М. Әуезовтың өмірі

Жоспар:

ІІ Негізгі бөлім
А) М.Әуезовтың өмірі
Б) М.Әуезовтың шығармашылығы мен әңгімелері
В) М.Әуезов «Абай романы» туралы жалпы ұғым
Пайдаланған әдебиеттер
Әуезов, Мұхтар Омарханұлы
Әуезов, Мұхтар Омарханұлы (1897-1961) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, филология ғылымының тұңғыш докторы, профессор, Қазақ КСР ның еңбек сіңірген ғылым қайраткері.
Туған жері бұрынғы Семей уезінің Шыңғыс болысы (қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданы).
Әкесі Омархан мен атасы Әуез сауатты кісілер болған. өскен. Атасы Әуез бен әжесі Дінасылдың тәрбиесінде болған бала Мұхтардың алғаш сауатын ашушы да атасы. Ол сол арқылы алты жасынан Абайдың өлеңдерін жаттап ауылдастырына оқып беретін дәрежеге жетеді.
1908 жылы Мұхтарды немере ағасы Қасымбек Семейге алып келіп, орыс мектебіне түсіреді. Оның тұңғыш күрделі шығармасы - " Еңлік-Кебек" драмасы 1917 жылы, семинарияда оқып жүргенде жазылды.
1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан орыс мектебінің дайындық курсына ауысады.
1910 жылы бес кластық орыс училищесіне түседі. Осы жерде оқып жүріп «Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады.
1915 жылы Семей қалалық мұғалімдер семинариясына қабылданады. Оқып жүргенде Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастаны негізінде «Еңлік-Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы маусым айында Ойқұдық деген жерде тіркестіріп тіккен киіз үй сахнасына шығарады.
1918 жылы М.Әуезов Семей қаласының өкілі ретінде Омбы қаласында өткен жалпы қазақ жастарының құрылтайына қатысып, оның орталық атқару комитетінің мүшесі болып сайланады. Құрылтайда «Алашорда» үкіметі мен Алаш қозғалысының бағытын ұстанған «Жас азамат» атты Бүкілқазақстандық жастар ұйымы құрылады.
Ұйымның белсенді мүшесі бола жүріп, «Абай» ғылыми-көпшілік журналын шығаруға (Ж. Аймауытовпен бірігіп) атсалысады.
Қолданылған әдебиеттер:
Әкімов Т. Даналық мәйегі: Мұхтар Әуезов туралы деректер,- Алматы: Ана тілі, 1997.- 189 б.
Әуезовтың өмірі мен шығармашылық шежіресі .- Алматы: Ғылым,1997.- 768б.
Бердібай Р. Мұхтар шыңы.- Алматы: Ғылым, 1997.- 208 б.
Мұхтар Әуезов әлемі.- Алматы: Жазушы,1997.- 352 б.
Мұхтар Әуезов туралы естеліктер.- Алматы: Жазушы,1997.- 608б.
Айтуғанова С.М. Әуезов дәстүрінің әдебиеттегі көрінісі: [Жазушы М.Әуезовтың жазушылық шеберлігі жайында] //Ұлт тағылымы .-1999.- N4-5.- Б..56-58
Алдабек Н. Әуезов мұрасы- ұрпақ қазынасы: [Мұхтартану иірімдері] //Қазақстан мектебі .-1999.- N11-12.- Б. 72-74
Аян. Асқақтай түсер асқарлар : [М.Әуезов жайында] //Қазақ батырлары.-2000.- N 4
Әлімқұлова Ғ. Мұхтар Әуезов библиографиясы //Қазақ тілі мен әдебиеті .-2000.- N 3.- Б. 47-50
Зұлхаров Ғ. Кемеңгердің бір хаты // Дидар.-2000.-8 сәуір
Кәрібаева Б. Әуезов- әлемдік тұлға // Қазақ әдебиеті .-2000.-12 iaiu?.-5a.
Назарбаев Н.Ә. Әлем таныған Әуезов: М.О.Әуезовтың туғанына 100 жыл толуына арналған салтанатты жиналысты ашарда 1997 жылғы қыркүйектің 27-сінде сөйлеген сөзі Назарбаев Н.Ә. // Қалың елім қазағым.-Алматы Өнер,1998.-.273-278 б.
Омарханова Г. Жүректе сақталған естелік //Семей таңы .-2001.-N4.- Б.3; N 5.-Б.9; N7.-Б.9
Тебегенова Ә.М. Әуезов- қазақ тарихын зерттеуші //Қазақ тарихы .- 1998.-N 6.- Б.45
        
        Жоспар:
ІІ Негізгі бөлім
А) М.Әуезовтың өмірі
Б) М.Әуезовтың шығармашылығы мен әңгімелері
В) М.Әуезов «Абай романы» туралы жалпы ... ... ... ... ... ... (1897-1961) — қазақтың әйгілі жазушысы, қоғам
қайраткері, Қазақ КСР Ғылым академиясының академигі, ... ... ... профессор, Қазақ КСР ның еңбек сіңірген ғылым қайраткері.
Туған жері бұрынғы Семей ... ... ... ... ... Қазақстан
облысының Абай ауданы).
Әкесі Омархан мен атасы Әуез сауатты кісілер болған. өскен. Атасы Әуез
бен әжесі ... ... ... бала ... ... ... ашушы
да атасы. Ол сол арқылы алты жасынан Абайдың өлеңдерін жаттап ауылдастырына
оқып беретін дәрежеге ... жылы ... ... ... ... ... алып ... орыс
мектебіне түсіреді. Оның тұңғыш күрделі шығармасы - " ... ... ... семинарияда оқып жүргенде жазылды.
 1908 жылы Семейдегі Камалиддин хазірет медресесінде оқып, одан орыс
мектебінің ... ... ... жылы бес ... орыс ... ... Осы жерде оқып жүріп
«Дауыл» атты алғашқы шығармасын жазады.
1915 жылы Семей ... ... ... ... Оқып
жүргенде Шәкәрім Құдайбердіұлының «Жолсыз жаза» дастаны негізінде «Еңлік-
Кебек» пьесасын жазып, оны 1917 жылы ... ... ... ... ... ... киіз үй сахнасына шығарады.
1918 жылы М.Әуезов Семей қаласының өкілі ретінде Омбы қаласында өткен
жалпы қазақ жастарының құрылтайына ... оның ... ... ... ... ... Құрылтайда «Алашорда» үкіметі мен Алаш қозғалысының
бағытын ұстанған «Жас азамат» атты ... ... ... ... ... ... бола жүріп, «Абай» ғылыми-көпшілік журналын
шығаруға (Ж. Аймауытовпен бірігіп) атсалысады.
1919 жылы — Семей губревкомының ... ... ... бөлімінің
қызметкері, 1920 жылдың ақпанынан бөлім меңгерушісі. «Қазақ тілі» газетінің
ресми шығарушысы болып ... жылы ... ... төралқа мүшесі, атқару комитетінің
төрағасы қызметін атқарады. 1921 жылғы қараша айында Қазақ АКСР-і ... ... ... онда саяси хатшы міндетін атқарып, кадр
мәселесімен айналысады. Мұхаңның «Еңбекші қазақ» газетіне ... ... да осы ... ... келеді.
1923 Ленинград университетінің филология факультетіне оқуға түсіп 1928
жылы бітіріп шығады. Оқуды бітірісімен Ташкентке келіп, орман техникумында
әдебиеттен сабақ ... 1929 жылы Орта Азия ... ... ... ... түсіп, онда 1930 жылдың октябрьіне
дейін болады.
Бір қыс Ташкенттегі Орта Азия ... ... төрт ... ... ... ... факультетін бітіреді. Сол жылы
Орта Азия университетінің Шығыс факультетінің жанындағы ... ... пен ... ... жою ... ашық ... ... үшін «ұлтшыл, алашордашыл» атанып, саяси сахнадан ... ... ... ... ... ... айналысуға көшеді.
Ғылыми жұмыстарды да қолға алады.
1930 жылы ... ... үшін ... ... ... ұзаққа
созылып, 1932 жылғы сәуір айында үш жылға шартты түрде бас бостандығынан
айыру туралы үкім ... Осы ... 10 ... ... ... және ... ... газеттерінде М. Әуезовтің «Ашық
хаты» жарияланады.
Онда Мұхаң ... ... ... ... және Абай ... ... ... «Хан Кене», «Қилы заман» сияқты
шығармаларынан бас тартатынын мәлімдеуге ... ... ... ... ғана ол
түрмеден босатылып, оқытушылық жұмыспен айналысуына рұқсат алды.
Ол 1961 жылы 27 ... ... ... ... ... кезінде қайтыс болды.
1961 жылы қайтыс болғаннан кейін Республика Үкіметі ... ... ... ... ... есте ... мақсатымен Ғылым академиясының Әдебиет
және өнер институты мен ... ... ... ... ... Әуезовтың аты беріледі, әдеби мемориалдық мұражайы ашылып, бірқатар
мектеп, көше және ... бір ... ... ... аталды.
Жазушы өзінің шығармашылық жолында талай жанрға, тақырыпқа із ... ... ... ... ... ... ... жасаған, әдеби
сынға, әдебиет тарихын зерттеу жұмысына ... ат ... ... ... жариялаған, баяндамалар жасаған, оқулықтар құраған,
жоғары оқу орындарында дәріс беріп, теориялық білімін жетілдіріп отырған.
Сөйте жүре, үлкен ... ... ... ... ... Абай
тақырыбына қалам тартады. Үлкен жұмыстың алғашқы қарлығашы ... ... әні» ... ... ... ... Абай ... кең аумақта алып, бірнеше жанрда
бейнелеуге кіріседі. Сөйтіп, ... ... ... Бұл ұлы ... сахнада тұңғыш бейнелеген шығарма болатын.
Ұзақ зерттеп, кең тыныспен кіріскен «Абай жолы» романдарын Мұхтар ... ... жуық ... ... өзі ... ... және ... жолы»
романдарын жазу жазушының шығармашылық өміріндегі сүйікті ісіне айналады.
Абай жолы халық жолы, халық жолы Абай ... Осы ... ... ... ... ... шеберлікпен көрсету Мұхтар Әуезовтың шығармашылық
жеңісі еді» бетінен алынған.
Қазақ ... ... даму ... жазушы, драмашы, публицист,
зерттеуші, аудармашы әрі қоғам қайраткері ... ... ... орны ... - ауыз ... мен ... әдебиеттің, батыс пен шығыс
көркем сөз мұрасының озық ... жете ... ... ... ... ... сапасын артттыруға, әдеби тілді байытуға ересен еңбек
сіңірген ұлы жазушы. 
Иә, көркем аударманың ұлт мәдениетiн ... ... үлес ... ... ешкiм де жоққа шығармас. Бұған мысалды көптеп келтiруге
болады. Лермонтовтан, Пушкиннен, ... ... Абай ... ... ... ... ... қазақ тiлiне
аударылған шығармалары, орыс тiлiнен аударылған ... ... сөз жоқ, ... ой-өрiсiн кеңейтiп, жан-дүниесiнiң
рухани баюына септiгiн тигiздi. Сонымен ... ... ... ... ... ... қазiр бүкiл дүниежүзiн ... ... ... ... әр ... ... ... Президенттiң бастамашылығымен «Мәдени мұра» айдары бойынша соңғы ... ... тың ... бұл iске соны ... бердi.
Ұлы жазушы М. Әуезов өзiнiң сан салалы шығармашылығында әдебиеттiң
барлық жанрына қалам тартып, ... ... ... үлгi, ... ... ... ... ой-пiкiрлер қалдырғаны жұртшылыққа мәлiм. Соның iшiнде
көркем әдебиеттегi аударма ... де ол ... ... тыс ... шығармалардың аудармалары жөнiнде әр жылдары «Көркем аударманың
кейбiр теориялық мәселелерi», «Абай ... ... ... және
Абай», «Пушкиндi қазақшаға аудару тәжiрибелерi туралы», «Қазақ сахнасындағы
аударма пьесалар», «Евгений Онегиннiң қазақшасы ... ... ... ... тағы ... ... ... жазды.
Бұларда көркем аударманың толғақты мәселелерi көтерiлiп, болашақта
атқарылар ... ... ... отырады. Мұнан бөлек, «Абайдың
өмiрбаяны» деген зерттеу еңбегiнде ұлы ... ... ... И. ... ... ... жан-жақты түсiнiк бередi.
Көркем аударма туралы ой-толғамдарында М. Әуезов ұлттың өзiндiк болмыс-
бiтiмiне ... ... ... ... жасаған кезде тәржiмаланған
шығарманы оқыған адамның төл туындыны оқып ... ... ... Ол үшiн ... форманы тарихи категория ретiнде ұғыну керектiгiн
тiлге тиек ете келiп, «Көркем аударманың ... ... ... ... ... деп ... ... ақын- жазушыларымыз өздерi ... ... ... өз ... ... және ... өздерiнiң ұлғайған әдебиетiнен көптеген тың, жаңа қасиеттер, жаңа
сезiм, жаңа пiкiр өз туындыларын ... ... Бұл ... ... ... ... ... бiлсе, онда бұл өркендеп келе жатқан жаңа
ұлттық формаға қосылған iзгi, соны ... ... едi. ... ... ... ... мiне осыларды ескергенi мақұл». (М. ... ... ... ... ... ... Сол ... жүргiзiлген
саясаттың зәрiнен сескенiп, тұспалдап ғана айтылған осы сөздерден автордың
аудармада болсын, ... ... ... ... ... түр мен ... бар ... қалайтыны айқын аңғарылады.
Ана тiлiнiң үлкен жанашыры ретiнде М. Әуезов көркем аударма арқылы ... ... дами ... жақсы түсiндi. Сонымен бiрге ол сөз қолдану
мәселесiне аса сақтықпен қарап, жаңа немесе ... ... ... оларды ой елегiнен өткiзiп, екшеп отыруды, сөз жасауға әрдайым ғылыми
тұрғыдан қарауды талап еттi. «Ғылыми терминдiк сөздердi қабылдаумен ... ... ... байыту жолында үлкен жұмыс жүргiзiлуде. – ... ... ... ... еңбегiнде, – Бұл ... ... ... жасау, бар сөздер мен ... ... ... жеке ... ... ... ... ұлт тiлдерiнiң сөз
негiздерiн пайдалана отырып, жаңадан сөз ... ... ... ... ... ... ... 306-бет).
М. Әуезов көркем әдебиеттi аудару мәселелерi төңiрегiнде құнды пiкiрлер
айтумен қатар, қазақ тiлiне басқа тiлдерден аударылған ... ... ... ... ... ... жасап отырған. Бұл орайда ... ... Абай ... ... көңiл бөлдi. Абай аударған
Пушкин, Лермонтов, Крылов өлеңдерiне терең ... ... ... ... Абай шеберлiгiнiң қырларын жарқырата ашады.
М. Әуезов өзiнiң «Орыс классиктерi мен Абай» атты көлемдi мақаласында
батыс, орыс ақын-жазушыларының, ғалымдарының ... ... ... ... ... өресiнiң қаншалықты биiктей түскенiн талдап, таразылай
отырып әңгiмелейдi. Мәселен Абай Батыс Европаның Гете, ... ... ... ... ... ... ... Спенсер,
Спиноза, Декарт тәрiздi философтарының еңбектерiмен ыждаһаттана, ... ... ... Дюма ... оқыған. Сол романдардың
желiсiмен оқиғасы тартымды сюжеттерге әңгiме құрып, ел арасына таратқан.
Орыс ... ... ... ... Некрасов, Салтыков-
Щедрин туындыларына ден қойған. Сол кездегi қазақ қауымының ... ... яғни ... төл туындысындай болуына лайықтап Пушкиннiң
«Евгений Онегин» романынан шебер аудармалар жасаған. ... ... ... ... ... қазақтың төл туындысындай дәрежеде
жеткiзе бiлумен қатар, осы сөзге ... ән де ... ... әнi» деген
атпен белгiлi бұл шығарма ел арасында күнi бүгiнге дейiн айтылады.
Ұлы ақын әсiресе Лермонтов лирикасына қатты ден ... ... ... ... ... ... «Қанжар», «Тұтқындағы батыр»,
«Жолға шықтым», «Жалғыз жалау», «Жартас», «Туға», «Сал демеймiн сөзiме
ықыласыңды», ... ... ... ... ... әуре боп» ... өлеңдерiн аударуда нағыз шеберлiк шыңына жеткен. Бұл жөнiнде М.Әуезов
былай деп жазады: «Абайдың осы Лермонтовтан ... ... ... әлi ... ... ... жете ... биiк тұрғысында тұр.
Қазақтың әдебиет тiлi пiсiп ... ... ... шығып, орыс
әдебиетiнiң ең шебер нұсқасы Лермонтов жырын, өз күшiндей, өз толғауындай
етiп жеткiзу ... ... ... үшiн ... ... (М. ... ... шығармалар жинағы. 18-том, 21-бет).
Бұдан бiз Абайдың ұлт шеңберiнде қалмай, дүниежүзiлiк мәдениетке құлай
сермеген биiк өресiн көремiз. М. ... атап ... ... ... тар ... ... ол ... әдебиетiнiң тағдыры мың жыл бойы
бiр қалпында тұрып қалған ескi қытай ... ... ... ... өз ... ... классик әдебиетiн мектеп тұтып бағалауы, сол
арқылы нәр, қазына ... ... ... ... ... ... ... алуымызға жәрдемшi болады. Қазақ әдебиетiнде, Абайдан
бұрынғы халдi алып, содан Абай ... ... ... ... ... бiр ... өзгеше желдiң ескенiн сезесiң, сол жел Абай арқылы
батыстан, орыс классик ... ... ... есiп ... ... Өзi қоғам тiлегiн қорытушы, әрi ұстаз, әрi басшы ... игi ... Мiне, Абай ... ... осындай үлгiлi, мәдениеттi ақын болуымен
бағалы (Сонда, 23-24-беттер).
Аударма саласында Абай, Шәкәрiм, Ыбырай ... игi ... ... өткен ғасырда одан әрi тереңдетiп, жалғастыра түскенiн ... М. ... ... ... ... ... туралы» деген
мақаласында қазақ ақындарының әсiресе орыстың ұлы ақыны Пушкин ... ... әрi ... талпыныс жасағанын, бұл ... ... ... ... Ғали ... аудармаларының сәттi тұстары
баршылық екенiн атап ... Бұл ... ... ... «...олардың
поэзия тiлiндегi (образ) теңеудi – жалғыз қазақ тiлiнде ... ... ... ... деп ... қайта Пушкин болсын, ...не басқа
iлгерi-соңғы өзге тiлдерде жазған iрi ... ...... де
теңеулерiн өз түрiнде келтiрiп, сонымен жаңа қазақ тiлiнiң орамдылық,
көрiктiлiк жағын ... ... ... (М. Әуезов. Жиырма
томдық ... ... ... ... ... ... Iлияс
Жансүгiров аударған «Евгений Онегин» романының ... ... ... еркiн көсiле құлаш сермейтiнiн қуана қолдап, қуаттайды.
Ақынның роман табиғатын терең түсiнiп, оны ... ... ... ... ... одан ... әрi ... жанына мейлiнше жақын
әдiстi дәл тапқанына шын ... ... ... ... ... ұлы ... iлтипатына бөленген аударма
туындыдан шағын үзiндi келтiрейiк:
Театр толы: жайнап ложа;
Кресло, партер қайнап тегiс,
Жоғарғы жақ ... ... ... ... ... бұлт етiп ... құрмет қылып,
Ньюмина тобы қоршауында,
Тұр сахнада Цитомина
Бiр аяқпен жерде жылжып,
Бiр аяқпен айналар жай
Еволь үрген мамығындай:
Бiрде ... ... ... ... бiр ... аяқ ... ... «Арнау сөзге» назар аударайық:
Достым, осы-ақ келген қолдан:
Шала сықақ, шала ... ... ұлы ... ... ... күзеттен толғанудан,
Өспеуiмнен, өшкен жылдан,
Салқын ақыл байқауынан,
Күйген көңiл түйген сырдан –
Ала-құла жазылған сөз
Құмарлана қолыңды соз...
Осындай жүйрiк аударылып, қай тұрғыдан ... да ... ... ... ... ... ... жаратылысына сүйсiнумен қатар,
М. Әуезов оған кейбiр олақ сыншылар тарапынан ... ... кiр ... ... мүмкiндiгiн алдын ала ұққандай сыңайда «Евгений Онегиннiң
қазақшасы туралы» деген мақаласында аудармашыны арашалай ... ... ... «... ... ... ... Истомина сияқты, немесе көпшiлiк ұға
қоймайтын, «партер», «ложа» сияқты ... да бар. Ал ... ... ... не ... етесiз? Өлең жолының iшiнде «Ньюмина» пәлен, ... ... бе? ... ... қатырмай, бiз бiлмейтiн аттың бәрiн өлең iшiнен
айдап ... ... бе? ... ... аудармашыларымызда ол да болып едi-ау.
Бiрақ ендi олай ... онда тiптi аш ... ... ... ... қазақшалағанды қояйық. Үйткенi, осы жаңағылар сияқты ... мен ... ... оқушыны бiраз қинайтын өзгешелiк, ерекшелiктерi
болмаса, «Евгений Онегиннiң» барлық, шыңыраудай терең мәнi де, сегiз қырлы
сыры да өшiп, ... ... (М. ... ... томдық шығармалар жинағы. 17-
том, 64-бет).
Сонымен бiрге жоғарыда аталған мақаласында ... ... ... оның түпнұсқаның мазмұнын дәл бере ... ... ... ... ... тәсiлiне ризашылығын бiлдiре келiп, ... ... ... жас ... ... ... алғанда негiзгi – тарихи
зор мәнi бар дұрыс әдiс ... ... мен ... ... ... ... өз ... әзiрлiгi аз боп тұрған ... ... ... кiшiрейтiп, әлсiретiп алмауымыз керектiгiн, қайта,
сол ... өзiн ... ... анау ... ... ұлы ... ... сатыға апаруымыз қажеттiгiн, олай болса, Пушкин де ... дәл ... ... өңiн өзгертпей кiруi тиiстiгiн, өзiне бiткен
ерекшелiгiмен, бұл ... ... ... оқушысы көрмеген тереңдiгiн толық
көрсетiп, жаңа серпiнi зор мол бiр ... боп, өз ... өз ... ... ... Iлиястың ұстаған жолының шексiз дұрыс жол екендiгiн,
ендiгi мiндетi, осы сияқты ... ... ... ... шығу үшiн әлi
де осы бетiнен тереңдетiп, толықтыра түсуi керектiгiн қадап айтады (Сонда,
61, 67-беттер).
Аударма өнерi жөнiнде әр ... ... ... ... ... ... ... өзi де шебер аудармашы ретiнде танылған, өзге ел жазушыларының
ондаған шығармаларын қазақша ... Мұны ұлы ... ... әр ... пiкiрлер айта жүрiп, көркем шығармалар аударуға өзiнiң
де үлес қосып отыруынан байқауға болады. Мысалы, М. Әуезов орыс ... ... ... ... ... Н. Погодиннiң
«Ақсүйектер», А.Афиногеновтың ... ... ... ... ... ... ... тәрiздi пьесаларын қазақша сөйлеткен.
Сондай-ақ Н.Тургеневтiң «Дворян ұясы» романын, Л. Толстойдың «Той тарқар»,
«Будда», «Булька» ... ... А. ... ... ... ... атты әңгiмесiн, Ю.Вагнердiң «Жердiң жаратылысы
жайындағы әңгiмелерiн» қазақ тiлiне аударған.
Бұл аудармалардың қай-қайсысын ... да ... тiлi ... қазақ
оқырманының жанына жақын, оқуға жеңiл, ұғынықты болып ... ... ... iсiне аса ... ... ... негiзгi
желiсiнiң толық сақталуына, ... ... ... ... төл
туындыдай оқылуына айрықша мән беретiнiнен iздеген жөн. Бұл жөнiнде ... ... ... ... ... деген мақаласында былай деп
жазады: «...Тургеневтi өз қалпында дәл беру арқылы сол ... ... ... ... ... ... жұртшылығымызды дәл
таныстыруға тырысамын. Сөйлемiн дәл беру жазушының ... дәл ... ... ... ... бiлсе сол жазушының өзгешелiк, ерекшелiк
қасиеттерiн де толық ... ... ... ... ... ... ... болып шыға алса, бiз әуелi орыс ... өз ... ... ... ... ... тiл мәдениетiмiздi орыс
әдебиетiнiң жоғары сапа – тiл, ... ... ... ... байыта
түскен боламыз...» (М. Әуезов. Жиырма томдық шығармалар жинағы. 14-том, 296-
бет).
Бұдан ұлы жазушының өзге елдер ... ... ... ... ... ... қосар үлесiн көрегендiкпен бағамдап, оған
белгiлi бiр дәрежеде шын ... ... ... ... отырғаны айқын
аңғарылады.
Кемеңгер жазушының өмір жолына көз жіберсек, оның бір кездерде ... қиын ... тап ... қысылып- қиналған сәттерін еске алмай өте
алмайсың. 30- жылдардың басында жазықсыз жаламен екі жыл ... ... ... ... ... " халық жауы" атанған кезде ендігі бетке ұстар
азамат М:Әуезовке де құрық түсуге шақ ... ... ... ... ... аз ... жоқ. Соның салдарынан жазушы 30- жылдары өзінің "
Еңлік-Кебек", " Көксерек", " Қилы ... ... ... ... ... 40-шы ... " Қаракөз"," Айман-шолпан", " Түнгі ... ... ... сахнадан түсіп қалды.
Жазушының әңгімелеріне тән ... ... ... драмалық
шығармаларында да кездеседі. Бұл да суреткердің өмір ... ... әрі ... ... ниетінен туған көрініс. Творчестволық жолының
алғашқы кезеңінің өзінде- ақ ... көп ... ... ... ... Ол
бұл тұста, әсіресе, көркем прозаның майталман шебері болып қалыптасты. Өмір
оқиғаларын қаһарман мінезімен ұштастырып, қайталанбас сом ... ... ... ... ... ... ... жетілдірді. Тарихи
тақырыпты да, заман шындығын да өзіне ғана тән өрнектеп ... ... ... ... ... ... негізін салушылардың
бірі болды. "Еңлік-Кебек", "Қаракөз", "Түнгі сарын", "Ақ ... ... ... ... ... ... ... кеңес адамдарының
жаңа өмір қалпын, жасампаз еңбегін бейнелейді. Осы ... ... ... ... ... әр ... бас-аяғы жиырмаға жуық пьеса жазды.
М.Әуезовтың "Абай жолы" роман-эпопеясы- бүкіл кеңес әдебиетінің аса
көрнекті шығармасы. ... ... ... биік жетістігін жер жүзінің
прогресшіл әдебиет, өнер ... ... ... Француз жазушысы Л.
Арагонның: " Эпикалық "Абай" романы….. ХХ ғасырдағы ең ... ... ",- ... ... демократиялық бағыттағы шетел жазушыларының ортақ
лебізі болып естіледі. Бұл пікірлер роман- қазақ әдебиетінің зор ... ... ... ... ... астам тіліне аударылып жарық
көрген бұл шығарма ... ... ... ... ұлы ... ... қазақ халқын паш етті.
Әуезов - тек қана жазушы ... ... ... ғылымының ірі теоретигі,
абайтанудың негізін салушы. Ол ... ... ... ... жөнінде
терең ғылыми зерттеулер жасады.
Оның қаламынан әлемдік және орыстың тамаша классикалық әдебиетінің,
бауырлас халықтар әдебиетінің танымал шығармаларының ... ... ... ... ... ... романист, білгір сыншы,
белгілі қоғам қайраткері " ... ... , бір ... ... - ... ғажайып
таланты, асқан еңбекқорлығы арқасында халқына қалтқысыз қызмет етті, көркем
сөздің шыңына шығып, соңына мәңгі ... мұра ... қос ... Абай мен ... ... оқығанда жерлес
ақынымыз Қ. Алтынбаевтың " Бірі - өлеңнің ... ... ... ... жыр ... есіңе түседі.
Мұхтар Әуезовтың әдеби және гуманитарлық-ғылыми мұрасы қазақ халқының
ғасырлар бойы қалыптастырған және сақтаған ең жоғары ұлттық ... ... ... ... мұрасында «Абай жолы» роман-эпопеясы
ерекше орын алады.
 Мұхтар Әуезовтің «Абай жолы» ... ... ... ... ... Ділда, Тоғжан, Әйгерім, Салтанат, Керімбалалар, көненің
көздері – Бөжей,Байсал, Құнанбай, Жақып, Абай тұстастарынан: ... ... ... ... ... ... ас пен тойда, құдалық
пен руаралық ... ... жер мен ... ... жан ... жаз
жайлаулары мен аязды, боранды қыс-қыстауларында, аңшылық-саятшылықтарында
бірге болып, бірге тыныстады: күйінсе – ... ...... ... ... ... жазушының бұл роман – ... ... ... ... ...... ... көптеген мағұлматтар
алуға болады.
Сәби кезінде данышпан ақынның киелі қолы басынан сипағанын ұлы ... ... ... ... ел біледі.Мұхтар атамыз да бүкіл өмірін
Абай атам жөнінде жазуға арнаған. Ал, ... ... ... аударылған
«Абай жолы»-эпопеясы ұлы ақынға қойылған ескірмейтін мәңгілік ескерткіш.
Абай жолы» романының осы ... деп ... ... ... ... ағартушы, ойшылдың жас шәкірт шағынан бастап ... ... ... дейінгі өмірі көрсетілсе және осында ХІХ ... ... ... даласының әлеуметтік, экономикалық хал-жағдайы
тіршілік - болмысы, басқа да толып жатқан өзіндік ерекшеліктері де жан ... ... ... ... ... ... қараңғылық, надандыққа
қарсы күресі де асқан шеберлікпен суреттеледі.
Мұхтар Әуезовтің бар ... ... ... ... қара сөз бен ... құпия қатпарларын зерттеп, танып, ... ... оның ... ғана ерекше сұлу, сырлы, терең көрінетін ... ... ... ... тілдің тұқымын егіп, жемісін сан ұрпаққа мәдени мұра етіп
қалдырумен өтті. ... сүюі ... өзін ... бірдей еді. Шынымен де, сөз
– таңбалық белгі ғана емес, тіршілік ... Біз ... Сөз ... ... ... ... ... қалыптан айрылудың не жақсылығы
бар.
Ұлттар тағдыры сынға түскен қазіргі техногенді, ... ... тіл ... ... ...... қадам.
 ХХ ғасырдағы қазақ әдебиеті М.Әуезов шығармалары, М.Әуезов тілінің
әсемдігін, ішкі қуатын әрдайым әспеттеді. Ол ... кері ... ... ... болып табылмасына сенімдіміз.
Ұлы суреткер алғашқы туындыларының өзімен-ақ бүкіл тіршілігі сөз бағып,
сөз өсірумен келе жатқан дала ... дара ... дәл ... ... ... ... ... машық қылды. «Текшенің бауырында» атты
әңгімесінде мынадай жолдар бар: «Біз ... келе ... ... өзен ... ұсақ ... болып, кейде қалың шалғынды болып, иіріліп, көлденең
таудың ішін ... ... еді. ... ... ... аяқ ... бірде
шұбырып, бірде қатар жүріп келе ... ... ... өзен ... жас ... ... ... тілмен бір нәрсені былдырлап айтқандай
болып, еріп келе жатты. Кей жерде суы кеңейіп, алаңға ... ай ... беті ... күлгендей болады. Кей жерде күлкілі жүзі өзгеріп, ... ... ... елу ... ... ... 2-т. – Алматы:
Ғылым, 1998. – 147-б.).
Шығарманың тұтас контексінде алып ... бұл ... ... өз заңдылығы бар екені ... ... бай ... ... ... кек қуу, ... ... құптауға да, сынауға да лайық негізгі оқиғалар әңгіме ... ... ... ... ... оған ... автор мен кейіпкер
және кейіпкер-баяндаушы субъектілерінің тығыз араласымы арқылы төңірек
сипаты мен табиғат ... ... ... ... ... жеткізуде көзаула кеңдігі мен нақтылығы, жады назарының ширақтығы
байқалады. Өзен мен жас ... ... ... ... ... ... қызықтауға құштар сергек жүрек соғысын бедерлейді. Ең басты
құбылту тәсілдері: метафора мен кейіптеу. Таңбаның денотаты бір ... яғни өзен әр ... ... ие ... ... ... ... «жас
жылан» мен нәрестенің ... ... ... ... екі ... ... қақтығысынан семиозис аясы өсіп, ... ... ... ... ... деңгейінде М.Әуезовтің
ырықсыздық сана ағымы бойынша, іліктестік (ассоциативті) түрде ... ой ... ... ... ... да, ... да,
жаратылыс иелерінің жаппай теңдестігін мойындауға саятын сарабдал ... ... ... ... бұл ... ... ... қалқып
шықса, мәтін көркемдік қасиетінен айрылар еді. Көп жағдайда ... ... ... психология бұралаңдары әсерлі.
«Жылан» концептін М.Әуезов «Қаралы ... ... ... ... ... ... ... бауырында» да осы зооморфтық
атау алдағы фабула желісінде таңбаланатын эротикалық ... ... ... тұспалдау есебінде жетекші символикалық ... ... ... сәнін өрнектейтін сәби дағдысы болашақ көріністерде
түйінделетін халықтық ұғым – ... мен ... ... дәріптеу идеясымен
ұласым табады. Бұл үзіндідегі таңбалық маңыздың коннотативтік сипаты басым.
Нақты мәтін аясынан тыс мән таңбаланушы, яғни ... ... ... өмір ... ... ... ... тамырлас.
 
Ал осы әңгіме телімінің көркемдік-эстетикалық ... ... ... ... теңеу, метафора, кейіптеу амалдарының өзара әсерлесу үстінде табиғи
және рухани, психофизиологиялық ... ... ... зергер тіл мен суреткерге ғана тән жан дүние болмысы.
Ендігі келтіретін үзіндіні ... жату ... Ол ... ... ... ... бай үйіне алғаш кірген түйеші Жұмыр еді. Аяғында
сырма киіз ... ... ... ... ... жеткен, сыбағысқан ескі сеңсең
тымақ. Жыртық шапанының жеңі, жұртта бір жыл ... қу ... ... ... ... үзіндісімен буыпты. Осы үзік бау - жоқшылықтың дарына
асылып, ... ... ... ... шала ... ... ... томдық шығармалар жинағы. 5-т. – Алматы: Жазушы, 1979. – ...... ... ... ... еш ... кездеспейтін, ешқашан
қайталанбайтын ауыр да, «күн астындағы Күнікейдей» сұлу да сурет.
 Бүгінгі күннің тірлік-тынысы күрделі өзгерістерге түскенмен, қара ... ... ... ... жоқ. ... ... биік ... поэтикалық құндылығынан айрылар емес. Көрнекті қаламгерлер
тілінде ... ... ... ... ... ... Олар жөнінде
бірпара пікірлер қалыптасқандықтан, біздің көпке таныла қоймаған немесе
жаңа ғана ... ала ... ... ... ой ... жатпас.
Тәуелсіздік жылдарының әдебиетінен қазіргі ... ... ... өмірінің түрлі қабаттары аңғарылмай қоймайды. Әсіресе
кейіпкерлердің әрекет философиясын саралаған шақта ... ... ... кісілік парасатын аяқ асты қылмайтын әлеуметтік бағдары ұлттық
өнердің күретамыры үзілмегенін дәлелдейді. Ұлттық ... ... ... ... ... ... бейімделіп қалғандай.
Мысалы, Апбаз Қаражігітовтің «Қарабет» ... ... ... ... ... ... ... түбі бір туыс
ағайындарының ... ... ... жігіттің тоғышар істеріне ақсақалын
алға ұстаған қалың қауым ... ... бере ... ... бос ұстасаң,
қолыңды қияды», «Екі дәу Абыр мен Бабыр ... ... ... қанша жанталасса
да шығар есікке жете алмады», «Аяз сорған аппақ дала сықырлап ... ... қана ... ... сөзіне, дітіне түсінбей екі ... ... ... ... ... кетті» («Қазақ әдебиеті»,
11.02.2005. – 13-б.) тәрізді бірсыдырғы тіл оралымдары автор ... ... ... ... ... Ал «О шеті мен бұ шеті ... бір ... жасы тоқсанды тоғанақтаған Сүйір қарт шәй кесенің
түбіне пісте май ... ... ... ... басы ... етіп, ішіне
жылан толып кеткендей:» – деп басталып, қаһарман ... ... ... ... болғанмен, лексикалық, стилистикалық ақаулар бар екендігін
ескерту қажет. «Шеті» ... ... ... «тоғанақтаған» сөзі,
«пісте май» тіркестері орнын тауып тұрмағандай. ... ... ... ... сәт ... ... аз ... тұрғандықтан,
драмалық жағдайды комикалық әсерге бет ... ... ... ... ... ... ... сыбызғышы» әңгімесінде жас
археолог-ғалым жігіттің дәуірдің қатыгез салтына дақ ... ... ... Автордың М.Мағауиннің «Жалғыз арша», «Тұлымханның
бақыты», «Қуыршақ», «Екеу» атты тағы да басқа әр ... ... ... шығармаларынан орын алатын мотивтер мен айналаға таңырқай ... ... ... ... ... атамауға болмас. Әйтсе ... өз ... ... жақшасы жоқ, ашық ... мен ... ... ... ол ... дене мен ... ... ұзын, қара жадағайының сыртынан аппақ
мойын орағышын орай ... ... ... ... ... әрең көтеріп
тұрған жұқалығынан көрінетіндей құлағы» («Қазақ әдебиеті», 4.11.2005. – 9-
б.) іспетті жолдарда ... ... ... киім аты, ... нақтылық арқылы суреттеу нысанына даралық сипат бере ... ... ... жасыл арал – жан дүниесіне абайсызда баса көктеп
кіргендей боламын ба деп... Желден жүйрік елік ... ... ... ... ... еркекке басқа галактикадан келген беймәлім тіршілік иесін
көргендей қарап қалды ... ... аққу ... «... ... аппақ көлігінен...», ... ... ... бұрқ ете қалды» сияқты синтагмаларда дыбыс үндестігі,
метафораның ... ... ... ... ... ... семантикалық сәйкестігі, теңеулердің дәстүрлі қалпы және ... ... ... жатуы З.Жұманованың жазу стиліндегі өзіне хас
нақыштарға куәгер.
 Көркем тіл стихиясының өмір сүру ... ... ... мәні мол. ... Роза ... белгілі «Тұтқын’
әңгімесінде (‘Егемен Қазақстан», 28.05.2003. – 5-б.) ... ...... бола ... ... кеңпейіл, парасатты, дана болып
көрінесіз. Тіпті солай сөйлейсіз де. Өзіңіз тумаған баланы туғанмын ... ... ... шеберсіз, өтірік өмір сүресіз. Рас ... бір ... ... ... сөйлеп тұрғанымен, ақылдарың
бақи кідірісте, тұңғиықта, қара орманда шөгіп жатады», – деп тіл ... ... ... ... ... монодиалог та орыс тілінің
синтаксис өлшеміне құрылған. ... ... ... таусылу, күдер
үзу, кінә тағу, беймәлім ызаның құрсауынан шыға алмау сарыны айқын. Оқыған,
білімді, тек әр ... ... ғана ... ... ... қоршаған ортаның алдамшы жамылғысын ... ... ... үшін ырықсыз күйде айналасын айыптайтын ... ... ... ... стереотиптер трагедиялық көрініс генезисін сенімді
жеткізген.
 Тілдің көркемдігі – ойдың көркемдігі. ... ...... ... ... – эстетикалық мұраттың көркемдігі.
 Әр ұлттың байлығы – ... ... де – ... ... ... ... сөз тіршілігі тыным таппасын, тоқтау да білмесін деңіз.
Қолданылған әдебиеттер: 
Әкімов Т. Даналық мәйегі: Мұхтар Әуезов туралы деректер,- ... ... 1997.- 189 ... ... мен ... ... .- Алматы: Ғылым,1997.- 768б.
Бердібай Р. Мұхтар шыңы.- Алматы: Ғылым, 1997.- 208 б.
Мұхтар Әуезов ... ... ... 352 ... ... туралы естеліктер.- Алматы: Жазушы,1997.- 608б.
Айтуғанова С.М. Әуезов дәстүрінің әдебиеттегі көрінісі: [Жазушы
М.Әуезовтың жазушылық шеберлігі жайында] //Ұлт тағылымы .-1999.- N4-5.-
Б..56-58
Алдабек Н. ... ... ... ... ... ... мектебі .-1999.- N11-12.- Б. 72-74
Аян. Асқақтай түсер асқарлар : [М.Әуезов жайында] //Қазақ ... ... Ғ. ... ... ... //Қазақ тілі мен әдебиеті .-
2000.- N 3.- Б. ... Ғ. ... бір хаты // ... ... Б. ... ... ... // Қазақ әдебиеті .-2000.-12 iaiu?.-5a.
Назарбаев Н.Ә. Әлем таныған Әуезов: М.О.Әуезовтың туғанына 100 жыл толуына
арналған салтанатты жиналысты ашарда 1997 ... ... ... сөзі ... Н.Ә. // ... елім ... Өнер,1998.-.273-
278 б.
Омарханова Г. Жүректе сақталған естелік //Семей таңы .-2001.-N4.- Б.3; N 5.-
Б.9; N7.-Б.9
Тебегенова Ә.М. Әуезов- қазақ ... ... ... ... .- ... Б.45

Пән: Әдебиет
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
«Абай жолы» романындағы тарихи шындық эволюциясы7 бет
М. Әуезовтің Құнанбайдың тарихи тұлғасын көркем образға айналдыру жолындағы ізденістері15 бет
Әміре Қашаубаев өмірі3 бет
М.О.Әуезовтың өмірбаяны8 бет
Мұхтар Әуезов өмірбаяны5 бет
Мұхтар ӘуезовтIң өмIрбаяны мен ғылыми - творчестволық көзқарасының қалыптасуы42 бет
Мұхтар Әуезовтің өмірбаяны3 бет
Айтыс өнері31 бет
Ежелгі Үнді және Қытай философиясы туралы6 бет
Мемуарлық шығарма (конспект)18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь