иман психикамызға гигиена жасап отруымыз ... ... ... “Салиқалы амалдар атқарылып, күнәлі істер
тасталмайынша, иман ... иман ... ... ”- ... Сыртқы
құлшылық ішкі иман дәрежесінің көрсеткіші. Белгілі ғалым Ибн Гаймия дүниеде
бір жаннат бар, кім ол ... ... ... онда ... ... ... ол иман ету Сондықтан иман ең үлкен нығымет.Отынды сүю де
иманнан. Ендеше ... пен ... ... пен ... пен ... ... ... санамызды сауықтырушы және
игілік атауының қайнар көзі күллі көркем қасиеттердің кәусар бұлағы ... ... ... ... ... гигиена
Исламда нағыз махаббат пен сүйіспеншілік жаратушы Аллаһқа ... ... ... ... ... ... ... Исламның
шарттарының әрбірі жеке тұлғаның жан-жақты қалыптасуында ... ... Біз бұл ... ... адам ... алар орны ... ... бес рет оқылуының өзінде сансыз кереметтер бар екенін ашу. Біз көп
ретте дене ... ... ... ... жасы егде тартқан шал-
кемпірлерге тиесілі жасайтын дәстүр ... ... ... ... қалыптасқан.
Ислам дінінің шарттарының ішінде иман етуден кейінгі ең ұлысы болған
Намаз. Сондықтан Намаздың психикамызға ... ... ... ... бір ... “Намаз діннің тірегі”- деп ұлықтап
көрсеткен. “Дәрет парыз баспау үшін ... кір, ... ... ... ... кір”- дегендей, Намаз оқу ең алдымен рухани тазалыққа, әрі ... ... адам ... ... ... ... ... Пайғамбарымыз “күнде бес уақыт жуынған адамның денесінің кірі ... бес ... ... ... ... ... кірі қалмайды”- деген хадисі
бар. Бұл ... ... де ... ... ... гигиена барына бір мысал. Атап айтсақ, тек өз жеке басымызды алып
көрелік.Киім-кешектің тазалығы ... ... ... ... кір сезінсек тез жуынамыз),т.б. Гигиенаны ең көп қажет ... ... ... ... деген.
Ислам діні “тазалық- иманның жартысы” -деп еңбасты орында ... ... ... ... тұрмыстық жағдайда
эмоциялық, стрестік дауылдар, кездейсоқ керағарлықтар тым көбейіп ... ... мен ... жарақаттануы, жамандық жас талғамай,
кеудесінде жаны бар, санасы уланған ... адам ... ... ... ... дерт ... жабысқан нашақорлық, ішімдік,
жезөкшклік, адам өлтіру, ұрлық-қарлық көбеюде. ... ауру ... ... жолы ... ... ... ... бір хадисінде
“сендердің араларыңда кім де кім бір жамандық көрсе, оны қолымен түзетсін.
Оған күші ... ... ... Оған күші ... ... оны жек
көрсін. Бұл иманның ең әлсіз дәрежесі ... ... ... өлім ... ... ... ең ... өсиеті де “Намаздан ажырамаңыздар,
Намаздан ажырамаңыздар”- деп үні ... ... ... ... ... ... уахи етілгенді ғана оқы да, ... ... ... ... ... ... бұл ... маңызы зор
екенін көрсетеді. Сол арқылы да Намаз діннің тірегі, сөздің ... ... ... ... ... ... бес рет ... таңнан кешкі,
құптан намазыны дейінгі, яғни бір ... бес рет ... ... шын ... ... ... ешбір кедергі жоқтығын сезеді.
Аллаһпен сырласа отырып, оған ... ... мен ... ... ... және бір Намаздан, бір Намазға, дейін жасаған
ұсақ күнәларын кешірілуімен дұға тілектерін тілейді.
Сондай-ақ өзінің көп нәрсеге ... ... ... құл ... ... ... ... Осылай күнде рухани жан-дүниемізге
күнделікті рухани азық ... ... ... ... Сонымен қатар
Намаздың қимыл-қозғалыстарымен дене ... ... ... қиын емес.
1.Бес уақыт Намыз барысында қырық рет иіліп түрегелумен қатар, маңдай
жерге сексен рет тиеді.
Адам өмірінде ... ... ... аса ... ... ... оқудан
ада күні бойы оқтаудай тік жүрген адамның қан ... күн ... ... рет ... ... ... рет ... түрегеліп намаз оқыған адамның
бойындағы қан айналымы бірдей емес. Екеуінің де жүрегінен ... ... ... ... ... жай, баяу оқылатындықтан жүрекке күш түспейді.
3.Намаз күннің әркелкі уақытында оқылады.Дене шынықтырушылар күн сайын
бес уақытта да жаттығумен айналыспайды.
4. Намаз тіршіліктегі ... ... ... ... ал өмірінің
соңына дейін қай гимнастикашы дене жаттығуын үзбей жасай алады.
5.Намаз оқу үшін тазаланып, дәрет алу шарт. Кей ... бой ... ... ... ... ... үшін мұндай мәжбүрліктің болмайтыны
шындық. Намаз оқитындарда есте сақтау қабілетінің ... ... ... ... келеңсіз жағдайлар анағұрлым аз кездеседі. Және
өмір-жасы, денсаулығы мықты болуымен ... ... ... деп аталатын
ақыл-естен алжасуға ұшырамайды. ... ... ... ... ... әсер етуі, асқазандағы қоректің жақсы қорытылуын, өт
жолдарының ... ... ... ... Оған қоса, күн сайын намаз
оқып, бірнеше мәрте үздіксіз қимыл- қозғалыста болу “оментюмдағы” майларды
азайтады.
Әр, ... ... ... ... ішек ... ішектердің жеңілдеуі мен үлкен- кіші дәреттің қиындықсыз жүруін
қамтамасыз етеді және бүйрекпен қатар, ... ... ... ... ... ... ... сексен рет жығылып- түрегелу бүйрек
“пелвисинде” қалдық көбеюімен тас жиналмаудың алдын алады. Сондай- ақ ... ... сан, ... иық, қол ... ... ... ... қалыпты
қимыл қозғалысын үзбейтіндіктен, ревматизммен ... ... ... сақ ... және үш ... үнемі алда болады:
1. Тазалық- дене және рухани
2. Жүрек жылуының күшеюі.
Айталық, тәкаппарлықтан қарапайымдылыққа, тас ... ... ... ... ... ... ... себепті өркөкірек кісілердің көпшілігі ... ... ... ... Құранда:- “шындығында намаз, ынталылардан
басқаларға ауыр келеді”- (Бақыра сүр.4.5.).
3. Уақыттың ... мен ... ... деп, есеп ... ... ... Аллаһтың
берген ең үлкен нығыметі, ... пен ... ... пайдалануға
асығады.Қорытынды айтар болсақ, намаз біздің бүкіл өміріміздің айнасы.
3. Ораза парызындағы психикалық гигиена
Ислам ғұламаларындағы ... ... ... Ибн Сина ... екі ... ... Сөздің сұлулығы – оның қысқалығында, тамақ
жегенде аз же, жегеннен кейін ... бес ... ... ... ... қорытылуында, яғни қорыта алатын мөлшерде же, жанға және асқазанға
ең ауыр әрі ... ... ... ... ... ... жеу деген.
Ислам шарттарының бірі Рамазан Оразасы сөздікте жуу,тазарту, ... ... ... және Психологиялық яғни жан және тән
тазалығына ерекше әсер еттетіні шындық.Ораза ... ... ... ... ... ... үшін ... ішіп жеуден тыю, яғни
өзіміздің биологиялық қажеттіліктерімізден ерікті түрде бас тарту.
Ораза ... ... және ... ... ... ... қарағанда диета.Тағам заттарының және тамақпен
бірге ... ... ... тағамдардың күш-қуат энергия қимыл
қозғалысқа айналуы жас клета өндіруі оңай шаруа ... ... адам ішіп жеу де ... болса солай адал арам демей әр
нәрсені ауызына сала беру,бұл жағдай ... ... ... ... оны тез
шаршататындықтан түрлі ас пен тамаққа әуес адамдардың өмір жасы ... ... ... ... әр ... шектеулі белгілі бір мерзімге
дейін өмір сүру қабылеті бар.Сондықтан ішкі мүшелерімізді де өз мөлшерінен
көп нәрсеге қинау оның ... ... ... тез ... ... ... аз тамақтанған адамдар да жастығы мен тың кезі ... ... әсер де ... осы ... ... да ... да өте
пайдалы.Оған қоса оразаның қарсы дененің иммунитетін күшейтетін қасиеті ... ... ... ... Ораз мен диетаның қаншалықты маңызды
екені баршамызға белгілі.Өйткені барлық дәрігерлердің қай-қайсысы ... жеп не ... ... ... ... ... таңда аурудың психологиясы мен ауруда, және
тағам арасында қаншалықты үлкен байланыс бар екенін ұғынуда.жалпы ... және ас ... ... ... ... және ... ... 50% ас қазан бұзылуы тудырады.Біздің зат алмасуымыз үшін
қышқыл мен тұз тепе-теңдігі қажет, болғанымен біз ... ... ... ... өз ... ... осының салдарынан
туындайтын денедегі ауыртпалықты жылына бір ай ... ... ... ... ... ... ... ішкі мүшелеріне жиналатын
майларды ерітіп ... ... ... ... ... пен ... ... қарсы төзімділікті артырады.
Сонымен қатар Оразаның пайдаларын. Алекс Каррел былай дейді: “Тамақ
ішпеу әуелі,аштықты ұғындырады.Кейде ... ... ... оятады алайда, ең маңыздысы бауырдағы ... ... ... ... ет, без, көк ... ... ... артырады.барлық мүшелер өз құрамы мен жүрек бір тұтастығын қорғау
үшін жанын салады міне ... ... ... ... өзгертіп
отырады.”-дейді Ораза және Психология
Өмірлік маңызы бар емтихан сынақтарды тапсырмақ болған ... ... ... толқу,тебіреніс,уайым, қорқыныш,пен
үрейді басып жүйке мен ойды жақсартуда оразаның анағұрлым оң ... ... ... ... ... дірілдеп тіл
тұтығуының себебі аяқ асты пайда болған горманалды және ішкі ... мен ... ... ... ... бұзылатындығын көрсеткен.
Медициналық зерттеулерде қанның адреналин гормондарын көтеруі, ... ... ... ... баяу ,қатты әлде жеңіл
болуына байланысты толқу мен қорқу ... ... қант ... тап ... ... ... ... түрде глюкоза
шекері кездеседі.Осындай ... жиі тап ... ... ... ... көбіне көп аш жүру,яғни ораза ұстау.Өйткені аш
құрсақтық немесе Оразада болу ауыр істерде, естен танған жағдайларда ... үрей мен ... тап ... ... ... қабылетін артырады.
Адамның талпынысы мен күш қайратын шыңдайды, горманалды сұйықтықтарды
ретке ... және ... ... жол ... Ой-пiкiрдi
кеңейтiп, сананы серпiлтедi. Бұған қоса ... ... мен ... ... болатын психологиялық ауруларға да емдiк қасиетi бар.
Ораза – рухани қалқан. ... ... ... яғни ... ... жыныстық гормондардың әсер күшiмен ... ... ... ... ... тiкелей қатысты. Бұл қандағы жыныстық
гормондар деңгейiнiң артуының нәтижесi. Қандағы мұндай арту ... ... ... деген әуестiктi көрсетедi. Ораза яғни ашқұрсақтық осы
гормондардың ... ... ... ... ... ұстаған күндерi
байқалынатын нәпсiнiң тыным табуы қандағы ... ... ... ... ... басылған тұста, адамның ақыл-парасатын
асқақтататын адамгершiлiк сезiмдер ояна бастайды.
Оразаның құмарлық сезiмдi ... ... ... ... ... ... келетiн жастар дереу үйленсiн, үйлене алмайтындар
ораза ұстасын. Өйткенi ораза – нәпсiнi қорғаушы ... ... пен ой ... ... ... ... ... миымыз ең
бiр таңқаларлық мүшемiз. Мида ең көп ткандар мен жасушалар, тұтастай дене
жүйкелерiмен байланысқан.Ми ... ... ... өте көп ... мидың қанға деген зәрулiгi өте үлкен. Жүректен ... ... ... миға жетедi.
Көлемi тұтастай кiшкене болғанымен, қанға тойымсыз. Денедегi қанның
төрттен бiрi миға ... ... ... ақыл, сана, ойлау тек
бiзге тән болғандықтан өзге жаратылыстарға қарағанда мидың ... ... ... ... ... есте сақтауымыз өз кезегiнде
миға келетiн қанның мөлшерiне де байланысты. Яғни миға баратын қан ... көп ... оның ... де ... арта ... Қан ... жағдайда мидың жұмыс iстеу қабiлетi азая түседi. Егер тойып ... ... ... ... ... оны ... үшiн ... көп мөлшерi
асқазанға кетедi де, миға баратын қан мөлшерi азая бередi.
Ал, миға қанның аз ... өз ... ... жұмыс iстеу қабiлетiн
төмендетедi. Осылай ми ... ... ... iстеуi денеге әсер етпей
қоймайды.Сол себептi тойып жеген тамақтан кейiн мидың ойлау, ... ... ... жалқаулыққа жол берiп, дененiң ауыр тартуы көзге ұйқы
тығылуы байқалады. Осы тұрғыдан алғанда оразаның ми ... ... көп. ... ... яғни аш ... миға көп ... ... Бұл мидың қимыл-қозғалысымен жұмыс iстеу қабiлетiн еселей түседi.
Сондықтан қиын әрi ... ... ... ойлау күш қуатын қажет
ететiн жағдайларда, қиын сынақ кездерiнде ауыз ... ... ... көп
пайдалы.Мiне байқағанымыздай Абай атамыздың сөзiмен айтсақ,
қарыны тоқтық,
жұмысы жоқтық,
аздырар адам баласын:- деп бекер айтпаған.
Ораза және қоғам өмiрi
Қоғамдағы ... көз ... ... көбi ... қарай әртүрлi өмiр сүретiндiктерiн көремiз. Ораза елдегi
дәулеттi адам мен жоқ жiтiк ... ... ... Егер ... болмаса
ауқатты адам жасынан, өмiрдiң ауыр тiршiлiгiн көрiп, тауқыметiн ... ... ... ... ... ... ... олардың мейiрiм мен жанашырлыққа
қаншалықты мұқтаж екендерiн, ылғи да ... ... ... ... ... “Аш бала тоқ ... ойнамайды, аш бала тоқ боламын
деп ойламайды”-деп, дәл жеткiзген. Сондқтан аш ... iшкi ... ... тоқ ... да бiр ... ... ... қажет.
Ол үшiн ораза ұстау ең тиiмдi. Осылай, сәресiнен кешке дейiн ... ғана ... ... көзқарас қалыптасады. Өйткенi ауыз
бекiтiп, күнi бойы аш қалмақ, тоқ адамның бойында тасыған нәпсi ... де, ... ... ... ... ... Ол ... аштық қандай екендiгiн аңғарады. Тоқ кезiндегi тәкәппарлық басылады.
Өзiн де жәй ... ... ... Осы тұрғыдан алғанда адамның
өзгелерге жанашырлық танытуы, ондағы шынайы шүкiрдiң негiзi болып табылады.
Ашыққан ... ... ... ... ... ... ... және
оны салмақты терең ойларға жетелейдi. ... ... асты ... көп ... ... мұқтаж екендiгiн түсiнiп, жанашырлық пен
кiшпейiлдiлiкке зәру екендiгiн ұғынады.Сондай-ақ, ... ... ... ... ... ... жеген құйқаның дәмi қырық жыл ауыздан кетпейдi”-
дегендей тоқ адамның дәл осылай сезуi мүмкiн емес. ... да ... ... ... ... тәттi тағамдарды бейпiл жей берген соң ауыздан
бал, бал ... ... ... да бiз ... ... қадiрiн сезе
алмаймыз. Ал ауыз бекiткен кезде күнi бойы аш қарында жүрiп, кешқұрым ... ... ... ... нан ... да ... және қадiрлi екенiн
сезедi. Және шүкiр етедi. Сондай-ақ, барлық дәмдi тамақтар аш ... ... ... және ... ... бiр ... ... жартысы – ораза”. Ораза адам
үшiн ең керектi рухани әрi материалдық, медициналық ... ... ... ... ... ай бойы аш қалып, күндiз аузын ашпауға бекiнiп,
әбден дағдыланған адам бойына сабырлық пен шыдамдылық сезiмi ... ... ... пен ... ... ... етiп ... өзге де қиындықтарға
сабыр етуге үйренедi.
Бойдағы ашумен ... ... ... ... ... ... Нағыз сабыр өзiмiздiң қажеттiлiгiмiздi ... жеңе ... ... қиындықты екi ... ... ... пен
шыдамсыздықтың бiрден-бiр емi осы ... ... ... ... келгенде ораза тек ғибадат ғана емес, адам ... ... мен жан ... тұрғысынан тән саулығы – жан саулығы екенiн ... жаны сау. ... ... кепілі, керемет үлгiсi.
4. Зекет парызындағы психикалық гигиена
Ислам шарттарының бірі болған зекет мағынасы тазалану, арылу, ... ... адал ... ... ... табыстарының
белгілі бір мөлшерін әлеуметтік іс – шараларға қолдану, мақсатында кедей
кепшіктерге, ...... ... күн көргендерге,
қарызданғандарға, жолда ... ... адам ... ... ... ... ... зекет деп аталған. Зекет
адамды қызғаншақтық пен іштарлықтан, ... пен ... ... ... ... ... Мухаммед (с.а.у)ға “олардың
малдарынан садақа ал да, ол арқылы тазартып, ... ... ... ... ... ... психикамызды тазалыққа
үйретеміз.Зекет негізінен қоғамды құрайтын бай дәулетті ... ... ... ... ... ... ... мен бай ... ... ... ... ... түседі. Сондай – ақ,
олардың бір – біріне деген аяушылық сезімін артырып, ... ... ... болғызады.
Осылай зекет беру арқылы адам баласы рухани азыққа кенеле түседі.
Дүние мүлік деген, ... ... ... ... ... ... жол ... берумен адам өз ... ... ... қоғамдағы әлеуметтік жағдайы нашар
зағиптардың мұң – мұқтаждарына ... ... ... ... ... ... күнәдан, лас кірлерден арыла отырып өзін жомарт әрі
мәрт мінезді болуға, қолы ашық, қайырымдылық ... ... ... ... ... ... ... көрсеқызарлық пен
дүниеқоңыздық сияқты жаман қасиеттерінен ... ... бере ... мен ... құлы ... Керісінше билеушісі болады.
Рухани жан дүниесі еркіндікке қауышады. Қарапайым дүние үшін ар ... ... ... ... Сондай – ақ, зекет адам бойындағы
мейірімділік сезімін ... ... ... ... ... пен қатыгездіктен бір жола тазалайды. Зекет берген
мен алған кісінің арасында ... және ... ... ... ... Зекет берген адамның жүрегін, ішкі сезімін бір
қуаныш билеп, ... ... ... мен ой – ... керемет шаттық
билеп өзін ерекше бақытты сезінеді.
Батыс елдерінде материалдық ... ...... ... рухани дағдарыс пен күйзелісті бастан кешкендерге психологтар жаңа
ем ретінде көбінесе басқаларға заттай көмек жасау ... ... ... ... ... әр бір жақсылықтың қуанышын іле – шала жүрекке
сездіріп, рухани ... ... ... ... ... сол бір тәтті
сезімді ешбір материалдық құндылықтан көру ... ... Сол ... ... кезде адамның көңілі асып – тасып рухани деңгейіміз өсе ... тағы бір ... ... ... ... жасай аламыз.
5. Қажылық парызындағы психикалық гигиена
Ислам шарттарының білі болған – ... ... ... да
әмірлеріндегідей қажылықтың да материалдық әрі рухани ... ... тек қана ... бір іс – қимыл немесе іс – амалдармен шектелмейді.
Қажылықтың біздің санамызды тазартуда пайдасы шексіз. ... ... ... ... небір ішкі керемет сезімдері, жүректері ... ... ... Оны ... ... ұшы, ... күші ... жетпес шығар.
Ел басымыз 1992 жылы наурызда Сауд Арабиясына, яғни ... ... ... ... толқынды сөзі: “Ислам киелі орындарына барып көру
менің осы заманғы процестерде діннің алатын орны мен ... ... ... ... ... деп еді. ... мың естігеннен бір
рет көрген артық. Ортақ психология жағына қолға алар болсақ, ...... ... миллиондаған адамдар нәсілге, ұлтқа, руға
бөлінбей, мемлекет билеушісінен қара ... ... ... ... бөліскен
мұншалықты кіршіксіз аппақ ақ киімге орануы ... ... ... бір – ... ... жоқ ... тек тақуалықта екенін
көрсетеді.
Қажылық кезінде, ... ... ішкі ... сезімдері оянып,
жүректері үлкен нұр мен иманға бөленеді және адамды ... тап – ... сәби ... ... болады. Сондықтан, Пайғамбарымыз (с.а.у)
“қажылығы ... ... ... ... туғанындай күнәдан пәк”- болады
деген және былай бұйырады: “Су ... ... ... ... та ... ... ... жүректеріне көптеген сұлу сезімдер қажылық
нәтижесінде жанданады және ... ... ... құлшылық жасап нәпсі тарапынан келген талап – ... ... ... ... әрі ... жылы ... осы ... мектебі үйретеді.
Қажылық адам психикасына өмір бойы ... ... ... ... ... Сөз түйіні, адамдар қажылықтан алған осыншама рухани
мол әсерімен өмірлік психикасына ... ... ... ... ... дін ... ... жалпы түсінік және ислам
психологиясы
2.1 Аллаһқа иман ету және оның, адам психологиясына әсері
YI ғасырдың аяғы мен YII ... басы ... ... ... ... Мухаммед Пайғамбарға дейін ... ... ... көне ... – ақ ... ... ... келді.
Олар құдайларға арнап үлкен храмдар салды. Олардың жеке құдайларының
аттары ежелден – ақ ... еді. ... ... әйел құдайлары Әл – Лат,
Әл – Узза мен ... ... ... ... ... ... ... дейінгі Месопатамиялық дәстүрлерді жалғастырған арабтар
ата – баба әруағына табынды. Астральдық культтерді ... ... кең ... Оның бір ... ... тастарға табыну. Сонымен қатар, Арабияда тотемизмде кең өріс
алды. Осылайша Арабияда пұтқа табыну ... кең ... ... ... өз пұттарына мал мен астықтың белгілі бір бөлігін ... ... ... киелі деп саналды. Әр тайпаның өз пұттары
болды. Тіпті, Каабаның айналасына үш жүз ... ... ... Міне, сондай заманда 360 Құдайды, 3600 ... ... ... ... ... келді. Бүкіл үмбетіне
көмілген ... ... ашып ... ... ... оған иман ... білді.
Ендігі сәтте құлға құл болуды емес, пұтты Құдай қылуды ... ... ... ... жолын егжей – тегжей көрсетіп, Аллаһты бір
құдай ретінде мойындайтын қатаң ... мен оның ... ... ... ... өз ... ... жаңа құндылықтарды орнықтыруға, әлі
орнықпаған қоғамдық өмір ... ... ... ... ... екенін паш етіп сендіруге талпынды.
Адамға жүктелген жауапкершіліктің ең бастысы адам өзінің жаратушысын
танып оның алдындағы борышын абыроймен ... ... ... ... өмір сүру үшін ... ... ... тыю негізін
қалыптастырды және жаратқанды тану үшін бірінші жаратылғандарды ... ... мен ... үйретті. Ғылымды уағыздап, “ғылымнан бір нәрсе
үйрену бүкіл дүниеден”- қайырлы ... Ең ... ... ... ... оған ... ... ояту, сүйіспеншіліктің негізі Аллаһтан
басталатындығын әрі ... ... сүю оны ... деген
сүйіспеншілігінің нәтижесі деп айтты және өзіне түскен Құран сөзімен
сүйіспеншілікке ... ... ... ... ... жақсылық
істеушілерді, тәуба етушілерді, тазаларды, ... ... ... жақсы көреді”-деп сүйіспеншілікпен адамдар арасындағы
байланысты маңызды рөл барын, егер ол ... ... ... мән ... жоғалады. Өйткені, адамның жаратылуындағы басты мақсаты жаратушысына
құлшылық қылу, құлшылықтың негізі сүйіспеншіліктен тұратынын ... ... ... ... адамзатты сен де сүй, ол Аллаһты
жаннан тәтті.
Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп, және сүй қақ жолы
деп ... ... ... ... ... ... маңыздылығы жайлы айтқан кемеңгерлерге
тоқталып көрейік. “Ақырет ... ... ... кітабында ағылшын ғалымы
Томсон Мор тәрбиелі болудың негізгі жолын іздеушілерге көрсеткен. ... ... ... үшін екі ... ... ... айтқан. Бірінші –
жаратушы бар екендігіне сену. Ал, екінші – жанның мәңгі екеніне ... ... ... ... ... табуға жетелейді деп атап көрсеткен. Тағы бір
Аллаһты тануда адамзат баласынан баршаға мәлім атақты ... Блез ... пен ... ... ... ... үш топқа бөледі.
1. Біреулер құдайды таныды, әрі оның ... ... жүр. ... ... бақытты адамдар;
2. Енді біреулер танымайды, әрі оны іздеп те жүрген жоқ. Бұлар ақылсыз
және бақытсыз адамдар;
3. Ал ... ... ... бір ұлы күш бар деп ... жүр, бұлар ақылды,
бірақ әлі бақытсыз адамдар.
Осылай Мухаммед пайғамбар ұлы жетістіктерінің бірі ұлы ... ... және оған ... бір ... ... үндеді. Осылай адамдар
өзі жасап өздері сиынатын пұттардың күлін көкке ... ... - ... ... ... деп, ... ... Пайғамбарларға иман ету және оның адам психологиясына әсері
Пайғамбарларға иман ислам дініндегі иман ... ... иман ету ... ұлы ... ... ... таңдалып елші
етіп жібергендіктеріне және оларды жеткізген барлық хабарларына ... ... ... ... ... өз ақылдарымен жаратушысын тани алды ма? Жоқ,
адам баласы адасты. Жан – жақты әрі ... ... ... ... ... ... қалаған жағына бара алатын ерікті жаратылыспыз. Қысқасы
қалай боламын десек өз қалауымызда. Ал, басқа ... олай ... ... ... жыртқыш, ал қой үнемі жуас момын, алма ағашында өрік, өрік
ағашында алма ... ... ... ... ән ... ... ... алмайды. Өйткені, жаратылысына өзгермейтін тұрақты қасиеттерге
ие.
Ал, біз жақсы, жаман әр ... ... ... ... ... ету де, етпеу де өз қолымызда. Міне, адам баласы осындай ... әр ... ... иесі ... әртүрлі жолға бағыт бұра
білетін адамға тура жолды көрсететін әлемнің сырын ашып, оның қайдан пайда
болғанын, ... ... ... ... ...... ... қол жеткізе алмайтын. Небір сұрақтарына қатесіз жауап
беретін әрбір ... үлгі ... ... ... ... қараңғыда
шамшырақ керек болды. Ол ұлы жаратушы тарапынан жіберілген Пайғамбарлар
екені шүбәсіз. Жалғыз ғана ақыл ... еш ... ... ... шешуге
жеткілікті емес еді.
Тарихтан алып ... дін ... ... ... ... зерек
ақылдылардың, атақты философтардың жаратылыстың сырын аша алмай орта ... ... ... ... қате түсініп адасқаны, ... ... ... ... ... ... болғаны. Ақыры қолдан ... ... пен ... ... тарих куә. Иә, адамның
бүгін тура ... ... қате ... ... күн сайын өзгеріп отырған сансыз “измдер” дәлелі. Дәлірек
айтсақ, ақыл ... тек бір ... ... және ... ... ақылдың ойлап
тапқан коммунизмі секілді және басқа “измдер” де адамдарды тек ... әрі осы ... ... қана ... Оның рухани жан
дүниесін және мәңгілік, екінші ... ұмыт ... дін ... һәм ... һәм ... екі дүние таразысысын басып
тең ұстап бағалағандықтан адам ... ... ... ... ... және ... болды. Діні жоқ ешбір қауымның жоқтығы ... ... ... ... ... ... білмейді ме?”
Егер Пайғамбарлар келмегенде, адам баласы - біз Құдайды толық ... ... тану ... еді. ... деп ... ... ... бастадық.
Пайғамбарларға сенбеген қауымдардың жаратушы деп өз ... ... ... ай, күн, ... ... ... осы
тұста айқындала түседі.
Біз өз ақылымызбен “дүниеге не үшін келдік, міндет – мақсатымыз ... ... нені ... ... деген сұрақтардың жауабын ... да бұл ... ... өзін ... басым бос”- деп
пайымдайды ма? делінген. Сондықтан адамға, жаратылуындағы мақсатын адамға
сай ... ... ... ... мен ... ... мұқтаж және тәуелді болдық.
Құранның Cәбә сүресінде: “Ей, Мұхаммед! Біз сені барлық адамзатқа тек
(жәннатпен) сүйіншілеуші және ... етіп ... ... көбі мұны ... Адам ... ... ... да беймәлім. Сондықтан, Пайғамбарлар адамдарға өлгеннен кейінгі
қайта тірілетіндіген, дүниеде істеген әр бір ісіне сұрақ алынып, ... яки ... ... ... ... ... ... баласының көшін түзейтін тағы ... бірі ... ... үлгі - ... ... “Міне, солар құдайдың тура жолға салғандары (Пайғамбарлар) сен де
олардың ... ... ... ... Пайғамбарлар адамзат баласы үшін
үлкен жолбасшы, әрі темірқазық жұлдыз, өмірдің әр ... үлгі ... ... жүреміз. Бізге нағыз шынайы өмірдің үлгісін пайғамбарлар ғана
көрсете алды.
Жалпы Пайғамбарлар дүние мен ақырет тепе – теңдігін құру үшін ... ... өмір сүру ... ... ... құрылған тепе -
теңдікпен адам ... өмір ... қиыр ... жол тауып дұрыс бағыт
таба білген. Бұл тепе – теңдікті сөзбен ғана емес, ... ... ... іс- ... және ... нәзіктігімен,
сыпайылығымен, жомарттығымен, адалдығымен, инабаттытылымен, қысқасы, барлық
асыл қасиеттерімен адам ... тірі үлгі бола ... иман ... ... болған бір құл, Құдайдың сүйікті
құлы, күллі әлемнің мақтанышы ... иман ... ... ... ... ... ... ол бұйрықтарда біз үшін
қайыр, жақсылық пен бақыт бар. Мынаны да еш ұмытпайық ... ... ... толы ... тап ... хақ”[1,76-102б.].
3. Кітаптарға иман ету және оның, адам психологиясына әсері:
Елбасымыз: ... ... ... ... ... ... ұмытпауымыз керек.
Ол үшін қасиетті кітап Құран кәрімді насихаттауымыз керек ”- деді.
Сондықтан ... ... тағы бірі ... ... ... саналатын, Құранға иман келтіру.Бұл туралы құран да:“Кімде-
кім Аллаһқа және оның ... ... ... және
ақырет күніне иман етпесе яғни, сенбесе адасады”- делінген.
Пайғамбарымыз (с.а.у) өзі өмір сүрген және ... ... ... ... ... мекендер мен уақыттарда түрлі- түрлі қауымдарға
өзінің бұйрықтары мен тыйымдарын қамтыған және сол ... ... ... ... ... керекті жаңалықтарды білдіретін, әрі
жеке тұлғалық, ... ... ... ... өз араларында
әділеттікті орнататын, Аллаһ тарапынан парақтар мен ... ... ... ... ... ... хақында жалпы түсінік берсек,
адамды жаратып, оның әлсіздігі мен мұқтаждықтарын білетін, Аллаһ оны мына
дүниеде қараусыз қалдырмаған. Адам ... ... ақыр ... дейін әр
дәуірде адамзаттың қажеттілігі мен сана ... ... ... сол ... ... ... таңдалған Пайғамбарлар арқылы жіберді.
Бірақ ... ... көз ... ... алғашқы дәуірден бері адам баласы
әлемді билеген ұлы бір ... ... одан ... ... ... құлшылық
қылды яғни, адам бойында жаратушыға деген сезім мен сенім о бастан болған.
Ол ... өз ... ... сену мен бой ... бар ... Алайда, қоғамдар уақыт өте келе, Құдайлық сенімінен айрылып,
қараңғылыққа бет бұрып, көркем мінезділік, ... аяқ асты ... ... ... ... Пайғамбарлар жіберіп, тура жолды көрсетті сол
сияқты ислам діні келген кезде де ... әлем және араб ... ... еді. Араб ... жан- жағынан келген арабтар осы ... ... ... ... ... ... харам үкімдерін шығарған.
Құран осы жайтты былай баяндайды: “Егер олардан көктер мен ... ... мен Айды ... кім? - деп ... ... ... ... Олар осы
ақиқатты біле тұра, қайда лағып барады”-делінген Егер ... ... ... сол ... ... өлімнен кейін жандандырған кім –деп
сұрасаң сөзсіз Аллаһ, - дейді.( Онда сен) ... ... ... лайық де,
бірақ олардың басым көпшілігі (осы ... ... ... ... ... ... илана тұрып, пұттарға табынулары қисынсыз еді.
Сондықтан пұттарға табынуларын ... ... ... ... ... ... олардың осы әрекеттері былай баяндалады: “Бізді
Аллаһқа жақындатсын деп қана пұтқа ... ... ”- ... ... ... бар екеніне сенгенмен Пайғамбар мен оған
түскен Құранға және ... ... ... ... ... Оны Аллаһ
Құранда былай сипаттайды: “Өмір тек бұл ғұмырда ғана өмір ... ... осы ... ғана ... дейді. Шынында, “Олар бұл жайлы ешнәрсе
білмейді. Бар болған болжам жасайды”-дейді. Басқа бір ... ... ... ... ұмытып, бізге мысал бермекші. Мұнша шіріген сүйектерді кім
тірілтеді?”- дейді. Сондай- ақ арабтарда ... ... ... ... ... ... жоқ еді. Алайда олар балгерлердің, пұттардың
ішіндегі жындармен тілдесіп, ғайыптан хабар ... ... ... ... қараңғы дәуірді бастан кешу үстінде әлемнің жаратушысы
тарапынан Жәбрейіл ... ... ... ... ... ... өзі бір тура жол ... қылып жіберілген, және оған ... ... ... діні ... ... ... қана емес, жазу стильі жағынан адам баласының
ақыл ой, санасынан ... ... сөзі ... ... ... еді. Құран
Пайғамбарға (с.а.у) 23 жыл бойы уахи етіліп түсірілді. ... ... ... ... ... құтқарды. Ол туралы Құранда
былай дейді: “Ол сендерді қараңғылықтан жарыққа шығару үшін, құлына ... ... ... ... ... сендерге тым мейірімді, аса рахымды”-
десе, және де “Біз момындарға ... шипа мен ... ... ... ... ғана арттырады”-дейді.
Қасиетті хадисте Аллаһ: “Мен құпия қазына едім, мені танып- білсін
деп ... ... ... ... ... ... Аллаһ өзін танытты. Бізбен тілдесті.
Ендеше адам баласы Құранды оқып, оның ... ... ... ... ... ... ... біздің ақыл парасатымыз өлшеулі, сансыз болмыстың құпия
сырын Аллаһтың Пайғамбар (с.а.у) арқылы жіберген кітап ... ғана ... Егер ... ... ... тани алмаушы едік. Құран адамзаттың
рухани ... ... ... нұрлы шырақ. Ол тек қана бұл ... ... ... ... ғана емес ... ... ... әлемді де түсіндірген кітап. Осылай Құран ақыреттік ... ... ... ... ... ... ... Құран адамзат баласының
өмір сүру заңнама конституциясы және тура ... ... ... ... берілген жол картасы болды.
Жалпы Құран кәрімде білдірілген кітаптың саны төртеу (Зәбур, ... ... ... ... тарапынан адам баласына тура жолды көрсету
үшін Пайғамбарларға жіберілгендігіне кәміл сенеміз.
Қазіргі ғылым мен техниканың ... ... ... ... ... күннен- күнге артып жатыр. Батыс ғалымдары да
Құранның тура ... бір ... ... ... ... С.Харт: “Құранның
Аллаһ тарапынан Пайғамбар (с.а.у) уахи арқылы жіберілгендігін”- Жан Поуль
Роул: “Пайғамбар (с.а.у) ең үлкен ... ... ... ... ... ... ... Имбердэс: “Құранның бүкіл заң негіздеріне
қайнар көзі бола ... бай ... ... ”- ... ... ... ... жетістіктердің негізін қамтығандығын ... және ... ... да ақиқаттарға тәнті болып, мұсылман
болғандығын...”- Mr ... ... ... ... таң ... ... ... (Құран) мәңгілік қуат күштің қайнар көзі болып қалатынын...”-
Капитан Кусто: “Қазіргі ғылымды он төрт ... ... ... ... ант
етейін ол Аллаһтың хақ сөзі ”- десе Ұлы Абай атамыз: “Алланың өзі де ... де рас, Рас сөз ... ... ... Көп ... ... Алладан, оның
төрті Алланы танытуда сөз айырмас”- деп Құрынның хақ ... ... ... иман ету және оның, адам психологиясыа әсері:
Ислам дініндегі иман негіздерінің бірі- періштелерге ... ... ... ... яғни ... ... ... болғандықтан, біз
оларды көзімізбен көріп немесе ақылымызбан түсіне алмаймыз. Сондықтан олар
жайлы мәліметтерді ... ... ... ... ... киелі хадистері арқылы білеміз.
Құранда: “Аллаһ елшісі Раббы тарапынан өзіне түсірілгендерге иман
етті және ... ... ... Барлығы Аллаһқа, ... және ... ... иман ... яғни ... десе, басқа бір
аятта: “Кімде кім Аллаһқа және оның періштелеріне иман етпесе, яғни сенбесе
қатты адасады”- деді, деп ... ... ... етіп ... еш ... иман ... бұйырған.
Періштелердің ерекшеліктерін адам жаратылысы мен салыстырып ... ... ... ... болмыс. Пайғамбар (с.а.у) хадисінде:
“періштелер нұрдан ... ... Жер ... ... ... ... ... жындардан) олардың өздеріне тән ... Олар ... ... ... ... ... қалдырып, көбеюге, шаршап-
шалдығып ұйықтауға мұқтаж емес.
Олар жынысқа бөлінбейді. Бізге тән ... ... ... ... ... қасиеттер мен сипаттардан ада, пәк. Олар ... ... де ... де ... ... күнә ... ... туралы Құранда:“Оның жанындағылар (періштелер) Ұлы жаратушыларына
ғибадат жасаудан паңданбайды және олар жалығып, ... ... ... ... ... және олар ... ... нәрселеріне қарсы
шықпайды және не бұйырылса соны қалтқысыз орындайды”- ... ... ... ... ... ... Жәбірейіл періште- бұл Аллаһ тағаланың ... ... уахи ... ... яғни ... пен ... ... Жәбірейіл періште Құранда: “рух” деп те ... бұл ... ... Раббысынан түсірген кітабы оны сенің
жүрегіңе ескертушілерден болуы үшін ... рух ... ... ... ... ... ... жалпы әлемдегі жан
иелерінің ризықтарымен ... жел, ... ... секілді құбылыстарын
қадағалайтын періште.
3. Исрафил періште- бұл періште қиямет күні Аллаһтың бұйрығымен
сырнайды ... ... ... Ұлы ... қалаған кейбір
жаратылыстарынан тыс көктегі және жердегі барлық жаратылыс күл ... ... ... ... ... ... ... тыс жердегі және
көктегі жаратылыс жансыз жерге құлайды. Сосын сырнай тағы бір ... ... ... ... жан- жағына қарап қалады”-делінген
4. Әзірейіл періште – барлық ажалы жеткен адамдардың ... ... ... ... ... ... ... сәбиге жанын үрлейтін және несібесін,
ажалын, дүниеден істейтін амалдарын, бақытты не ... ... ... періштелер.
6. Кираман- Катибин- әр жеке адамның жақсы, жаман амалдары мен істерін
жазумен міндеттелген періштелер. Аллаһ әрбір адамның оң жағы мен сол ... ... ... ... ... ... жазу үшін өкіл етіп
қойған – хатшылары. Бұл екі періште адамның істеген жария, яки ... ... ... ... ... ... ... қадағалап амал дәптерлеріне жазып
тұрады. Сондықтан біз әрбір істеген ісімізді шариғатқа сай етіп атқаруымыз,
әрбір ... ... ... бұл туралы: “Сендерді жандарыңнан ажырамайтын бақылаушылар бар
(олар) әділ хатшылар. Сендердің не істегендеріңді біледі”-дейді және ... “еш ... ... біз ... және біз ... оған не
сыбырлайтынын да білеміз. (Өйткені) біз оған күре тамырынан да жақынбыз.
Оның оң жағында және сол ... ... ... ісін ... екі ... Бір сөз ... сөйлемес жанында оны жазушы және бақылаушы дайын тұрады
”- делінген.
Адам баласы ХХ ... ақ ... және ... ... ... ... тауып шығарды (камера). Әрине Аллаһтың періштелері мұндай
құрал- жабдықтарға мұқтаж ... Адам ... біз ... ... ... ... құралдар тауып шығарып жатқанда, Ұлы
Аллаһтың адамның істеген ... ісі мен ... ... ... ... неге ... есеп күні ... жазғанын бейнебір жазып ... ... ... ... күні адам ... өз ... мен ... жақсы- жаман әрбір сөзін есітіп, істеген әрбір әрекеттерін өз
көзімен ... ... ... ... ... ... ... өн бойынан аққан суық терге көміліп, қорқыныштан жүректері діріл
қағып қашар жер таппайды. Ал тақуа жандар жасаған ... ... ... ... ... ... тауып шексіз қуанышқа бөленеді. ... адам ... ... істеген істеріне өзі істеген амалдары куәлік
етпек.
7. Мүнкәр- Нәкир періштелері- бұл ... ... ... болған
адамдардың қабірдегі рухтарынан “Раббың кім, Пайғамбарың кім, кітабың не?
” т.б. ... ... ... ... ... ... ... деген
мағыналарды білдіреді. Қабірдегі рухтарға бұрын соңды көрмеген бейтаныс
көрінетіндіктен, осы ... ... ... иман ету және оның, адам психологиясына әсері
Өлгеннен ... ... ... ... ... ... ... тіпті
жалпы барлық діндерде негізгі сенімдердің бірі. ... адам ... ... кітаптарында және Құранда “өлгеннен ... ... ... ... кітаптің шамамен үштен бірінде сөз қозғауы бұл сенімнің
қаншалықты маңызды екенін нұсқаса керек. Шәкәрім Құдайбердіұлы:
“Әлемдегі діндердің түп ... ... ... ... бар жұдан дұрыс қиямет шын,
Еш діннің мақсұты жоқ ... ... ... ... қарасақ
жалпы адам баласының бір пікірде тоғысқан мәселесі осы ақыретке ... ... ... ... ... тек ... ... түсіне алатындай қажетке ие етіп қойған.
Сондықтан қарама-қайшылық әлемдегі негіздердің бірі. Сол себепті әлемде
қарама-қайшылық түгел болса, ... да ... анық ... ... ... ... ұсқынсыздық жақсылық пен жамандық, ақылды, ақымақ,
қуаныш пен қайғы, дүние мен ақырет дегендей, адам өмір ... ... ... пен ... қорқыныш сияқты бір біріне теріс екі ... ... ... ... ... ағып жатқан өмір мен өлімнің
шын мағыналары білінбесе, жаратылыс сыры, хикметі мен адамның шынайы ... ... ... ... ... дейді:“Біз жеті қабат аспанда жерді
және екеуінің арасындағыларды ойын-сауық болсын деп ... ... ... ... біз ... ... бекер жараттық па? біздің алдымызға
қайтарылмаймыз деп ойлайсыңдар ма?”-делінген.
Негізінен адамның жаратылуындағы хикмет өзінің ... ... ... Аллаһты біліп және құрметтеу, ұлықтау арқылы құлшылық қылу.
Бірақ соңғы ғасырлардағы материалдық ... ... ... ... ... қайта тірілу сенімімізді әлсіздікке ұшыратқаны рас.
О дүниеге ... ... ... пе? ... “ақыреттің болатынына кім кепіл”-
деп айтылу осының ... ... ... және ... әдет ... нәпсімізге ұнайтын кейбір
күнә істерді істей алмағандықтан, және ораза, намаз сияқты құлшылықтарды
орындауға ерінгендіктен ақыреттің ... ... ... дәлелдерге көз
жұмып, соқырға айналған ақылымызды нәпсінің қолына ұстатып, ... ... үшін ... ... ... ... сайын адасуымыз.
Құранда: “күллі аспан әлемін және жерді жаратқан, әрі оларды жаратқан
уақытта еш шаршап, ... ... ... ... ... толық жететінін көрмейді ме? Иә, ол әр нәрсеге толық құдіретті”-
делінген.
Аллаһ үшін өлгеннен кейін адам баласын ... ... еш ... ... ... Иә, ... миллиардтаған голлактикалар
мен ондағы сансыз жұлдыздарды ... ... бір ... ... бір ... ... бойы ... тұрған құдіреттілігі әлбетте адам
баласын қайта тірілтіп, жан ... ... ... ... Иә, адамзат
тарихында қайта тірілуге себейтін және сенетін болып қазіргі ... ... ... күмәндары мен келтіретін дәлелдерінде еш айырмашылық
жоқ. Өйткені ... ... ... деген көзқарасы біреу.“Шіріп кеткен
сүйекті” кім тірілтеді? Пайғамбар дәуірінде де ... ... ... ... болған. Сондай бір күні Убай ибн Халаф Аллаһ
елшісінің жанына келіп қолындағы ... ... бір ... ... ... ... ... былай деді: “Аллаһ мына сүйекке жан беріп, қайта
тірілтеді, солай ма? ... ... ... оған жан ... ... тозағына салады”- деп жауап берді.
Осы оқиғаға байланысты төменгі аяттар түсті “Адам баласы біздің оларды,
бір тамшы судан ... ... ме, ... тұра бізге ашық дұшпан
болады (бір тамшы судан) қалай ... ... ... ... деп ... шіріген сүйектерді кім тірілтеді, Оларға айт: ... әу ... ... ... ... де сол, ... ол ... жаратуды біледі”-
деп ашық аяттармен жауап берген.
Иә, біз тән мен жаннан тұратын жаратылыспыз. Материалдық тәннің жанында
рухани ... яғни жан бар ... еш ... ... ... ... ... керемет соңғы үлгідегі құралдар арқылы да ажал
жетіп, жаны шыққандарды құтқарып қала ... ... ... ... ... жоқ, болуы да мүмкін емес. Өйткені
ақылымызды және тәнімізді басқарып тұрған жанымыз Аллаһтың әмірімен ... ... оны ... ... ... ғылымның да, басқаның да шамасы
жетпейді. Біздің ... ... ... ... ... десек, сөзсіз менікі, бірақ енді ақылмен қоса барлық дене мүшемізді
менікі деп тұрған кім, оны деп тұрған біздің ... яғни ... ... ... ол ... ал ... дегеніміз ол денеміз” Абай атамыз
жанның өлмейтіндігін, оның тұрақты мекен тебетін басқа бір ... ... ... ... деген:
“Өлсе өлер табиғат, адам өлмес,
Бірақ ойнап-күліп, қайта келмес.
Мен, мен ... ... деп ат ... ... ... ... жан тәсілім еткен адамды
өлд, демейді “қайтыс” болды дейді. Бұл сөздің астарында жанның мәңгі өмірге
қайта ... ... ... адам ... сол ... ғұмыр үшін
қайтатын орнын ақырет, барып тұрақтайтын жерін жұмақ не тозақ дейміз.
Егер ақырет болмаса, бұл өмірде ... ... ... ... ... мән мағынасы қалмайды. Аллаһ мына ... ... ... т.б. ... ... ал, ... ізгі
амалдарының қарымын толық мағында бермеуде. Демек, сол үшін ... ... мына ... ... кейін ақіретте үлкен сот болуы міндет.
Бұл соттың әділетті төрешісі Аллаһ өзі болып, сол жерде бәріне тиісті
бағасы ... ... ... ... ... иесі, әділеттің
әділеттісі, Аллаһ жақсыларға сауабын ... ... ... ... ... паш ету үшін ... ... үлкен сот құруы тиіс.
Аллаһтың шексіз құдіретімен қара қылды қақ жарар әділеттілігі ... есеп ... ... ... Бұл ... ... ... күні
әділдік таразысын құрамыз.
Ол жерде ешбір жан әділетсіздікке ұшырамайды. Істелген ісі бір дәннің
салмағындай болса да, оны ... ... ... Есеп ... ... ... деп бұл ... істеген әрбір ісіміздің ақыретте әділ
таразымен, таразыға алынатынын білдіреді.
Егер ақырет сияқты екінші бір дүние ... мына ... ... бет ... ... қиын ... жауапсыз қалмақ. Құдай
барлық дүниені адам үшін жаратып.Ол адамды бостан-босқа, еш ... ... ... ... ... бе, ... мақұлық болған шыбын-
шіркей, араны да мағына-мақсатпен жаратқан.
Сондықтан Аллаһ адам ... ... ... мәңгілік тіршілік
бетінен келмеске жібере салуы ... ... Бұл ... ... “Біз
сендерді бостан босқа жаратып, әрі өздерін де бізге кері қайтарылмаймыз ... ма”- ... ... бір ... “Адам баласы (еш сұрақ алынбастан) бос
қоя берілемін деп ойлай ма”- делінеді.Адам ... ... ... ... ... өткен аурулар, күтпеген оқиғалар, туындаған пәлекеттер өмірде
әр сәт орын алады. Бірақ адамның ... мен ... ... ... ... өлім мен өмір арасындағы бірнәзік перде бар.
Аллаһ адам баласына Құраннан көптеген аят арқылы дүние ... ... ... ... Біз надандыққа салынып негізгі
мақсатымызды ұмыту ықтималына байланысты. Біртұра ... мына ... ... “Әрбір жан иесі өлімді татады, сендерді сынап, жақсылық не
жамандықпен байқаймыз. Бәрібір сендер бізге қайтарыласыңдар”-делінген.
Сол ... адам ... ... жасаған жақсылықтарымыз,
құлшылықтарымыз қарым-қатынас, мінез-құлықтарымыз, алған және шығарған
деміміз ... ... ... ... соң адам ... ... мол. ... “Адамдар өлімнің жауыз не ... ... ... ... ... ол жайлы толық білетіндей қорқады”-дейді. Олай ... ... ... (с.а.у.) айтқан тиісті несібемізді алайық.
Пайғамбар ... ... ... көп ... ... ол ... қорғайды”- деп бұйырады. Және де Х.з. Пайғамбардан ең ... ... ... ... ... ... жайлы көп ойлап,ол үшін дайындалған
адам”-деп жауап берген. ... ... ... адам өзін ... ... өлгеннен кейінгі өмірі үшін қайырлы амал істеген ... Ал, ... ... құлы ... Аллаһтың әмірін орындамаған адам”- деген. ... ... ... ... ... кейінгі басына келетін қиыншылықты
білмеу бәлекет”- деген. Негізінен адам баласының өзін ешқашан өлмейтіндей
сезімде ... ... ... жоқ. ... өлімге мән бермеу-мені аңшы
көрмесін деп, басын құмға тыққан түйеқұстың әрекеті сияқты ақымақтық.Өлім
насихатшылардың ең ... ... Х.з. ... ... ... екі насихатшы қалдырдым. Біреуі сөйлейді, ал, екіншісі үндемейді.
Сөйлемейтіні – Құран, ... - ... ... ... ... ... ... сырларын ашуға болады. Мысалы: Өмір – жұмбақ, өлім ... ... Бұл ... ... ... ... сабақтасақ “Өлім – бір
жерден, екінші жерге ауыстыру”-деген. Сөз түйіні: Бұл, дүниеде не ... ... ... қайта тірілуге, сенетін адамдар психологиясы және
ондағы иманның пайдалары.
Өлімнен кейін ... ... ... сенген кез-келген адамның
психологиясы өте тұрақты. Себебі, сенімі бойынша Аллаһ өзінің істеген ісін
көріп отыр. ... ... ... ... ... ... ... әрбір ісінің, сөйлеген сөзінің, әрбір қадамының О,
дүниеде есебін беретінін ... ... ... алыс ... ... бұл ... құтылғаны мен О, дүниеде есебі барына
кәміл сенеді. Аллаһтың ... алып ... ... кенелу
үшін харамнан қашып, сауапқа жүгірумен болады.
Мұндай сенімге ие ... ... да, ... да ... ... ... ... бақытты ғұмыр кешуінің жалғыз жолы
ақыретке, өлгеннен кейін қайта тірілуге деген иман-сенім.Барлық ... ... бола ... ... күш. ... бұл ... әр ... ар-
ұжданында, жүрегінде әрбір ісін қадағалап тұратын, ақиқатты айтатын барында
өмірдің қызығын көр дейтін соқыр сенімнен ... әділ ... ... ... қорқ деп ... ... қайта тірілуге сенген адам ... ... ол үшін жоқ ... ... ... ... топырақ болып
кету емес. Керісінше жалған дүниеден мәңгілік ... ... Иә, ... ... ... ... ... өлуден қорқынышты ешнәрсе жоқ.
Өйткені олар үшін өлім жоқ ... ... ... мәңгілікке өшу деген
ұғымда. Мұндай адамдар өлімді ойласа өздерін жоғалтып, өне ... ... ... ... кетеді.
Әсіресе қарттар мен ауруға шалдыққан адамдар үшін қалған аз ... де тас ... ... ... ... күй ... Ал егер
ақыретке сенген адам өзінің жеке басының көптеген қателіктерінен құтылады.
Ақыретте жүзінің жарқын ... ... ... сүйікті құлдарының
қатарынан табылу үшін ... ... ... ... ... жақсылықтарын О, дүниеге жинайды.
Егер өлгеннен кейін қайта тірілуге сенген адам бұл дүниеде залымдардың
зұлымдығына ... ... ... ... ... ... үшін жұбаныш.
Себебі Аллаһтың алдында ертең есеп күні ... ... ... ... ... алатынына кәміл сенгендіктен эмоцияға беріліп, ішкі уайым-
қайғыға салынып, ішкі дүниесін ызаға, кекке ... ... ... ... ... Аллаһтың алдында сазайын тартатынын
біледі.
Осылай ... ... ... тірілудің арқасында ештеңе
болмағандай, бәрін Аллаһқа тапсырып жүре береді.Егер жазылмайтын ауруларға
әртүрлі жағдайларға ... ... ... жұбаныш болатын жалғыз
нәрсе, осы өлімнен кейін ... ... ... ... Аллаһтан келген қиын
сынаққа сабыр етіп, мәңгілік ... ... ... ойлап бойларына
ерекше күш кіріп, жаралы жүректерінен үміт ... ... ... ... ... ... ... орнын ештеңе
толтыра алмайтынын және ағаның, бауырдың тағы сол ... ... ... ... ... ... адамның нәзік жүрегінде үлкен қайғы мен
сағыныш сазын қалдырады.
Сол сияқты өмірдегі тірегіңнен, соққан ... ... ... адамның нәзік болмысына ауыр соққы, жүрегіне үлкен ... ... ауыр ... ... жараның орнын тек қана сол ... ... ... яғни ақыретке, қайта тірілуге деген иман ... ... ... бұл ... ... сүйікті адамдарымен қайта
табысып, қайта қауышатынына иланған кез-келген адамның жүрегі орнына түсіп,
солған гүлі қайта ... ... ... бұл дүниедегі қимасының қайтқанын естіген сәтте
“күмәнсіз біз ұлы ... ... әрі ұлы ... ... ... ... көкейінде түйіп, Құранда мақталған
“сабыр” нәрін жүрегіне қорек ... ... ... ... ... мен
сағынышын ертеңгі ақырет күніндегі қауышуға, мәңгілік өмірге аманаттайды.
Қысқасы өлім хабарын ... ... ... ... ... ... не ... түңіліп, абдырып қалып жатқанда ақыретке иманды адам әрқашан сабыр
сақтап, байсалдылық танытады.
6. Тағдырға иман ету және ... адам ... ... мен ... ... ... соңғысы- тағдырға иман. Тағдыр сөзі бір
нәрсенің белгілі бір өлшем, ... ... ... ... бір ... ... бір жобамен тағайындау, белгілеу деген ... ... ... ... шақ, осы шақ және ... ... ... уақыт ұғымына симайтын Аллаһтың ту, ... ... ... ... ... ... барлық нәрсені, барлық оқиғаны, жаратпастан бұрын
шексіз әзәли ... ... ... ... ... ... ... бір өлшем,
мөлшерге қарай реттеуін, белгілі бір ... ... ... бір ... ... тағдыр дейміз. Аллаһтың тағдыры тек адамға ғана
тән байланысты емес.
Жалпы болмысты, күллі жаратылысты қамтиды. Жалпы ғаламға көз ... әр ... ... ... ... ... жалпы әлемді қамтыған
таңғажайып жүйені байқаймыз. Әр ... ... ... берілген бағдарламамен
жүруде. Мысалы, Күн- Аллаһтың қойған бағдарламасына ... ... ... ... Сол ... ... ... шашып, жылуын төгеді.
Жердегі судың бу болып ... ... ... ... ... ... қайта жаңбыр болып жаууы.
Бұның барлығы Аллаһтың арнайы бағдарламасына қарай жүзеге ... ... ... ... ... тартылыс заңдары бұл ... ... ... ... ... ... еліктің жүгіруі бәрі- бәрі
Аллаһ жаратылысты бір тағдырмен жаратқандығы.Егер сол тағдырмен жүргізбесе,
өмір ... ... Ай, Күн, ... өсімдіктер, адамдар,
жануарлар т.б. барлық ... ... осы ... ... ... бір ... ... пайда болар еді. Иә, бұл Аллаһтың әрқайсысына
лайық етіп ... ... ... “Еш ... біз ... ... ... жараттық”- деген.
Сондай-ақ “Барлық нәрсені жаратып, әрқайсысына белгілі бір ... деп ... ... осы ... есепке, тағдырға назарымызды
аударады. Адамға байланысты тағдыр мәселесі негізінде ... ... ... қате түсінеді.
Біз көбінде істеген ісімізге қанағаттанбағанда “тағдырымда осылай
болса не ... деп ... ... ... тағы ... ... істеймін. Тағдыр жоқ деп шектен шығуға барамыз. Ол екі ... ... ... ... ... Біз өз ... ақыл
ойымызбен, ерік- қалауымызбен, ... ... ... байланысты тағдырдың екі жағы бар: Яғни біздің еркімізден тыс.
Мысалы, туу, өлу, өмір ... ... ... ... ... адам араласа
алмайтын мәселелер нақты өзгермейтін тағдырға жатады. Адам ... ... бұл ... ... ... ... ... берген мүмкіндіктеріне
қарай оны жауапты етеді. Сондықтан адамның еркінен тыс іске асқан істерде
сый да жаза да жоқ. ... бұл ... ... ... әр ... тек ... мөлшерде міндет жүктейді”- деп бұйырғандағы бойынша, адам
баласы ... ... ... жүктемеген. Бірақ әр адам шамасы жететін
нәрсеге жауапты етілген. Міне, сондықтан шамасы жете ... ... ... кінәні тағдырға арту адамның ақымақтығы мен ... ... ... ... ... көрсем
өзімнен,
Жамандық көрсем
өзімнен.
Тағдыр қылды
дегенді
Шығарамын сөзімнен-
деп тура басып айтқан. ... ... ... яғни ... ... ... ... есепке алынған. Адамның қалауымен Аллаһ тағаланың
қалауын жаратылуының бірлесуі деуге де болады. ... адам ... ... ... ... уақытта, Аллаһ қаласа сол істі жаратады яғни Аллаһ
адамның бір істі қалауымен өзінің сол істі ... әу ... ... тән
шексіз ілімі арқылы біліп, сосын сол білгенін ... етіп ... ... екі ... бар: ... кетіп бара жатып, түсіп қалған ақшаны көрдік
делік осы сәтте бізде бірнеше таңдаудың нұсқасы келеді. Біз ... ... ... ... Біріншісі- ақшаны алып қана қалтамызға салып,
тез кетіп ... ... ... алып, оны жариялап, бұл кімдікі деп сұрау
салу.
Иә, жоғарыдағы ... ... ... та өз еркімізбен
дербес, қалауымызбен іске асырамыз.Біріншісін істеп күнәлі болу да ... ... ... ... еркі де ... Бұл ... ... “Кім
жақсылық істесе пайдасы өзіне, ал, кім жаманшылық ... ... ... ... ... зұлымдық жасамайды”- деп жақсы- жаманды таңдауға адамға
берілген ерікті ... Ақын ... ... да осы ... ... берген екі
жол,
Бірі оң да бірі сол.
Ойланыңдар ... ... ... Аллаһтың әлі бола қоймаған оқиғаларды алдын- ала біліп,
реттеуі және белгілеуі ... ... ... реті ... ... ... болып табылады. Біздің бойымыздағы көздің көруі, құлақтың
есту қабілеті шектеулі. ... тыс ұзақ ... ... есіту мүмкін емес,
сол сияқты қаза мен тағдырды да толық түсінуге адамның ... ... біз ... ... себеп- салдарына жүгініп, біліп шешуге
тырысамыз. Оның артындағы хикметінің көбін түсіне ... ... ... мен тағдырдың сырын сұраған біреуге Хазіреті Әли “ол тақырып терең
бір дария”- деген.
Адамдар өздерінің ... ... ... ... ... сәтсіз
өмірлерін: “тағдырымда осылай жазылып қойса қайтем!?”- деу ... ... құр ... ... ... ... әрбір істеріне ежелден Аллаһ ... ... ... болғандықтан, жүзеге асып, солай жасылынатын
болса, онда Аллаһ ... ... ... ... түсіріліп адамдарды
тозақпен ескертіп, жәннатпен сүйіншілеудің ... ... бар?. ... ... ... ... ісімізді істеуге ниет ету, таңдау ... Ал оны ... ... ... мен ... ... Бұл
туралы Абай атамыз“ауруды жаратқан құдай- ауыртқан құдай емес”-деп тамаша
айтқан. Яғни бір адам ... ... ... ... ... ... ... ау, бұл ауруды қайдан ғана беріп едің- ... ... ... ... ... ... өзі. Бірақ сол ауруды жаратқан- Құдай.
Сөз түйіні жақсылық та жамандық та адамның таңдауына ... ... мен ... іске ... ... та ... та
Аллаһтан”- деп иман етеміз.
1.Тағдырға иманның пайдалары. ... ... иман ... таңудан сақтайды. Адамның табиғатында қателерін мойындамай,
екінші біреуге сілтеуге ... ... өз ... ... балап,
жауапкершіліктен қашу бар. Әрдайым жасаған күнәларына әртүрлі ... ... ... ... жауапкершіліктен қашқысы келетін адамның
алдында Аллаһ тарапынан берілген “дербес, ... ... ... ... сен
істеген әрбір ісіңді өз ерік қалауыңмен атқардың. ... ... ... ... ете алмайсың”- деп жауапкершілігін есіне салады.
Адамның құбылмалы табиғатында қолы жеткен жетістіктер мен ... тағы бар. ... ... ... ... ... ... мен қолы жеткен жетістіктерін “мен істедім, мен сөйттім”- деп
өзгеріп шыға ... ... ... ... ... ... әрбір
ісіне жақсылық берген жаратушысын ұмытып, кердең ... ... ... ... ... ... ... құл
болып, Алласын ұмытқан пенденің алдына “тағдыр” ... ... ... ... ... жоқ. ... жақсылыққа апарар жолды көрсетіп,
ниетіңе жеткізіп, сәтін салған, ізгілікті жаратып, жетістікті нәсіп ... емес ... деп ... ... ... ... ... Егер Аллаһ
қаламаса, барлық жақсылықтар ... асар ма еді? ... ниет ... келген әр қалауымызға “Жоқ” деп ... ... ... ... не ... ... ... жақсысын ажырата білетін ақыл сыйлаған,
қабілет берген, ниет етіп жасалуын қалаған, әрбір ісін ... ... емес ... ... ... еншісі лифтің ішіндегі түймені басуындай-
ақ. Мысалы, лифтпен жоғарғы қабатқа шығуды қалап, ... ... ... ... лифт ... ... қабатымызға шығарады. Шыққаннан
кейін “лифтіні жоғарыға мен шығардым”- деп мақтана алмаймыз.
Таразының екі басын тең ұстап, ... және ... ... адам ... ... үшін ... тыңдап, жаманшылықты таңдаған,
қалаған, менмін, өзім кінәлімін”- деп Аллаһтан ... ... ... ... қолы ... ... үшін “Аллаһым, мұны
нәсіп еткен, сенсің, сәттілігін салған тағы, ... ... ... ... мен ... деу күпірлік”- деп жақсылықтың шынайы қожайыны, Аллаһқа,
шүкір етіп, оның ... ... ... Оның ... мына аят
жаңғырып тұрады “Саған келген барлық жақсылық Аллаһтан, ал ... ... ... ... ... түскен жан тағдырдан жұбаныш табады. Тағдырға иман
етіп, әрбәр ... ... ... іске ... ... ... кез
келген адам басына келген қиыншылықтар мен пәлекеттердің әсерінен өз- өзін
жеп, іштей уайым- қайғыға және үмітсіздікке бармайды.
Аллаһтың ... де ... де ... ... ... сабыр бер! Сауабыңа кенелейін”- деп келешекке деген үмітін
қанағат етіп, қайрат жігерін ... ... ... ... да сау ... ... деген мұқтаждығымды ұмытып, әртүрлі күнәға батар ма ... ... ... ... ... өзіне жақындаудың жолын осылай берген
шығар. ... ... ... ... ... болар деп сынық көңіліне
медет табады. Мал мүлкін жоғалтып алса немесе басқа біреудің қолында ... ... ... ... ғой, ... ... Барлық мал- мүліктің
шынайы иесі Аллаһ, сен өзің сұрадың ... ... ... ... ... да, ... алма ”- деп Аллаһтың алдында басын
иіп әр нәрсенің оның ... ғана ... ... тағы бір рет
жаңғыртып, өзіне үлкен ... ... ... ... ... еткен, ойындағы ісі армандаған мақсаты
орындалмай қалса да ... ... деп ... ... Ал ... иман
ете алмаған адам ... ... ... ... қиыншылықтар мен
пәлекеттерге өте- мөте сабырсыздық танытып, “неге ... ... қап, ... ... ... ... жүйкесін тоздырып, айналасынан кінә іздеп,
өмірден түңіліп, ... ... ... ... ... иман ... батылдыққа бастайды. Басына не келсе де,
Аллаһтың рұхсатымен, қалауымен ... ... адам ... ... ... Ар –намысын таптауға төніп келген дұшпаннан Отанын, дінін,
халқын қорғау үшін ерен ... ... ... озмыш жоғын
білгендіктен “тағдырымдағы өлім қай ... қай ... ... ... сол жерде, сол мезетте өлімді татамын. ... ... ... ... жылы ... ... да ... жетер”- деп жау жүрегін аузынан шығарады.
Белгілі бір іске ... ... ... ... етіп, қолынан келер қажетті
іс- шараларды атқарып, кейін ... ... ... ... көрерміз”- деп тәуекелге бел байлайды.
4.Тағдырға иман қанағатқа тәрбиелеп, көре алмаушылық пен қызғаныштан
сақтайды. Барлық адамның бұл ... дәм ... ... несібесі алдын –ала
Аллаһ тарапынан белгіленгеніне иман еткен адам өзіне ... ... ... барлық себептерді атқарғаннан кейін, Аллаһтың берген үлесіне
ризалық білдіріп, қанағатты пір тұтып, ... мал- ... сұқ ... пәк жүрегіне қызғаныш сезімін қонақ етпейді.
Сонымен қатар, тағдырға иман адамды жүйелі жұмыс істеуге әрбір ісін
тап- ... ... ... ... әрнәрсенің арнайы есеппен
белгілі жүйемен жұмыс істеп тұрғанын көріп, одан ... ала ... ... ешбір істі бастамауға тырысады. Осылай табиғатына сіңіп, ... ... Діни ... жеке ... этнопсихологиялық, әлеуметтік
қалыптасуына діннің тигізетін әсері
Бұл наным-сенім мен құлшылық туралы шете ел ... ... ... ... ... Генри Линк “Дінге оралу” атты кітабінда,
АҚШ психологиялық ... ... ... ... 15,321 әйел мен ... жүргізген зерттеуін әрі 73,226 психологиялық тесттің нәтижесін
былай деп ... пен ... ... дінге аса құлықсыз әрі ғибадат үйлеріне
бас сұқпайтындарға қарағанда, бір дінге сенетіндер мен ... ... ... ... ... ... ... әрі анағұрлым жоғары деп
атап көрсеткен. Дайл Корнеги: “ренішті таста, қалай өмір сүру ... атты ... ... пен ... болдырмаудың бір жолын былай деп
көрсетеді “бүгін ... ... ... ... сол уақытта жаратушы
құдай туралы ойлаймын”-деген.
Гарвард университетінің философия ... ... ... ... ... ... бірден бір дәрі, ол діни ... ... ... діндар адамның психикалық ауруларға
ұшырымайтындығын айтуда.
Психология мамандары тарапынан мықты наным-сеніммен қоса дұға арқылы
адамның уайым, күйзеліс, ... ... ... Ал бұл ... ... көптеген аурулардың бастауы болатыны белгілі. Ең
танымал психиатрлардың бірі ... Карл Юнг ... man in search of ... ... ... ... “соңғы отыз жылда әлемнің түпкір-түпкірінен
келген ... ... ... ... жүздегенін емдеп,
сауықтырдым. Отыз бес жастан асқан науқастардың ауруға ... ... діни ... қол ... олар ... діни ... қарай
алмайды, діндар жора-жолдастары секілді әрекет етпейді, діни наным-сенімге
қайта қауышпайынша толықтай жазылып кете алмайды”- деген.
Сондай-ақ Буддадан ... ... ең ... өкілі Махатма Ганди:
“Дұғалардың көмегі болмағанда аз ... ... ... ... ... ... иеленген доктор Алекше Каррер: “Readers bigest” ... ... ... ... алатын ең күшті іс ол дұға мен ... ... ... күші ... шынайы құдірет, ешбір ем қонбаған кездері
дұға мен ... ... ... ... ауру ... мен ... күйден құлан
таза айыққанын көрдім”- деп жазған.
Психиатрлар жүйкенің жұқарып, жан-дүниенің ... күй ... ... ... ішкі ... біреуге ақтарудың емдік рөлі бар екенін
айтуда. Тірі ... тіс ... ... ішкі ... қайғы реніш-
мұңымызды бәрін көріп білуші, бәріне құдірет-күші жеткен ... ... ... ғана бөлісіп, содан ғана көмек тілей аламыз.
Джакус Чевалиер: “pascal” атты еңбегінде паскальдің “Құдайдан алыстап,
оны іздеуге талпынбаған адам не өзіндегі, не ... тыс ... пен ... ... деп ... Отбасы қарым-қатынасты күшейту тұрғысынан да
наным-сеім мен ... рөлі зор. ... ... атты ... салт жора мен ... некелесу салтанаты нәтижесінде ажырасулардың
анағұрлым аз кездесетіндігін атап өткен.
Аталмыш ... ... ... ... ада ... ... саны тым көп ... статистикалық мәліметтер
негізінде ділелдеген. Наным-сенім жұтаңдығы нәтижесінде адамның өмір сүруге
деген қызығушылығы жоғалып, өз ... қол ... ... де ... ... ... ... барша проблеманың шешімі деп
білетіндерде, статистикалық мәліметтерге көзжүгіртер болса, өз ... ... ... ... жыл ... жүз дәрігер өз өзіне қол ... ... ... ... мен ... ... сүйенсек 1955
жылы Жапонияда 22,477 адамның өз өмірін өзі қию ... ... ... статистикалық мәліметтер бойынша, Швецияда 20,000 адам өзін ... ... ... ... ... ... аса ... эканомикалық өрлеуді ғана
мақсат деп ұғатындар ... ... орын ... ... ... ... аталмыш елдердің экономикасы барынша дамыған. Ғылым, білім,
мәдениет деңгейі де жоғары ... ... ... ақ ... ... көңіл бөлінген бұл елдерде жыныстық мәселеге еркіндік
берілгеніне қарамастан, осыншама өзін өзі ... ... ... Ал ... ... ... қойылған, батыстың
көзқарасы бойынша, концервативті болып табылатын ... ... ... ... қию ... ... қасы 10 мл,. 5 тең. Ал, ... 10 мыңда 5
тең. 1962 жылы ... ... өзі ... қиюдың 14 оқиғасы тіркелген.
Түркияда ... ... ... 1962 жылы 100 ... 0,6 ... өзі ... тіркелген. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, халықтың бақытты
болуына материалдық ... ... ... ету ... Бұл
мәселелер жөнінде адамдарды жаман қылықтардан ... діни ... ... екені анық.
Мәселен, АҚШ- та ішімдікке заң жүзінде тиым ... 1930-33 ... АҚШ ... 1 млн. ... ... 9 млрд, беттік еңбек жарық
көрді. Кең көлемде үгіт насихат жұмыстары ... ... қоса 500 ... ... 200 кісінің өмірі қиылды. Бірақ бәрібір арақты түбегейлі
жойып, ... ... ... алмады. Ішімдікті қойдыру жөнінде
психоанализ мамандары да ... ... ... айта алмады. Бүгінгі таңда
психиатрия саласында ғана ішімдікті тастау ... ... ... жатқаны мәлім. Алайда емделіп шыққан маскүнемдердің нәтижесі
өте аз. Екі ай өтер өтпестен баяғы әдетіне ... ... ... ... ішімдікке қарсы ұйым ... ... ... ең ... ... тиым ... зерттегенде, тұңғыш рет
араққа тиым салған Ислам дінінің негізін ... ... ... ... ... 14 ... бұрын Мухаммед Пайғамбар ізінен ... ... ... ... ... ... күшейту арқылы өзіне
түскен Құран ... мен ... 3 ... ақ ішімдік- арақ атаулыны түп-
тамырымен жойған еді. Бір бұл ғана емес, сол ... ... ... көпшілігі аз уақытта шешімін тауып жатты.
Бүгінгі таңда адам баласы діннен қол үзудің қасіретін ... ... ... ... арақ, темекі, есірткі, ұрлық, тонаушылық әр ... мен ... ... ... келеді және де жас кезде діни
тәрбиеге көрмей, ... ... ... ... ... ауру тауып,
емханаға таңылғандарды жастықтың ... мен ... ... ... ... жан ... шөлдеп, ішкі жан дүниесі байыз таппай, иман
мен ғибадаттың ... ... мен ... ... сая ... ... ... жай –күйін білгіміз келсе, сол орындарды барып ... ... ... запыраны,зары мен қайғы- мұңы басқан тас- түнек ... ... көп ... Сондай- ақ АҚШ мемлекетін алып қарасақ және
батыс Еуропада күн сайын артып келе ... ... мен жан ... ... ... 45 млн. ... 12 млн. (25%) әке- шешеден мақрұм
күй кешуде.
Өзін өлтірушілерден ... күн ... 16, ... 6000 жуық ... қию оқиғалары. Барлығының бірдей ресми органдарға мәлімденбейтінін
де ... ... ... бұл ... ... ... ... үшін берілген жалпы санды тағы да 20-30 % көбейту керектігін алға
тартады.
Соңғы 60 жыл ... ... өзі ... ... ер ... саны
кемудің орнына 31% артуда. Әйел адамдар ... де өте ... ... ... ... журналында Мишель Фрей: Швецариялықтарда ең көп ... ... бала ... ... ... некесіз жақындасу, өзін- өзі
өлімге қию, күнә жасау қылмыстарының анағұрлым көп ... ... ... ... денсаулық сақтау ұйымының 1961 жылғы статистикалық
мәліметі бойынша ... 100,000 ... 16,9% өзін өзі ... ... бұл ... Швейцарияда 18,2%, Германияда, 18,7% ... ... 20,6% ... 21,9%. Кембридж университетінде
жасалған соңғы зерттеуде осы университеттің оқушылар ... 103 ... ... ... 44-і жол ... 27-сі ... 32 өзін өзі ... Міне, бұл статистикалық зерттеулерге өй жүгіртіп, зер ... ... ... құндылықтармен қарайтын О, дүниеге сенімнен ада, ... ... ... ... ... ... ... ар-ұятты
белден басып, түрлі нәпсіқұмарлықпен, азғындықтарға ұшырады.
Діни ілім тәрбиеден хабарсыздық үлкен ... пен ... ... ... иман, бойда ғибадат жоқтығы дін және қоғам деп
аталатын алып организмнің жанын рухтандыратын мінез ... ... ... ... бір ... ... діни ... мен ғибадат құлшылықтардың
маңызды екенін көреміз[2,17-23б.].
Қорытынды
Атақты философ Һенри Беррсон ... ... ... ... ... яки ... ... адам, қоғамдарын
кездестiруге болады, бiрақ дiнсiз ешбiр қоғам болмайды” дегендей ... ... 1200, ... ... ... дiнi ... ... жылдар мың өлiп, мың тiрiлген қазақ халқымыз ары-берiсiмен алғанда
кейiңгiсi 75 жыл ... ... ... жүйесiнiң қыспағы мен
асыра сiлтеулерiнен ұмыт бола ... ... ... ... тамырымыздың
өзегi болған дiнiмiздiң негiздерi мен шарттарын тәуелсiздiгiмiздiң таңы
атқаннан кейiн ғана қайта қауышып, санамызға саңылу, ... ... ... аз да ... рухани санамызда, рухани төңкерiсi болды.
Аллаһқа шүкiр, өткенiмiз жанып, ... ... ... ... осы
дiннен жырақта жаратқанға емес, жаратылғандарға құдай деп мақұлықтан ... деп, ... ... ... төл ... ... ... уызына
жарымай, өсiп, жарғағынан жерiген құлынша, көп айтса көндi, жұрт ... өгей ... ... ... ... қозы түртiншекпен” өскенiмiз
рас. Бүгiнгi тәуелсiздiкпен бірге ... ... да ... ... ... ... тамырды жалғау қиынға соғуда.
Қазақстан Республиксының конституциясының ... ... ... ... ... бар”. Осы дiн ар-ождан бостандығын
жамылып, дiнiн бiлмеген ... ... де ... ... ... территориясына келiп, қандастарымызды шоқындыру мен өз
сенiмдерiне тартуда секталар мен сан ... ... ... ... ... 3000 ... дiни ... бар екендiгi айтсақ та
түсiнiктi. Сондықтан бiз өз ... ... ... ... ... және Пайғамбар (с.а.у) өмiр жолы мен тағылымдарына, ... ... ... жалпы Кеңес үкiметi кезiнде қалыптасқан дiни сана мен дiн
психологиясын зерттеген де, ... дiн құр ... ма, ... ... ма, дiндар болу немесе оны ұстану белгiлi топ ... ... ... ғана ... ме? немесе дiнге сену арқылы тек Құдайға жалбарыну
немесе құлшылық ғибадатхана жасау ма? Және де ... ... ... ... кейiн Құран және дұға оқу шарттарын жасайтын белгiлi
бiр топ ... ... ... деп қалыптасқан психология болды.
Бүгiнгi таңда рухани соқырлықтан арылар күн алыс емес екендiгiн ... ... ... шығатынындай дiннiң халқымызды iзгiлiк пен
адалдыққа, еңбекқорлыққа, ... ... ... ... ... ең ... ... тұрған рухани тазарудың бастауы екенін.
Сонымен қатар исламның негiздерi мен ... тек ... ... ... ғана ... ... ... психикасына гигиена екендiгiн және
“ер қаруы бес қару” -дегендей, бұл бес қарумен, ... өзiн ... ... ... жауға да, жатқа да берген жоқ. Қазiргi бес ... ... ... шарттарымен қарулансақ, iшiмiздегi нәпсiге де,
сыртымыздағы секта мен миссионерге де қарсы ... ... бiр ... ... жеткiзу.
Қолданылған әдебиеттер тізімі
1. Жолдыбайұлы Қ. Ақиқат шуағы.- Алматы, 2004.
2. Сафвет Сених. Құлшылық ... ... ... ... ... ... Мұртаза Бұлытай. Мұсылман қазақ еліміз.- Алматы, 2001.
4. ... ... ... сыр.- ... ... Осман Нұрытопаш. Ақтық дем.-Алматы, 2005
6. Саид Нұрси Бәдиүзаман. Жастар шырағы.- Алматы,1997.
7. Сафвет Сених. ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясы.-Алматы, 2003.
9. Өмірзаққызы Д. Адамзаттың асыл тәжі.-Алматы, 2003.
10. Али Химмет Берни, Осман Кеспоғлұ. Соңғы Пайғамбар Х.з ... ... ... М, ... С. Дін тану.- Алматы, 1995.
12. Мұртаза Бұлытай. Ата- баба діні.-Алматы, 2000.
13. Хасен Арқа. Мұхтасар Ғылымхал.- ... ... ... М. ... ... ... Алматы, 2004.
15. Осман Нұрытопаш. Рахмет Самалы.- Алматы, 2004.
16. Әділбаев А. Саңылақ сақабалары.-Алматы, 2004.
17. Қожалымов З. Мәңгәләк құпия шежіресі.- Алматы, ... Нама ... ... Қожа ... ... ... Дінтану негіздері.-Алматы, 2006./қазақ университеті/
20. Қожахметова М. Адам ... ... ... Есім Ғ. ... ... ... М. ... Қ. Ислам Ғылымхалы.-Алматы, 2003.
23.Исаұлы М. Пейішке жетелер пейіл.- Алматы, 2005.
24.Назарбаев Н.Ә. ... ... ... ... Ш. ... ... ... Ақназаров Хусаин Зейнетдинович. Ислам дiнi және өмiр ... ... Д. ... және Ислам.- Алматы, 1982.
28. Құдайбердiұлы Ш. Үш Анық.- Алматы, 1991.
29. Маркс К. Энгельс Ф. Дiн туралы.- Алматы, 1956.
30. Маркс К. ... Ф. ... ... жинағы.- Алматы, 1978.
31. Өстемiров Ж. Дiн апин. -Алматы, 1960.
32. Ахонов Б. Дiн және еркiн ... ... ... ... ... ... сенiм тәрбиесi.- Алматы,1986.
34. Шүлембаев Қ. /лекциялар курсы/- Алматы, 1978.
35. ... В. Дiн ... мен ... жауы /ауд/ ... ... ... ... М. ... ... туралы, ғылым мен дiн не дейдi.-
Алматы, 1952.
37. Абай Құнанбаев. Қара сөз, ... ... ... ... Ш. ... ... ... Халифа Алтай. Құран Кәрiм қазақша түсiнiгi.- СаудАрабиясы
1991.
40. Абай Құнанбаев. Өлеңдер мен поэмалар.- Алматы, 1977.
41.Есім Ғ., Артемьев А., ... С., ... Г. ... негіздері.-
Алматы, 2003.
42.Орынбеков М. Қазақ сенімдерінің ... ... ... ... ... ... ... религий.-Курган.гос.ун-т,1997.

Пән: Дін
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 58 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
XIX ғ. II жартысы, XX ғ. бас кезіндегі қазақ әдеби тілінің діни лексикалық сипаты5 бет
XVI-XVIII ғасыр лингвистикасы. в.ф.гумбольдтың лингвистикалық көзқарастары12 бет
Дін және жастар тәрбиесі51 бет
Діннің жастар психологиясына әсері7 бет
Ислам - әлемдегі бейбIтшIлIктIң кепIлI13 бет
Ислам дIнIндегI хошкөрушIлIк7 бет
Ислам дінінің тәрбиелік мәні150 бет
Исламның сенім негіздері5 бет
"балалар психологиясы"6 бет
"Тұлға психологиясы"4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь