Ипотека-кепілдің бір түрі ретінде

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

1 ТАРАУ. КЕПІЛ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫ
1.1. Кепіл құқығының тарихи қалыптасуы мен дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ..6
1.2. Кепіл құқығының құқықтық мәні мен құқықтың реттеу мәселелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 10
1.3. Кепіл міндеттемені қамтамасыз ету әдісі ретінде ... ... ... ... ... ... ... ... ... .13

2 ТАРАУ. ИПОТЕКА.КЕПІЛДІҢ БІР ТҮРІ РЕТІНДЕ

2.1. Ипотеканың түсінігі мен мәні ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 22
2.2. Ипотеканың түрлері мен модельдері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 25

3 ТАРАУ. ИПОТЕКАНЫ ҚОЛДАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ

3.1. Ипотека шарты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 32
3.2. Тұрғын үйлер мен пәтерлер ипотекасының ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 50
3.3. Кепілге салынған мүліктен өндіріп алу және кепіл берушінің құқықтарын қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .. 59

ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 64
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 69
        
        МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ ..……………….…....…………………...................…………....……….. 3
1 ТАРАУ. КЕПІЛ ҚҰҚЫҚТЫҚ ҚАТЫНАСТАРЫ
1.1. Кепіл құқығының тарихи қалыптасуы мен дамуы ……………...…..…..……6
1.2. ... ... ... мәні мен ... ... мәселелері
………………………………………………………………………………….…... 10
1.3. Кепіл міндеттемені ... ету ... ... ... ИПОТЕКА-КЕПІЛДІҢ БІР ТҮРІ РЕТІНДЕ
2.1. Ипотеканың түсінігі мен мәні ………………….................………………… 22
2.2. Ипотеканың түрлері мен модельдері ……………………...………..………. 25
3 ... ... ... ... ... ... …………………………………..................………………… 32
3.2. Тұрғын үйлер мен ... ... ... ... ... салынған мүліктен өндіріп алу және кепіл берушінің құқықтарын
қорғау ……………………………………………………………………..………. 59
ҚОРЫТЫНДЫ ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясында адам және азаматтардың негізгі
құқықтары мен бостандықтарының қатарында мүліктік және заттық құқықтар
көрсетілген және ... қол ... ... ... ... ... ... құқықтар ретінде таниды. Ата Заңның 25 – бабының 2 ... ... ... ... тұрғын үймен қамтамасыз
ету үшін жағдайлар жасалады», - деп және 26 – ... 4 – ... ... ... ... өз мүлкін кез келген заңды
кәсіпкерлік қызмет үшін еркін пайдалануға ... ... - ... ... ... осы құқықтарды жүзеге асырудың
көптеген механизмдері бар және оларды іске асыру мақсатында ... ... да ... ... ... ... ... Елбасының
жыл сайынғы Қазақстан халқына Жолдауында да айтылып жүр. Қазақстан
Республикасы ... 2004 ... ... барлық елді – мекендерде,
қалаларда тұрғын – үй құрылысының қарқынды өсу қажеттілігі және ... ... мен ... ... алу үшін ... кірісі бар азаматтарға
мүмкіндік беру мақсатында ипотекалық несиелеудің тәртіптерін жеңілдету,
орта және шағын ... ... ... ... ... ... ... жылғы Жолдауында: «Ендігі бір өзекті міндет – тұрғын – үй проблемасын
жеделдете шешу. Баспанаң ... ... ... бала өсіру қиын. Тұрғын
– үй құрылысы – ... ... алға ... ... ... - ... ... Қазақстан Республикасының Конституциясында, өзге нормативті –
құқықтық актілерде көрсетілген ... ... және ... ... ... аталған шараларды іс жүзінде асыруға
қажетті және әрекет етуші механизмдердің бірі – ... яғни ... ... таңда ипотека институтына байланысты ... ... ғана ... ... ... ... тудырып отыр. Себебі,
жоғарыда көрсетіп кеткендей, ипотека ... – үй, ... ... алу ... ал ... ... оны ... және дамыту мақсатында
қолдануға болады. Сонымен бірге, нарықтық ... ... ... ... ... түрлері мен сандары ... ... көп ... орындалуын қамтамасыз ету үшін жылжымайтын мүлік
кепілі – ипотека ... ... ... ... ... айналысатындарға ғана емес, жәй азаматтар үшін де өзекті
болып табылады. Соның ... ... ... ... оның құқықтық
базасы маңызды сұрақ. Біздің ... осы ... ... бір ... ... реттелу жағын зерттеуге арналған.
Кепіл, оның ішінде ипотека қатынастары шетелдерде, Грекия, Рим
мемлекеттерінде ... ... ... кезде белгілі болғанымен,
Кеңестер Одағында жеке меншіктің кең дамымауына байланысты, біздің елімізде
ипотека ... тек 1994 жылы ... ... ... ... қабылдағанда ғана пайда болды. Бұл кодексте ипотеканы кепілдің
кепіл заты ... ... ... ... ... ... ... анықтайды. Дүниежүзілік тәжірибе бойынша ипотеканы жылжымайтын
мүлік кепілі деп ... ... ... арнайы заңда ипотеканы
кепілге берілген мүлік кепіл берушінің ... мен ... ... ... ... деп белгілегендіктен, Азаматтық кодекстегі
ипотеканың анықтамасын да арнайы заң мен ... ... жөн ... еді. ... ... ... анықтамасын
бірыңғайландырудан бастап, ипотека институтының көптеген даулы сұрақтар
қарастырылған.
Жоғарыда айтып кеткендей, ипотека түсінігі 1994 жылы ... ... заң 1995 жылы ... ... ... бұл ... азаматтық
айналымның дұрыс дамымауына, нарықтық ... мен ... ... ... 90 – жылдары ипотека кең өріс алған жоқ. Тек 2000 –
жылдардың басынан ғана ... ... ... және ... қатынастары
орын ала бастады және қазір дамып ... ... ... ... да ... ... ... емес. Оның себептері көп және ... ең ...... ... ... ... яғни ол теориялық және тәжірибелік жағынан өте жәй дамып
келеді. Көрсетіп кеткендей, ипотекаға арналған ...... ... ... ... бұл ... ипотеканың тек кейбір аспектілерін
қарастыратын мақалалар ғана жазған. Ұсынылып отырған ... біз осы ... көп ... ... талпыныс жасадық. Отандық және ...... ... ... тудырған сұрақтарға талдаулар
жасап, оларға ... ... ... ... Барлық айтылғандарды тұжырымдайтын болсақ, ипотека және одан
туындайтын қатынастар қазіргі кезде азаматтық – құқықтық ғылымда өте ... бірі ... отыр және оны шешу әлі де ... ... жағдай,
себебі ол үшін экономикалық және құқықтық рычагтар теңдей жоғары деңгейде
жұмыс істеуі ... ... бұл ... ... ... қатысты
барлық сұрақтар бірдей ашылмауы да мүмкін, бірақ біз теориядағы, ... ... ... анықтап, оларды өз жолымызбен және
әдістерімізбен толықтыруға ... ...... ... ... кепіл қатынастарын нақтырақ
түрде – ипотека институтын жан – жақты қарастыру. Жұмыста ИПОТЕКА-КЕПІЛДІҢ
БІР ТҮРІ РЕТІНДЕнің қолданылу ... ... ... ... әсіресе,
тұрғын – үй мен ... ... жеке ... ... ... жылжымайтын мүлік кепілінің теориялық, құқықтық негіздерін және
тәжірибелік базасын зерделеу және қорыту.
Дипломдық жұмыс кіріспеден, үш ... ... ... ... мен ... ... тізімінен тұрады. Негізгі бөлімнің
бірінші тарауы – ... ... ... деп ... және үш ... Бұл ... ... және ипотеканың пайда болуы, оның әртүрлі
елдерде ... ... және ... түрде бекітілуі; кепілдің заттық –
міндеттемелік құқықтық мәнін ашу үшін ... ... ... ... Республикасында кепілді және жылжымайтын мүлік
кепілін реттейтін ... ... ... ... қамтамасыз ету
әдісі ретіндегі кепілдің түсінігі, жалпы ережелері қарастырылады. Екінші
тарау ипотека ... ... және екі ... тұратын бұл тарауда
ипотеканың түсінігі, мәні, объектілері, заты; ... ... атап ... қазіргі кезде шетелдерде қалыптасқан ... және ... мәні ... ... ... байланысты
ипотеканың түрлері туралы баяндалады. Ипотеканы қолдану мәселелері деп
аталатын үшінші ... ... ... түрінде қолдану механизмдеріне
арналған. Онда, ипотека шартын жасасу, оны ... ... ... ...... мен ... ... ерекшеліктері; кепілге
салынған мүліктен өндіріп алу кезіндегі сауданы ұйымдастыру және өндіріп
алу кезіндегі кепіл берушінің ... ... ... ... ... жұмыс құрылымы тақырыпты ашуға кең мүмкіндік береді.
Жұмыстың зерттеу объектісі – ... ... ... нормативті –
құқықтық актілер, олардың қолданылуы, аталған ... ... ... ... кезінде нормативті – құқықтық актілерді зерделеу, ... ... ... елдердегі тәжірибемен салыстыру, т.с.с. әдістер қолданылды.
Зерттеу объектісінің қазіргі кездегі өзектілігіне қарамастан, кең
зерттелмеген тақырып деп ... ... ... ... ... ... мен ... Республикасында қабылданған нормативті – ... атап ... ... ... ... ... ... «Жылжымайтын мүліктерге құқықтар және мәмілелерді мемлекеттік
тіркеу туралы», «Қазақстан Республикасындағы банктер және ... ... ... ...... ... бірге, Қазақстан және Ресей
лингвистерінің кепіл және ипотека ... ... ... ... ... А. ... Г. Жұмабекова, М. Олжабай сияқты
авторлардың, ал Ресейліктерден Е. Павлодский, З. Цыбуленко, Е. ... ... М. ... И. ... т.б. ...... ... Жоғарыда айтып кеткендей, ипотека институтын құқықтық жағынан
алып қарастыратын отандық ғалымдардың монографиялық еңбегі жоққа тән, тек
Ресейлік ... осы ... ... бірқатар туындылары бар. Осыған
қарап, қазір елімізде ипотека институты көп зерттелмеген және бұл ... де көп ... ... ... ... ... ұсынып отырған
ғылыми – зерттеу жұмысым осы бір өзекті мәселені түсінуге, талдауға аз да
болса да өз ... ... ... ... ... ... ... ҚАТЫНАСТАРЫ
1.1. Кепіл құқығының тарихи қалыптасуы мен дамуы
Кепіл түсінігі мен кепіл қатынастары Ежелгі Римде белгілі ... ... ... ... ... және абсолюттік құқықтарға басқа
біреудің заттарына құқықтар да ... ... ... заттарына
құқықтың ішіндегі ең маңыздысының бірі - кепіл құқығы.
Кепіл құқығының маңызы ... ... ... ... ... болып табылатын тарап оны орындамаған жағдайда зиянды
өтеу үшін беретін затты өз мүлкінен алдын ала бөліп қойды. Бұл ... ... ... ... үшін ... етті.
Алдын ала анықталған затқа өндіріп алу құқығы:
1. ол мүлік борышқордың меншігінде әрі қарай да ... ... ... басқа барлық талаптардан бұрын осы талаптың қанағаттандырылуы – ... деп ... Рим ... ... ... мазмұны келесідей ашылады: кепіл
құқығының субъектісі (тараптары) міндеттеме қанағаттандырылмағанда кепілге
салынған затты кез-келген үшінші тұлғалардан ... етіп ... оны ... одан ... қаражатты басқа барлық өндірушілерден бұрын міндеттеме
бойынша қанағаттандыруынан көрінеді.
Осылай кепіл құқығы ... бір ... ... ету ... және кепілмен қамтамасыз етілетін міндеттемемен бірге өмір ... ... ... ... ... ... Фидуциа кум кредиторе – ең алғаш қалыптасқан кепіл нысаны. ... ... ... қамтамасыз ету үшін несие берушіге ... ... ... ... ... зат қайтадан
борышқорға қайтарылатындығын айтты;
2. Пигнус – «қолдық кепіл зат» деп те ... Бұл ... зат ... иеленуіне ғана беріліп, міндеттеме ... ... ... ... шарт ... айналымының дамуына байланысты кепілдің бұл екі нысаны ... ... ... Шаруашылық өмір кепілдің бекітілуі
мен төлем жасаудың ... ... ... ... ... өзгеруге бейімделуін талап етті. Соның ішінде борышқорға кепілге
салынған мүлікті пайдалана алатындай және бұл ... ... ... ... ... ... керек еді. Классикалық
кезеңде (б.д.д. I ғ. – б.д. III ғ.) претор ... Рим ... ... ...... ... ... кепілдің түрі шығыс грек-египеттік құқық әсерімен қалыптасты.
Мұнда кепіл заты ... ... мен ... ... ал ... ... ... орындалмаған жағдайда, кепілге салынған зат
бұл уақытта кімнің ... ... да, ... етіп алып, оны сатып, шыққан
сомасынан борышқорға талабын өндіріп алуға құқық берілді.
Ипотека – ... ... ... алу ... ... Жалға
беруші жал ақысын уақытылы төлеп отыруды қамтамасыз ету үшін жердің меншік
иесі жалға беру ... ... ... тармақтың еңгізілуін талап етті. Бұл
тармақта жалға алынған жерден шарт бойынша жалға берушіге ... ... ... ... мен ... алып кетуге тыйым
салынды, ал бұл мүліктер жалға берушіге қарыздарды ... ету ... ... Егер ... ... өз мүлкін алып кетсе, жер учаскесінің меншік
иесіне ... ... ... ... ... [3]. Ал егер ... ... иеленуіне өтіп кетсе, одан алынған заттарды ... алу ... арыз ... Жерді жалға беру шартын қолдану нәтижесінде кепілге
салынған зат ... ... ... мен ... ... шығып
кетпейтін кепіл нысаны пайда болды, ал ... ... ... ... ... ... етіп алу туралы абсолютті талап арыз беруге құқық алды.
Бұл кепілдің қалыптасқан ... ... да ... ... ... ... ... енгізілгеннен кейін бір ... ... ... ... құқығын белгілеуге мүмкіндік пайда болды. Кепілге
салынған мүлікті талап ету құқығын тек бірінші кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... ... түскен сомадан қалған бөлігінде
қанағаттандырылды. Егер барлық ... ... ... ... ... болса, олар борышқорға ... ... ... қоя ... еді.
Кепіл құқығын белгілеу үшін міндетті нысан талап етілген жоқ. Кейін
абсолюттік монархия кезеңінде үш ... ... ... ... ипотека
куәсіз жасалған ипотекаға қарағанда басым күші болатындай етіп белгіледі.
Рим құқығындағы кепіл құқығы: а) кепілге ... зат ... ... ... кепілге салынған затқа меншік құқығы бір адамға тиесілі
болуына ... б) ... ... ... ... байланысты жойылды.
Римнен басқа жерлерде де ипотекалық кепіл түрі қалыптасып дамыды.
Грекияда біздің з.д. 6 ғ. ... жаңа түрі – жер ... ... болды.
Кепілге салынған учаскені қоршап, несие ... ол ... ... қойып,
бағанада бұл мүлік оның ... бір ... ... етуге қызмет
ететіндігін жазып қойды. Бұл ... ... деп ... ... жүрген термин сол кездегі ипотекадан бастау алған еді.
Францияда 18 ғасырда ипотека және оны ... ... ету ... ... ... XV 1771 ж. Ипотекалық құжаттарды сақтаушылардың
міндетіне байланысты ... ... бұл ... ... ... ... ... жауапкершілігімен заңмен белгіленген
ипотекалар туралы мәліметтерді жариялауға қатысты азаматтық ... ... ... ж. 4 ... ... ... кейін ипотекалық несиелеу
жүйесінде үлкен реформалар жасалды. Ол ... ... ... ... қозғалмайтын мүлік картатекасын жасауға мүмкіндік берді.
Бұл картатекаға әр ... ... ... ... ... ... жарияланған құжаттардың тізімі енгізілді. Жылжымайтын мүлік
картатекасы жарияланған құжаттарды сақтау орталығы ... осы ... ... құқықтық жағдайын көрсетті. Онда иеленушінің жеке
карточкасы мен жылжымайтын мүліктің карточкасы сақталды. ... ... ... өзінің мүмкін болатын борышқорының жағдайымен таныса алатын
болды[4].
АҚШ-та 1930 ж. ... үйді ... ... ... институтын кеңінен
пайдаланып, ол үшін көптеген ... ... ... ... 1934
жылғы тұрғын үй ... ... ... ... үй ... ... ... құрылды. Ол ұлттық нарықта жылжымайтын мүлік кепілінің
дамуына қолдау жасады[5].
Басқа елдердегі сияқты Ресейде де кепіл құқықтық ... ... ... ... ... өз ... болған. Оны ресей
жазушыларының шығармаларынан көруге болады. Чеховтың ... ... және ... ... еске ... ... Көп деген орыс
ақсүйектері «ақша керек ...... ... сал» - деген қағидамен өмір
сүрді. Ипотекалық несиенің кепіл түрі ресейде кең ... Бұл ... ... орыс ... ... ... ... шығармаларда кепілге
салынған және қайта кепілге салған жер, қала ... ... ... ... ... ... ипотекалық ұйымдар қалалық несие
қоғамдары болды, олардың негізгілері: Петербургтық, Мәскеулік, Одессалық,
Воршавалық.
Олардың қолында ... ... ... 80 % ... ... ... 20 ғасырларда қала құрылысының белсенді кезеңінде қала ... ... ... жер ... ... де ... алды.
Қалалық несиелік қоғамдар және ипотекалық банктер міндетті ... ... ... ... ... Осы кітаптарда
кепілге салынған мүлік сатылған жағдайда әрі қарай жылжуы да көрінді. ... салу тек ... ... ... несие берушілерге төлем жасауға
мүмкіндік беретін жағдайда ғана рұқсат етілді. Банкроттық ... ... ... етті: алдымен бірінші кепілді ұстаушының талаптары
қанағатталды, одан ... ... ... ... ... ... ... қанағаттандырылды.
Қалалық несие қоғамдары мемлекеттің бақылауында болды: олар бос ақша
қаражаттарын мемлекеттік немесе үкіметпен ... ... ... ... және оларды қолма-қол ақшаларымен бірге Мемлекеттік банкте сақтауға
міндетті болды.
Ресейде кепілге салудың ... ... да ... ... ... ... ... айналымда жүрді және 1862 жылдан бастап
Мемлекеттік банкте мемлекеттік бағалы ... кем ... ... ... ... қарыз алуға мүмкіндік алды. Ресейде кепілдің
кең тарауымен бірге заңгер – ғалымдардың ... оның ... мәні ... даулар айтылды.
Ресей цивилистерінің арасында кепіл құқығы туралы революцияның алдында
көп даулар болып, кепілдің заттық- құқықтық сипатын жақтаушылар көп ... ... мәні ... ... Г.Ф. ... ... Н.В. ... және т.б. қолдады. Г.Ф. Шершеневич ... 3 ... ... көрсетті:
1. Кепіл құқығы заттық құқық болып табылады және басқа біреудің құқықтары
тобына жатады;
2. Кепіл ... ... ... ... ... болып табылады, себебі
құндылығы бар мүлік қамтамасыз ету үшін қызмет етеді;
3. Кепіл құқығы қосымша ... ... ... ... кепілдің мақсаты
міндеттемені қамтамасыз ету[6].
Қазіргі кездегі Ресей ғалымдары да осы ... ... және ... ... ... Г.Ф. ... ойын ... ғалымдар соның ішінде
Е.А. Суханов, Л.В. Шейнникова, т.б. ... ... ... ... ... жерінде кепіл құқығының қолданылуына тоқталсақ, кепіл құқығы
заттық ... ... ... ... ... ... ... заттық құқығы азаматтық құқықтың арнайы пәніне айнала
қойған жоқ. Ол қазақтардың ... ... ... ... ... ... ... қазақ халқаның мемлекеттігін қалыптастыру өте
күрделі жағдайда болды. Сол ... ... ... заттық құқығының дамуы
көптеген жағдайларға тәуелді еді. Қазақ халқының өз алдына ... ... ... ... ... оның ішінде заттық құқықтың
алар орны ... ... ... ... ... мүліктік
жауапкершіліктің басым орын ... атап ... ... ... ... өте кең, әрі ... мен түрлерінің өте
көп екендігіне мән береді.
Қазақстан ресей отары болуынан бастап ... ... ... ... ... ... ... және ол заттық құқыққа да байланысты болды.
Кейбір аймақтарда Ресей ... мен ... ... ... бірігіп
кетті[8].
Қазақтарда қозғалмайтын мүлікке, соның ішінде жерге жеке меншік, басқа
біреудің затына құқық ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету әдісі деп қарастыруға болады. Себебі,
барымтаны келтірілген зияны үшін ашық түрде жасап, ... ... ... ... Кеңестер Одағына кіргеннен кейін заттық құқықтар дамып,
кепіл ... ... ... біз ... ... ... ... болған жоқ. Тек қазіргі кезде күші жүретін азаматтық ... ... ... ... түрі ретінде ИПОТЕКА-КЕПІЛДІҢ БІР ТҮРІ
РЕТІНДЕ пайда ... және ... ... міндеттемелерді қамтамасыз
ету әдісі ретінде ең кең таралған және ең көп қолданылатын кепіл түрі ... біз ... ... ... көз жүгіртіп, оның үш мың
жылға жуық ... бар ... ... және ол ... ... ... ... де кең таралғанын айтып кеттік. Кеңестік дәуірде ... ... ... ... көп қолданылмау себебі, бұл мемлекетте жеке
меншіктің дамымай, негізінен мемлекеттік және қоғамдық ... ... деп ... болады.
Қазір бұрыңғы Кеңестер Одағындағы ТМД елдерінің бәрінде, соның ішінде
Қазақстанда, нарықтық экономикаға бет бұрғаннан ... ... ... міндеттемені орындауды қамтамасыз ету әдістерінің ең ... кең ... түрі деп ... болады.
1.2. Кепіл құқығының құқықтық мәні мен құқықтың реттеу мәселелері
Кепілді түсіну үшін, кепіл құқығын, оның ... ... мен ... ... ... Сондықтан кепіл құқықтық қатынастарының құқықтық мәніне
келетін болсақ, оның заттық-құқықтық ... ... ... ... кепіл ұстаушының басқа несие берушілер алдында өз талаптарын ... ... бар ... ... құқығына заттан ажырамастық тән,
сонымен бірге кепіл ұстаушының құқықтарын шексіз ... ... атап ... Кепілдің заттық-құқықтық мәні туралы ойлар
революцияға дейінгі ... (Ю. ... Л.В. ... Г.Ф. ... ... И.В. Варадинов және т.б.) арасында кең ... ... ... де ол көп ... табады. Мысалы: Ю. ... Рим ... ... ... ... біреудің затына заттық-құқық болып табылады деп
есептейді және ол кепілді заттық-құқықтың ... ... ... ... ... ... ... эмфитевзис, суперфиций құқықтарымен
салыстырады[10]. Л.В. Гантовер кепілдің заттық құқықтан ... үшін оның ... ... ... – ол жеке ... жоқ деп ... Кепіл тек қана басқа құқық бар жерде ғана ... ... ол таза ... ... ... Л.В. ... бойынша кепіл жеке сипатта, себебі, заң бойынша тікелей ... ... ... ... ... де кепілдің мәні туралы көптеген даулар айтылып жүр.
Мысалы: Е.А. Суханов кепіл ... ... ... ... ... ол кепілдің объектісі мүліктік құқық емес, зат болғанда
ғана дұрыс ... деп ... Ал ... ... ... ... ... құқықтық қатынастар пайда болады. Шектелген заттық
құқық деп заңда белгіленген қатынастарда басқа ... ... оның ... ... және оның еркінсіз өз мүддесінде пайдалануды түсінеді.
Заттық ... ... ... ... ... ... ... құқықта шексіз (абсолютті) түрде иелену болса, ал ... зат ... ... ... ... ... ... бұл затқа
шексіз (абсолюттік) құқығы болмайды. Осылай кепіл құқығы заттық ... ... ... ... ол бұл құқықты заттық құқықтарға
жатқызуға негіз бола алмайды.
Қазіргі заң ... ... ... ... ... бар. Бұл ... ... және міндеттемелік құқық теорияларын
үйлестіреді. Бұл ойды қолдаушылар кепілдік ... ... ... заттық немесе міндеттемелік сипатта болады деген ... ... ... ... бірінші кезектілікте болса ол заттық, ал егер ... ... ... ... екнші кезектілікте болса – ... ... ... ... және ... ... болып, онда заттық
құқық екінші кезектілікте болып табылады. Л.В. Щенникова кепілді ... ... ... ... жүйесінде кепілдің ерекше орнын
көрсетеді және Г.В. Шершеневичтің ... ... ... ... ол
кепіл ұстаушы және кепіл беруші салыстырмалы ... ... ... есептейді. «Ресей азаматтық құқығындағы заттық құқықтар» жұмысында
автор: «кепіл ұстаушы және ... ... бір ... ... ... ... ... болып табылады», – деп жазады.
С.Прокофьевтің айтуынша автордың ... ... ... ... ... заттық – міндеттемелік екі жақты сипатын
көрсететін ойларды басқа ... да ... ... А.А. ... «кепіл
басқа заттық құқықтар сияқты, мысалы, меншік құқығы ... ... ... сияқты деңгейдегі заттық құқық болып табылмайды» - деп
есептейді. Бұған ол келесі дәлелдемелерді ... ... ... ... ... кепілдің көптеген түрлері бар. Оның ішінде кепілдің
кейбір түрлері заттық ... ... ... мысалы, айналымдағы
тауарлардың кепілі. Екіншіден, ... ... ... ... да ... ... қамтамасыз ету әдісі болып қала береді[12].
Д.А.Медведев те осы пікірді қолдап: «Кепіл беруші мен зат ... ... ... ... ... және зат ... ... туғызады, сондықтан кепілді міндеттемені орындаудың заттық
әдісі ретінде сипаттауға болады» – деп көрсетеді[13].
Осы ... ... ... келе ... ... ... сипатынан қарағанда оның міндеттемелік сипаты басым
екендігін көруге ... ... ... ... шарттық қатынастарға
қосымша белгілерін көрсетіп, оны міндеттемелік құқық ... ... ... ... ... деп ... ... мәнін ашқаннан кейін енді оның біздің заңдар бойынша
құқықтық реттелуін қарастырайық.
Кепіл ... ... ... ... заңы үшін ... ... Мұнда кепіл құқықтық қатынастары тікелей немесе жанама
реттейтін бірқатар ... ... ... ... да бір ... қолдану қажеттігі не мүліктің түрінен (мысалы, ... ... оның ... қабілеттігінен (мысалы, мүліктік айналымда
шектелген жер қойнауы мен ... ... ... ... ... ... құқықтық мәртебесінің ерекшеліктерінен (мысалы,
арнайы құқық ... бар ... ... немесе қолданылатын
құқық мәселелерінен (мысалы, кепіл туралы сыртқы экономикалық мәміле
жасағанда) ... ... ... ... негізгі нормативтік актілер –
Азаматтық кодекс, атап айтқанда оның ... ... ... ... ипотекасы туралы жарлық. Сонымен қатар, жылжымайтын
мүлікпен мәмілелерді тіркеу, қажеттігіне байланысты ... ... мен ... мүлікке мүліктік құқықтың кепілін (мысалы, жалдау
құқығының кепілі, сенімгерлікпен басқару құқығының кепілі және ... ... ... ... ... тіркеу туралы жарлықпен
реттеуге жатады. Жылжымайтын мүлік кепілін тіркеудің кейбір жақтары арнайы
заң актісіне – Қазақстан Республикасының 1998 ... 30 ... ... ... ... ... Заңында реттелген.
Кәсіпорындардың, ғимараттардың, пәтерлердің, жер учаскесіне құқықтың
және басқа жылжымайтын мүліктің кепілі ... заң ...... ... ... ... реттеледі. Ал осы жарлықтаң 2-бабының 3-
тармағына сәйкес жылжымайтын мүлік ипотекасы мен оларға ... ... ... заңда белгіленген. Азаматтық кодекстің кепіл туралы жалпы
ережесі жылжымайтын мүлік кепіліне, ... ... ... ... заң ... өзге ... белгіленбеген жағдайда қолданылады.
Сондықтан Азаматтық кодекске қарағанда ... ... ... ... ол ... мүлік ипотекасы бойынша қатынасты реттейді. Ол
Азаматтық кодекс ... ... ... ипотекасына ипотека туралы
жарлықпен өзгедей ереже ... ... ғана ... 2002 ... ... ... Республикасы Заңымен Азаматтық кодекстің 9 - бабы 3-
тармақпен ... оған ... ... ... ... әуе ... кемелерінің, ішкі суда ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының арнайы заң
актілерімен ... және ... ... ... ... ... ереже
кеме ипотекасына Қазақстан Республикасының арнайы заң актілерінде өзге
ереже белгіленбеген жағдайда қолданылады[14].
Қазіргі кезде күші ... ... ... соның ішінде ипотеканы
реттейтін заңдарда қайшылықтар да бар екенін айту ... ... ... ... ... ... бар. Осы ... 299
– бабының 2 – бөлігінде қозғалмайтын мүлікке құқықтар кепілі қозғалмайтын
мүлік ипотекасы деп аталады деп ... яғни ... ... ... түсінік екенін білдіргенімен, 303 – бапта ипотеканың анықтамасын
бергенде, ... ... ... алынбаған мүліктердің бәріне
қолданатындығы айтылады. Сондықтан, құқықтық актілердің бәрінде ипотека
қозғалмайтын ... ... ... ... ... Сонымен бірге
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Жарлық 1995 жылы, біздің ... ... ... ... ... кезде қабылданғандықтан, бұл
Жарлықта көптеген мәселелер көрініс таппаған. Атап айтқанда, әр ипотека
түрінің, ... ... ...... мен ... ... толығырақ қарастырылғаны жөн. Кодекс және арнайы заңда
ипотекаға дұрыс анықтама бермей, оның ... ... ... ... ... ... әртүрлі реттеледі. Сондықтан оларды
бірыңғайландыру қажет және ипотека туралы Заң қабылданса ... ... ... Кепіл міндеттемені қамтамасыз ету әдісі ретінде
Кепіл – міндеттемені орындауды қамтамасыз етудің әдісі болып ... ... ... ... ...... ... борышқор кепілмен
қамтамасыз еткен міндеттемені ... ... ... салынған
мүліктің құнынан басқа несие берушілерден басым ... ... ... ... ... коммерциялық несие ала
бастаған кезден бастап ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз ету әдістерінің біреуі болып ... ... ... ... орын ... Бұл ... экономикасындағы
кейбір теріс құбылыстарға – инфляция, банкілік қарыздарды қайтармау және
т.б. байланысты.
Міндеттемені қамтамасыз ... ... ... кең ... ... төлемі және кепілдік қазіргі кезде тәжірибелік мәнін жоғалтып
келе жатыр. ... ... ... ... табу өте қиын және ... ... етушінің төлем жасау қабілеттігін тексеру мүмкіндігі жоқ.
Тұрақсыздық төлемі кезінде де ... ... ... ... ... ... ... түрде орындамағаны үшін айыппұлдық санкцияларды
төлеу туралы айтудың өзі ... ... ... ... ... қамтамасыз ету
әдіс ретінде кепілдің бірнеше артықшылықтары бар:
1. кепіл міндеттемені қамтамасыз етуі ... ... ... ... болып
табылады. Осыған байланысты несие беруші ... ... ... жеке ... ... ... ... міндеттемені орындауды жеке
тұлға емес, зат қамтамасыз етеді;
2. кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме кепілге салынған мүліктен басқа
несие берушілердің ... ... ... ... ... ... борышқор үшін міндеттемені тиісті түрде орындауға ықпал етеді, ... ... ... ... мүліктік құқықтан айрылу қаупі туады;
4. инфляцияға қарамастан несие беруші борышқордың ... ... ... ... ... нақты түрде өтеуге мүмкіншілігі болады, себебі
кепілдің заты құнды мүлік және оның ... ... ... ... ... 299 – бабы ... ... сәйкес несие
берушінің (кепіл ұстаушының) борышқор кепілмен ... ... ... ретте кепілге салынған мүлік құнынан осы кодексте
белгіленген алып тасталатындарды қоспай, осы мүлік тиісілі адамның ... ... ... ... ... ... ... бар міндеттемені атқаруының осындай әдісі кепіл
деп танылады[16].
Кепіл қазіргі кезде күші ... ... ... міндеттемені
орындауды қамтамасыз етудің әдістерінің бірі болып ... ... ... ... ... ету әдістері ретінде заңдармен
немесе шарттармен белгіленген мүліктік сипаттағы арнайы шараларды айтады.
Олар ... ... ... ... үшін ... жүктелетін несие
берушілердің талаптарын қанағаттандыруға қолданылатын қорғаудың қосымша
әдістері.
Кепіл – тұрақсыздық төлемі, ... ... ... ... ... кепілдік, кепілпұл және басқа да заңдар мен немесе ... ... ... ... ... ... беру ... және т.б. кез
келген міндеттемелерді қамтамасыз етуге ... ... ... ... ... қамтамасыз ету несие беруші
үшін неғұрлым қолайлы жағдай ... ... ... міндеттемені
орындамаған күнде несие беруші қолындағы ... ... ... ... ... алады. Біріншіден, кепілге салынған мүлік несие
беруші – кепілді ұстаушы оны ... ... ... дейін ойдағыдай
сақталады. Екіншіден, кепілге салынған мүлік (Азаматтық құқықтың 303, 306,
310, 312 ... үшін ... ...... ... өз талаптарын
қанағаттандыруда артықшылық құқығына ие болады. Үшіншіден, кепілге салынған
мүлік борышқордың өзімен ... ... жақ ... салынуы несие беруші үшін
талабын қанағаттандыруда қосымша көз болып ... ал ... ... ... ... ... алмайды.
Кепіл құқығы заң немесе шарт арқылы туындайтын міндеттемеге
негізделеді. Кепіл ... ... ... ... ... және ... деп ... Кепіл берушінің кепіл мүлкіне меншік құқығы немесе
оның шаруашылық жүргізу құқығы болады. Мұндай құқықтар оған ... ... ... береді. Негізгі міндеттеме бойынша кепіл ... ... өзі, ... оған ... жақтың да құқығы бар. Кепіл ұстаушы
дегеніміз негізгі міндеттеме бойынша несие беруші, яғни кепілге құқығы бар
тұлға. ... ... ... құқығын кепіл жөніндегі шарт ... бас ... ... ережесіне сәйкес басқа ... ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз
етудің әдісі болып табылады, бірақ кепілмен ... ... ... етуге болмайды. Кепіл негізгі міндеттемеден
туынды болғанымен жеке ... ... ... табылады. Кепілде негізгі
міндеттеме кепіл берушінің ... ... ... белгілі бір
мүліктің құнымен қамтамасыз етіледі. Сонымен бірге кепіл ұстаушыға кепілге
салынған мүлікке қатысты нақты өкілеттіліктер беру және ... ... ... ... және ... ... шектеу қою арқылы кепілдік етіледі.
Бұл элементтер кепіл мазмұнын құрайды.
Кепіл – қамтамасыз етілген міндеттемеден ... ... ... ... (қосымша) сипатымен ерекшеленеді. Негізгі міндеттеменің
жарамсыздығы қамтамасыз етудің де ... әкеп ... Бұл ... және ... салдарлар көрсетілмеген. Бірақ, кепілдің
жарамсыздығы негізгі міндеттеменің жарамдығына әсер ете ... ... ... ... ... міндеттеме тоқтатылғанда оның да
тоқтатылатындығынан көруге болады.
Міндеттемені орындауды ... ету ... ... үшін ... ... ... ... міндеттемені орындамаған жағдайда пайда
болатын талаптарын нақты қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... – кепіл ұстаушы өндіруге дейін мүліктің болуын
және сол қалпында ұсталуын қамтамасыз ... ... ... ... ... осы мүліктің құнынан өз талаптарын ... ... ... ... ... ... ... беруші үшін
борышқорға талаптарын қанағаттандырудың қосымша көзі ... ... ... ... ... ... ... жиынтығы болып
табылады. Оған кепіл затын қамтамасыз ету, ... ... ... ... ... түрде тексеру: мүліктің сақталу жағдайлары мен мөлшерін бақылау,
кепіл берушінің кепілге салынған ... ... ... ... қою, ... басқа біреудің заңсыз иеленуінен талап етіп алу, т.с.с. құқықтар
кіреді. Кепіл туралы шартта кепіл ұстаушыға ... ... ... рұқсат
берілсе мүлікке шектеулі түрде билік ету құқығы да кіреді. Кепіл ... ... ... ... кепіл туралы шарт тіркелген кезінен бастап
күшіне енеді. ... ... ... ... ... ұстаушыға берілмейтін кепіл
түрлерінде кепіл туралы шарт жасалған кезден ... ... ... ... ... ... тек ... талап қамтамасыз етілетіндігін
ескеру керек. Сондықтан кепілмен қамтамасыз етілетін ... ... ... ... ... оның оның тіркеуден өткені немесе кепіл
затын кепіл ұстаушыға ... ... ... ... ... ... ... пайда болуына шектеу қоятын тағы бір жағдай – ... ... ... немесе кепіл берушінің кепіл затына меншік
құқығы болмауы да ... ... ... ... шартында келешекте меншік
құқығы пайда болатын немесе ... ... ... ... болатын мүлік
көрсетілген жағдайда қолданылуы мүмкін.
Осылай кепіл шарты жасалғанымен ол бірден күшіне енбеуі ... ... ... пайда болмайды. Мысалы: тұрғын – үй құрылысына несие
алғанда кепіл құқығы тек ... ... ... үйді ... мүлік
объектісі ретінде және оның ипотекасын тіркегеннен кейін ... ... ... ... ... шарт жасалған кезден бастап пайда
болады, ал кепілдің затын ... ... ... осы ... ... немесе шаруашылық жүргізу құқығы пайда болғаннан күші жүреді. Кепіл
затын жоғалту немесе оның толығымен бүлінуі кепіл ... ... ... Егер ... ... ... сақтандырылған болса, кепіл
ұстаушы мүліктің жойылғанын немесе бүлінгенін сақтандыру ... ... ... ... ... кімнің пайдасына
сақтандырылғанына қармастан осы құқық ... ... Тек ... ... ... ұстаушының кінәсінан болғанда ғана бұл құқық жойылады. Ақша
қаражаттарын кепілге салғанда, кепіл құқықтың ... ... ... Ақша ... кепіл бұл қаражаттарды банкке салғаннан кейін ғана
пайда болады. Бұл ... ... ... ... ... Тәжірибе жүзінде орындауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ету борышқорға қажет болғанда ғана құндылығы
бар мүлік немесе жеке ... ... ... беру көп ... ... ... қысқа уақытқа жалға алған кезде жалға алушыға
өзінің жеке ... ... ... ... ақша ... басқа да
несие берушіге жалға алынған зат ... ... ... ... ... етеді. Бұл әдіс кепілмен ... ... ... ... Тек ... ... қалуға ұқсас, себебі, оның мәні міндеттемені
заттай орындау және өз ... ... ... кей ... ... ... жеке ... растайтын
құжаттарды алып қоюға құқығы жоқ және құжаттарды борышқордың талабымен
қайтарып беруге ... ... ... болу ... ... – шарт ... табылады. Оған
сәйкес меншік иесі – кепіл беруші өзінің меншік құқығын шектеп, ... ... ... ... ... және ... ету бойынша өз
өкілеттіліктерінің бір бөлігін келесі жаққа береді. ... ... ... ... ... – заң ... ... құқығының пайда болуын
байланыстыратын оқиғалар немесе ... ... ... Бұл ... кепіл
құқығы затқа меншік құқығынан туынды. Кепіл ... ... заң ... пайда болады және онда қандай мүлік, қандай ... ... ... ... жағдай Қазақстан Республикасының
Азаматық кодексінің 324 – бабында ... Бұл ... ... ... ... ... қажеттер үшін алып ... ... ... оның ... ... ... қолданылады
және кепіл ұстаушы кепілмен қамтамасыз етілген міндеттемелерді мерзімнен
бұрын орындауды талап ете алады.
Кепіл бойынша қатынастарға: ... ... ... ... ... ... ... алушы, кепіл ұстаушы қатысады. Кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... ... беруші ғана болуы
мүмкін. Осы кепіл ұстаушы кепілдің заттық құқығын ... ... ... ... ... бойынша несие беруші ғана құқығы болса, ал кепіл
беруші ... ... ... бойынша борышқор да, борышқордың
міндеттемесін қамтамасыз ету үшін өз ... ... ерік ... ... да ... ... беруші меншік иесі немесе меншік иесінің келісімімен шаруашылық
жүргізу құқығы бар тұлға бола алады. Керісінше жағдайда ... ... ... ... ... ... ... танылады. Мысалы, меншік иесі
заңсыз ... ... ... ... талап етіп алуы мүмкін. Шаруашылық
жүргізу құқы бар тұлға затты тек ... ... ... ... салуы
тиіс. Кепіл туралы шарттың субъектісі ретінде мемлекет немесе әкімшілік
аумақтық құрылымдар ... да ... ... ... ... мемлекеттік
кәсіпорынды мүліктік кешен ретінде кепіл шартын жатқызуға ... ... ... кепілге салу Қазақстан Республикасы Үкіметінің
шешімімен, ал ... ... ... ... ... шешімімен жүзеге асырылады.
Кей жағдайларда кепіл беруші ретінде меншік құқығы жоқ тұлғалар болуы
мүмкін. Мекемелердің ... ... ... ... қызметтермен
айналысуға және мүліктерін кепілге салуға құқық ... ... ... ... меншік иесі емес тұлға болады. Осындай құқық меншік иесі емес
тұлғаға шартпен берілген жағдайда да орын ... ... ... басқару туралы шартта сенімгер басқарушыға өз атынан ... ... ... ... беріліп, сенімгер басқарушының өкілеттігіне
ешқандай шектеулер қойылмағанда ол меншік иесінің ... үш ...... ... пайдалану және билік ету құқықтарын иеленеді.
Мұндай шарттарға ... ... ... өз ... ... ... салуға
құқылы. Бірақ кез-келген жағдайда ... ... және ... ... ... ... ... туындайды немесе заң актілері және шарт
негізінде пайда болуы мүмкін.
Кепіл құқығының абсолюттік сипаты заттан ... ... ... құқығы мүліктің бір тұлғадан екіншісіне тегін немесе ақылы
иеліктен шығарғанда не ... ... ... ... ... көрінеді. Бұл ереже кепілдегі мүлікке меншік құқығы заңмен
белгіленген тәртіпте кепіл берушіден басқа тұлғаға ... яғни ... ... ... ... ... ... жеке (кепіл затын сыйға
тарту немесе сату) құқықтық мирасқорлық ... орын ... Егер ... ... ... ... ... құқығынан тәуелсіз басқа тұлғаларда
пайда болғанда (кепіл затының мәжбүрлеп сатуы) мұндай ... ... ... ... ... Жаңа меншік иесі бұл ... ... ... немесе білмегеніне қарамастан кепіл құқығы сақталып
қалады. ... заты ... ... ... жаңа ... иесі автоматты түрде
кепіл шартының тарабы – кепіл беруші болады. Осыған байланысты ... ... ... мен ... ... ... мүлікті иеліктен шығарғанда кепіл беруші иеліктен
шығарылған мүліктің ... ... ... ... заты болып табылатын мүлік бірнеше ... ... ... ... екі тарап жасаған, кепіл шарты бірнеше кепіл
берушісі бар шарт ... ... ... ... бірнеше тұлғалардың
арасында бөлгенде әрқайсысына ... ... ... ... ... ... болады. Осындай ереже кепілге салынған мүлікке құқықтық
мирасқорлардың ортақ үлестік меншік пайда болғанда да ... ... ... ... ... ... ... өткен
мүліктің құнымен шектеледі. Егер кепілге салынған мүлік бөлінбейтін болса,
құқықтық мирасқорларда ... ... ... пайда болады. Мұндайда
бірлескен міндеттеме пайда болып, әр құқықтық мирасқор ... ... ... ... Бұл әр ... ... орындағанда бірлесіп
жауапты болатынын білдіреді.
Кепіл құқығының негізгі ... ... ... ... ... ... тоқталуы нәтижесінде кепілдің де
тоқтатылуын көруге болады. Бұл кепілдің ... ... ... ал акцессорлық сипаты оның негізгі міндеттемесіз болу мүмкіндігі
жоқ екендігінен ... Одан ... ... ... ... заты ретінде
қолданылатын заттың тағдырына тәуелді. Атап айтқанда, кепіл заты жойылғанда
немесе ... ... ... ... ... ... пен ... негізгі міндеттемеге байланыссыз кепіл құқығы тоқтатылады.
Кепіл заты жойылған жағдайда кепіл құқығы да тоқтатылады. ... ... ... жоқ ... ... ... емес. Бірақ кепіл ұстаушы жауап
бермейтін ... ... ... заты ... ол ... ... ... ақылға сыйымды мерзімде қалпына келтірмесе немесе басқа дәл сондай
құндылығы бар мүлікпен ... ... ... ... ... ... ... талап ете алады. ... ... ... ... ... бір затқа кепіл құқығының тоқтатылуына
әкеп соғады. Бірақ негізгі міндеттеме тоқтатылмайды. Мүлік мәжбүрлі түрде
алынуына байланысты бұл ... ... ... ... ... оның ... ... Бірақ кез-келген кепіл мүлкі алынған жағдайларда белгілі
бір мүлікке қатысты ... ... ... және кепіл ұстаушы
қамтамасыз етілген міндеттемені мерзімінен бұрын орындауды ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттемені мерзімінен бұрын
орындауды талап ету құқығын пайдаланбаса ... ол ... ... ... ... бас ... ... оның көлемін азайтуға негіз бола
алмайды.
Кепіл құқығы кепіл ұстаушы ... ... ... өз ... жүзеге
асыру арқылы тоқтатылуы мүмкін. Ол борышқор міндеттемені орындамағанда
несие берушінің талаптары кепілге салынған ... ... оны сату ... Егер ... мүлкінің құны несие берушінің талаптарын
қанағаттандыру үшін жеткіліксіз болғанда борышқордың басқа мүлкінен ... ... ... Бұл ... ... жағдайлар
ломбардтық кепіл затын сатқанда, сондай-ақ ... ... ... соттан тыс тәртіпте негізгі міндеттеменің сомасынан арзан сатқанда
немесе заңдарда белгіленген ... ... ... ... мүлік
кепіл ұстаушының меншігіне өткен жағдайлар кіреді. Жалпы негіздерден ... ... ... ... ... ерекшеліктері бар.
Ипотекалық шартпен рәсімделген ипотекалық куәлікті берілмеген ... ... ... ипотекасы туралы» Жарлықтың 37 – бабына
сәйкес азаматтық заттардың жалпы нормаларының негізінде ... ... ... ... ... ... шарт ... жалпы нормалардан
басқа кепіл құқығы ипотекалық куәлік ... ... ... ... шарты тіркеуге жататын жағдайда кепілдің тоқтатылуы туралы
кепіл шарты тіркелген тізімдемеде белгі жасалуы қажет. ... ... мен ... ... ... пайдалану және билік етуге шектеулер
де тоқтатылады.
Кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме оны орындауға байланысты немесе
басқа да ... ... ... ... ... ... ұстаушы мүлікті кепіл беруші – меншік иесіне қайтаруға міндетті.
Кепіл құқығының тоқтатылуы кепіл берушіден ... ... ... ... қалпына келтіреді және кепілге салынған мүлікке ... ... ... ... ұстаушы кепіл затын уақытылы қайтару ... ... ... ... ... кепіл берушінің алдында
Азаматтық кодекстің 365 – бабына сәйкес кепілге салынған мүлікті қайтармау
немесе уақытылы ... ... ... үшін ... ... ... кепіл беруші меншік құқығы немесе өзге заттық құқық иеленуші
ретінде кепіл құқығымен байланысты ... ... ... ... ... құқылы.
Негізгі қамтамасыз етілген міндеттеме бойынша ... өтуі ... да шарт ... ... ... әкеп соқтырады. Жылжымайтын мүлік
ипотекасы туралы заңдар бойынша ипотека шартында талаптарды беру құқығының
тәртібі көрсетілген. ... шарт ... ... беру ... ... ... бойынша да құқықтарды беруді білдіреді.
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы ... ... ... ... ... беру туралы шарт жасау арқылы іске асырылады.
Кепіл құқығының тоқтатылуының тағы бір ... ... ... ... ауысуы болып табылады. Сондықтан борышқордың ауысуына
байланысты ... ... ... ... де ... жүретін азаматтық заңдарға сәйкес кепіл беруші ... ... ... ... ... кепілге салуға құқығы бар. Кепіл берушінің
кейінгі кепілге салу ... ... ... ... белгіленуі мүмкін.
Кепіл шартында кепілді кайталап салуға тыйым салынбаса кепіл беруші алдыңғы
кепіл ұстаушылардың ... ... ... ... ... ... басқа
міндеттеме бойынша қамтамасыз ету туралы өзі шеше алады. Кепілге салынған
мүліктен өндіріп алғанда бірнеше ... ... ... ... ... ... ... – кепіл құқығының пайда ... ... ... ... ... қайта кепілге салынған
кепіл затының өзінен бір рет өндірілетінін ескеру қажет және жария ... ... ... сату ... оны сату ... жойылуы кепіл
затының барлық кепіл ұстаушының кепіл құқығының тоқтатылуына әкеледі.
Мүлікті ... ... ... ... ... әр келесі кепіл ұстаушыға
бұл мүлікке барлық кепіл туралы мәліметтерді хабарлауға ... ... ... себебі борышқор талаптарды орындамаған жағдайда
«реттілік» тәртібінен кепіл затын өткізіп алынған сомалар ... ... ... ... ... қажет және сатылған кепіл
мүлкіне қатысты барлық кепіл берушілердің кепіл құқығы ... ... ... ... ... ... құқықтары
туралы білмеуі кепіл құқықтарына әсер етпейді. Ол тек кепіл берушімен өзара
қатынастарда ... ... ... ... ... кейінгі кепіл
ұстаушыларға басқа кепілдер туралы хабарлау ... ... ... ... хабарламаудан келтірілген залалдардың орнын толтыру
жауаптылығының негізі болып ... ... ... ... туралы ережелердің кез-келгенін ... ... ... ... ... ... ... бұрын
орындауды талап етуге құқық береді. Ал егер оның талабы ақылға қонымды
мерзімде ... ... ... өндіріп алуға болады. Қайта
кепілге ... ... ... ... ... ... ... бір мүлікпен әр түрлі міндеттемелерді қамтамасыз ету кейінгі кепіл
ұстаушылар үшін тәуекел деңгейін көтереді, ал кейде қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... ... қабілетсіздік
және кәсіпорындардың банкроттығы кепілмен және ... ... ... жаңа ... мәселелерді көрсетті. Таратылып жатқан кәсіпорын
немесе банкрот болған жеке кәсіпкер кепіл немесе қайта кепілге ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету маңызын берді.
Бұл жағдай кепілді мүліктік айналымда кеңінен қолдануға ... ... ... туралы заңсыз жалған шарт ... ... кері ... ... де
мүмкін. Сондықтан алдыңғы кепіл шартымен тыйым салынған қайта кепілге ... ... ... ... ... аспектілерін құқықтық реттеуге жасалған
талдаудың соңында ... әрі ... ... және өзгерістер енгізуді талап
ететін кейбір сұрақтарды атап айтқымыз келеді. Азаматтық ... ... ... ... ... азаматтық заңдарға енген ... ... ... ... ... ... ... кейбір қарама – қайшылықтар және жетіспеушіліктер бар. ... ... ... ... ... мүліктің қайта кепілге
салу сұрақтары жеткіліксіз реттелген. Келешекте азаматтық заңдар ... ... ... кепілді құқықтық реттеу мәселелерін жетілдіру
қажет деп ... ... ... ... – КЕПІЛДІҢ БІР ТҮРІ РЕТІНДЕ
2.1. Ипотеканың түсінігі мен мәні
Ипотека (hypotheca) – дәстүрлі шаруашылықтың ежелгі ... грек – ... ... – ол ... міндеттемені борышқор –
кепіл салушы несие беруші – кепіл ұстаушының алдында орындауды қамтамасыз
ету үшін ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексінің 303 – ... ... ... Бұл ... сәйкес кепілдің келесі түрлері бар.
1. Ипотека – ... ... ... ... ... немесе үшінші
жақтардың иелігінде және пайдалануында қалатын кепіл түрі.
2. ...... ... ... кепіл беруші кепіл ұстаушының
кепілге беретін кепіл ... ... ... ... ... ... қажет етеді, себебі оның мәні құнды заттар,
соның ішінде, ең біріншіден, ... ... ... жоймайтын, белгілі бір
мерзім ішінде жойылу немесе бүлінуге ... ... ... ... Республикасының Азаматтық заңы бойынша ипотеканың ... ... ... ... және ... құқында болатын субъект болып
табылады. Ипотекада кез – келген кепілге салынған ... ... ... ... ... ... ... үшінші тұлға. ТМД – ның ... ... ... ... ... елдерде ипотеканың тығыз
байланысты екі белгісі бар – кепілге салынған мүлікті иелену және ... ... ... ... ... ... және кепілдің заты
(жылжымайтын мүлік). Осымен салыстырғанда Қазақстандағы ... ... ... жылжитын мүліктердің кепілі де кіреді.
Бірақ, басқа құқық жүйелерінде ипотеканың ... ... ... ... ұғымдар да бар. Ипотека туралы ... әр ... ... осы ... ... ... жағдайлары, оның
тарихи және ұлттық дәстүр, ... ... ... және т.б. ... ... ... адам ... ерекше рөлі болды. Сондықтан
да жылжымайтын мүлік кепілі бөлек құқықтық институт ретінде ... ... ... ... тану үшін ... оның ... ... көрсету қажет.
Ипотека борыштық міндеттемені төлеуге кепілдік ретінде берілген
жылжымайтын мүлікке кепіл құқығы. ... ... ... ... ... ... ... алады. Бұл: 1) кепілге салынған жылжымайтын мүлік
сатылған жағдайда басым ... 2) ... ... ... ... ... орындамағанда кепілге салынған мүлік кімнің қолында болса да
оған қатысты талап арыз қоюға мүмкіндік береді.
Ипотеканың ерекшеліктері ... ... ... және ... ... бөлігін төлеуден босатылған жағдайда да кепіл құжаты бүкіл
кепілге салынған жылжымайтын мүлікке беріледі. Ипотека борышқорға мүліктік
құқығынан айыруға әкеп ... ... ... ... ... ... құқығын сақтап қалады. Ол мүлікті жалға беруге, сатуға,
басқаруға ... ... ... ... ... жағдайда одан алынған
қаражаттарды кепіл ... ... ... өзі ... Шетел ғалымдары ИПОТЕКА-КЕПІЛДІҢ БІР ТҮРІ РЕТІНДЕнің осындай
негізгі белгілерін атап көрсетеді. ... ... ... ... ... ... мүліктің заңдылығын, кепіл қамтамасыз ететін
талаптардың көлемін, кепілден несие ... ... ... дұрыс белгілеу мүмкін емес. Сондықтан біз енді ипотеканың заты бола
алатын мүліктер, олардың құрамы және ... ... ... ... ... ... 301 – ... сәйкес,
кез келген азаматтық айналымнан алынбаған мүліктер және мүліктік құқықтар
ипотеканың заты бола ... ... ... кепілге берілмейтін
мүліктің түрлері заңмен белгіленуі қажет.
Ипотекалық кепілге кепіл салушының меншігіне ... ... де ... ... кодекстің 303 – бабының 1 – ... ... ... ... ... көп ... ... пәтерлер, көлік
құралдары, ғарыш объектілері, айналымдағы ... және ... ... басқа да мүлік ипотека заты бола алады.
Бөлінетін жемістер бөлген кезден бастап үшінші ... ... ... ... ғана олар ипотека мәні бола ... ... ... ... көп ... ... ... құралдары мен ғарыш объектілері ипотекасы ... ... ... ... органдарда тіркеуге тиіс кепілге
салынатын үй немесе пәтер, ортақ ... ... ... ... ... ... ... талап етіледі. Ортақ меншіктегі үлес кепілге
салынғанда ... ... ... ... ... емес.
Ортақ үлесті меншіктегі мүлік оны заттай бөліп ... ... заты бола ... ... ... ... түрлері ипотекалық кепілге салуға шектелуі
немесе тыйым ... ... ... ... процессуалдық заңдар бойынша
өндіруге жол берілмейтін азаматтың мүлкі. Қазақстан Республикасының Ұлттық
Банк басқармасының ... ... ... ... ... ... ... деңгейдегі банктерге:
• тез бұзылатын шикізат, аяқталмаған өндіріс, азық түліктер;
... ... ... ... сақталуын қамтамасыз ете алмайтын
және олардың бүлінуі немесе жойылуына әкеп соқтыратын ... ... ... ... ... ... өндірісте қолданылмайтын және тұтынушылардың
сұранысы жоқ тауарлық – материалдық құндылықтар мен өнімдер;
• нарықта сатылуға ... ... ... ... ... ... ... ережелер заң болып табылмайды және ... ... ... ... ... сәйкес кепілді банкілік
қызметте қолдануға қатысты кепіл ... ... ... кеткендей, кепіл заты ретінде мүліктік құқықтар да
болады.
Бұл құқықтар тек басқа жақтарға ... ... ... ... заты бола ... ... ... тек әрекет ету мерзімі біткенге
дейін кепіл заты болуы мүмкін. Кепілге ... ... ... ... құқығы, комиссия шарты бойынша комиссионердің құқығы тағы басқалар
беріле алады.
Мүліктің ... ... ... қарапайым болып көрінгенімен,
тәжірибе түрінде кепілдің заты болатын мүлік және мүліктік құқықты анықтау
өте қиын. Оған ... ... ... ... ... ... ... ипотекасын айтуға болады. Көбіне кепіл салушы мүліктік кешеннің ішіне
кіретін қандай құрылғылар мен құрал жабдықтар кепіл берушінің ... ... ... ал ... ... оны ... ... деп таппайды.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 309 – ... ... ... ... ... кәсіпорынды ипотекаға бергенде оның
бүкіл мүлкі кепілге салынған деп есептеледі.
Лизингке арынған мүлікті кепілге алғанда кепіл ... ... ... ... ... шарт ... барлық төлемді төлеп бітпейінше
кепілге берілген ... ... иесі бола ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексінің 301 – бабына сәйкес
кепіл – шарты бойынша кепіл ... ... ... ... ... де ... Мұндай жағдайда кепіл ұстаушы қосымша тәуекелге
барады, ... ... ... ... ... өз талаптарын қанағаттандыру
мүмкіншілігі кепіл берушінің лизинг – ... ... ... ... ... ережелер заңдармен белгіленген тәртіппен бөлінген жер
учаскелерінде салынып жатқан аяқталмаған құрылысқа кепілге қолданылады.
Жылжымайтын ... ... ...... ... ... толық кепілге
салынған болып есептеледі. Заттай оның мақсатын өзгертпей бөлуге болмайтын
мүліктің ... ... ... заты бола ... Ипотека туралы ереже
жалға беру – шарты бойынша жалға алушының ... ... ... ... ... заң бойынша өндіріп алуға болмайтын
жылжымайтын мүліктің кепіліне жол берілмейді. Иеліктен ... үшін ... ... ... келісімі немесе рұқсаты талап етілетін мүлік
ипотека заты болғанда осындай келісім немесе ... ... ... ... ... құқығындағы мемлекеттік кәсіпорынға бекітілген
жылжымайтын мүлік тек меншік иесінің келісімімен кепілге ... ... ... беру ... ... ... ... жалға
берушінің келісімімен аренда құқығы ипотеканың заты бола ... ... ... ... тек оның ... меншік иелерінің келісімімен
ипотеканың заты бола ... ... ... ... ... түрде
көрсетілуі тиіс. Ипотека – шартында ипотеканың заты, оның бағасы, мәні,
міндеттемені орындаудың көлемі мен ... дәл ... ... ... ... оның аты, тұрған жері және оны айырықшалау үшін ... ... ... ... ... ... заты ... берушіге
қандай құқыққа негізделетіндігі, сондай-ақ кепіл берушінің бұл ... ... ... аталуы тиіс.
Ипотека заты аренда құқығы ... ... ... ... ... құқығы аренданың мерзімін көрсете отырып шартта анықталуы ... ... ... ... ... мен ... ұстаушының келісімімен
ақшалай түрде жүргізіледі. Егер ипотека заты мемлекет немесе коммуналдық
мүлік болса оның бағасы ... ... ... ол ... ... ... ... затын бағалауда шарттың тараптары тәуелсіз
маманданған ұйымға тапсыра алады[23].
Ипотеканың ... ... ... байланысты сұрақты
қорытындылай ... ... ... күші ... заңдарында бұл
мәселелерде де көптеген анықталмаған жағдайлар бар ... айта ... ... ... ... кеткендей, ипотека түсінігін бірыңғайлау
қажет. Сонымен бірге, ипотека объектілеріне байланысты да сұрақтар ... Атап ... ... ... 299 – ... ... мүлікті кепілге салады деп көрсетсе, 303 – бапта кез – келген
айналымнан ... ... ... мәні бола ... деп ... ... ... туралы» Жарлықта ипотеканың объектілеріне
қатысты бөлек тарау енгізсе, заң толығырақ болатын еді. ... ... ... мен ... ... дербес қарастыруды талап етеді. Себебі, ол
тұтынушылық қажеттіліктермен байланысты және ... ... ... ... ... ... құқықтарын қорғау үшін қажет.
2.2. Ипотеканың түрлері мен модельдері
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... деп – ... мүлік кепілі мен несиелеуді айтады.
Мұндай несиелеу қатынастары ... ... ... ... ... АҚШ және ... Европада кең таралған. Себебі ипотекалық несиелеу
басқа несиелеудің түрлерімен салыстырғанда тиімді жақтары көп, ол екі ... де ... ... ... ... ұзақ мерзімге несие алып,
сонымен бірге ... ... ... ... ... ... ... өзінде сақтап қалуға мүмкіндігі бар. Ал несие беруші
қарызды өтеуге ұтылмайтын ... ... ... ... ... әрі қарай да табыстар әкеле береді: жалға беріледі, өндіріс ... ... және т.б. ... ... ... ету кезінде бұл табыстар
қарызды азайтуы немесе толығымен өтеуі мүмкін.
Борышқор және несие ... ... ... ... – қатынастар
ипотекалық шарт қалай жасалғанына байланысты. Әр елдерде оны ... ... ... бар. ... оларға ортақ белгілер де болуы мүмкін.
Ипотеканың белгіленуіне байланысты ... ... ... келесі түрлерге топтастырады:
1. Легалды ипотекалар – ... ... ... кейбір
категорияларын қорғауға бағытталған ипотеканың түрі. Олардың негізгілері:
жұбайдың біреуінің екіншісінің мүлкіне ... ... ... ... ... қамқоршылықтағы адамдардың қамқоршының немесе бұл
мүлікті заңды түрде басқарушының мүлкіне ... ... ... ... ... ... ... органдардың, жергілікті
жерлердің, қоғамдық ұйымдардың, кассирлер мен бухгалтерлердің ... ... ... ... ... – соттық қарама – қайшы шешімдерді қабылдауы ... ... ... бір ... немесе уақытша шешімдердің
болмауы, сондай – ақ, арбитраждық соттардың сот шешімін орындауы туралы
қаулыларының ... ... ... ... Шартты ипотекалар – тек өзі кепіл ретінде ұсынып отырған жылжымайтын
мүлкін иеліктен шығаруға құқығы бар ... ... Олар ... ... болады. Кез –келген меншігіндегі мүлкін иеліктен
шығаруға құқығы бар ... ... ... ... міндеттемелерін
орындаудың кепілдігі ретінде өзінің жылжымайтын мүлкін кепілге салуға
болады. Мүліктік кепіл беруші ... ... ... ... төлеудің кепілдік ретінде борышқор үшін өзінің жылжымайтын
мүлкін кепілге бере алады[24].
Әлемдік ... ... ... ... ... Келте – ашық модель (Ұлыбритания, Франция, Испания);
2. Кеңейтілген – ашық модель ... ... ... ... ... – ашық модель бойынша несие беруші қаржы мекемесі қарыз береді,
ал ... оны ... ... ... ... мүлікке
инвестициялау мақсатында алады. Несие беруші қарыз беру үшін тек ... ... ғана ... ... да кез – келген көздерден: ... ... ... несиелерден және т.с.с.
көздерден қаржы алуы мүмкін. Бұл ... ... оның ... дамымаған бағалы қағаздар нарығы бар елдермен қатар дамыған нарықтық
экономикалы елдерде де таралуына мүмкіншілік береді. ... ... ... ... ... ... және әр ... үшін несиенің
ерекшелігі мен клиенттың өтініштерін ескере ... ... ... ... – ашық ... (көбіне ипотеканың американдық моделі деп
атайды) тұрғын – үй ... ... ... Ол ... көп ... ... үй және пәтер алуды жеңілдетеді. Тұрғын үйді ... ... – қол оның тек аз ... ... ал ... алынған мүліктің
бағасының үлкен бөлігін ... алып ... ... ... ... бар
жылжымайтын мүліктің кепілімен банк несие береді. Несие 15 – 30 жылға төмен
пайыздармен ... ол ... ... ... байланысты болады.
Теңестірілген автономиялық модель өзара ... ... ... ... ... ... ... қарыз алатын ... ... ... ... Тек ... ... ... алуға құқығы бар және жинақталған ақшасына тең сомада болады. Бұл
модель жылжымайтын мүлік ... ... ... ол қаржылық рыноктағы
ауытқушылықтарға және қарыз алу қаражаттарының ... ... ... да бұл ... ... деп аталады. Бұл модельдің ... ... ... – үй алу ... ... ... ... – үй
жағдайларын жақсартқысы келген азаматтар ол туралы алдын ала ... ... үй ... ... 2 – 10 жыл ... ... банк немесе жинақ
кассаларында мақсатты салымдар жасай бастауы тиіс. Тұрғын – үй ... 45
% ... ... жылжымайтын мүлікті сатып алушысы оның 10 % құнының
мөлшерінде ... ... және ... ... үшін 10 – 15 ... ... алады. Бұл несиені беру үшін банк өз ... ... ... ... алады[25].
Американдық және неміс ипотекалық несиелеудің ... ... ... ... де жұмыс орындарын ашып, ... ... ... ... ... – үй ... ... екі елдің де үкіметтері тәуекелді сақтандыру,
мемлекеттік кепілдіктер, сондай-ақ салық ... мен ... ... қолдайды.
Ресейде дамып келе жатқан ипотекалық несиелеу түрі американдық немесе
классикалық модельге ұқсас, мұнда шетелдік және ішкі инвесторларды ... ... ... салу ... ... үй ... ... сатып алуға
несие береді:алғашқы жарна мүліктің 10 – 30 % құрайды, ал ... 10 – 15 ... ... ... ... ... дәстүрі қайта жаңғырып
келеді. Ипотеканың нормативті ... ... ... сондықтан бұл
саладағы әр сұрақ РФ Президентінің ... ... және ... ... ... рәсімделеді.
Жылжымайтын мүлік нарығында көбісі ... ... ... ... ... жаңа ... ... туралы айтылып
жүр. 1999 жылдың наурызынан бастап Мәскеуде екі ипотекалық жобаларды іске
асыру басталды: біріншісі – ... ... ... ... ... инвесторларды, екіншісі – ішкі инвесторларды тарту арқылы.
Мәскеулік ... ... ... ... ... келеді.
Оны банктермен бірге ипотекалық несиелеудің федералдық ... ... ... Бұл ... ... ... ... үй қарыз
облигацияларын таратты. Ресейдің ... ... ... ... ол ... Башкирия, Самара және Ярослав
облыстарында жақсы дамуда[26].
Қазақстанда қолданылатын ипотекалық ... де, ... ... ... ... ... ... кепілге салу арқылы азаматтар
меншігіне үй немесе пәтер алғанда, келесі шарттар қойылады: алғашқы жарна
15 – 30 %, ... ... ақы – 7 % – 12 % және ... 20 ... ... бірге біздің елімізде неміс моделі де қолданылады ...... ... банкі). Тұрғын – үй құрылыс жинақтаушы банкі мемлекеттік
қолдаудағы, арнайы банк болып табылады. Бұл банктен ... ... ... ... – үй жағдайын жақсартқысы келетін азаматтар 3 жыл бойы
осы банкке ... ... ... ... 50 % ... ақша ... қалған бөлігін банк несиеге 10 – 15 жылға береді.
Кепілге салынатын ипотеканың ... ... ... ... ... ... кәсіпорынның ипотекасы, ғимараттар ... ... ...... ипотекасы, жер учаскелерінің
ипотекасы. Ипотеканың осы ... жеке – жеке ... ... ... ... немесе оның жеке
бөліктері: филиал, цех, ... ... ... бола ... ... ... ... мүліктік кешенге кіретін барлық жылжитын және
жылжымайиын мүлікке, материалдық және ... емес ... ... ... ... – ақ кәсіпорынның шотындағы бағалы қағаздар
мен ақша қаражаттарына, талап ету ... және ... ... таралады.
Кәсіпорынның ипотекасы туралы шартта кәсіпорындарды толығымен
инвентаризациялаудың мәліметтеріне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... керек. Кәсіпорынның мүлкін инвентаризациялау
туралы акт, баланс және кәсіпорынның барлық мүлкінің құны туралы тәуелсіз
аудитордың ... ... ... ... ... ... ... тиесілі шаруашылық серіктестіктер кәсіпорынды
мүліктік кешен ретінде кепілге ... ... ... ... ... ... үшін мүліктің меншік иесінің келісімі
талап етіледі. Кәсіпорынды ... ... оның құны ... беру ... ... ... ... ипотекасымен қамтамасыз етілген
міндеттеменің сомасынан екі ... көп ... ... ... ... ... ... немесе орындау мерзімі ипотека туралы шарт жасағаннан
кейін бір жылдан артық мерзім ... ... ... ... ... ... ... салынған кәсіпорыннан өндіріп
алу тек сот шешімімен жүзеге асырылады. Кепілге ... ... ... ... туралы айтатын болсақ, негізгі шарт – кепіл беруші
кепілге салынған мүліктік ... ... ... ... ғана ... салуға, басқа жақтарға беруге, иелігінен шығаруға байланысты өзге
де мәмлелерді тек кепіл ұстаушының рұқсатымен ... ... ... ... ... кәсіпорынның құрамына кіретін мүліктің жалпы құнын
азайтуға әкеп ... ... ... салынған кәсіпорынның жылжитын
мүлкін айырбастауға, жалға беруге, басқа да ... ... ... ... ... ұзақ мерзімді несиелер және ... ... ... ... ... ... ... тиісті құрамын сақтау болып табылады. Яғни, кепіл беруші кепілге
салынған мүліктік кешенді сақтау, жөндеу және оның сол ... ... ... ... жүргізуге міндетті.
Кепіл берушінің мүлікті сақтау жөнінде шараларды ... сот ... ... ... ... ... ... енгізуге негіз бола алады.
Мұндай жағдайда кепіл ұстаушыға кепіл беруші есебінен ... ... де есеп беру ... ... ету, ... ... директор)
өзгерту туралы мәселе қою, ипотекалық бақылаумен белгіленген кепіл
берушінің ... ... өзге де ... ... ... ... ... кепіл салушының әрекеттері кепілге салынған кәсіпорынның
құнын азайтуға ... ... ... ұстаушы сот тәртібімен кепіл берушімен
жасаған тиісті мәмілесін жарамсыз деп тану туралы іс қозғауға құқылы.
Ипотекалық бақылау ... ... ... немесе кепіл берушінің
әрекеттері кепілге салнған ... ... ... ... ... ... кепіл беруші сотқа кәсіпорын ипотекасымен қамтамасыз етілген
міндеттемені мерзімінен бұрын орындау ... ... қоя ... мен ... ... ... ол тек ғимарат тұрған
жер учаскесімен бірге немесе кепілге салған ғимараттың ... ... ... жер ... ... ипотекасымен бірге ғана рұқсат
етіледі. Кепіл беруші өзінің меншік ... ... ... ... ... ... салуға құқылы. Егер кепіл ... жер ... иесі ... ... ... ... ол ипотека шартын тек ғимарат
немесе құрылысқа жасауға құқылы. ... ... жер ... ... ... ... да осы учаскедегі ғимарат, құрылыстарды кепілге
сала алады. Негізгі ... ... ... ... ... жаңа ... иесіне жылжымайтын мүліктің алдыңғы меншік иесінде
болған көлемінде жер ... ... ... ...... ... ипотеканың объектісі тұрғын үй заңдарына
сәйкес тұрақты тұруға арналған жеке тұрғын – үйлер және көп ... ... ...... және пәтерлер азаматтар мен кәсіпорындардың
(ұйымдардың) меншік құқығында болуы мүмкін. ... ... ... ... ...... мен пәтерлер ипотека заты бола алмайды, -
мұндай ипотека шарты жарамсыз болып табылады.
Әрекет ... ... ... ... қабілеттігі жоқ деп танылған
азаматтардың, кәмелетке толмаған жасөспірімдердің меншік құқығындағы тұрғын
жайларды ... салу ... ... ... ... ... немесе заңды өкілдерімен жасалады. Мұндай ипотека шартын жасау
үшін алдын – ала қамқоршылық және қорғаншылық органынң рұқсаты қажет.
Ипотека шартының заты ... ... ... ... ... немесе
мүліктік құқықтар болуы мүмкін. Мұндай жағдайда кепіл құқығы ... ... ... ... ... пайда болады. Ипотека қамтамасыз ету объектісі
болып ... ... ... ... алу, сату ... ... тіркеуден
өткізген кезден бастап күшіне енеді. Ипотека объектісінің сатып алу, ... ... ... ... кепіл ұстаушы ипотеканы тіркеуді талап етуге
құқылы.
Тұрғын үйден міндеттемені орындамауына байланысты ... ... ... бір ... ... ... кейінге қалдырады.
Жер учаскесінің ипотекасында мемлекеттік және жергілікті меншіктегі
жерлерді кепілге слуға шектеу қояды. Кепілге салуға ғимараттар, ... ... және ... ... ... ... ... жерлер салынады. Жер учаскесінің бір бөлігін кепілге салғанда,
ол заңмен белгіленген ең аз мөлшерден кем ... ... ... ... құрылыс меншік иесінің жер учаскесі болғанда, оған ... жер ... ... ... онда тұрғын құрылыс қызмет ету
үшін қажетті участіктің бір бөлігін ... ... ... ... сақталып қалады. Егер, ғимараттың ... иесі мен ... ... ... ... құқығы таралатын учаскенің көлемі
туралы даулар ... ... ол ... ... ... ... жер учаскесінің ипотекасы туралы шарт ... ... жер ... ... ... ... ... қандай
болса да түрде шектеу қоюға құқығы жоқ. Жер учаскесінің ипотекасы туралы
шарт бойынша, егер ... ... ... ... ... ... келісімінсіз кепілге салынған жер учаскесінде ... ... ... ... ... ... ... таралмайды.
Ғимарат немесе құрылыстарды салу кепілге салынған жер учаскесінің ... әкеп ... ... ... ... ... шарт ... бұзылады, себебі кепіл
ұстаушыда негізгі міндеттемені қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ипотека туралы шарт жасасқанда болжаған
қамтамасыз ету деңгейінен айырылады. Бұл оған жер учаскесінің ... ... ... ... ... ... ... Егер кепілге салынған жер
учаскесінде кепіл берушіге ... емес ... ... ... ... ... ... жер учаскесін сатқанда өзіндегі құқықтарын сақтап
қалады.
Жалпы ереже бойынша ипотека затын кепіл беруші мен ... ... ... бағалайды. Бірақ жер учаскесінің ипотекасында шарттағы баға жер
ресурстары және жерге орналастыру жөніндегі ... ... ... ... ... ... тиіс. Жер учаскесінің құны ипотека туралы
шартқа қосымша тіркелген кепілге салынған учаскенің жоспарының (сызбаның)
көшірмесімен расталады.
Жер ... сату ... ол жаңа ... ... ... ... мақсаты өзгермейді. Жер учаскесін сатып алған тұлға тек жер
заңдарында белгіленген жағдайда мақсатын ... ... ... қалыптасып, жұмыс істеп жатқан ... ... біз ... ойларға келдік:
1. біздің елімізде қолданылатын классикалық модель әлі де жетілдіруді қажет
етеді. Мысалы, ұлттық ерекшеліктеріміз ескеріліп, көп ... және ... ... ... ... ... кірістері аз
отбасыларға несиені қайтару мерзімі ... т.б. ... ... ... ... ... ... істеуі үшін еліміздегі нарықтық
қатынастар дамуы ... ... ... ... түрлеріне қатысты ипотека туралы заңдарда
ережелер толықтырылуы керек. Себебі, қазіргі күші жүретін заңда ... ... ... ... ... ... ... ИПОТЕКАНЫ ҚОЛДАНУ МӘСЕЛЕЛЕРІ
3.1. Ипотека шарты
Міндеттемені қамтамасыз етудің ең тиімді ... бірі ... ... ... кепілі. Жылжымайтын мүлік ... құны ... ... ... ... бұл объектілер жермен тығыз байланысты, оларды
басқа жерге қозғалтуға, жасыруға, басқа түрде кепіл ұстаушының ... ... ... Заң ... жылжымайтын мүліктің құндылығы
емес, «ипотека арқылы несиелеудің ... ... ету ... ең ... ... ... ... оның әрқашан көз
алдында болатындығы»[29] туралы пікірлер ... ... ... ... ... құқығындағы немесе шаруашылық жүргізу
құқығындағы жылжымайтын мүлікке берілуі мүмкін.
Меншік иесі кепілге ... ... ... ... иесінің
иелігінен шығып кетпейді. Сонымен ... ... ... ... ... ... мүлкіне билік ету мүмкіншілігін шектемейді. Бұл шектеу меншік
иесінің кепіл ұстаушыдан ипотека затын иеліктен ... және оны ... ... беруге алдын ала келісім алу міндеттілігінен
көрінеді.
Ипотека туралы шарт негізінде пайда болады[30].
«Жылжымайтын мүлік ... ... ... 1 – ... ... ... деп негізгі міндеттемені қамтамасыз ету үшін ... ... ... келісімін айтады[31].
Ипотека туралы шарт әмбебаптық сипатта болады және азаматтық құқық
субъектілері болып табылатын кез – ... ... ... ... меншік құқығы және өзгеде құқықтары бар ... ... ... ... үшін қолданылуы мүмкін. Азаматтық құқықтар мен
міндеттердің ... ... ... кез – ... жеке немесе заңды
тұлға ипотекалық құқықтық қатынастың субъектілері бола алады.
Ипотека туралы шарт кепіл ұстаушыға кепілге салынған ... ... ... ... ... ... ... бойынша
қанағаттандыруға басым құқық беріледі. Алдыңғы тарауда айтып кеткендей
ипотека шартының заты ... ... ... ... ... ... ... басқа да жылжымайтын мүліктер бола алады.
Ипотека шартының тараптары: кепіл беруші және кепіл ұстаушы.
Кепіл ...... заты ... ... ... ... иесі ... бойынша кепіл беруші ретінде кепілмен қамтамасыз етілетін міндеттеме
бойынша борышқор болады. Сонымен бірге Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінің 305 – ... ... ... ... ... ету ... ... кепіл белгілеу мүмкіндігінен айырмайды. Бірақ кепіл
беруші борышқор немесе үшінші тұлғаның қайсысы болса да зат ... ... ... немесе шаруашылық жүргізу құқығында болуы тиіс. Егер кепіл
беруші ипотека затының меншік иесі ... онда ол, ... ... ... ... беруге меншік иесінен өкілеттілігі ... ... ... ... ... ... ... меншік иесінен оның
мүлкін кепіл ретінде салуға құқық алып, меншік иесінің ... ... ... ... ... ... ... меншік иесі өз келісімін бере
отырып өкілетті тұлғаға өз ... ... ... билік етуге мүмкіндік
береді және өзі берген келісімнің салдарлары туралы білетіндігін растайды.
Мұндай ... беру ... ... Жеке ... ... немесе құқықты
билік етуге, соның ішінде оны кепілге салуға ... ... ... ... ... ... ... адам меншік иесінің атынан әрекет етеді.
Сонымен бірге жеке тұлға ... ... ... ... ... ... бере алады. Заңды тұлға болғанда мұндай құқықты заңды тұлға
органының келісімі түрінде беруі мүмкін. Жалпы ереже бойынша ... ... ... билік етуге келісім беруге құзіретті органның отырысының
хаттамасымен белгіленіп, шешім ретінде ... ... ... ... ... ... тұлға да кепілге
салушы бола алады. Сондықтан үшінші тұлғаның жауапкершілігі ортақтасқан
жауапкершілік ... ... Бұл ... ... ... ... болуы
негізгі міндеттеме бойынша несие берушінің позициясын белгілі бір деңгейде
әлсіретеді. Негізгі міндеттемені нақты орындау ... ... ... отырған
қамтамасыз ету есебінен жүргізіледі. Бұл үшінші тұлға ... ... ... ... ... ... ... болушылық борыщқордың
өз міндетін үшінші тұлғаға жүктеу болып шығады. А.Г. ... ... ... болушылық кепілмен қамтамасыз етудің бір түрі ... ... ... ... болушы негізгі борышқормен ортақтасып жауапты болады,
бірақ негізгі борышқор үшін кепілге берген мүлік шегінде[32].
Бірақ бұл пікір ... ... ... ... ... дәл
келе бермейді. Себебі заңдарда кепіл болушылық және заттай кепіл ... ... шегі ... Мұндай кепіл туралы шартқа ... ... ... ... реттейтін Азаматтық кодекстің
нормалары да қолданылады.
Бұл ережелерге сәйкес, кепіл болушы несие берушінің ... ... ... борышқормен субсидиарлы түрде жауапты болады. Атап
айтқанда, өз міндеттемесін ... ... ... ... ... ... болған тұлға борышқорға кері талап қоюға құқылы ... ... ... ... күрделіленген кепіл құқықтық қатынастарымен
байланысты дауларды ... ... ... осы ... ... ... ... беруші негізгі міндеттеме бойынша борышқорға талап
қоймайынша және тікелей борышқордан ... үшін ... ... ... ... ... ... кепілге салынған мүлкінен нақты
өндіріп алу мүмкін емес. Мұндай талаптармен байланысты дауларды ... ... ... ... ... ... 330 – ... заттай кепіл болушының субсидиарлы жауапкершілігі туралы жалпы
норманы басшылыққа алады. Кепіл беруші заттай кепіл болушы болғанда ... ... ... ... ... ... да қосылуы керек. Себебі,
ипотека туралы шарт ... ... ... ... беруші үшін
құқықтық салдарлар туғызады және кепіл беруші борышқордың міндеттемесінің
орындалуы үшін өз мүлікін қояды.
Ипотека ... ... ...... ұстаушы. Қазақстан
Республикасының Азаматтық ... ... ... туралы нақты
көрсетілмегенімен оның мәнінен кепіл ұстаушы тек несие ... ... ... ... ... ұстаушы тек несие беруші бола ... ... ... ... ... қорытындылауға болады.
Кепіл құқықтық қатынасы негізгі талап бойынша міндеттемені тиісті түрде
орындау үшін ... ... ... тек несие беруші ғана кепілмен
қамтамасыз етілген міндеттеме орындалмаған ... ... ... ... өз талабын қанағаттандыруға құқылы және мүмкіндігі бар. Ол
үшін несие беруші кепіл құқықтық қатынасының кепіл ұстаушы ... ... ... ... бойынша несие беруші және кепіл ұстаушының
ажырамайтындығы М.К. ... және Е.Б. ... ... ... орындауды қамтамасыз ету әдісі ретіндегі ... ... ол ... ... ... ... ... ипотека туралы шартты өз әрекеттерімен азаматтық ... ... ... ... ... өкілі арқылы жасай алады. Өкіл немесе
агент ... ... ... ... ... ұстаушы резидент емес
болғанда, яғни біздің ... ... ... ... және тіркелген
тұрақты, тұрғылықты жері Қазақстан Республикасынан шет жерлерде болатын
жеке немесе заңды тұлғалардың ... ... үшін ... ... ... ... ... қазақстандық заңды тұлғаларға олардың өкілі
болып, ипотека шартының мониторингін жүзеге ... және оның ... ... ... ... құқықтарын іске асыруға ұсыныс жасай алады.
Жылжымайтын мүлік ипотекасына қатысты маңызды мәселелердің бірі ... ... ... ... ... ... бекіту
процедуралары және ең маңыздысы оларды рәсімдеу. Ипотека шарты ... ... ... жатады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің 307 – бабы ... ... ... ... ... 6 – ... ережелеріне
сәйкес ипотекалық шарт жазбаша түрде жасалуы қажет.
Жазбаша нысанды сақтаудың жалпы талабы Азаматтық ... 152 ... 1 – ... ... Бұл ... ... жүз ... асатын сомаға жасалған және жасалған орнында бірден
орындалмайтын ... ... ... ... тиіс.
В.С.Емнің айтуынша, мәмленің жазбаша нысаны мәміле субъектілерінің
еркін нақты, құжат түрінде бекітуге және ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етеді[34].
Заң бойынша банкілік несиелеу шарты тек ... ... ... ғана ... ... (Қазақстан Республикасының Азаматтық
кодексінің 728 – ... 3 – ... ... ... ... ... ... бойынша міндеттемені орындауды қамтамасыз ету үшін ... ... ... тек ... ... ... қажет.
Ипотека туралы шарт барлық қажетті ... ... ... ... ... ... бір ... түрінде рәсімделгені дұрыс.
Ипотека туралы шартты рәсімдегенде ипотекалық құқықтық қатынастың пайда
болуына байланысты шарттардың бәрі ... ... және ол ... көрінісін
тауып бекітілуі тиіс.
Ипотека туралы шарттың бір ... ... ... ... ... бар, атап айтқанда:
• қайшы келетін және бір – біріне сәйкес келмейтін ережелерді енгізу қаупін
төмендетеді.
• қағаз жұмыстарының көлемі елеулі ... ... ... ... ... ипотекасы туралы» жарлықтың 6 – бабына сәйкес,
шартты рәсімдеудің міндетті түрде ... ... ... оны ... де осы ... ... ерекше белгісіне жатады. «Жылжымайтын
мүліктерге құқықтар және ... ... ... мемлекеттік тіркеу
туралы» жарлықтың 1 – бабына сәйкес, мемлекеттік тіркеу деп осы ... ... ... ... ... құқығын, өзге де
құқықтарды, сондай-ақ ... ... ... есепке ... ... 2 – ... ... кепіл құқығы мемлекеттік тіркеу
объектісіне жатады. Мемлекеттік тіркеу Қазақстан ... ... ... ... ... ... мүлік кепілі
міндетті мемлекеттік тіркеуге жатпайтын ... ал ... ... ... ... болғандықтан мемлекеттік тіркеу туралы ереже
императивті, яғни өктем болып табылады.
Тіркеу кепіл ... ... ... ... Әр алдыңғы тіркелген кепіл ұстаушы міндеттемені орындауды
қамтамасыз етуде өзінен кейінгі кепіл ұстаушы алдында ... ... ... құқықтық маңызына келетін болсақ, ... ... ... ... ... мәдениетін көтеріп, кепіл
ұстаушының мүдделерінің қорғалуын ... ... ... ... ... құқықтық қатынастарды жариялы етеді. Себебі, барлық тіркелген
жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы мәліметтері бар ... ... ... ... ... жеке және ... ... үшін ашық
болуы керек, тек заңдарда белгіленген шектеулер болуы мүмкін. Осы тіркеуден
кейін субъектілердің құқықтары мен ... ... ... және ... ... ... қамтамасыз ету үшін қызмет етеді.
«Жылжымайтын мүліктерге құқықтар және ... ... ... тіркеу туралы» Жарлықтың 5 – бабына ... ... ... және олармен мәмілелерді мемлекеттік тіркеуді Қазақстан
Республикасының Әділет министрлігі және оған бағынышты Әділет ... ... ... ... көптеген органдарда жүзеге
асырылатындықтан қазіргі кезде бірыңғай мемлекеттік тізімдеме жоқ. ... ... ... ай ... электронды түрде Кепіл
тізімдемесіне түсіп осылайша түскен ... ... ... ... ... ... ... кепіл беруші, кепіл ұстаушы, кепілге
салынған мүліктің тізімі, оның ... ... және ... ... ... ... ... сондай-ақ құқықтарды жүктеуді алып
тастау және оның себептері ... ... ... керек. Сонымен бірге
тіркелген ипотекалар туралы ақпараттардың жариялылығы ... ... ету ... ... тізімдемесі қажет жағдайда азаматтық айналымның
қатысушыларына ... ... ... ... мен ... ... кепіл
қатынастарының тарихы туралы да толық және шынайы ақпарат алуға мүмкіндік
берер еді.
Кепіл тізімдемесіндегі ... ... ... ... ... ету үшін тіркелген кепіл туралы ақпараттарды ашу тәртібі
«Қазақстан Республикасының ... және ... ... ... заңының
банкілік құпияға жатқызылған мәліметтер туралы ... ... ... ... ... Осы ... 50 – бабында бекітілген ережелерге
сәйкес берілген банкілік қарыздар ... ... ... жатқызылады,
сондықтан Кепіл тізімдемесіндегі ақпарат тек ... ... ... мүмкін. Бірақ кепіл берушінің келісімінсіз ақпарат алуға кепіл
берушімен жасалған шарт негізінде ... ... ... нотариустар,
прокуратура, құқық қорғау, салық, ... ... ... ... ... ... ... құқылы болады.
Кепіл тізімдемесі сияқты органды құрудың тәжірибелік маңызы зор. Кепіл
құқықтық қатынастарын қолдану аясы күннен – ... ... ... соған
байланысты кепіл туралы ақпараттарға қоғамдық қызығушылық тудыруда[36].
Ипотеканы мемлекеттік тіркеуді құқық ... ... ... заңдарда белгілеу арқылы шешуден көрінеді:
1. ипотеканың пайда болу кезі;
2. мемлекеттік тіркеу үшін қажетті құжаттар;
3. мемлекеттік ... ... тұру және ... ... бас тарту;
4. мемлекеттік тіркеуді куәландыру;
5. тіркеу жазбаларының күшін ... ... ... және ... ... мәмлелерді
мемлекеттік тіркеу туралы» Жарлықтың 2 – бабына сәйкес мемлекеттік тіркеу
объектілеріне кепіл ... да ... ... ... ... ... ... Жарлықтың 2 – бабында ипотекалық шарт мемлекеттік
тіркеуге жатады.
Ипотека құқығы ... ... ... ... ... ... ... Бұл жарлықтардан жылжымайтын мүлікке заттық құқықтарды шектеу
субъективті құқықтың пайда болу кезімен сәйкес келетінін көруге болады. Дәл
осы кезден ... ... ... ... мен ... ... сәйкес
міндеттері туындайды. Егер ипотека туралы шарт бойынша ... ... ... бірақ белгілі бір себептер бойынша шектеу ... ... ... ... үшін ол ... болған деп саналады.
Жоғарыда көрсетілген Жарлықтың 6 – бабының 1 – ... ... ... ... ... ... үшінші тұлға – заттай кепіл болушы бола
алатындығы көрсетілген. Бұл тұлға ... ... ... ... ... ... ... тұлғаларға қолданылатын ереже өзгеше
болады. Ипотеканы мемлекеттік ... ... ... ұстаушы үшінші
тұлғалармен байланысты, олардың арасында кепілдік құқықтық қатынасы ... және ... ... ... ... ... сілтеме жасай
алмайды. Яғни, ипотеканың мемлекеттік тіркегенге дейін кепіл ұстаушы өз
атынан әрекет ... ... ... ... ... ... ... талап
етіп алуына құқығы жоқ.
Алдыңғы тарауда айтып кеткендей, заттай кепіл ... ... ... ... ... ... болады. Бұл жауаптылық
ипотеканы мемлекеттік тіркеуден ... ... ... ... ... тіркеу ипотеканың затына заттық құқықты шектеу
ретінде өзге де ... ... бар ... ... Бір ... объектісіне әртүрлі міндеттемелерді қамтамасыз ету үшін бірнеше
ипотекалар болғанда, қай ипотека бастапқы ал ... ... ... ... тіркеу мәліметтер негізінде ипотеканы мемлекеттік тіркеу күнін
қарап шеше аламыз. Бұл күн құқықтардың бірыңғай мемлекеттік ... ... ... ... күн ... ... ... шығатыны кепіл
құқығы ипотеканы жүктеу ретінде ... ... ... болғанымен,
ипотеканың алғашқы және кейінгі реттілігі туралы сұрақ аталған тіркеудің
күніне ... етіп ... ... және ... ... дәл ... объективті құжатпен расталған критерилер қажет. Осы критерий ретінде
ипотекалық жүктеуді мемлекеттік тіркеудің күні танылады. ... ... ... күні ... ... ... қолданылмайды. Себебі,
негізгі міндеттеме шарт жасаған кезден кейін пайда болса, ... ... ... ... ... ... әкелмейді.
Жылжымайтын мүліктерге құқық және олармен мәмілелердің пайда болуы,
тоқтатылуы, ауысуы шектеуінен мемлекеттік тіркеуді ... үшін ... ... ... «Жылжымайтын мүліктерге құқықтар және олармен
жасалатын мәмлелерді мемлекеттік ... ... ... 15 – ... ... тіркеу үшін кепіл беруші өз өтінішіне ипотека туралы
шартты, шартта көрсетілген құжаттарды, міндетті қосымшаларды, ... ... ... ... қоса ... тиіс. Сонымен бірге кепіл беруші
мемлекеттік тіркеуді жүзеге асырушы органға ипотекамен ... ... ... ... ... ... да ... Бұл негізгі
міндеттеме ипотека туралы шарт ... ... ... ... ... және
дәл осы кезден ипотеканы кепіл берушінің құқықтарын шектеу ретінде ... ... 13 – ... сәйкес, түзетулер, қосып жазылған,
сызылған сөздері және ... да ... ... ... ... сондай-ақ қарындашпен жазылған құжаттар мемлекеттік тіркеу үшін
қабылданбайды. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды ... ... ... барлық қажетті құжаттар екі ... ... ... ... немесе нотариалды түрде куәландырылған көшірме болуы ... ... ... ... ... куәландырылған көшірме тіркеу
жасалғаннан кейін құқықтардың иесіне қайтарылады.
Жылжымайтын ... ... ... ... ... үшін ... ... келіп түскен күнін, сағаты және минутын тіркеуге ... ... ... ... ... ... ... түскен уақыты
көрсетіліп, қолхат беріледі.
Қазіргі кезде кепіл туралы заңдарда бағалы қағаздардың жаңа түрі –
кепіл ... ... ... ... ... ... жүр. Салынған
мүлік туралы акті (закладная) – несиені қамтамасыз етуге ... ... ... қаржылық міндеттемесі, несие берушіге борышқор
беретін жылжымайтын мүлік түріндегі кепілі туралы қарыздық куәлік[37]. Бұл
куәлік кепіл құқығы және ... ... ... ... ... куәландырады. Осы акт ипотека туралы ... ... ... ... ... ... ... аталған құжаттың мазмұны
дұрыс деп есептеледі.
Кепіл ұстаушының құқықтарын ... ... ... ... онда ... қосымша құжаттарды ипотеканы мемлекеттік
тіркеуді жүзеге асыратын органға берілуі ... Осы ... ... кейін қарыздық құжатты алдыңғы кепіл ұстаушыға береді:
• ортақ меншіктегі жылжымайтын мүлікке құқықтарды тіркегенде тіркеу ... ... ... ... қол ... ... жеке тұлғаларын
куәландыратын құжат пен олардың меншік құқығын растайтын құжатты бірге
ұсынуға міндетті. Осы ереже шаруашылық ... ... ... ... және жер ... құқығын тіркеу кезінде қолданылады.
• жылжымайтын мүліктің бір бөлігін кепіл, аренда немесе ақысыз ... ... ... ... ... ... ... жоспары
тіркеу үшін тапсырылады.
• өтініш берушінің құқықтарын тіркеу тіркеуші органға жоғарыда көрсетілген
құжаттарды берген ... 5 ... күні ... ... ... Бір құқықты
тіркеу үшін бірнеше өтініштер болғанды құқық ең бірінші берілген өтініш
бойынша тіркелуі қажет. Құқықты даулап отырған ... ... ... ... ... он ... ... мерзімге тоқтата тұруы мүмкін. Егер
осы мерзім ішінде құқықты даулап ... ... өзі ... ... көрсете алмаса құқықтарды тіркеу жүзеге асырылады, ал
талапқа дәлелдемелер болған жағдайда дауланып отырған құқықты ... ... ... ... ... тұрады. Құқықты тіркеу прокурорлық қадағалау
актісінің негізінде заң бұзушылықты жойғанға ... ... ... ... ... шарт ... оған ... ретінде тіркелетін қажетті
құжаттар жоғарыда көрсетілген талаптарға нысаны ... ... ... ... ... ... бас ... негіз болады. Сонымен
бірге құқықтарды тіркеу туралы өтінішпен әрекет ... жоқ ... ... ... бас ... ... ... ипотеканы
мемлекеттік тіркеуді тоқтата тұруға мүдделі тұлға ... ... етуі және ... ... ... салу туралы ұйғарымын күтуі
міндетті емес. Тек мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын органға тиісті
соттық ... бар ... ... ... пәні ... ... ... тану жөнінде бұл объектіні басқа біреудің заңсыз
иелігінен алу немесе бұл объектіден өндіріп алу ... ... ... туралы ұйғарым; кассациялық инстанциядағы соттың мемлекеттік
тіркеуге өтініш берілген мүлікке құқық жөніндегі дау бойынша заңды ... ... ... ... қабылдағаны туралы ұйғарым; соттың
жоғарыда көрсетіліп кеткен дауларға жаңадан ашылған мән – жайлар ... ... ... ... туралы өтінішті қанағаттандыру туралы ұйғарым
көшірмесін ұсыну жеткілікті.
«Жылжымайтын мүлікке құқықтар және олармен ... ... ... ... 20 – ... ... ... жіберілген қателерді
түзеу жағдайлары көрсетілген. Осы бапқа сәйкес, тіркеу ... ... ... ... ... ... ... өзгертпейтін
қателерді тіркеуші орган барлық мүдделі тұлғаларға хабарлай отырып
түзетуі мүмкін. Тіркелген құқықтың ... ... ... ... ... ... тек ... тұлғалардың жазбаша келісімімен
жүргізіледі. Құқықтарды ... ... ... ... құжат
негізінде жүргізілсе қателерді түзету осы ... ... ... ... ... жол ... Тіркеуді тоқтата тұрғанда немесе одан бас тартылғанда құқықтық кадастрға
ол туралы жазбалар жасалады. Тіркеуден бас ... ... ... ... ... бас ... себебі туралы ... ... ... осы ... мүлікке арналған іске
тіркеледі.
Мемлекеттік тіркеуді куәландыру туралы сұрақ бойынша тек ... ... және ... ... ... ... және ... куәландыру нақты реттелген. Бірінші жағдайда, құқықты иеленушіге
құқықты мемлекеттік ... ... ... беріледі. Ал екіншісінде,
мәміленің мазмұнын көрсететін құжатта арнайы тіркеу ... ... ... ... ... ... тіркеуді куәландыруға
міндетті. Ол өтініш келіп түскен ... ... бес ... күн ішінде
тіркеуге ұсынылған құжатқа жазба жасау арқылы жүзеге асырылады. Мемлекеттік
тіркеу туралы ... ... ... ... заттық құқықты тіркеу
кезінде құқық иеленушіге ғана емес, кепіл ұстаушыға да беріледі. ... ... ... туралы шартта оны тіркелген органның толық
атауы, күні ... ... ... орны мен ... ... ... ... куәландырады[38]. Мемлекеттік тіркеуге ипотека туралы
шарт және жүктеу ретіндегі ... ... ... ... бір ... кезде ипотека туралы шарттың мазмұнын көрсетілген құжатта тіркеуші
орган екі тіркеу жазбасын жасау керек:
1. Шартты ... ... ... ... ... ... ... Азаматтық кодексінің 308 – бабының 2 ... ... ... ... ... ... сипаты мен
мазмұны өзгергенде, банктік қарыз шартының тараптары шарт бойынша сыйақы
мөлшерін ... ... ... сондай-ақ осыған байланысты іс -
әрекеттерді ... және өтеу ... ... қоса ... ... өзгерту мүмкіндігі көзделген жағдайларды қоспағанда, ... ... ... ... меншік құқығы басқа адамға көшкен жағдайда
реестрге кепілді жаңа меншік иесіне ауыстыру туралы жазба жасалынады.
«Жылжымайтын ... ... және ... ... ... туралы» Жарлықтың 28 – бабында жылжымайтын мүлікке құқықтың ауысуын
тіркеу реттелген. Жылжымайтын мүлікке құқықтарды ... ... ... өлді деп ... ... құқықтың кез – келген өзгеруі
жылжымайтын мүлікке құқық беріліп отырған құжат негізінде ... ... ... пен мәмілелерді тіркеудің ерекшелігі олар тек мемлекеттік
тіркеу жасалған кезден ... ... ... деп ... ... оларды жасаған тұлғалардың толық аттары, қолы, жылжымайтын мүлік
объектісінің қысқаша сипаттамасы, оның тұрған жері және ... ... ... ... ... шарт ... ... талаптарға сәйкес ипотекалық шартты
нотариалды түрде куәландыру тараптардың ... ... ... ... ... ... түрде куәландырылмаған жағдайда
тіркеуші орган азаматтардың қолының растығы және мәміленің өздерінің ерік
білдіруіне ... ... ... ... ... ... шарт тиісті
нысанда жасалынып, бірақ оның бір тарабы оны тіркеуден жалтарса ... ... ... сот ипотека туралы шартты тіркеуге шешім шығаруға
құқылы. Мұндай жағдайда шарт соттың шешіміне ... ... ... ... ... мүлікке құқықты тіркеу жалпы негіздерде
жүзеге асырылады. Тіркеуші орган сот шешімімен ... ... ... бас ... ... жоқ. ... шешімімен, ұйғарымымен, қаулысымен
қабылданған құқықтар сот қабылданған кезден тіркеледі.
Ипотекалық шектеу туралы тіркеу жазбаларының күшін жою ... ... ... ... реттелген. Бұл ережелерге сәйкес,
кепілдің тоқтатылғаны туралы кепіл ... шарт ... ... ... ... ... бірге ипотекалық шарт тіркеген орган да ... ... ... жазба енгізілуі тиіс.
Ипотека туралы тіркелген жазба ... ... ... ... ... негізгі міндеттемені орындағаны туралы ... ... ... ... ... ... ... енген шешімнің
негізінде жойылады. Ипотека ... ... ... күшін жою негізі
ретінде кепіл ұстаушының ... ... ... (закладная) арқылы
расталғанда кепіл ұстаушының арызы бола алады. Егер мұндай куәлік берілмесе
ипотека туралы тіркеуші жазба ... ... мен ... ... ... өтінішінің негізінде немесе соттың ипотеканы тоқтату туралы шешімі
негізінде жойылады. Кепіл берушінің ... ... ... ... тек ол ... ... ... болған жағдайда рұқсат етіледі.
Бұл кепіл ұстаушының ... ... ... ... ... ... жазбаны ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттемені кепіл берушінің
орындағаны туралы құжаттарды тіркеуші дұрыс ... ... ... жол ... ... мемлекеттік тіркеу жария сипатты
және ипотека туралы тіркелген жойылмаған жазбаның ... ... ... ... ... ... етуге кедергі жасауы мүмкін. Өйткені, жойылмаған
жүктеу туралы тіркеу жазбасы белгілі бір ... ... ... тежейтін фактор болуы мүмкін. Сондықтан, ... ... ... ... ал ... ... ... тіркеуді жою туралы біріккен арыз жасаудан жалтарса ... өз ... сот ... ... ... ... тіркеуді
жою жөніндегі біріккен арыз жасауға кепіл ұстаушыны мәжбірлеу туралы талап
– арыз ... ... ... ... ... ... көрсеткені
үшін заңдарға сәйкес ақы алады.
Ипотека туралы шарттың ... ... ... ... ... ... ... мүлік ипотекасы туралы» заңның 6 –
бабының 3 – бөліміне сәйкес ... ... ... тараптардың
еркімен жүзеге асырылады. ... КСРО ... ... жасау және мазмұны бойынша негізгі ... ... ... ... ... куәландыруға байланысты ерекшеліктері бар. Қазақстанда,
жоғарыда айтылып кеткендей, ипотекалық шартты нотариалдық түрде куәландыру
тараптардың ... ... ... ал ... мен Украинада ол міндетті.
Біздің көзқарасымыз бойынша, жылжымайтын мүлікті ... ... соң, ... қатар нотариалдық түрде куәландыру жылжымайтын мүлік
айналымы үшін үлкен және ... ... ... болады. Сондықтан,
біздің заңда көрсетілген норма дұрыс деп ойлаймыз.
Ипотека шартының мазмұнына да ерекше ... ... ... күші
жүретін заңда бұл шартта көрсетілуге ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі тиіс:
1. Кепіл беруші және кепіл ұстаушының аты – жөні ... және ... ...... сондай – ақ кепіл беруші (заттай кепіл ... ... ... ... болып табылмаса борышқор туралы
осындай мәліметтер;
2. Негізгі міндеттеменің мәні, оның мөлшері және орындау мерзімі;
3. Кепілге салынған ... ... ... және ... ... ... берушіге тиісті жылжымайтын мүлік ипотека пәні болып табылатын
құқықтың аты (меншік құқығы, шаруашылық жүргізу құқығы және ... ... ... кез – ... ... өтініші бойынша келісімге
келуге болатын және заңдармен тыйым салынбаған өзге ... ... ... ... ... ипотека шартында
олардың мерзімі немесе тиісті төлемдерді жасаудың кезеңдері және олардың
мөлшері немесе осы мөлшерді ... ... ... ... ... ... бірге ипотека шартында мүлік қай жақта екендігі және ... ... ... ... ... шартының мазмұнында кепіл беруші мен кепіл ... мен ... ... ... Ипотека туралы шарт бойынша кепіл
салушы кепілге салынған жылжымайтын мүлікті оның мақсатына ... ... ... ... Бұл ... ... ережелер жарамсыз. Бірақ бұл
жағдайда кепіл салушы мүліктің жағдайының төмендеуі және қалыпты ескіруінен
артық оның ... ... жол ... ... Кепіл салушы, егер
шартпен өзгеше белгіленбесе, кепілге ... ... ... мен ... ... ... ... Азаматтық кодексінің ережелеріне
сәйкес ... ... ... ... ... және ... ... кепіл беруші кепіл ұстаушының келісімімен кепілге салынған
затты меншік, шаруашылық жүргізу немесе ... ... ... ... басқа жаққа жалға немесе тегін пайдалануға беруге, не өзге ... ... ... ... берушінің кепілге салынған мүлікті өсиет етіп қалдыруға
құқылы және мұндай құқықты ... ... ... ... ... ... ... кепілге салынған мүлікті кепіл ұстаушының
келісімінсіз:
• мүлікті беру ипотекамен ... ... ... ... болса;
• мүлікті беру оның мақсатына сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... ... қолдануға құқылы.
Кепілге салынған мүліктен өндіріп ... ... ... ... кепіл берушінің үшінші тұлғаларға берген аренда және өзге де
пайдалану құқығы соттың мүліктен өндіру ... ... ... ... ... ... ал кепіл ұстаушының талаптары соттан тыс қанағаттандырылса,
- кепіл беруші мен кепіл ұстаушының салынған мүлкінен өндіріп алуы ... ... ... ... ... ... ... Кепіл
беруші кепілге салынған мүлікті ипотекамен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ... ... ... келмейтін
мақсаттар үшін үшінші тұлғаларға бере алады, бірақ оған ... ... ... ... салынған мүлікті басқа тұлғаларға ... ... ... егер шартта өзгеше көрсетілмесе, ипотека туралы шарт
бойынша міндеттерін орындаудан босатылмайды.
Кепіл ... ... ... ... салынған мүлікті тиісті
түрде күтіп ұстау және ипотека ... ... оны ... ... ... көтеру болып табылады. Осы міндеттерге кепілге
салынған мүлікті көрсетілген мерзімдерде ағымдағы және ... ... де ... ... ... егер заңдарда немесе шартта өзгеше
көзделмесе:
1. кепілге ... ... ... ... ету ... ... ... үшінші жақтар тарапынан қол сұғылып, талаптар қойылуынан қорғау үшін
қажетті шаралар қолдануға;
2. кепілге салынған мүліктің жойылу немесе бүліну ... ... ... ... ... ... хабарлауға міндетті.
Жоғарыда көрсетілгендей, кепілге салынған ... ... ... өзге ... тану ... оны алып қою, ... ... басқа
талаптарды үшінші тұлғалар қойған жағдайда кепіл беруші соттық іске ... ... ... Осы ... ... ... Азаматтық кодекстің 8
– баптарында бекітілген құқықтарын ... ... ... ... ... ... кепіл ұстаушы осы қорғау әдістерін кепіл
берушінің атынан арнайы сенімхатсыз пайдалануға және ... ... ... ... ... шығындарын кепіл берушіден өндіріп
алуды талап етуге құқығы бар.
Азаматтық заңдардың ережелері бойынша егер ... ... ... ... беруші кепілге салынған мүліктің кездейсоқ жойылу ... ... ... ... ... ... ... бірі – кепіл
ұстаушыға ипотека шартының затына үшінші жақтардың құқығы туралы ескерту.
Кепіл ... ... ... ... ... ... ... өзіне белгілі
барлық үшінші тұлғалардың құқықтары туралы, ол тіптен белгіленген тәртіппен
тіркелмесе де, ... ... ... тиіс. Бұл ережені орындамау кепіл
ұстаушыға негізгі міндеттемені мерзімінен бұрын орындауды немесе ипотека
шартының ... ... ... теуге құқылы[41].
• Кепілге салынған мүлікті алған тұлға кепіл ... ... осы ... түсіп, ипотека туралы шарт ... ... ... ... осы ... ... Соның ішінде алғашқы кепіл беруші
тиісті түрде орындамаған ... ... тек ... ұстаушының
келісімімен жаңа кепіл беруші бұл міндеттерінің кейбіреулерінен босатылуы
мүмкін.
• Кепіл салынған мүлік әмбебап құқықтық ... ... ... ... ... ... ұйымдастырылуы немесе мұрагерлік тәртібімен
бірнеше тұлғаларға иеліктен шығару нәтижесінде өткен жағдайда алғашқы
кепіл берушінің құқықтық ... ... ... қатынастарынан
туындайтын ипотекамен қамтамасыз ... ... ... ... ... мүліктің өзіне өткен бөлігіне сәйкес
көтереді.
• Ипотека заты ... ... ... басқа негіздермен кепіл берушінің
құқықтық мирасқорының ортақ бірлескен меншігіне түскен жағдайда ... ... ... ... болады. Кепілге салынған жылжымайтын
мүлік ... осы ... ... нормалардың бұзылу –
бұзылмауына ... ... ... ... мүлік кепілі өз ... ... ... Ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттеме бойынша және ипотека ... ... ... ... өз ... куәландыру;
• Ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттеме бойынша өз талаптарын кепілге
салынған мүліктің жойылу немесе ... оның ... ... қарамастан, тікелей сақтандыру ... ... ол ... берушінің және сақтандыру пайдасына
жасалған тұлғалардың басқа несие берушілердің талаптарының алдында басым
болады. Бірақ мүліктің ... ... ... ... ... ... ... ол өз талаптарын сақтандыру төлемдерінен ... ... ... ... шарт ... ... салынған мүлікті үшінші тұлғалардың
заңсыз иеленуінен ... етіп ... ... ... ... ... ... бойынша және іс жүзінде бар
екендігін, оның жағдайын және сақталу ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың иелігіне бергені;
• Ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттемені ... ... ... ... ал бұл талапты орындаудан бас тартқан жағдайда белгіленген
мерзімде кепілге салынған ... ... ... алу;
• Кепілге салынған мүлікті заңда белгіленген тәртіпті бұзып иеліктен
шығарған жағдайда өзінің ... бұл ... ... деп тану ... ... салдарларды қолдану, сондай – ақ, ипотекамен қамтамасыз
етілген міндеттемені мерзімінен бұрын орындау және ... ... оның ... ... өндіріп алуды талап ету. Сонымен
бірге кепілге салынған ... ... оны ... ... ... заңсыз
иеліктен шығарғанын білгені белгілі болса немесе білуі тиіс ... ол ... ... ... ... орындамағаны
үшін осы мүліктің құны шегінде, осы міндеттеменің ... ... ... ... ... беруші міндеттеме бойынша борышқор
болмаған жағдайда да ол ... ... ... ... жауаптылықта
болады;
• Кепіл берушінің меншік құқығы заңдарда бекітілген негіздер мен ... ... ... ... берушіге тиісті сомалардан өз
талаптарын басым түрде қанағаттандыру немесе оған ... ... ... ... ... ... талап ету. Егер кепіл ұстаушының мүдделері
толығымен қорғалмаса, ол ипотекамен қамтамасыз етілген ... ... ... талап етуге және алынған мүліктің орнына кепіл
берушіге берілген мүліктен өндіріп алуға құқылы;
• Кепілге салынған мүлікті ... ... ... тәркелеп алғанда
ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттемені мерзімінен бұрын орындауды
талап ету және ... ... ... ... ... толық көлемде қорғалмайтын болса ипотека шартының күшін
сақтауды ... ... ... ... ... ... алу (виндикация) туралы сот ... ... ... ... ... ... ... міндеттемені
мерзімінен бұрын орындау және мүлікке ... ... ... ... ... ... белгіленбесе, ипотека шарты бойынша өз ... ... ... Мұндай тұлға осы шарт бойынша алдыңғы кепіл ұстаушының
орнында қалады. Осы ... ... ... ... ... ... ... етуді беру арқылы ауыстыру туралы Азаматтық
Кодекстің ережелері қолданылады. Кепіл ұстаушының құқықтарын беру ... ... ... ... ... ... ... талап
ету құқығын бергенде жарамды болады.
Жылжымайтын мүлік кепілі туралы шарт бойынша құқықтарды ... ... ... ... ... ... да ... Ол нотариалды түрде куәландыруы тиіс және жылжымайтын мүлікпен
мәмілелерді тіркеу тәртібімен ... ... ... Егер
ипотека шарты немесе онымен қамтамасыз етулген міндеттемеден туындайтын
құқықтар ипотекалық куәлікпен ... ... ол ... ... ... ... мәміле жасалған жағдайда ол жарамсыз деп танылады.
Кепіл ... ... ... ... ... ... заңдарда
кепілде тұрған жылжымайтын мүлікті басқа міндеттемені орындауды қамтамасыз
ету үшін қайта салуға ... ... ... ... ... ипотекаға салу осы
мүлікті ипотекаға беру туралы алдыңғы шарттарда тыйым ... ... ... ... ... кейінгі ипотека туралы шартты алдыңғы ... ... ... ... ... сот ... деп ... мүмкін.
Мұндай жағдайда, кепіл беруші әр ... ... ... ... ипотека
туралы шарт жасасқанда осы мүліктің ... ... ... ... тиіс.
Кепіл беруші осы міндетін бұзғанда кепіл ұстаушы ... ... ... ... ... талап етуге құқығы бар.
Кейінгі ипотека шарты бойынша кепіл ... ... ... мүліктің құнынан алдыңғы ... ... ... ... жүзеге асырылады. Кепілге салынған мүліктен
өндіруді талап еткісі келетін ... ... осы ... ... туралы
басқа шарт бойынша кепіл ұстаушыға жазбаша ... ... ... тағы бір ... – азаматтық заңда көрсетілген
кепілге салынған мүлікті ... ... ... ... ... ... ... кепіл берушіге жүктеледі деп заңда көрсетілгендіктен ипотека
шарты бойынша оған салатын мүлікті кепіл беруші сақтандырады[43].
Жоғарыда ... ... ... ... ... нысанына,
сондай-ақ жылжымайтын мүлік кепіл шартының қатысушыларының міндеттеріне
қойылатын талаптарды сақтау қажеттілігін ... ... ... ... ... ... бұзылуының жалпы салдары ретінде
оның жарамсыздығын көрсетеді.
В.С. Емнің ойы бойынша, мәміленің жарамсыздығы ... ... ... ... ... субъектілері болуын қалайтын азаматтық –
құқықтық ... ... ... факт ... ... Заңдарда көрсетілген өктем нұсқауларды сақтамау оған қойылатын
талаптарды бұзумен жасалған ипотека шартының ешқандай заңды күші болмайды,
тіптен оның ... оның ... ... осы ... ... әрекеттер жасағанның ... ... шарт ... ... Кодексінің 157 – ... 8 – ... ... ... кезден бастап жарамсыз болады және ешқандай
заңды салдарлар тумайды.
Заң шығарушы мәмілені жарамсыз деп ... ... ... ... ... Республикасының Азаматтық Кодексінің 158 – бабының 2 –
тармағында заң талаптарын, заңды ... ... ... оның ... ... мәмілені қасақана жасасқан адамның мәмілені жарамсыз деп
тануды талап ету құқығы жоқ деп белгіленген. Жалпы ереже бойынша, ... ... ... сақтамаудың нәтижесінде жарамсыз деп
танылған мәміле бойынша туындайтын салдары екі ... ... ... келтіру) болады. Яғни, тараптар мәміле бойынша ... ... ... ... ... Ипотека шартының көмегімен
азаматтық айналымның әлеуметтік және ... ... және тең ... ... ... ... ... мен міндеттерінің пайда
болуы, өзгеруі немесе тоқтатылуына бағытталған ... ... ... заты ... ... ... ... белгілі бір құқықтық
салдарларға ... және ... ... ...... құқықтық
шектеулерін анықтауға қол жеткізуге ұмтылады. Кепіл ... ... ... ... немесе тоқтатылуы негізделетін заңды факт ... ... ... негізгі міндеттеме ережелерін орындаумен байланысты
шарт тараптарының саналы түрде ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Жарлығы
бойынша ипотеканы шарт немесе ипотекалық куәлік беру арқылы ... ... ... ... мұндай рәсімдеу түрлері тиісті
қатынастарды реттеудің құқықтық режимін ... ... ... ... ... Ресей заңдарында атаулы бағалы қағаз – деп
атайды, Өзбекстан заңында мұндай бағалы қағаз ... ... ... ... 12 – бабына сәйкес, ипотекалық куәлік –
негізгі міндеттеме бойынша орындауды алуға және оны алу мақсатында ... ... ... ... ... ... ... оның
заңды иелігін растайтын ордерлі бағалы қағаз. Ипотека шарты мен ... ... ... ... бар. ... ... берушінің кепілге салынған мүлікті иеліктен шығару, ... ... ... ... ... ... ... байланысты. Жарлықтың 12 –
бабында белгіленген ипотека шартының барлық даналарында ипотекалық куәлікті
бергені туралы қою талабы ... ... ... кеткендей, ипотеканы
тек шартпен куәлік берілмей рәсімдегенде кепіл беруші ипотеканың затын тек
кепіл ұстаушының келісімімен иеліктен шығаруғы ... ... ... ... құқықтың мирасқорлық тәртібімен күшін сақтап, кепіл берушінің
құқықтық мирасқорына ипотека шартымен кепілге салынған ... ... ... таралады. Сонымен бірге заңда кепіл ұстаушымен
келісімде басқалай белгіленбесе деп ескертеді. Ипотека шартын ... ... ... беру ... ... тек ғана куәлік беру арқылы рәсімдеу
кепіл берушінің ипотека ... ... ... жол ... және ... ... ... келісуге құқығы жоқ.
Ипотекалық куәлік бір данада жасалады және кепіл ұстаушыға беріледі.
Бір жылжымайтын мүлікке ... ... ... ... ... ... берілмейді.
Ипотекалық куәліктің мазмұнына келетін болсақ, онда келесі мәліметтер
көрсетілуі тиіс:
1. Құжаттың атында «Ипотекалық куәлік» - сөзі көрсетілуі ... ... ... аты – жөні (атауы) және тұратын жері (орны);
3. Кепіл ұстаушының аты – жөні (атауы) және мекен – ... ... ... бойынша борышқор кепіл беруші болмаса борышқордың аты
– жөні (атауы) және мекен – жайы (орны);
5. Ипотека шартын жасаған күн мен ... ... ... ... және егер ... ... ... Негізгі міндеттеме сомасы мен сыйақы төлеудің мерзімі, егер бұл ... ... ... тиісті төлемдерді мерзімі мен кезеңділігін
және әрқайсысының мөлшерін немесе ... ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүліктің сипаттамасы мен мекен – жайы;
9. Ипотеканың заты болып табылатын мүлікке кепіл берушінің құқығы;
10. Ипотеканың заты ... ... ... ... ... ... ... тұрғын – үйді жалға беру шартына ипотекалық куәліктен
басқа ипотекалық куәліктің бар – ... бұл ... ... ... ... жалға берілген немесе басқалай түрде құқықтар ... ... ... ... ... ... Ипотекалық куәліктің берілген күні.
Мазмұнына қойылатын талаптарды ... ... – ақ онда ... ... болуы ипотекалық куәлікті жарамсыз етеді.
Ипотекалық куәлік бойынша құқықтарды жүзеге асыру және міндеттемелерді
орындау шарттарына келетін болсақ, ипотекалық куәліктің иесі өз ... ... оны ... ... көрсетуге міндетті. ... ... ... ... ипотекалық куәлікті оған беруін талап
етуге құқылы. Жылына бір реттен артық жүргізілмейтін негізгі міндеттемені
ішінара орындаған кепіл ... ... ... ... ... орындағаны туралы белгі қоюды талап ете алады. Ипотекалық ... ... ... ішінара орындау туралы белгі міндетті түрде
соғылады.
Ипотекалық куәліктің заңды иеленушісінде болуы ... онда ... ... орындалғаны туралы белгінің ... егер ... бұл ... немесе оның бөлігі орындалмағанын растайды.
Керісінше ипотекалық куәлік кепіл ... ... егер ... ... ... ... міндеттеме орындалған деп ... ... онда ... ... ... ... ... берген заңды иеленуші, егер мемлекеттік ... ... ... ... ... келмейтін», - деген сөздерді жазған
жағдайда ипотекалық ... ... ... ... асыру үшін жауапты
болмайды. Ипотекалық шарт сияқты ипотекалық куәлік те ... ... ... ... беру және оны ... иеленушілерге беру
ипотеканың заты болып табылатын жылжымайтын мүлік тұрған жер ... ... ... тіркеу үшін белгіленген тәртіп те
мемлекеттік ... ... ... ... ... ... екендігін және ... ... ... ... беруге болатындығын айтып кеткенбіз. Ол
келесі тәртіппен жүзеге асырылады. Ипотекалық ... ... ... үшін ... ... ... ... (басқа біреудің атына
аудару) жазбасын жазып ... ... осы ... ... ... ипотекалық куәлік бойынша құқықтар беріліп отырған тұлғаның ... жөні ... дәл және ... ... ... Ипотекалық куәліктегі
бланкілік беру жазбасы жарамсыз болып ... ... ... ... ... ретінде көрсетілген тұлға қол ... ... ... бұл ... ... болмаса – алдыңғы беру жазбасында көрсетілген
ипотекалық куәліктің иеленушісі қол қояды.
Ипотекалық куәлік ... ... ... тұлғаға бергенде негізгі
міндеттеме бойынша құқықтарды да осы тұлғаға береді. Ипотекалық ... ... ... ... ... мен негізгі міндеттеме
бойынша несие берушінің құқықтарын ... ... ... ... ... ... құқықтар тиісті болады[46].
Егер жазбаларды жасаған тұлғалардың біреуінің иелігінен ұрлық немесе
бұл тұлғаның еркінен тыс ... ... ... ... ... ... ... алған кезде иеленуші ол ... ... ... ... болғанда ипотекалық куәліктің иеленушісі заңсыз деп ... ... оны ... ... ... ... ... жазбалар
жарамсыз. Алдында айтып кеткендей, ипотека куәлігі оның ... ... ... басқа да жолдармен оның қолынан шығып кетуі мүмкін.
Осы жоғалтып алған ипотека куәлігі бойынша заңдарда ... ... ... ... ... Ол бойынша құқықтарды қалпына келтіру
соттық тәртіппен ... ... ... ... үшінші тұлғаға берген
ипотекалық куәлік бойынша құқықтары жоғалтып алынған ... ... ... беру ... ... ... ғана қалпына келтірілуі
мүмкін. Сот шешімінің негізінде кепіл беруші «көшірме» - деген ... ... ... көшірмесін береді.
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Жарлықта ипотекалық куәлікті
кепілге беру мүмкіншілігі көрсетілген. Бұл ... ... ... міндеттемелерін орындауды қамтамасыз ету үшін ипотекалық куәлікті
кепілге салуға құқығы бар. ... ... ... оны ... ... ... қамтамасыз ете алады. Осылай ... ... ... ... ... ... ... негізгі міндеттеме бойынша оған құқықтарды беруді талап ете
алады. Ипотекалық куәліктің ... ... ... беру ... ... ... жүргізіледі. Бұл құқықтарды беруден бас тартылғанда кепіл
ұстаушы сот тәртібімен құқықтардың өзіне ... ... ете ... ... ... ... оған құқықтар бергенде немесе сотпен ипотекалық
куәлік бойынша құқықтар ауыстырылғанда ипотека затына ипотекалық ... ... ... шарттарына сәйкес мүліктен өндіріп алуға құқылы.
Ипотеканы сату нәтижесінде алынған қаражат ипотекалық куәліктің кепіл
ұстаушысының қарыздарын жоюға ... ал ... ... ... ... ... ... Ипотекалық куәліктің кепіл ұстаушысы және
кепіл берушісі келісімімен кепіл ... ... бір ... ... ... куәлікті сатып, шыққан ақша қаражаттарынан ... ... ... ... ... ... ұстап қалуға
құқығын беретін арнайы кепілдік беру ... ... ... ... ... ету ... одан ... құқықтар жүзеге асырылғанда;
2. кепіл берушіге ерікті түрде қайтарғанда;
3. егер борышқорға негізгі міндеттемені ... ... ... ... ай ... дейін ипотекалық куәліктен туындайтын талаптарды қоймаса;
4. ипотеканың заты жойылған жағдайда тоқтатылады[47].
Бірақ, ипотеканың күші ... ... ... ... ... бір ай ... дейін ипотекалық куәліктен туындайтын
талаптарды қоймауына және ипотеканың заты ... ... ... ... ... куәліктің иеленушісі негізгі міндеттемені
орындауды талап ету құқығын сақтап қалады.
Осы ... ... ... ... кепіл беруші мен кепіл
ұстаушының арасындағы құқықтық қатынастарды реттейтін ең ... ... ... ... ол ... ... ... жауап беруі және
тараптардың құқықтары мен міндеттерін толығымен қамтуы қажет. Сол ... ... ... түрде орындалуы қамтамасыз етіледі, ал бұл азаматтық
айналымның ... ... ... ... ... жасайды. Біздің ойымызша,
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Жарлықтың ипотека шартына арналған 2 ... әлі де ... ... етеді. Атап айтқанда, ипотека шарты
тараптарының құқықтары мен міндеттері, ... ... ... ... шартын мемлекеттік тіркеу жағдайлары, ... ... деп ... оның салдарлары қосымша көрсетілсе, азаматтық
айналымның жәй ... ... шарт ... дағды алуға немесе
жасалған шартты түсінуге мүмкіншілігі артатын еді.
3.2. Тұрғын үйлер мен пәтерлер ипотекасының ерекшеліктері
Қазақстан Республикасының Азаматтық ... 303 – ... 1 ... ... кәсіпорындар, құрылыстар, үйлер, ғимараттар, көп пәтерлі
үйдегі пәтерлер, көлік құралдары, ғарыш ... ... ... ... айналымнан алынбаған басқа да мүлік ипотека мәні бола алады.
Алдыңғы тарауда біз ипотека затына байланысты олардың ... ... ... Бұл ... тек тұрғын – үйлер мен пәтерлерді
ипотекаға ... ... ... ... Себебі,
кәсіпкерлікпен байланысты емес кепіл ... осы ... кең ... ... ... ... шартын тұтынушылық
қажеттіліктер үшін қолданылатын ... ... ... ... ... ... ... құқығы, мұрагелік құқығындағы) жер
учаскелерінде орналасқан тұрғын – үй және өзге де ... ... ... ... ... ... Мұндай кепілге берілетін мүліктің
құрамына: тұрғын – үйлер, пәтерлер, саяжайлар, бақтағы үйлер, ... ... де ... ... ... ... ... Мұндайда жермен
тікелей байланысты тұрғын – үйлер мен өзге де ғимараттар тек осы үй ... ... жер ... ... кепілге берілген объектінің қызмет етуін
қамтамасыз ете алатындай оның бөлігінің ипотексымен бір ... ... ... ... ... ... тұрғын – үйлер мен
пәтерлер ипотека заты бола ... және ... ... ... жарамсыз деп
танылуы мүмкін.
Ипотека бойынша кепілге салынған тұрғын – үй сатып алу – сату ... ол ... жер ... ... ... ... ... да сатып алушыға жылжымайтын мүлік орналасқан және оны ... жер ... ... ... ... өтеді.
Бұл жағдайда жер учаскесінің ... ... ... ... ... ... құжат бергенде ипотекалық банктер ескере
бермейді. Олар ... ... заң ... ... ... ... жер
учаскесінің құнын бағалағанда ипотека шартын жасауға мүмкіндік болса да,
кепіл ... ... ... ... бас ... ... ... ипотекалық кепіл бойынша несие жермен тығыз
байланысты жылжымайтын мүлік құнымен қамтамасыз етіледі. ... ... ... салынған жылжымайтын мүлік кепіл берушінің иеленуі мен
пайдалануында қалады, бірақ ол кепіл ... ... бұл ... ету ... (сату, сыйға тарту, айырбастау, т.б.) ... ... ... ... алу ... немесе өзге де міндеттемелер, ... ... алу – ... ... және т.б. ... қамтамасыз ету
үшін белгіленуі мүмкін.
Тұрғын – үйлер мен ... ... ... ... ... оның бағасы, тұрған жері, ипотекамен қамтамасыз етілген міндеттеменің
мәні, ... және ... ... ... – ақ, тұрғын – үй немесе
пәтердің ... оның ... ... алаңы, көмекші жайлары және
олардағы инженерлік құрылғылар жекелей қарастырылуы мұндай мәмілелердің
елеулі ережесі ... ... ... ... ... ... ... салынған мүлік қандай
құқықты белгілейтін құжат негізінде кімге меншік құқығына тиесілі екендігі
бұл құжатты ... және кім ... ... ... қажет[48].
Жермен тығыз байланысты жеке тұрғын үйлер кепілге салынғанда осы ... жер ... ... ... ... ... ... шартында
жер учаскесінің сипаттамасы (схема мөлшері) сондай-ақ меншік иесінің оған
құқығы көрсетілуі ... Көп ... ... пәтерді кепілге салғанда,
пәтермен бірге кепіл құқығы бүкіл тұрғын – ... ... ... ... ... ... ... пайда болады. Тұрғын – үйлер мен пәтерлердің
ипотекасында көбіне 2 шарт жасалады:
... алу ... ... ... ... ... шартында жылжымайтын мүлікті бағалау өте ... ... ... түрде дайындалған бағалаушыларға немесе лицензияланған риэлторлық
компанияларға тапсырылады.
Жылжымайтын мүлікті бағалау қызметіне лицензия ... ... ... ... ... ... да жүргізе алады. Әдетте кепілге
салынып жатқан пәтер нақты нарықтық бағасынан ... (5 – 10 ... бұл ... үшін ... қаражаттарды берген банк немесе ...... ... ... жою үшін тез ... мүмкіндік болу үшін
жүзеге асырылады. Сонымен ... ... ... бағасынан төмендету несие
алынған уақыт ішінде болуы мүмкін бағаның өзгерту тәуекеліне жатқызылады.
Бірақ заңдарға сәйкес, ... ... ... шартта мәміле
тараптарының келісімімен ғана белгіленеді. Шартта кепілге ... ... ... ... ... ... ... көрсетілуі
тиіс. Тараптар өзара келісімімен заңдар шегінде кез – келген шарттарды
енгізуге құқылы.
Кепілге ... ... ... өзге де ... мүлікке құқығы шарт
жасасқан кезден емес, тек борышқор өз ... ... ... ғана ... ... Егер ... банкке уақытылы қайтарылса оны
қамтамасыз ететін кепіл шарты да автоматты ... ... ... кепілі туралы шарт бойынша алдыңғы параграфта
айтылып кеткендей, куәлікпен расталуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... те ... ... Нотариус оған ипотека туралы
шартты нотариалды түрде куәландырудың орны және уақытысы ... ... ... ... ... және оны өз ... ... міндетті.
Куәлік ордерлі бағалы қағаз болып табылатындықтан куәлікті иеленуші, яғни
кепіл ұстаушы басқа ешқандай дәлелдеме ... ... ... ... ... ... орындауға және де ипотека туралы шартта
белгіленген кепілге құқылы[49]. Куәлікті рәсімдеу тәртібі ... ... ... яғни ... беруші, ал егер ол үшінші ... ... ... ... ... ... борышқор жасап, мемлекеттік
тіркеу жасалғасын, оны жүзеге ... ... ... кепіл ұстаушыға
береді. Куәлікті иеленуші беру туралы жазбалар жасау арқылы басқа ... ... ... ... ... ол растайтын барлық құқықтар, соның
ішінде кепіл ұстаушының құқығы және ... ... ... ... ... берушінің құқықтары тиесілі және бұл құқықтарды
алғашқы кепіл ұстаушы және куәліктің ... ... ... ... тәуелсіз
пайдалана алады. Борышқор шарт бойынша өз міндеттемелерін орындағаннан
кейін кепіл ... ... ... ал ... ... ... ... бөлігін орындағанда куәлікке ол ... ... ... ... ... ... тиісті.
Тұрғын – үйлер мен пәтерлер ипотекасы шартының ... ... ... ... ... ... ... борышқор сақтауды
қамтамасыз ету жөнінде болады. Шарт бойынша мүлік (тұрғын – үй, ... ... ... ... ... мүлік объектілері) кепіл ұстаушының
пайдалануында қалатындықтан борышқор оның бағасын ... ... ... жол ... ... ... беруші кепілге салынған мүлікті тиісті
жағдайда ұстап, ипотека тоқтатылғанша оған байланысты шығындарды көтеруге
(өтеуге) міндетті. ... ... ... ... ... өз ... және күрделі жөндеуді жүргізуге міндетті. Кепілге салынған мүлікті
сақтауды қамтамасыз етуі шарасы ретінде ипотека шартының ережесіне ... ... ... айтуға болады. Шартта өзгеше белгіленбесе,
кепіл беруші толық құнымен мүлікті өз есебінен ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз етілген
міндеттеме бойынша өз ... ... ... ... немесе
бүлінуіне берілген сақтандыру төлемінен қанағаттандыруға ... ... ... ... ... ... ету ... соның ішінде өрт,
табиғи апаттар үшінші тұлғалардың қол сұғуынан қорғау үшін ... ... және ... ... ... шараларды қолдануға міндетті.
Үшінші тұлғалар кепілге салынған ... ... ... тану ... ... кепіл беруші бұл мүлікке өз құқықтарын қорғаудан бас ... ... ... ... ... берушінің атынан арнайы сенімхатсыз заңмен
белгіленген қорғау ... ... және ... ... ... ... ... өндіріп алуды талап етуге құқылы.
Заң бойынша кепіл ұстаушы кепілге салынған ... ... ... іс ... оның бар ... ... ... жағдайы мен тәртібін
тексеруге құқық ... ... ... бұл ... ... ... ... мүлікті уақытша үшінші тұлғалардың иеленуіне берген жағдайда да
пайдаланады. Егер ... ... ... ... салынған мүлік үшінші
тұлғалардың заңсыз иеленуінде болса кепіл ұстаушы өз ... ... ... ... ... ... заңсыз иеленуінен талап етіп алып, ... ... бере ... беруші кепілге салынған мүлікті пайдалану, ұстау ... ... ... түрде бұзып, бұл кепілге салынған тұтынушылық мақсаттағы
объектінің жойылуы немесе бұзылуына қауіп ... бұл ... ... ... бұзғанда немесе кепіл ұстаушыға кепіл затын тексеруден
негізсіз бас тартса несие беруші ипотекамен қамтамасыз етілген ... ... ... ... ете ... Егер осындай талап етуді
қанағаттандырудан бас тартылса ... ... ... салынған мүліктен
өндіріп алуға құқығы бар. Ал егер ипотекамен ... ... ... ... бұзылса, жағдайы төмендесе немесе жойылып кетсе кепіл ұстаушы,
сақтандыру төлемін қоса ... бұл ... ... ... ... ете ... ... – үйлер мен пәтерлерді де кепілге салудың
басқа объектілері сияқты қайта кепілге салуға болады және оның ... ... ... ... ... ... салу ережелері сақталады.
Кепіл ұстаушы ипотека туралы шарт ... өз ... ... тұлғаға
беруі мүмкін, егер шартпен өзгеше көрсетілмесе, мұндай жағдайда ... ... ... ... ... осы шарт бойынша алдыңғы кепіл
ұстаушының орнына келеді. ... ... ... ... ... беру кезінде
болған көлем мен ... ... Атап ... жаңа ... ... ... ... ету құқықтарын, сонымен бірге төленбеген
үстеме ... ... ... ... бойынша құқықтардың басқа тұлғаға өту кезеңі оның заң
немесе мәміле негізінде өтуіне байланысты.
Бірінші ... бұл кез сот ... ... бұл міндеттемеде борышқор
болып табылмайтын борышқордың заттай ... ... ... ... ... ... құқықтары басқа тұлғаға өту кезінде болады.
Соттың несие берушінің ... ... ... өту ... ... несие
берушінің құқықтарына үміткер екі немесе одан да көп талапкерлердің дауын
шешкенде пайда ... ... ... құны ... ... ... ... өтуі Азаматтық кодекстің нормаларымен анықталады.
Бұл ережелерге сәйкес, кепіл ... ... ... ол ... міндеттеме бойынша несие берушінің толық ... ... ... несие берушіге төленетін үстеме ақыларды
төлеуді және борышқор үшін ... ... ... ... ... беруді талап етуге құқық алады. Тұрғын – үй ... ... ... ... ... ... алған тұрғын –
үй, пәтер немесе саяжай үшін несиелерін жоймайтын жағдайлар аз емес. Соттың
шешімімен немесе ерікті түрде ... ... ... ... және ... құқығын өзіне қабылдаған кепіл болушы жауаптылыққа тартылады.
Мұндайда несие беруші борышқордың талаптарын куәландыратын құжаттарды ... ... және бұл ... ... ... ... беруге
міндетті. Кепіл болушы негізгі шарт ... ... ... ... ақшалай қаражаттарға байланысты пайда болған ... ... өтеп ... талап етуге құқылы. Кепіл ... ... ... үстеме ақы ақшалай міндеттемені орындап немесе шешім шыққан
күндегі банклік пайыздың есептік ставкаларымен өлшенеді.
Екінші ... ... ... ... ... ... ... өткенде өту кезі тиісті мәмілені ол үшін белгіленген ... күн ... ... ...... ипотека шартын жасау үшін
шартты нотариалды түрде куәландыру және ... ... ... ... ... құқықтарды басқа тұлғаға беру жөніндегі
мәміле де осы нысанды ... ... ... ... ... ... шарты
бойынша кепілге салынған тұлғамен ... ... ... ... орындамауымен байланысты туындаған өз талаптарын осы ... ... ... ... несиені және оған белгіленген үстеме ақыны қайтарудан
басқа ипотека кепіл ұстаушыға келесі шығындарын төлетіп алуды ... ... ... ... салдарынан келтірілген зияндарды өндіріп
алу;
• басқа біреудің ақшалай қаражаттарын мақсатсыз пайдаланғаны үшін пайыздар
түрінде;
• кепілге салынған ... ... алу үшін ... ... сот
шығындары және өзге де шығындарын өндіріп алу;
• кепілге салынған мүлікті ... ... ... ... ... өндіріп алу төлемдерді жасау мерзімдерін үнемі ... яғни 12 ай ... 3 ... ... тіптен әр мерзімін өткізіп алу
елеусіз болған жағдайда да жол ... ... ... ... ... ... ... бойынша борышқор мұндай
жауапкершіліктен ... ... ... ... өндіріп алынбауы
мүмкін. Мұндай жағдай кепіл шарты бойынша кепіл ұстаушы тұрғын – үйді тегін
жөндеуге құқығы бар мүгедек ... ... ... ... ... ... ... тиіс жөндеу жүргізілмей ипотека объектісі
нашарлаған ... ... ... ... ... шарт ... ... ұстаушы тиісті атқарушы билік органына борышқордың атынан қоя алады.
Кейбір жағдайларда, атап ... ... ... ... үшін ... алып ... ... алғанда), оны
реквизициялағанда немесе мемлекет меншігіне ... ... ... ... немесе тиісті өтем жасалады. Ипотека бұл мүлікке де таралады
немесе кепіл ұстаушы ... ... ... өз ... ... ... құқық алады. Егер ипотека заты болып ... ... ... қылмысы үшін кепіл берушіден санкция ретінде алып
қойса, ипотека шарты мен кепілге ... ... ... ... ... орнына тұрады және ипотека шарты бойынша ... ... ... ... ... ... кезде кепіл ұстаушының
мүдделері толық көлемде қорғалынбауы мүмкін болса, ... ... ... бойынша міндеттемені мерзімінен бұрын орындауды және тәрікеленген
мүліктен ... ... ... ... құқығы бар. Кепілге салынған мүліктен
өндіріп алу ... және ... тыс ... ... – үйлер, пәтерлер, саяжайлар, жер учаскелері және өзге де
тұтынушылық ... ... ... ... сот ... ... алу:
• мүлік ипотекасы үшін басқа тұлға немесе органның келісімі ... ... ... ипотека заты қоғам үшін маңызы бар тарихи, көркем немесе басқа ... бар ... ... ... ... тарих және мәдениет
ескерткіштері болып ... ... ... ... ... жатады;
• ипотека заты ортақ меншіктегі мүлік болып меншік иелерінің біреуі жазбаша
немесе өзге ... тыс ... ... ... талаптарын
қанағаттандыру үшін қажетті нысандағы келісімін бермей жатса ... ... ... де кепіл затынан тек соттың шешімімен ғана
өндіріледі.
Ипотеканы ... ... ... ... ... жоқ ... және оның
тұратын жерін анықтау мүмкін болмайтын жағдайда, бұл иесіз ... ... ... өзін - өзі ... ... өтінішімен жылжымайтын
мүлікті мемлекеттік тіркеуді жүзеге асыратын орган есепке алады.
Иесіз мүлікті жергілікті мүлікті басқаруға өкілетті орган есепке ... бір жыл ... бұл ... ... меншік құқығын тану туралы
талабымен сотқа арыздануға құқылы.
Жергілікті меншікке түскен иесіз ... ... ...... ... жер учаскесі, шаруашылық құрылыстар, т.б.) ипотека объектісі
болып қала береді.
Кепіл ұстаушы ипотекалық мәміле бойынша өз ... ... ... ... ... жаңа меншік иесіне талап қоюға құқылы.
Жер учаскесінің ипотекасында кепілге салынған жерге кепіл беруші кепіл
ұстаушының ... ... ... ... ... ... оларға
кепіл құқығы таралмайды және кепіл беруші өз еркімен ... ... ... ... және құрылыстарды салу кепіл ұстаушының құқықтарына
нұқсан келтіретін болса, жер учаскесінің ипотекасы ... ... ... ... ... ете ... ... кепіл ұстаушыда жер учаскесіне
ипотекалық куәлік болғанда кепілге ... ... ... ... ... ... берушіге осындай құқық бергенде ғана кепілге
салуға жол беріледі. Жер ... ... ... ... ... ... ... Шартқа міндетті тәртіпте жерге орналастыру
комитеті ... ... ... көшірмесі тіркеледі.
Тұрғын – үйлер және пәтерлер ипотекасы үшін белгіленген ережелер қонақ
үй, ... ... бау – ... ... және өзге де ... ... ... мен үй жайларға таралмайды. Бұл объектілер жалпы
негіздерде ипотека заты ... ... ... ... меншіктегі
жеке және көп пәтерлі тұрғын – үйлермен ... ... ... ... банк немесе өзге несиелік ұйымдардың ... ... ... ...... мен ... ... маңызы зор.
Ипотеканың бұл түрі үшін банк немесе өзге ... ... ... ... ... – үй ... пәтер олардың сатып алу – сату ... ... ... ... кепілге салынған болып есептеледі.
Мұндай кепіл бойынша кепіл ұстаушы тұрғын – үй немесе пәтерді ... ... ... банк ... өзге несие ұйымы болады. Заңдарда кепілге
салынған тұрғын – үй ... ... ... ... кезде кепіл берушінің
құқықтарына маңызды кепілдіктер белгіленген. Мысалы, кепіл ұстаушы кепілге
салынған тұрғын – үй ... ... ... алу және осы ... ... – үйді немесе пәтерді сатып алушы, кепіл беруші және осы жайда бірге
тұратын отбасы мүшелерін, егер ол бұл ... үшін ... ... ... ... – жай ... жағдайда үйден шығарып жіберуге негіз бола
алмайды.
Кепілге салынған үй немесе ... ... алу үшін ... ... және ... ... тұратын отбасы мүшелері ... – үй ... ... иесінің талабы бойында бір ай ішінде келесі жағдайларда
босатуға міндетті:
• тұрғын – үй ... ... осы үй ... пәтерді сатып алу немесе үйді
салуға берілген несиені қайтаруды қамтамасыз ету үшін ипотека ... ... егер ... ... мен оның ... мүшелері ипотека шартын жасағанға дейін
кепілге салынған тұрғын – үй немесе пәтерден өндіріп алу үшін босатуға
нотариалдық түрде ... ... ...... ... иесі ауысқанда азамат үйін пайдалану құқығын
сақтап қалады. Бұл жағдайда кепілге салынған тұрғын – ... ... алу ... ... ... адамдар кепілге салынған үй немесе пәтерді сатқанда
үйден ... осы ... ... ... асырылуына тоқталатын болсақ,
қазіргі кездегі ипотекалық несиелеу орталықтарының негізгі ... ... ... үшін ... ... ... ипотекалық несиелеудің кейбір түрлерін қаржыландыру арқылы банктерге
қолдау көрсету;
... – үйді ... ... жаңа ... тарту үшін алынған
ипотекалық несиелеумен қамтамасыз етілген өздерінің бағалы қағаздарын
шығару;
• ипотекалық несиелеу саласындағы мамандардың біліктілік ... ... ... ... және өзге ... бірігіп жұмыс істеу,
т.с.с. әрекеттер болуы тиіс. Бірақ бұл бағдарлама ... ... жоқ. ... ... ... – үй құрылысын төмен бағамен
жүргізіп, оларды әлеуметтік, мемлекеттік ... ... бөлу ... ... ... жұмыстар алдыңғы уақытта
ипотекалық несиелеудің жетілдірілуіне әкелуі қажет. Соның ішінде тұрғын –
үйлер мен ... ... үшін ... ... ... ... ... – үймен қамтамасыз етілуіне мүмкіншілік
туғызатын еді.
Ресейде ипотекалық несиелеудің ... ... ... ... ... қаласында несиеге тұрғын – үй қоры құрылды, ... үш ... көзі ... салықтық жеңілдіктері бар кәсіпорындардың қайырымдылығы;
2. салықтары азайтылған несие мекемелерінің қорға берген ... ... ... және ... ... тұрғын – үйдің ... ... ...... ... Қала ... – үй алуға ипотекалық несие бойынша қосымша жеңілдіктер берді.
Алғашқы жарна тұрғын – үй ... 10 %, ... ... 7 % үстеме ақымен 7 –
15 жылға беріледі. Айлық төлемі отбасылық жиынтық ... 20 % ... ... 1997 жылы 140 ... 1998 жылы 314 ... ... ... бойынша 1998 жылы Мәскеу үкіметі қалалық
ипотекалық несиелеу тұжырымдамасын мақұлдады және оны ... ... ... ... құрылды. Бұл акционерлі қоғамдық – ... ... ... ... ... ... шығару және
енгізу, МИА – ның ресми несие берушілердің мәртебесін сақтау кіреді.
Ипотекалық несиелеудің механизмі ... ... ... ... ... беріп, МИА банктерден кепілдік міндеттемесімен қосып сатып
алады. Несиені берген банк өз ақшаларын бірден қайтарып ... ... ... ... ... танытты. Банктер оны МИА-ға
сатқанда несиелеу жүргізгені үшін 2 – 4 % көлемінде кіріс ... ... тез ... жаңа ... ... ... ... үстеме ақыны төмендету банктерге тиімді болды.
Ресейдегі осындай тәжірибені біздің елімізде де ... ... ... ... ... ұйымдарын дамыту үшін үкіметтік
қолдау көрсетіліп, банктердің ипотекалық несиелеу бойынша үстеме ... үшін ... ... ... ... ... ... несиелеуді жүзеге асыратын банктерге несиелер бергені жөн болар
еді.
Қазіргі кезде ипотекалық несиелеу үстеме ақысының екі түрі бар:
1. ... – 7 ... ... – 10 – 13 % ... ... ... ... жеңілдікпен (яғни 7 %) алатын адамдардың санаты әлі
белгісіз. Дегенмен, қазіргі кездің өзінде арзандатылған бағамен сатылуға
тиісті ... ... ... ... ... ... бар тұлғалардың
тізімі жасалып, бекітіліп жатыр. Қазақстан Республикасы ... ... ... жасаған Жолдауында тұрғын – үйлер мен пәтерлердің құрылысын
салу, ... ... ... мен ... ... ... істейтін
азаматтарға сатып алуға басым құқықтар беру мемлекет бағдарламасының
негізгі бағыты екендігі ... еді. ... ... ... іске ... еліміздің барлық қалаларында тұрғын – үйлер мен ... салу ... ... ... және Елбасы белгілеген бағдарламаға
сәйкес салынған тұрғын – үйлердің алғашқылары осы жылдың ...... ... ... ... Бұл Жолдауды іске асыру үшін ипотекалық
кепілдің ... зор. ... бұл ... мен ... ... табысы бар
отбасыларға берілетіндіктен олардың ипотекалық несие алуы кең өріс алатыны
сөзсіз. Сондықтан, жоғарыда ... ... ... ... үйлер мен пәтерлер алатын азаматтарға ипотекалық ... ... ... ... ... ... жүзеге
асыруға мүмкіндіктерін кеңейту керек.
3.3. Кепілге салынған ... ... алу және ... ... ... Республикасының Азаматтық кодексінің 317 – бабында кепілге
салынған мүліктен өндіріп алу негіздері көрсетілген. Оған сәйкес ... ... ... ... ... ... ... орындамаған
немесе тисінше орындамаған жағдайда кепіл ұстаушының ... ... ... үшін ... ... ... ақы ... алуы
мүмкін. Заң ережелеріне сүйенсек кепілге салынаған мүліктен ... ... ... ... ... ... борышқордың орындамауы
немесе тисінше орындамауы болып табылады.
Бұл шаралардың ... ... ... ... ... ... ... бір анықталған мүлік есебінен өз талаптарын ... ... ... беру[51].
Жоғарыда көрсетілген міндеттемені қамтамасыз ету мақсаттарын ескере
отырып, міндеттемені орындауды қамтамасыз ету ... ... ... ... көп екендігін айту керек. Дегенмен кепілдің
көрсетілген артықшылықтарымен бірге іс ... ... ... ... алу ... азаматтық заңдардың нормаларын қолданумен байланысты
қиыншылықтар туындайды.
Кепіл ұстаушының ... ... ... ... ... ... затын сату және ақы өндіріп алу арқылы ... ... сату және одан ... алу туралы шешім қабылдау
процедурасының тиімділігі туралы әртүрлі көзқарастар бар. А.В.Черныхтың
ойынша талапты ... ... ... ету ... салыстырғанда іс
жүзінде мүліктен өндіріп алу туралы дұрыс шешім ... ... ... ... ... сату ұзаққа созылумен байланысты
қиыншылықтар туады. Ол несие берушіге борышқорға қоятын өзінің талаптарын
толық қанағаттандыруға ... ... ... мүлік сатылған кезде
бағасы төмендеуі мүмкін. Бұл кепілге салынған ... ... ... ... реттеуді жетілдіруді талап етеді.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі мүліктен өндіріп алудың
екі ... ... ... ... ... ақы өндіріп алу және
кепілге салынған мүлікті сату.
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Жарлықтың 20 – ... ... сату ... ... ... ... ... сату;
2. заң актілерінде, ипотека шартында немесе тараптардың келісімімен
белгілегенде ипотеканы соттан тыс ... ... ... өткізілмеді деп жариялағанда кепілге салынған мүлікті өз
меншігіне айналдыру.
Осы ... ... ең көп ... ... ... Себебі,
Қазақстан Республикасының конституциясы бойынша азаматтарды мүлкінен айыру
сот тәртібімен жүргізуі тиіс. ... ... 318 – ... 1 ... осы ... ... Кепілге салынған мүліктен соттық тәртіппен
өндіріп алу кепіл ұстаушының талап арызы бойынша соттың ... ... Егер ... заты ... мүлік болса ол жария сауда
(аукцион) ... ... ... ... ... ... сот кепіл
берушінің өтініші бойынша жылжымайтын мүлікті сатуға бір жылға кейінге
қалдыра алады. Ол:
... ... ... болып кепілге салу кепіл берушінің кәсіпкерлік
қызметті жүзеге асырумен байланысты болмаса;
• кепіл заты ... ... жер ... жер ... ... асырылуы мүмкін;
Ипотеканы сатуды кеплге қалдыруға жол бермейтін жағдайлар:
• кепіл беруші немесе кепіл ұстаушыға ... оны ... деп тану ... ... кейінге қалдыру кепіл ұстаушының қаржылық жағдайын елеулі түрде
төмендетуге әкеп ... ... тыс ... ... сату тек заң ... және ... ... ғана жүргізіледі. Соттан тыс тәртіппен кепілге
салынған мүлікті сатуға келесі жағдайларда жол ... ... ... ... үшін ... ... немесе органның келісімі
талап етілгенде;
• ипотека заты маңызды тарихи және мәдени құндылығы бар жылжымайтын мүлік
болып табылғанда ипотека заты ... ... ... ... және бұл
жылжымайтын мүлікті соттан тыс тәртіпте сатуға меншік иелерінің біреуінің
жазбаша келісімі жоқ болғанда.
Кепілге салынған мүлікті ... ... ... ... ... жақтары:
жария сауда мүлікке үлкен сомадағы ... ... ... ... ... бәсекелестік негізінде сатуға мүмкіндік береді және ол
кепілдік ... ... екі ... да ... ... келеді.
Жария сауда кепіл ұстаушыға кепілге салынған мүлікті арзандатылған бағамен
сатуға немесе мүлікті сатпай өз меншігіне ... ... ... ... ... затын сату әдісін ... ... ... ... ... кепіл қатынастарының ... ... ... ... Осыған байланысты шетелдердің заңдарында мүлікті
сатуды реттеу және кепіл затына байланысты айырмашылықтарды атап өтсек.
Мысалы, ... ... ... ... салынған мүлікті сату әдісімен
тәртібін реттеу және деспозитивті сипаттама тек ... ... ... ... ... ... ГФР – Азаматтық іс жүргізу заңдарында
жылжымайтын ... ... ... ... ... үш ... көрсетілген:
мәжбүрлі ипотека, мәжбүрлі аукцион және мәжбүрлі басқару. ... іс ... ... мәжбүрлі аукцион қолданылады. Оның мақсаты жер ... ... ... ... аударып, одан шыққан сомадан несие берушінің
талаптарын қанағаттандыру[53].
Мәжбүрлі басқару несие берушілерге олардың ... ... ... жер ... пайдалану арқылы қанағаттандыруға мүмкіндік
береді. Сот ... ... ... басқаратын тұлға борышқордың өзі
болуы мүмкін. Мәжбүрлі басқару жерге кепіл құқығының негізгі әдісі ... ... ... ... ... ... әдіс ... қаолданылады.
ТМД елдерінің тәжірибесіне келетін болсақ, Ресей мен Өзбекстанда кепіл
ұстаушының талаптарын ... ... ... ипотека затынан
өндіріп алу негіздері пайда болғаннан кейін кепіл беруші мен кепіл ұстаушы
арасында нотариалды ... ... ... ... жол ... заңында кепілге салынған мүлікті соттан тыс тәртіпте сауданы
ұйымдастыру арқылы ғана ... ... ... ... ... ... өзі
сатып алу арқылы да жүргізіледі.
Украинада, заңмен белгіленген жағдайларда, ... ... ... алуға соттан тыс тәртіпте нотариалдық органдардың орындаушы
жазбалардың негізінде жүзеге ... ... ТМД ... ... тыс тәртіп қолданылмайтын жағдайлар көрсетіледі. Ресейде Қазақстанда
көрсетілген жағдайлармен бірге ипотека заты ... ... ... ... ... тыс тәртіппен өндіріп алынбайды. Ресей заңында
кепіл ... мен ... ... ... ... тыс ... туралы
келісімінде келесі елеулі ережелер қарастырылуы тиіс:
1. шарт бойынша кепілге салынған мүліктің аты;
2. ипотекамен қамтамасыз етілген ... және ... ... ... ... ... ұстаушыға төлеуге тиісті ақша сомасы;
3. кепілге салынған мүлікті сату әдісі немесе кепіл ұстаушының өз меншігіне
айналдыру ... ... ... ... ... ... болған ипотека затына қатысты
үшінші тұлғалардың заттық құқықтары мен ... ... ... ... ... бір тұлғалардың құқықтарын бұзса
осы тұлғаның талабымен сот келісімді – жарамсыз деп тани ... және ... ... салынған мүлікті сатуды соттың
шешімімен кейінге қалдырылуы мүмкін. Кепіл ұстаушының ... ... ... және кепіл беруші немесе кепіл ұстаушыға қатысты
банкроттық туралы іс ... ... ... қалдыруға жол берілмейді.
Осындай дәлелді себептер Қазақстан және ... ... да ... ... ... ... алу туралы шешім қабылданғанда сот
бастапқы сату ... ... ... ... кодексінің 319 – бабы және
«Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Жарлықтың 31 – ... ... ... ... ... ... ... болжамды бағасын кепілдік
жарнасын төлеуге міндетті.
Бұл шараны енгізу себебі ол ... ету ... ... ... ... бұрын аукционды ұйымдастырушылардың сенімді өкілі соңғы бағаны
ұсынған ... ... ... ... ... ... ... есептесудің
басқа әдістерімен енгізуді немесе сауда біткеннен ... ... ... ... ... ... етеді. Сатып алушы дереу төлеуден
бас тартса немесе қажетті ... ... ол ... ... алынып тасталып сауда қайта ... не жаңа ... ... ... бойынша кепілдік ... ... Ал ... ... ... ... ... кепілпұл деп аталады
және ол кепілге салынған мүлікті сатудың бастапқы бағасының 5 % - нен ... ... ... ... ... болып есептеледі:
1. саудаға екеуден аз қатысушы келуі;
2. келгендерден ешкім мүліктің алғашқы ... ... баға ... ... ... ... ... мүлік үшін бес күн ішінде толық сомасын
төлемеуі.
Сауда ... деп ... ... өндіріп алушыға мүлікті
алғашқы сатып алу бағасымен өзіне қалдыруға құқық беріледі. Бұл ... ... ... ... ... ... ... Сауда өткізудің
соттан тыс тәртібі Қазақстан Республикасының Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... және соттық
тәртіппен айырмашылықтары бар. Атап айтқанда, кепілге салынған мүлікті
сенімді өкіл ... ... ... ... деп ... басқа
негіздері белгіденген.
Соттан тыс сауда өткізу үшін ... өкіл ... ... ... мәлімдеме жасап кепіл берушіге береді. Мәлімдемеде
көрсетілген талаптарды 30 күн ішінде кепіл ... ... ... ... сатуға сауда ұйымдастыру туралы хабарландыру береді. Хабарландыру
жарияланған кезден ... ... ... ... 10 күн өтуі ... ... ... алғаннан кейін сотқа ипотеканы сатуды кейінге
қалдыру туралы өтінішпен шағымдана алады. Талап – ... ... ... көрсетілген 30 күндік мерзімді ... ... Сот ... ...... ... ол ... себептерді дәлелді деп
танығанда кепілге салынған жылжымайтын мүліктен өндіріп алуды 1 ... ... ... ... ... кепілмен қамтамасыз етілген міндеттеме тоқтатылғанда;
2. кепілге салынған мүлікті күтіп ұстау мен ... ... ... ... ... бойынша;
3. кепілге салынған мүлік жойылса немесе бүлінсе және ... ... ... ... ... ... ... немесе сондай мүлікпен
ауыстырмаса;
4. кепілге салынған мүлікті ... ... ... ... ... және оны сату
мүмкін болмағанда.
Кепілдің тоқтатылғаны туралы ипотека шарты тіркеген тізімдемеде белгі
соғылуы тиіс. Кепілмен қамтамасыз ... ... ... ... ... ... ... мүлік кепіл берушіге ... ... ... ... беруші кепіл ұстаушыға 15 күн
ішінде ипотеканың тоқтатылғанын растайтын жазбаша құжат тапсыруға міндетті.
Біздің заңдарда ... ... ... ... алу ... ... ... ету шарасы ретінде көрсетілген. Бірақ,
мүліктен өндіріп алу ... ... ... ... ... да ... да, яғни кепіл берушінің құқықтары қорғалуы қажет.
Ондай ... ... ... бір ғана ... ... ... ... борышқордың негізгі міндеттемені орындауға бұзушылығының
маңызы өте аз болуы және ... ... ... ... ... мөлшері
де кепілге салынған мүліктің құнымен салыстырғанда сәйкес келмейтін
жағдайда мүліктен өндіріп ... ... ... бірге, мүліктен өндіріп алуды кейінге қалу мерзімі 1 жыл деп
көрсетілген. Біздің ... ... ... бұл ... аз және ... жыл ... дейін ұзартуды ұсынамыз. Мұндай мерзім кепіл ... ... ... ... айрылып, мүгедек болғанда, қайтыс болып, оның
мұрагеріне ... ... ... ... көп ... және ... бар ... берілгені жөн.
Сонымен бірге, міндеттеменің жартысынан артығын орындағанда, мұндай
кепіл берушіге міндеттемені тиісті ... ... үшін ... ... ... үшін ... берілуі керек. Ол ... ... ... ... ... қолдау көрсетіліп,
борыштың белгілі бір бөлігін ... өзі ... ... алуы керек.
Қорыта айтқанда, мүлікті өндіріп алу ... ... ... ... ... ету үшін оларды заңдарда бекітуге көңіл
бөлінуі және олардың шектері ... ... ... ... ... ретінде қолдану жағдайларын көбейтетін еді.
ҚОРЫТЫНДЫ
Қазіргі кезде ипотека және ипотекалық несие – міндеттеменің орындалуын
қамтамасыз етілетін құқықтық қатынастар ... ... ... ... ... әрекет еткен 1963 жылғы 28 желтоқсанда ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз етудің
барлық әдістеріне 19 – бап арналған еді, ал 1994 ... 27 ... ... ... Азаматтық кодексінде (жалпы бөлімі)
міндеттемені орындауды қамтамасыз ету әдісінің бір ғана түрі – ... 29 – бап ... ... қатар, кейін жылжитын және жылжымайтын мүлік кепілі ... ... ... ... ... Олардың ішінде 23 желтоқсан
1995 жылғы «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы», «Жылжымайтын мүліктерге
құқықтар және ... ... ... тіркеу туралы» Қазақстан
Республикасы Президентінің заң күші бар жарлықтары, 22 желтоқсан 1995 ... ... ... ... ... айтуға болады.
Клиенттерді, соның ішінде азаматтарды мүлік кепілімен несиелеу, ... ... ... ... ... ... ... 31 тамыз 1995
жылғы «Қазақстан Республикасындағы ... және ... ... ... ... ... заң күші бар жарлығының жеке
ережелерімен реттелінеді.
Ипотека міндеттемелерін жасау және орындау процедураларын ... ... ... ... болуы, біріншіден, азаматтық – құқықтық
мәмілелерді орындауды қамтамасыз етудің тиімді әрекет ететін ... ... ... ... үш мың жылға жуық тарихы ... ... ... ... ... ... ... пікірталас
туғызады.
Ипотека барлық дамыған елдерде ... ... бойы даму ... ... ... іскерлік айналым ережелері негізінде
қалыптасты. Классикалық рим құқығының ипотека ... ... ... ... I – II ғғ. Гай ... ... Қазіргі
кездегі әр елдің ұлттық ... ... ... ... және ... құқықтық актілерден тұратын мүліктік ... ... ... ... көп ... ... қазіргі кезде әрекет ететін ипотека жүйесі
осы ... ... ... ... ... ... рим құқығының
мүліктік кепіл туралы нормаларына негізделеді. Олардың негізгі ережелері:
• кепіл заты кепіл берушінің меншігі мен ... ... ... ... міндеттеме бойынша қанағаттанбаған жағдайда бұл мүлікті осы
кезде кімде болса да талап етіп алып, сатуға және ... ... ... ... қанағаттандыруға құқық алады;
• ипотекада кепілге салынған мүлік несие берушінің меншігіне өтпей, тек оны
сатуға жол ... ... ... иесі ... ... оны ... рет ... салуға мүмкіндігі болып, бұл несие
берушілердің талабын қанағаттандыруда кезектілік туғызады;
• кепілді сатуды талап ету ... тек ... ... ... ... несие берушілер кезектілігімен алдыңғы несие берушіден ... сома ... ... ... сатудан түскен қаражаттар барлық несие берушілерді қанағаттандыру
жеткіліксіз болғанда ... ... ... ... мүлкінен өндіріп
алуға талап қоюға мүмкіндік белгіленді.
Қазіргі әрекет ететін Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінде
анықталған ипотеканың ... ... ... ол ... ...... ... орындауды қамтамасыз ету ретінде кепілге салынғанда
жылжымайтын мүлік объектісіне мүліктік ... ... ... ... болып табылады.
Ипотека құқығы меншік және өзге ... ... ... міндеттемелік мүліктік құқық болып ... Ол ... ... ... ипотека туралы шарт күшіне енгенде пайда
болады және негізгі міндеттемені орындау ... ... ... кез ... уақытта жойылады. Бұл ипотека құқығын заттық мүліктік құқықтан
туынды ... ... ... ... ... – кепіл беруші негізгі
міндеттемені орындауды бұзғанда ғана кепіл объектісінен өндіру (сату)
арқылы іске ... ... ... мәміле. Осы кезге дейін ипотека –
оның объектісін құқықтық және заттай ... ... ... кепіл берушінің заттық мүліктік құқығын ... ... ... ... – цивилистер баяғыдан бері кепіл заттық құқық институтына
немесе міндеттемелік құқық институтына ... ма ... ... жүргізіп
жатыр.
Бірақ, қазіргі әрекет ететін ... ... ... ... міндеттемелік құқық бөлімінің ... ... ... ... ... біздің ойымызша ипотеканы
міндеттемелік құқықтың институты ретінде қарастырған жөн.
Ипотека ... екі ... мәні ... Бір ... ... ... қамтамасыз етілетін негізгі міндеттемеге қатысты
акцессорлық (қосымша) сипатта, ал екінші жағынан – кепіл ... ... ... ... ... ... ... орындауды қамтамасыз етудің ... ... ... ... ... ... ... т.б.)
салыстырғанда ерекшелігі ол заттық – құқықтық сипатта болады.
Ипотека заттық құқықтарға тән ... ... ... болуымен
сипатталады. Сондықтан, негізгі міндеттемені орындауды борышқор емес, зат
қамтамасыз ... деп ... ... ... ... ... ... заттық құқық болып табылмайды.
Белгілі бір ... ... ... ... ... міндеттеменің
орындалуын қамтамасыз етудің әдісі болып қала береді.
Осылай ипотека құрылымы екі түрдегі құқықтық қатынастарды реттейді:
1. негізгі – ... ... мен ... ... ... ...... ұстаушы мен заттың арасында.
Яғни, ипотека бір жағынан борышқордың несие берушімен ... ... ... ... қамтамасыз ету әдісі, ал екінші жағынан,
кепіл ұстаушы мен кепілге ... ... ... байланысын қамтамасыз
ететін әдіс. Сондықтан, ипотека міндеттеменің орындалуын қамтамасыз етудің
әдісі ретінде анықтауға болады.
Роман – германдық ... ... ... ...... елдерде басым қолданылатын жылжымайтын мүліктің титулдық кепілі
немесе могидж дәстүрі бар. ... ... мәні ... ... ... ... кепілдің күші тоқтатылғанға дейін несие беруші – кепіл
ұстаушының пайдасына меншік ... ... ... ... ... ... ... мен артықшылықтары негізгі міндеттеме
орындалмаған жағдайда несие берушінің кепіл ... іске ... ... тумайды. Себебі, несие беруші могидж шарты күшіне ... ... ... ... ... формальды түрдегі меншік иесі болды.
Сондықтан соттан тыс ... ... ... кең ... ... және ... бір – ... ұқсамайтын әр – түрлі құқықтық
жүйелер шегінде ұқсас шаруашылық қатынастарды ... ... ...... ... ... қолдану мүмкіндігін қарастыратын
болсақ, біздегі құқықтық жүйе мен ... ... ... ... ... ... енгізу қиыншылықтар туғызады.
Қазіргі кездегі ипотеканың өзекті мәселелері мемлекеттің егеменділік
алған ... ... ұзақ ... ... ... ... ... туындайды. Еліміздің экономикасын жандандыру және
дамыту ... ... ... көлемдегі банкілік ... ... ... ... ...... ... қызмет субъектілерін
ынталандыруға жағдай жасайтын, сонымен қатар несие берушілердің мүдделерін
сенімді ... ... ... ... ең ... ...
экономикалық құралы. Қазақстандағы нарықтық қатынастар дамыған сайын
ипотеканы қолдану аясы ... ... ... ... ... ... ... көп кездесетін мәселелерін ... ... ... ... ... ... ... дамудың маңызды факторы болып табылады. Оның рөлі, ... ... ... шығу ... ... болады. Рузвельттың
«жаңа бағыты» үй иелерін несиелеуден басталуы кездейсоқ емес. Бұл тек АҚШ-
та ғана ... өзге де ... ... ... ... ... бірге жүрді.
Ипотека екі себеп бойынша дағдарыстан шығу әдісі:
1. ипотекалық бизнестің ... ... ... ... ... оңды
түрде әсер етеді, кейбір өндіріс салаларындағы өнімнің төмендеп, жойылып
кетуін тоқтатады. Ипотекалық несиені ... ... ... мен
пәтерлерді сату қиындық тудырады, құрылыстағы өндіру процессінің
үздіксіздігі ... Ал ... ... ағаш ... ... ... металл бұйымдарды жасау, т.б. көптеген салалардағы өндірістің
жандануына ... ... ... ... оның ... ... ... мүмкіндік береді және ол бәсекелестіктің дамуына
ынталандырады. ... бәрі сол ... ... ... Нарықтық негіздегі ипотекалық несиелеу жүйесінің дамуы ... ... емес ... ... шығаруға қабілетті.
2. ипотекалық несиелеуді дамыту экономикалық дағдарыспен бірге жүретін
әлеуметтік тұрақсыздықты жоюға оң әсер ... ... ... дамыту жұмыссыздықтың салдарларын жұмсарта алады, аумақтағы
құрылыс өндірісіне қосымша жергілікті ... ... ... ... ... ... ... әдісі халықты тұрғын –
үймен қамтамасыз ету болып ... ... ... ... ... ... ... экономиканың тұрақтануы мен дамуы
үшін қажетті уақыттың объективті талабы.
Бүгінгі таңда ипотеканың дамуына кедергі жасайтын бір ... ... Олар ... қатынастардың қалыптасуының өтпелі кезеңінен белгілі бір
сатысына тән әр-түрлі құқықтық, экономикалық факторлармен тығыз байланысты.
Ипотеканың ... кері әсер ... ... заң және ... ... Қазақстан республикасында ипотекалық ... ... ... ... ... халықтың
көпшілігінің кірісінің төмендігін жатқызуға болады.
Ипотекалық операцияларды ... ... ... кезде толық емес және
қазіргі таңдағы мүліктік айналымның талаптарына ... ... ... ... ... ... кәсіпорындарын және
өзге де құрылысты немесе тұрғын – үй ... ... ... субъектілерді жеңілдікпен салық салу не қарыз ... беру ... ... ... ... ... ... шешілмей тұрған сұрақтар бар. Біздің
ойымызша ипотека объектісінен өндіріп алу ... өте ... ... ... ... ... ... күнге бұзудың өзі осы процедураларды
жүргізуге әкеліп соғады. ... ... ... ұстаушы міндеттемені
мерзімнен бұрын орындауды талап ете ... ... бұл ... талдау
ипотека тараптарының мүдделерінің тепе – тең жағдайда еместігін көрсетеді.
Кепіл ұстаушы кепілге салынған мүліктен ... ... ... де ... өзі анықтайды. Бұл да тараптардың теңсіздігін көрсетеді.
Ипотека жылжымайтын мүлікпен қамтамасыз етілгенде инвестициялар ұзақ
мерзімді ... ... ... ... үшін де, ... ... үшін де
жоғарғы деңгейдегі құқықтық кепілдік қажет.
Ипотекалық операциялардың көлемін ... ... ... заңдарды, атап айтқанда, «Жылжымайтын мүлік ипотекасы ... ... ... ... туралы» заң қабылдау;
• жеке сұрақтарды реттейтін бөлек заңдар емес, ипотекалық бизнесті тұтастай
реттейтін, өзара байланысты, қарама – ... жоқ ... ... ... ... ... ... жылжымайтын мүлікпен кепіл операциялар
саласындағы озық қарым – қатынастар жасауға алғашқы ... ... ... ... өтеу үшін ... ... халықтың жеке категорияларын субсидиялау жүйесін ... ... ... ... ... жүйесінің дамуына объективті түрде мүдделі. Дамыған
елдерде ипотекалық банктер мемлекеттің қолдауында: ... ... ... ... ... мүлікпен мәмілелерді тіркейтін мемлекеттік
органдар қалыпты түрде ... ... ... ... бағалы
қағаздары мен операциялар жасайтын арнайы институттар қызмет етеді.
Ипотекалық институттарды және олардың субъектілерін ... ... – ақ ... ... жүйесін тиімді түрде мемлекеттік реттеу
жүргізілген жағдайда өзіміздің әдістемелік базаны және іс ... өзін ... ... ... ... ... пайдалану арқылы ғана біздің
ипотека жүйесі дамыған елдердің ипотека ... ... ... ... ... ... Нормативтік-құқықтық актілер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 30.08.1995 ж. өзг. 07.10.1998 ж.
2. Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі (жалпы бөлім), 27.12.1994 ж.
өзгерістер, ... ... ... ... ... (ерекше бөлім), 01.07.1999
ж. өзгерістер, толықтырулармен.
4. ... ... ... және ... ... туралы
Қазақстан Республикасының Заңы, 31.08.1995 ж.
5. Жылжитын мүлік кепілін тіркеу туралы Қазақстан Республикасының ... ... ... мүлік ипотекасы туралы Қазақстан Республикасы Президентінің
заң күші бар ... ... ... Жылжымайтын мүліктерге құқықтыр және олармен мәмілелерді ... ... ... ... Президентінің заң күші бар Жарлығы,
25.12.1995 ж.
8. Жылжымайтын мүліктерге ... және ... ... ... үшін ... ... ... туралы Қазақстан Республикасы
Үкіметінің Қаулысы, 16.05.2003 ж.
9. Ақпараттық қызмет көрсету ... ... ... ... ... ... ... 29.01.2000 ж.
10. Екінші деңгейдегі банктердің несиелеу бойынша құжаттарды ... ... ... ... құқық. Жауапты редакторлар: М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. А.,
2003 ж.
2. Барон Ю. Система ... ... ... Перев. П.Петражицкого.
Стб., 1908.
3. Брагинский М.И., Витрянский В.В. ... ... ... положения. М.,
1997 г.
4. Брайнен В.М. Средства ... ... ... // ... 2000 г. №1.
5. Васенин А.П. Залог как способ обеспечения исполнения обязательств. //
Актуальные вопросы коммерческого законодательства в РК и ... ... 1992 г. ... ... А.А. ... право. Учебное и практическое ... ... ... Воропаева Е. Ипотека недвижимости как способ ... ... // ... и ... 2000 г, ... ... кодекс РК. Комментарий (постатейный). В двух книгах. Книга –
2. Второе издание и ... с ... ... ... ... ... Ю.Г.Басин – А., 2003 г.
9. Гражданское право. В 2-х томах. Том 1. ... ... ... М., 1998 ... Гражданское рпаво. Часть 1. Под ред.А.П.Сергеева, Ю.К.Толстого. М,1997
г.
11. Григорьева А. Понятие и правовая ... ... ... ... справочник “Юрист”. 2004 г. №3.
12. Гришаев С.П. Правовое регулирование недвижимости. // Государство ... 1999 г. ... ... А.Г. ... ... ... Научное издание.
Астана, 2002 г.
14. Диденко А.Г. Залог. // Предприниматель и ... 2001 г, ... ... А.Г. ... ... база сравнительного анализа. //
Предприниматель и право, 2000 г. ... ... А. ... жилищная ипотечная система. // Мировая экономика ... ... 2000 г. ... Ем В.С. ... ... об ипотеке и его место в ... ... // ... 1999, ... ... С., Лакур Л. Торговое право. ... ... ... М., ... ... Ю.Г., ... М.Г. Недвижимое имущество: ... ...... ... М., ... Жумабекова Г.Х. Залог как способ обеспечения исполнения обязательств.
Правовое регулирование. // Юрист. 2003, ... ... Г.Х. ... ... по ... Республики
Казахстан. // Вестник Верховного Суда Республики Казахстан. 1996, №3.
22. ... Г.Х. ... ... ... как способа
обеспечения исполнения обязательств. // Мир закона. 2002, №3.
23. Жумабекова Г.Х. О праве преимущества залогового ... // ... ... ...... ... обязательств. Судебная практика. //
Хозяйство и право. 2000, №2.
25. Зиманов З.С. ... и ... ... проблем обычного права
казахов. А., 1989.
26. Ипотека в Казахстане. // Юридическая газета. ... ... ... – тоже путь из ... // ... мир Астана.
28. Исрафилов И. Особенности залога жилых домов и квартир. // Хозяйство ... 1996, ... ... И.В. Сравнительный анализ российского и зарубежного опыта
ипотечного ... // ... и ... 2002, ... Кириловская Е. Договор о залоге. // Мир закона. 2003, №10.
31. Кириловская Е. Взыскание на залоговое имущество. // ... ... 2003, ... ... ... ... және ... жедел жаңару жолында.
Қазақстан Республикасы Президенті ... ... ... Алматы, 2005 ж.
33. Лобков А. Как ... ... ... ... ... и право. 2001, №4.
34. Ломидзе О. Государственная регистрация ипотеки: особенности правового
регулирования. // Хозяйство и право, 2000, ... ... Г. ... ... с ... ... кредита под залог
недвижимого имущества. // Хозяйство и право. 1999, №8,9.
36. Мақыш С. ...... ... ету ... / ... ашық
нарықтық экономикасының дамуы. 1 – бөлім.
37. Медведьев Д. Российский закон о налоге. // Правоведение, 1992, №5
38. ... Р.Т. ... ... ... ... и ... Казань, 1998 г.
39. Нургалиев С. Хотелось как лучше (об ипотеке недвижимого имущества). //
Фемида, 1997, №5.
40. Новицкий И.В. ... ... М., 1993 ... ... Н. ... ... // Экономика и жизнь. 2000, №48.
42. Олжебай М. Залоговое правоотношение. // Финансы Казахстана. 2002, №1.
43. Опекайте свое имущество. Ответы на ... об ... // Ваше ... ... ... М.М. К вопросу о сущности ипотечного правоотношения: // ... ... ... Е. ... ... // ... ... 1996, №12.
46. Осипов Е. Проблемы правового регулирования залоговых правоотношений. //
Фемида. 1998, №3.
47. Осипов Е. Залог ... // ... и ... 1997, ... Павлодский Е. Залог и ипотека. // Хозяйство и право. 1997, №2.
49. Павлодский Е. ... ... ... (ипотека). // Хозяйство и
право. 1998, ... ... О. ... ипотеки: состав имущества. // Хозяйство и ... ... ... С. ... ... ... в российском праве. М.,
2000.
52. Сафранчук М., Стрелец И. Ипотека: из истории ипотечного кредитования,
модели ... ... ... // ... и ... 1995, №5.
53. Смолянников А. Ипотека: теория сквозь призму законотворчества. //
Вопросы экономики. 1997, ... ... В., ... З. ... ... ... М., 1999 ... Спловский К.И. Собственность в гражданском праве. Учебно – практическое
пособие. М., 1999 г.
56. Төлеуғалиев Ғ.И. ... ... ... ... А., ... ... русского гражданского права. М. 1995 г.
58. Цыбуленко З. Договор об ипотеке. // Хозяйство и право. 1998, №11.
59. Цыбуленко З. Сделки с ... и их ... // ... и
право. 1998, №2.
60. Цыбуленко З. Применение закладной при залоге недвижимости. // Хозяйство
и право. 1998, ... ... М. ... механизм. Залог. // Юридическая газета.
2000, 14 июня, №25.
62. Шпак Е. ... и ... как ... ипотеки, залога недвижимости.
// Юрист, 2001, №9.
63. ... С. ... ... на ... ... как ... интересов кредиторов в договорных обязательствах. // Вестник
КазНУ. Серия юридическая, 2002, ... ... А.В. ... ... в ... ... М., 1995 г.
-----------------------
[1] Қазақстан Республикасының Конституциясы 25, 26 - баптар
[2] Қазақстан экономикалық, әлеуметтік және саяси жедел жаңару жолында
Қазақстан Республикасы ... Н. ... ... ... ... 2005 жыл.
[3] Новицкий И.Б. Римское право. М., 1993 г. 111 бет
[4] Жамен.С., Лакур Л.: Торговое ... ... ... ... М., 1993 г. 221 ... ... А. Современная жилищная ипотечная система. // Мировая экономика и
международные отношения 2000 г. № 7, 94 ... ... ... гражданского права. М., 1995 г.
[7] Гражданское право в 2-х томах, Т-1, ... под ред. ... ... г. 395 ... ... С.З. ... и задачи разработки проблем обычного права
казахов. А., 1989 г. 17 бет
[9] Толеугалиев Г.И. КР-нын азаматтык кукыгы А., 2001г. Т 1№ 191 ... ... Ю. ... ... ... права. Пер. Л. Петражицкого
СПБ., 1908 г.
[11] Прокофьев С.В. Правовое регулирование ипотеки в российском праве. М.,
2000г. 57 бет
[12] Вишневский А.А. Залоговое ... ... и ... пособие. М.,
1995г. 8 бет
[13] Медведев Д.А. Российский закон о залоге. // ... 1992г. №5, ... ... ... ... ... М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. А.,
2003 г. Т 1, 650 бет
[15] Васенин А.П. Залог как способ обеспечения исполнения обязательств.
//Актуальные вопросы коммерческого законодательства в РК и ... ... 1992г. Т2 36-37 ... ... ... ... , 299 – бап, 1 бөлiм
[17][18] Төлеуғалиев Г.И. Казақстан Республикасының азаматтық құқығы,
Алматы, 2001, 1 – том, 333 – ... ... // ... и ... 2000 №2, 120 – ... ... Залог вещей // Предприниматель и право, 1997г. №32 10-19
беттер
[21] Смолянников А. Ипотека: теория сквозь ... ... ... 1997, № 7, 112 – ... ... ... ... кодексі, 303 – бап.
[23] Жамен С., Лакур Л. Торговое право. Обеспечение: ... ... М., 1993, 223 - ... Цыбуленко С. Договор об ипотеке (залоге недвижимости). //Хозяйство и
право, 1998, №11, 89 – 92 ... ... С., ... Л. ... ... ... ... залог,
ипотека. М., 1993, стр.216-224
[26] Сафранчук М., Стрелец И. ... из ... ... ... ипотек, правовое регулирование. //Наука и жизнь. 1995, № ... ... М., ... И. ... из истории ипотечного кредитования,
модели ипотек, правовое регулирование. Наука и жизнь. 1999, № 5. 58 – бет.
[28] Шпак Е. Здания и ... как ... ... ... ... 2001 №9, 43 – ... Павлодский Е. Залог недвижимого имущества. Ипотека //Хозяйство и
Право, 2000, №4, 9 – 11 бет.
[30] Скловский К.И., ... в ... ... ... ... пособие. М, 1999, 225 – бет.
[31] Ломидзе О. Государственная регистрация ипотеки: особенности ... // ... и ... 2000, №8, 37 ... ... ... ... туралы» ҚР Президентінің заң күші бар
жарлығы, 23.12.1995.
[33] Диденко А.Г. Обеспечение, исполнение договоров. Научное издание.
Астана. 2002, 115 – ... ... ... РК, ... ... В двух книгах. Книга
– 2. 2-ое издание и дополнение, с ... ... ... ... ... Ю.Г.Басин – Алматы, 2003, 210 –
бет.
[35] Гражданское ... в 2 ... Том 1, ... / ... ... 2-ое ... перерав. и дополнения. М., 1998, стр.345
[36] «Жылжымайтын мүліктерге құқықтар және олармен жасалатын ... ... ... ҚР ... заң күші бар ... ... ж.
[37] Кириловская Е. Договор о залоге. // Мир закона 2003, №10, стр 23
[38] ... С. ...... ... ету ... ... ашық
нарықтық экономикасының дамуы. 1 – бөлім. 192 – бет.
[39] Цыбуленко З. Сделки с недвижимостью и их ... ... ... 1998, №2, 55 – ... ... О. ... ... ипотека: особенности правового
регулирования. // Хозяйство и право, 2000, №8 стр. 41-42.
[41] «Жылжымайтын мүлік ипотекасы туралы» Қазақстан Республикасының
Президентінің заң күші бар ... 23.12.95 ж. 7 – ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
президентінің заң күші бар жарлығы, 23.12.95 ж. 10 – ... ... З. ... об ... ... ... // ... и
право. 1998, №11, 94-95 стр.
[44] Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі, 306-бап, 1.
[45] Гражданское право в 2-х томах. Том 1. ... / ... ... 356 – ... ... Е. ... о залоге. // Мир закона, 2003. №10, 24 – стр.
[47] «Жылжымайтын мүлік ... ... ... ... 16 – ... Воропаева Е. Ипотека недвижимости как способ обеспечения исполнения
обязательств. //Предприниматель и право, 2000, №13 12 – ... ... И. ... залога жилых домов и квартир. // Хозяйство и
право, 1996. №11. 137-стр.
[50] ... Г. ... ... с ... ... ... под
залог недвижимого имущества. //Хозяйство и право, 1999. №8, 108 – бет.
[51] Павлодский Е. Залог недвижимого ... ... ... ... 2000. №4, 13 – ... ... С. Обращение взыскания на имущество должника как ... ... ... в ... обязательствах. //Вестник
КазНУ Серия юридическая, 2002 № 2, стр 124.
[53] Черных А.В. ... к ... ... ... в ... 1995, стр – ... ... В.М. Залоговое право России и ФРГ. М., 1993, стр – 52.
[55] Диденко А. Ипотека: правовая база ... ... и ... 2000, №1 – 2, с ... Жумабекова Г. Залог – как способ обеспечения исполнения ... ... ... 2003, №8, стр – 54.

Пән: Банк ісі
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 65 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Жылжымайтын мүлік ипотекасының ұғымы және заңдық базасы49 бет
Кепілдік саясаты19 бет
Аграрлық кәсіпкерлікті құқықтық реттеу52 бет
«Пәкістан Ұлттық Банкі» АҚ20 бет
«Қазақстан Республикасында ипотекалық несиелеуді дамытудың негізгі бағыттары»32 бет
АТФ банкінің несиелеу жүйесі58 бет
Ақша. Несие. Банктер.22 бет
Банк операциялары12 бет
Банк қызметіндегі несие35 бет
Банк қызметіне қаржылық талдау63 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь