Құқықтық норма

МАЗМҰНЫ
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
І тарау Құқық нормалары туралы түсінік
1.1 Құқық нормаларының түсінігі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .4
1.2 Құқықтық норманың құрлымы мен түрлері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..8
ІІ тарау Құқықтық норма
2.1 Құқықтың қайнар көздері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19
2.2 Құқық нормаларын іс жүзіне асырудың түсінігі,
оның негізгі нысандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26
ІІІ тарау Құқықтық нормалардың қажеттілігі
3.1 Нормативтік реттеу жүйесіндегі құқықтың орны ... ... ... ... ... ... ... ... ..29
3.2 Қоғамның қатынастарын реттейтін нормалар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...33
Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 38
Пайдаланылған әдибеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .40
        
        МАЗМҰНЫ
Кіріспе.....................................................................
.........................................3
І тарау Құқық нормалары туралы түсінік
1.1 Құқық нормаларының
түсінігі.................................................................4
1.2 Құқықтық норманың құрлымы мен ... ... ... ... ... ... Құқық нормаларын іс жүзіне асырудың түсінігі,
оның негізгі
нысандары...................................................................
.........26
ІІІ тарау Құқықтық нормалардың қажеттілігі
3.1 ... ... ... ... ... ... ... әдибеттер
тізімі.................................................................40
Кіріспе
Қазақстан Республикасында жеке бірлескен кәсіпкерік, коммерциялық
және сауда қызметінің ... ... өнім ... мемлекеттік
бақылау туралы, денсаулық және тұтынушылар құқықтарын ... ... ... ... мен ... қорғау туралы
мәселе барған ... ... ... ... заң және ... ... адамдардың еңбек құралдарымен және
заттарымен, техникамен және табиғат күштерімен қарым - қатынас ережелерін
анықтайтын нормаларды ... ... – бұл ... ... және ... ... міндетті, формальды анықталған ... ... ... ... ... ... ... мен
міндеттері туындайды және осы ереже ... ... ... ... курстық жұмысымның тақырыбын ... ... ... ... ... елеулі ... ... ... жұмыстың тақырыбын ашу үшін негізгі ... үш ... ... құқық нормасының түсінігі және ... ... ... ... ... және т.б. ... жайында айтылады.
Екіншісінде, құқық нормасының ... ... ... ... ... ... ... диспозитивтік және басқа ... ... ... ... ... осы ... құқықтық
норманың ... үш ... ... ... ... және санкциядан тұратыны туралы айтылады.
Ал ... ... ... іс ... ... және оның ... ... яғни сақтау, орындау,
пайдалану және ... ... ... ... ... ... нормалары туралы түсінік
1.1 Құқық нормаларының түсінігі
Құқық – күрделі құбылыс. Құқықтың ... ... - ... реттеу, тәртіпті сақтау, қорғау. Құқық – ... ... ... ... ... ... жиынтығы.
Ал құқықтық норма дегеніміз, құқықтың бір ғана ереже ... ... үй деп ... онда ... ... осы ... бір кірпіші,
торпасы.
Құқықтық норма – мемлекет таныған, қамтамасыз ... ... ... ... ... мен ... ... әрекеттерін үлгі, эталон, масштаб, өлшем есебінде реттей ... ... ... ... ... ... - ... сәйкес келетін ... ... ... ... ... ... ... белгісін білдіреді. Осыдан құқықтық норма жария айқындылық,
нақтылық ... ие ... Оның өзі ... ... істің шешімін
табуға мүмкіндік береді.
Құқық нормасы – бұл ... ... бір ... мінез -
құлық бағдарламасы. Бұл, әрине, заңдық модель, өйткені, онда ... ... бір ... мен ... ... ... ... нормасы берілген. Мысалы, азаматтың бұзылған құқығын ... ... ... реттейтін нормада өзінің бұл жөніндегі
талап- арызын сотқа ... ... ал оны ... ... ... келіп, мынаны байқауға болады: кез келген заңды мәндес мінез
-құлық барлық жағдайда басқа ... ... ... ... –құлық) болып
табылады.Демек, құқылық іс-әрекеттің ерекшелігі сол, ол бір мезгілде ... ... мен ... ... ... ... тудырады.
Бұл қатынас құқықтық немесе заңдық делінеді. Құқық нормасы, сөйтіп, мінез-
құлық (тәртіп) моделін және осы ... ... бар ... ... ... ... моделін қамтиді.
Норма дегеніміз – қоғамның даму ... ... ...
құлық ережесі. Адамзат, бәрімізге мәлім болғандай, әр ... ... ... мінез – құлық ... ... ... ... және әлеуметтік топтың нормалар айырықша
орын алады. Техникалық және ... ... бір- ... ... болады.
Көптеген заң және үкімет актілері техникалық ережелер ... ... яғни ... ... ... және ... және ... күштерімен қарым-қатынас ережелерін анықтайтын
нормаларды бекітеді.
Нормативтік – құқықтық актілерде көбіне не ... ... ... деп танылатын техникалық нормаларға сілтеме жасалады, не
олардың мазмұны баяндалады. ... ... ... ... сақталуы осы нормативтік акт бағытталған ... үшін ... ... ...... ... ... нұсқамаларға
сілтеме жасай отырып, белгілі бір техникалық ... ... ... ... ... ... ... актілер техниканың
даму деңгейіне сәйкес сол ... бар ... ... сақтауға,
алушылар үшін ... ... ... ... ... я
болмаса дербестік сипатта болады. Бұл нормаларды ... ... бұзу ... ретінде бағаланады.
Мұндай техникалық актілер заңдарды ... ... іс ... ... енгізу қисынсыз болғандықтан заңдардың хронологиялық және
жүйелік жинақтары мен жиынтықтарына енгізілмейді.
Сөйтіп, біз техникалық ... ... ... ... ... ... ... болатындығын көрдік. Ал енді
әлеуметтік нормалар ... ... ... сөз ... ... оны ... жөн деп таптық.
Құқық нормалары дегеніміз ... ... ... және ... ... ... ... міндетті
мінез – құлық ережесінің эталоны, ... ол, ... ... ... мен ... реттейді. Олар тәртіпті
мемлекеттік реттегіш ... ... ... онда ... айқындалады.
Құқық нормаларынан өзгеше жекеқұқылық ... ... ... бір ... мәні ... жеке ... бір адамға
қатысты болады. Мәселен, ... ... ... туралы заңдарға
белгіленген жалпы тәртібі норма болса, ... ... ... ... ... ... ... туралы бұйрығы жеке акт.
Бұдан ... жеке ... ... не ... ... ... ... да ... ... ... ... ... ... деп ... ... ... “2001 ... мал ... ... үшін мал қыстатуды өткізуге қатысқан барлық
қызметкерлерге алғыс жарияланып бағалы ... ... ... жеке ... ... ол да бір ... орындаумен аяқталатын
нұсқама. Онда алғыс жарияланған адамдардың дәл ... ... ... жазу ... лауазымды адамдардың да ... ... бола ... да бұл ... ... ... Ол
өзінің заңдық табиғаты жағынан шебер ... ... ... ... ... немесе өндірістік қызметіндегі жоғары
көрсеткіштері үшін ... ... ... бұйрықтан ешбір
айырмасы ... ... ... ... нормаларынан жалпы сипаттағы нормативтік
емес актілерді ажырату керек. Олар тұтастай бір құқық нормаларын қамтиды,
оларды орындауға құқықтың ... ... ... ... олар да ... ... ... нормалар қашанда нақты, формальды түрде бекітілген
нысанда ... ... ... ... ... ... ... жұртқа ... ... бола ... ... ... ереже болып табылады. Құқықтық нормалар ... дәл және ... ... ... ... тұжырымдалатыны осы формальды нақтылыққа байланысты, ... ... ... ... ... ... нормасына тән белгілер:
-жалпыға міндеттілігі-ол адамдардың мүмкін және міндетті әрекеттеріне
қатысты мемлекеттің биліктік ... ... ... ол жазбаша түрде ресмиқұжаттарда көрініс
табады;
-мемлекетпен байланысы- оны мемлекеттік органдар орнықтырады ... әсер ету ... ... етіледі;
-ұсынушылық – міндеттемелік сипат- ол бір субъектілерге құқықтар
берсе, келесі ... ... ... себебі, құқықты
міндетсіз, ал міндетті құқықсыз жүзеге асыру мүмкін емес;
-мемлекетпен белгіленеді немесе ... ... ... және рұқсат етілген тәртібінің жалпыға
міндетті шектерін айқындайды;
-қажетті жағдайларда олардың жүзеге асырылуы ... ... ... ... ... ... мемлекеттік реттеушісі болып табылады.
1.2.Құқықтық норманың құрлымы мен түрлері
Кезкелген ... ... ... бір құрлымнан, яғни ішкі
құрылысынан тұрады. Құқық нормаларының ... ... ... ... бөліктерден (элементтерден) тұратындығын және олардың арасындағы
байланысты анықтау ... ... ... бұл ... ... ... ... ететін ықшамдалған жиынтығы. Ондай бөліктер үшеу:
1)гипотиза- бұл сондай құқық нормаларының элементі, ... іс ... ... тиіс ... ... оның әрекет
ету саласын анықтайды. Басқаша айтқанда, норманың қашан және ... ... ... ... ... және ол ... қатысы бар
екендігін көрсетеді. Мысалы, ... ... ... ... Заңда адамның жасына байланысты зейнеткерлікке
шығу құқығының ... ... ... ... ... тағайындау үшін, 2001 жылғы 1 ... ... ... жас, ... 58 жас, ал ... ... еңбек стажы, 1998
жылғы 1 қаңтардан бастап, 25 және 20 жыл ... ... ... ... ... да шыға алады.
2)диспозиция- бұл гипотизадағы көрсетілген құқық нормасының іске
асырылуы жағдайларының тууына ... ... ... ... мен міндеттері тағайындалуы арқылы нақтыланатын ... ... ... диспозицияда құқық субънетілерінің құқықтары мен
міндеттері көрсетіледі. Басқаша айтқанда, ... ... ... ... ... ... Республикасындағы Еңбек
туралы Заңының (2000ж) 9-бабында жеке еңбек шартының мазмұны берілген.
Қылмыстық ... ... ... яғни ... мүлікті жасырын ұрлау,
-делінген.
3)санкция- осы мінез-құлық ережелерін бұзғаны үшін ... ... ету ... ... диспозицияның іске асыру ... ... ... ... заңдарында көрсетілгендей,
өнегелі еңбектері үшін қызметкерлерді ордендермен, ... ... ... ... ... ... ... кодексінің 125- бабында: “Адамды ұрлау –4 ... ... ... бас ... айырылады”, -делінген. Әрбір сөз
етілген элементтердің ... ... ... өз еркі ... рөлі ... ... ... норма өзіндік мазмұны
жояды. Ал санкциясыз норма өз ... ... ... ... ... ... модельде көрсетуге болады: “Олай
болса... былайша...”.
Санкция диспоцицияның бұзылуына байланысты ... ... ... ... нормалардың бөлігі.
Құқық нормалары құқықтағы өзінің рөлін атқара ... еді, ... ... ... біреуі болса да актілерде көрсетілмесе.
Демек, құқық нормалары, олардың барлық ... ... және өзге де ... ... актілерде көрсетіледі.
Кей кездерде, қандай да ... ... ... ... құқықтық актінің баптарында толық тұжырымдалмауы ... ... оны ... ... ... анықтауға болады,
өйткені олар сол ... ... өзге ... ... ... қисынды түрде туындап жатады. ... ... ... ... ... ... ... баптары
бір принципке негізделіп ... Онда ... ... ... ... ... ... көздесе (мәселен, қасақана
кісі өлтіру), ол санкция- оны ... ... ... ... ... анықтайды. Бірақта Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің
96-бабының 1-бөлігінде: Кісі ... яғни ... ... ... қарсы
қасақана қаза келтіру 6 ... 15 ... ... мерзімге бас
бостандығынан айыруға жазаланады, -деп ... ... ... ... ... кісі өлтіруге тыйым салынса
деген жазу жоқ. ... ... ... дені-сау адамға диспозиция
айырықша жазылмаса да ... ... ... ... болмайтындығы
(диспозиция), егерде бола қалған жағдайда қылмыстық жазаға кінәлі адамның
тартылатыны (гипотиза) бәрімізге ... ... ... ... ... бірігіп ... ... тұр, ... келтірілген
мысалдан қандайда да болмасын ... ... салу ... оның ... ... ... ... нормасы әрқашан нормативтік актінің баптарына сай келе
бермейді. Бұл ... тек ... ... ... үш элементі
(гипотиза, диспозиция, санкция) бірдей көрініс ... ... ... ... ... ... актілердің баптарында басқа тәсілмен де
жазылуы мүмкін. Бір бапта бірнеше нормалар жазылуы ... ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мұндай кезде бір бап бірнеше
бөліктерден тұруы, оның ... ... ... нормадан құрылуы мүмкін.
Заң баптарын (нормативтік құқық актілердің тармақтарынан) құқық
нормаларынан ажырата ... ... ... ... құқық нормалары мен нормативтік актілердің
баптарының ... ... ... ... нормаларының құрылымдық үш элементтерінің барлығы да
нормативтік ... бір ... ... ... ... ... ... актінің бір-ақ бабында берілуі
мүмкін;
-құқықтық норма бірнеше баптарда көзделуі мүмкін.
Өз кезегінде ... ... ... ... ... ... жәй, ... альтернативтік болуы мүмкін.
Жәй гипотиза-құқық нормаларының іске асуының негізгі болып ... ... ... ... жәй диспозиция бірмінез-құқықты білдіреді,
ал жәй санкция- бір зардаптарды, қолайсыз жағдайларды айқындайды.
Күрделі гипотиза екі немесе одан да көп міндетті ... ... ... ... ... құқық нормаларының іс-жүзіне асырылу
негізін ... ... ... ... ... мен міндеттерді
қамтыса, ал ... ... ... ... қатарынан болуын
тұжырымдайды.
Альтернативтік гипотиза бойынша заңда көрсетілген ... ... ғана ... нормаларының іске асырылуының негізі бола
алады. Альтернативтік диспозиция –бұл заңда көрсетілген бірнеше ... ... бірі ғана ... не ... ... ... Демек, бұл
құқық субъектінің бірнеше мінез-құлық ережелерінің біреуін ғана ... сөз. Ал ... ... бойынша бірнеше жазаның ішіндегі
біреуі ғана қолданылуы мүмкін.
Альтернативтік диспозиция дегеніміз (қылмыстық құқыққа сәйкес) ... ... ... әр қилы ... немесе бірнеше әр түрлі
зардаптардың болуы.
Альтернативтік санкциялардың болуы жазалау шарасын тағайындау кезінде
құқық ... жеке ... оның ... ... ... бұзушылықтың
нақты жағдайлары мен оның зардаптарын ескеруге мүмкіндік береді.
Бұдан басқа құқық нормаларының құрылымдық ... ... ... де бар. ... ... тұжырымдау нысанына қарай –
жалпы (абстрактілік) немесе ... ... ... бөлінуімүмкін.
Абстрактілік гипотиза норманың ... ... ... ... ал ... – бұл нормалардың іс-қимылдарының
нақтылы тізбектелген жағдайларын баяндайды. Қазіргі ... ... ... ... ... ... Өйткені,
оның кемшіліктерін айтпасақ та белгілі: оның қолданылуы құқық нормаларының
көбеюіне әкеліп соқтырады, сонымен қатар заң анықтамаларын ... ... ... ... ... ... нақты жағдайлары қаншалықты дәл айқын
көсетілгеніне қарай құқық нормаларын ... және ...... ... ... ... ... нормада оны жүзеге асыру
жағдайларына қажетті айғақтардың соншалықты түсінікті және ... бар ... ... күмән келтіре ... ... ... ... ... 152- ... Мұндай
мәмілелерді: “мәмілелерді жасау кезінің өзінде орындалатындарынан басқа,
жиырма бес ең ... ... ... ... ... ... тиіс”,-делінген. Мәміленің жазбаша түрде жәйті- бұл айқын гипотиза.
Кейде мұны абсолюттік айқын деп те атайды. Демек ... ... ... да бар ... ... гипотизада құқық нормаларының қолданылуын
шектеуін заң белгілі бір ... ... Кей ... ... ... және екі жақты болуы да ... Бір ... ... тек ... ... ... ... не жағымсыз жағдайлардың қажеттілігін
көрсетеді.
Диспозиция нормаларын талдау барысында оның да ... әр ... бар ... ... ... да гипотиза сияқты казуалдық және
абстрактылық нормалары болады. ...... ... етілген
немесе оған тыйым салынған тұжырымдар нақты көрсетілсе, екіншісінде ... ... түрі ... ... ... ... ... (белгілі бір іс бойынша соттың не ... ... ... ережелерінің жазылу тәсілдеріне ... жәй, ... ... бланкеттік болып бөлінеді.
Жәй диспозиция, айталық Қылмыстық кодексте, ... ... ... оның ... берілмейді. Бұл тәсіл – құқықбұзушылықтың
белгілері айқын болғанда ғана ... ... ... ... ... ... деп ... диспозицияда қылмыстың белгілі бір түрі айқындалып қана қоймай, оның
негізгі белгілері де тұжырымдалады.
Бланкеттік диспозиция, ... ... ... бұл ... ... ... орган шешуі тиісті.
Санкцияның да әр түрі бар. ... ... ... ... және толық еместігі. Мысалы, ... ... ... ... ... санкция толық берілген. Ал толық
емес ... ... ... ... болады: Азаматтық кодексінің
157- бабындағы мәселелерді ... деп тану ... ... ... және ... туралы Заңының 13- бабы бойынша некенің
қиылуы тек азаматтық хал актілерінде жазылып ... ... ... ғана ... деп есептеледі.
Құқық нормаларын түсіну үшін олардың элементтерін білу ... ... ... әр ... ... ... ең
басты мәселе болып табылады. Әдетте, құқық нормаларының ... ... ... Олардың функцияналдық рөліне қарай бөлінуі:
-бастапқы (негізгі) нормалар, бұлар қоғамдық ... ... ... ... оның ... ... бағытын
айқындайды. Демек, оларды белгілі бір мәселені реттеудің жалпы бастапқы
ережелерін көздейтін, оның ... ... ... ... ... және ... ... неғұрлым нақты, жеке мәселелерді нақтылаушы
(туынды) деп бөлу. Мысалы, нақтылы заң түсініктемесіне ... ... ... ... ... нормалары, және т.б.;
-жалпы нормалар, белгілі бір ... ... ... ... тән
және олардың тиісті құқық ... ... ... көптеген
институттарына таралуы;
-арнаулы нормалар ... бір ... ... ... ... және ... ... олардың өзіндік
ерекшеліктерін ескеріп реттейді.
2) Құқықтықт реттеудің пәніне және ... ... ... конституциялық, азаматтық, қылмыстық, әкімшілік және ... ... заң ... іздестіріп табу, түсіндіру және ... ... ... ... ... ... негіздеп сұрыптау,
нормативтік актілердің әр ... ... ... үшін ... ... нормалардың сипаттамасына қарай материалдық (қылмысдық,
азаматтық, жер және ... және ... ... іс ... іс ... болып бөлінеді.
4) Құқықтық реттіліктің әдістемелігіне ... ... ... ... ... ...... биліктің құқықтық тұжырымдарына
негізделген.
Автономиялық әдістеме – жақтардың қатынастарындағы ... ... ... ... беру негізіне бағытталған.
Демек, құқық ... ... ... ережелерін өз еркімен
қалап алуларын айтамыз. Бір қоғамдық қатынастарда ... ... ... әдістемелері болуы мүмкін. Сондықтан, құқық
салалары екі ... ... ... қолдану арқылы бөлінеді.
Айталық конституциялық құқық – құқық салаларының бастысы болып
табылады, ондағы реттеушіліктің пәні ... ... ... адам
мен азаматтың құқықтары, қоғамды басқарүдың мемлекеттік тәртібі. ... ... әдіс ... ... ... құқық – мүліктік және ... ... ... емес жеке ... ... ... ... қатынастардың қатысушылары азаматтар,заңды тұлғалар,
мемлекет, ... ... - ... бөліністер болып
келеді.
Сонымен бірге,мүліктік қатынастарға байланысы жоқ мүліктік емес жеке
қатынастар азаматтық заңдармен реттеледі, ... олар заң ... ... не ... емес жеке ... ... туындамайды.
Мұның негізгі әдістемесі – автономиялық.
Әкімшілік құқық-атқарушы - өкімдік қызметінің ... ... ... ... ... басқару қатынастарын
реттейді. Бұл құқықтық саладағы басымды әдістеме-авторитарлық.
Қылмыстық құқық – ... ... ... ... мен ... мүдделерін, қоғамдық ... пен ... ... ... ... ... құрылысы мен
аумақтық тұтастығын қоғам мен мемлекеттің заңмен қорғалатын ... қол ... ... бейбітшілік пен адамзаттың
қауіпсіздігін қорғау,сондай қылмыстардың алдын алу ... ... ... әдістеме – авторитарлық.
Неке және отбасы құқығы – неке мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... болып табылады, бірақ соңғы кездерде кең қолданылып ... ... та ... ...... ... ... түындайтын
қатынастарды реттейді. Ол бюджетке салық пен ... да ... ... мен ... әрі ақшаны жиыстыру мен ... Оған тән ... ... қатарына авторитарлық
әдістеме жатады.
Азаматтық іс жүргізу құқығы – азаматтық істер бойынша сот ... ... ... ... әдістеме – авторитарлық болып табылады.
Басқа құқық салаларынан осындай ... ... яғни ... пәнін, әрі қосымша осы құқық саласының ерекшелігін ескеріп,
құқық реттіліктің ... ... ... ... ... ... әсер ету ... қарай құқық нормалары тұрақты
және уақытша болып бөлінеді. Уақытша нормалардың қолданылуы не заңда ... ... ... ... немесе актіде көрсетілген белгілі
бір мерзімде енетін нормалар, кері күші бар немесе ондай күші жоқ ... ... ... ... ... ... ... қатаң түрдегі тұжырымдар , олардың
іске асуы құқық субъектілеріне байланысты емес.
-диспозитивтік нормалар, яғни олардың іс ... асуы ... ... ... ... ... ... Дәлірек айтсақ, ол бағытталған адамдардың тәртіп ережесін
өздері тағайындалуы тиістігі.
7) Құқық нормаларының ... ... ... ... ең ... күші бар заңдар ... мен ... ... ... заң нормаларына қайшы келмеуі тиіс.
8) Кеңістіктегі әсер ету күшіне қарай нормаларды ... ... ... ... республика аумағында қолданылатын жалпы күші ... және ... ... ... ... бір ... таралатын
жергілікті әсер күші бар нормалар болып бөлінеді.
Құқық ... әр қилы ... ... ... ... бастылары реттеушілік, қорғаушылық және мамандандырылған нормалар болып
табылады.
Реттеушілік нормаларды, ... ... ... ... деп ... олар ... қатынастарға қатысушыларға құқық пен міндетті
жүктейтін тұжырымдарды белгілейді.
Өз кезеңінде ... ... ... ... нормалар
міндеттеуші, тыйым салушы және уәкілдік беруші деп бөлінеді.
Тыйым салатын нормалар заңда рұқсат етілмеген ... ... ... ... ... жасамау міндетін белгілейді. ... ... ... ... баптардың барлығы тыйым салу
нормаларына ... ... ... ... мен қоғамдық ... да ... ... ... ... ... бір ... жасауға рұқсат береді.
Құқық қорғау нормалары, мемлекеттің ... ... ... бола отырып, құқық ... ... ... ... ... яғни заң ... түрлерін және
өзге де құқық қорғау шараларын белгілейді. Заң жүзіндегі шаралар ... ... ... жағымды реттеу нұсқамаларының орындалуын қамтамасыз
етеді.
Құқық қорғау ... да екі ... ... ... тұрады.
Құқық қорғау нормаларында тұжырымдалған санкциялар әр түрлі болады.
Олардың ... ... ... ... ... көздейді. Құқық
бұзу түрлеріне қарай санкциялар қылмыстық-құқықтық , ... ... ... ... ... ... арнаулы (кейде оны ... ... ... орын ... Олар реттеушілік нормалар мен құқық қорғау
нормаларының іс жүзіне енуін ... ... ... ... ... мыналарға бөлінеді:
-дифиниттік, яғни заң ұғымдарының анықтамасын немесе олардың
белгілерін көздейтін құқықтарды айтамыз;
-нормалық ... яғни ... ... ... ... ... актінің қозғалысы туралы, олардың
қабылдануы, өзгертілуі, толықтырылуы, күшінің ... ... ... ... ... заң жүйесінің жалпы бағытын, бірлігін , құқықтық
реттеудің біріңғай ... ... ... ... ... норма
2.1 Құқықтың қайнар көздері
Қазақстан Республикасы Конституциясының 12-бабында былай делінген:
1. ... ... ... сәйкес адам құқықтары мен
бостандықтары танылады және оларға кепілдік беріледі.
2. Адам ... мен ... ... ... ... ... деп ... олардан ешікім айыра алмайды, заңдар мен өзге де
нормативтік ... ... ... мен ... ... ... Республиканың азаматы өзінің азаматтығына орай құқықтарға ие болып,
міндеттер атқарады.
4. Конституцияда, заңдарда және халықаралық шарттарда ... ... мен ... жоқ адамдар Республикада
азаматтар үшін белгіленген құқықтар мен бостандықтарды пайдаланады,
сондай-ақ міндеттер атқарады
5. Құқық негізі жөнінде әңгімелегенде, бәрінен бұрын ... ... ... оның әрекет етуіне негіз болатын қозғаушы күштердің мағынасы әңгімеге
арқау болады. Мұндай қозғаушы күштер мемлекеттің құқық шығармашылық ісі,
үстем таптың ... ... ... және ең ... ... ... жағдайлары.
12.1. Бұл бап Республикада адам қүқықтары мен бостандықтарын тану мен
қорғаудың негізгі ережелері мен принциптерін тану мен ... ... ... ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын
тану институты, ... заң ... ... - ... ... және саяси-құқьіқтық жағынан ... ... ету ... бар ... ... Бұл кепілдіктер әртүрлі
нысанда Конституцияның II-бөлімінің келесі бөлімдерінде де жазылған, алайда
тұтас алғанда олар ... ... ... болады. Мысалы, саяси-
қүқықтық кепілдіктер айтар-лықтай толық ... ... ... ... ... ... ... Республикасының құқықтық жүйесінің басты ілімі және
негізгі принципі ретінде адамның табиғи құқығының ... ... ... осы ... ... заң ... және заң ... басты
өлшемі олардың жеке адамның құқықтары мен бостандықтарына сәйкестігі болып
табылады. Яғни, осы тармақ мемлекет саясатындағы жүйелік ... ... ... басымдығын ресми түрде орнықтырды. Ол
мемлекеттің бұрынғы кеңестік режимі ... ... ... ... ... ... ... бас тартуды білдіреді. Аталған
қағиданың іс жүзінде ... әр ... және әр заң ... оның ішінде қоғамдық сараптамадан өткізу және мемлекеттік
органдардың қызметіне конституциялық бақылау жасау үшін ... ... ... ... ... ... ... бірлестіріліп жүйеленген табиғи-құқықтық
теория құқықтың мемлекет қызметінен ... ... ... ... ... Президентті қоса алғанда лауазымды адамдарға қоғамдық
қадағалауды жүзеге асыруға мүмкіндік туады.
12.3. Осы ... адам мен ... ... ... ... адам ... ... жазылған болса, азаматтың құқығы кейін пайда
болады. ... ... ... ... ... адам ... ... адамның құқықтары мен бостандықтарын қорғаудың кепілдігі негізіне
қызмет ететін, ... пен оның ... ... ... ... ... ... түрінде белгілейтін саяси қүқықтар мен
міндеттер кешені кіреді. ... ... осы ... ... ... ұғымын ғана емес міндеттер ұғымын да ... ... ... ... ... деген құқығы осы билікті мемлекеттің осы адамға
қатысты құқығының екінші жағы ... ... ... ... ... ... Конституцияның осы нормасына сәйкес шетелдіктер мен отансыз
адамдардың (апатридтердің) Қазақстан Республикасы азаматтарымен ... және ... ... ... азаматтық құқықтары мен
міндеттерінің толық теңдігі белгіленген. Әдеттегідей, ... ... кең ... ... ... ... алайда жекелеген
жағдайларда, айталық, дипломатиялық корпус үшін, Республиканың халықаралық
келісім жасасуларынан туындайтын ... ... ... мүмкін.
12.5. Осы норма бұзылған жағдайда кері зардаптарға әкеліп соқтыруы
мүмкін ... мен ... жеке ... іске ... ... Бұл, ... басқа адамдардың құқықтары мен ... ... және ... имандылық. Аталған шектеулер құқықтық
практикада жалпыға мәлім ... ... ... ... ... осы ... түсінуіне келіп тіреледі. Орталықтандырылған
құқықтық саясат кезінде мұндай түсіндірме бүкіл ел ... ... ... да, ... де мүмкін, ол - қорғауды, тіпті жеке адамның
құқықтық мәртебесінің өзін ... ... ... шығаруына мүмкіндік
жасайды. Сондықтан аталған ереже тиісті нормативтік ... ... ... етеді.
Қазақстан Республикасы Конституциясының 13-бабында былай делінген:
1. Әркімің құқық субъектісі ретінде танылуына құқығы бар ... ... мен ... ... ... қоса ... заңға
қайшы келмейтін барлық тәсілдермен қорғауға хақылы.
2. Әркімнің өз ... мен ... сот ... ... бар.
3. Әркімнің білікті заң көмегін алуға құқығы бар. ... ... заң ... ... ... ... 13-бабының 1-тармағының нормалары азаматтық
заңдарда дамытылған. Конституцияның 13-бабында айтылатын ... ... ... ... ... мен ... қабілеттілігінің
азаматтық-құқықтық ұғымын құрайды.
ҚР АК-інің 13-6абында азаматтық құқығы және міндеттілік ... ... ... ... ... ... ... үшін бірдей
дәрежеде танылатындығы белгіленген. Азаматтық құқық ... ол ... ... болады және ол қайтыс болуымен тоқтатылады.
Азамат Қазақстан Республикасы шегінде де, сондай-ақ шет ... ... оның ... шет ел ... меншік құқығына; мүлікті мұралыққа
алу және мұралыққа беруге; реслублика аумағында ... жүру және ... ... ... ... ... еркін тастап шығу және оның аумағына
еркін қайта оралуға; заң актілерімен ... ... кез ... қызметпен
айналысуға; занды тұлғаны жеке ... ... ... және ... бірлесе құруға; заң актілерімен тыйым салынбаған кез келген
мәміле жасауға және ... ... ... ашуға, ғылым, әдебиет
және өнер шығармаларына және өзге де ой ... жеке ... ... ... және моральдық зардаптардың орны толтырылуын талап етуге;
басқа да мүліктік және жеке құқықтарды иеленуге құқылы ... өз ... ... ... иелену және оны жүзеге
асыру, өзі үшін азаматтық міндеттерді туғызу, оларды орындау (азаматтык,
қабілеттілік) оның ... ... ... яғни ... он ... ... ... туады.
Заң актілерімен он сегіз жасқа толмай некеге отыруға жол берілген
азаматтың әрекет ... ... ... ол ... ... ... Егер заң актілерімен өзгеше кезделмесе барлық азаматтың әрекет
қабілеттілігі бірдей болады (ҚР АК-інің 17-бабы).
ҚР ... ... ... ... мен әрекет қабілеттілігінен
айыру мен оны шектеуге жол берілмейтіні ... ... ... ... заң ... көзделген реттер мен тәртіптен өзге ... де ... ... мен ... ... ... ... белгіленген.
Құқық қабілеттілігі мен әрекет қабілеттілігінің заң актілерімен
белгіленген ... мен ... ... ... кесіпкерлікпен не өзге
қызметпен айналысу құқығын сақтамау тиісті шектеулерді ... ... өзге ... актісінің заңсыздығын көрсетеді.
Азаматтың құқықтық қабілеттілігінен немесе әрекет қабілеттілігінен
және құқықтық ... ... ... қабілеттілігін шектеуге
бағытталған басқа да мәмілелерден толық немесе ішінара бас ... ... ... ... өзге ... ... ... табылады.
Азаматтық құқықты қорғау тәсілдері ҚР АК-інің 9-бабында белгіленген.
Азаматтық құқықтарды қорғауды: құқықтарды тану; ... ... ... ... ... құқықты бұзатын немесе оның ... ... ... жолын кесу; міндеттіліктің іс ... үкім ету; ... ... ... ... заңсыз деп
тану; моральдық зардаптардың орнын толтыру; құқықтық қатынастарды тоқтату
немесе өзгерту; мемлекеттік басқару немесе ... ... не ... заңдарға сәйкес келмейтін актілерін заңсыз немесе ... деп ... ... ... ... ... ... иеленуіне немесе
оны жүзеге асыруына кедергі келтіргені үшін мемлекеттік ... ... ... айып ... жолымен, сондай-ақ заң актілерімен көзделген
өзге де тәсілдермен сот немесе ... сот ... ... ... ... үшін өкімет немесе басқару органына жүгіну,
егер заң актілерімен ... өзге ... ... ... ... ... кедергі келтірмейді.
Заң актілерімен арнайы көзделген реттерде азаматтық құқықтарды қорғау
құқығы бұзылған жеке немесе заңды тұлғалардың тікелей өздері арқылы ... ... ... заң ... ... ... ... көзделмесе құқығы
бұзылған адам оған келтірілген зиянның толық өтелуін ... ете ... ... - ... ... адамның өндірілген немесе өндіріліп
алынуы тиіс болатын шығындары, ... ... ... ... ... ... сондай-ақ осы адам, егер оның ... ... ... ... жағдайында ала алатын алынбаған кірістері (жоғалған
тиімділік).
Мемлекеттік өкімет ... өзге де ... ... ... келмейтін актілерін шығаруы, сондай-ақ осы органдардың ... ... ... ... ... ... заңды
тұлғаға келтірілген зиянды Қазақстан Республикасы немесе тиісінше әкімшілік-
аумақтық бірліктің өтеуі тиіс.
Егер жолсыздықтан құқықтық ... шегу ... ... ... заң ... ... басқа реттерде оның кінәлілігі
жорамалданады.
Қажетті ... ... ... 16 ... ... қабылдаған
Қазақстан Республикасы Қылмыстық кодексінің 32-бабында беріледі. Атап
айтқанда, ... ... ... яғни ... ... ... жеке ... тұрғын үйін, меншігін, жер учаскесін және ... ... ... ... мемлекеттің қоғамдық қауіпті ... ... ... ... қол ... ... келтіру
арқылы қорғау, егер бұл ретте ол қажетті қорғаныс шегінен шығып кетпесе
оның қол көтерген ... ... ... ... ... ... ... құқығына, олардын,кәсіптік немесе ... ... және ... ... қарамастан, барлық адамдар тең дәрежеде
құқылы. Бұл құқық адамға қауіпті қол сұғушылықтан құтылып кету не ... ... ... ... мемлекеттік органдарға жүгіну мүмкіндігіне
қарамастан беріледі.
Қол көтерушіге зардап шектіру ... ... ... айқын
шамадан тыс зардап шектіру нәтижесінде қорғанудың қол көтерудің қоғамдық
қауіптілік сипаты мен деңгейіне ... ... ... қорғаныс шегінен
шығып кету деп танылады. Мұндай ... шығу тек ... ... ... ғана ... жауаптылыққа тартылады.
Құқық негізі жөнінде әңгімелегенде, бәрінен бұрын құқықтың пайда болуы
мен оның әрекет етуіне ... ... ... ... ... ... ... Мұндай қозғаушы күштер мемлекеттің құқық шығармашылық ісі,
үстем таптың ... ... ерік ... және ең ... қоғамның
материалдық тұрмыс жағдайлары.
Бұл тұрғыдан құқық негіздерін кең мағынада түсіндіреді. Сондай бола
тұрса да ... ... ...... ... реттейтін,
ресми түрде бекітілген, жалпыға бірдей міндетті, мемлекет қамтамасыз ететін
қоғамның ерік-жігері.
Әдетте ... ... төрт ... бөлінеді: құқықтың әдеттері,сот
прецеденттері (үлгілері), құқықтық келісім-шарттар, нормативтік-құқықтық
актілер.
Құқықтық әдеттер – қоғам ... ... ... ... ... ... ... етілетін ресми түрде бекітілетін
әдет-ғұрыптар.
Кезінде қазақ ... ... ... қоғамдық қатынастардың
негізгі реттеушісі болған.
Оған дәлел «Қасым ханның қасқа жолы» (XV ғ.), “Есім ханның ескі жолы”
(XVI ғ.), ... ... ... ... (XVIІІ ғ.). ... ... ... билердің үлгі шешімдері де қазақтың ұлттық құқықтық әдеттерін
дамытқан. Қиыннан ... ... ... ... ... ... күші бар құқықтық норма ретінде пайдаланылған. ХІХ ғасырдың билер
съезінде қабылданған ережелерде құқықтық ... ... ... ... пайдаланылған. Солармен қатар қазақ қоғамында ... ... ... де ... қатынастардың реттеушісі болып
отырған.
Құқық прецеденті – жоғары мемлекет (сот) ... ... ... Осы ... ... ... (сот) ... ұқсас істерді шешкенде
негіз болады. Құқық прецендентінің шыққан елі – Англия. ... ... ... ... АҚШ, ... Австралия мемлекеттерінде құқықтың
негізгі қайнар көзі болып ... ... екі ... көп жақтың өз ... ... ... ... ... күшімен қамтамасыз етілетін келісім-шарт.
Қазіргі заманда құқықтық ... ... ... ... қайнар көзі болып табылады.
Нормативтік-құқықтық актілер – құқықтың ең басты қайнар көзі, негізі
ретінде танылады.
Нормативтік-құқықтық акті (НҚА) – ... ... ... түрде
қабылдаған, жалпы ережелерден тұратын, қоғамдық қатынастарды реттейтін,
жалпыға бірдей міндетті құжат, яғни ... ... ... ... құқық тек қана нормативтік
актілер арқылы қалыптасуда. Құқықтың нәр ... ...... ... Конституцияның ең жоғары заңдық күші бар
және Республиканың бүкіл ... ол ... ... Одан ... ... ... ... заңдар ерекше қатынастарды реттейді. Одан
кейінгі – жай ... ... ... мен ... референдум немесе Парламент енгізеді. Конституциялық және жай
заңдарды Парламент қабылдайды. Парламент ... бір ... ... заң шығару өкілеттігін беруге қақылы. Конституцияда аталған
жағдайда Президент заң күші бар ... ... ... ... ... ... ... бойынша нормативті Жарлық шығарады.
Қазақстан Республикасының Үкіметі өз ... ... ... ... ... ... күші бар ... шығарады.
Конституциялық Кеңес өз құзырындағы мәселелер бойынша ... ... ... Ол ... құқығының құрамды бөлшегі болып есептеледі.
Қазақстан Республикасының ... Соты да ... ... ... норматвиті қаулылар қабылдауға құқылы.
Қазақстан 2030 жылы Орта Азияның Барысына айналады дегенге сенсек,
онда ол үшін мемлекетіміздің құқықтық ... ... ... тиіс. Ал құқықтық
жүйенің берік болуы құқық саласының оңды ... ... ... ... бұл ретте өзіне тиесілі орынды алады деген ойдамын.
Дегенмен, 2030 жылғы осындай ... ... ... болмайды. Оны
біз өз қалауымызбен және табысқа жетуге талпынған ерік-жігеріміз ... Егер біз осы ... ... ... ... егер біз
болшағымызға жоспар құрмай және бүгінгі күні ... ... ... ... мен апталарды уысымыздан шығарып алсақ, егер ... онда ... ... ... кінә арта ... нәрсеге бірден қол жетпейді. Табысты әрі тұрақты дамуға объективті
түрде белгілі бір сатылар тән, оған ... бір ... ... да ... ... әрі ... экономика құрмайынша, біз
қуатты мемлекет пен Қарулы Күштер құра алмаймыз, демографиялық, экологиялық
және әлеуметтік міндеттерді шеше алмаймыз, ... ... жеке ... ... мен ... арттыра алмаймыз.
Экономикалық дамудың жоғары қарқынына қол жеткізу өз кезегінде саяси
тұрақтылық пен ... ... әрі ... ... ... етеді.
Ал бұл үшін Президенттің саясатын іске ... ... ... әрі күмәнданушыларды соңынан ерте ... ... ... ... және ... Үкімет қажет.
Бідің жас ұрпақтың кей өкілдері ... ... ... ... ақы ... ... ... Қазақстан мен Қазақстан
халқының мүдделерін өздерінің жеке мүдделерінен жоғары қоятын ... ... жаңа ... ... ... істейтін болады.
2030 жылдың азаматтары мемлекеттің өздерінің құқықтарын қорғайтынына
және мүдделерін биік ұстайтынына сенімді болады. Бұл ... олар ... ... ... өз орнын таба алмай, мемлекетке әлеуметтік
көмек сұрап жүгінуге мәжбүр болған аз ғана ... да ... ... ... болады.
Сонымен, құқық негіздері дегеніміз – қоғамдық қатынастарды реттейтін,
мемлекет күшімен ... ... ... ... ... әдет
ғұрыптар. Жоғарыдан ... ... ... ... ... ... бұрын құқықтың пайда болуы мен оның әрекет ... ... ... ... ... ... арқау болады екен.
Мұндай қозғаушы күштер мемлекеттің құқық шығармашылық ісі, ... ... ... ерік – жігері және ең соңында қоғамның материалдық тұрмыс
жағдайлары.
2.2 Құқық нормаларын іс ... ... ... оның ... ... әрі ... іске асу ... сақтау,
орындау, пайдалану және қолдану болып табылады.
Сақтау – дегеніміз заңда тыйым салынған нормаларды ... ... ... ... ... ... тиіс . Құқықтарды жүзеге асыру басқа
құқық субъектілерінің ... және ... ... мүдделерін
бұзбауға, айналамыздағы ортаға зиян ... ... ... ... және т.б. ... ... құқықтарды жүзеге асырған кезде адал,
парасатты және әділ ... ... ... ... тыйым салынған
талаптарды, қоғамның адамгершілік қағидаттарын, ал кәсіпкерлер бұған ... ... ... сақтауға тиіс. Бұл тәсілдің мәнісі осындай.
Орындау – бұл міндеттілік ... ... ... ... ... ... Олай дейтініміз азаматтар,
заңды тұлғалар және т.б. субъектілердің басқа жаққа зиян ... ... ... ... ... пайдалануға, сондай-ақ құқықты оның мақсатына
қайшы келетіндей етіп ... ... ... ... ... ... ... іс-әрекеттерден бойын аулақ салу деген сөз.
Мысалы, заңды ... ... ... салықтарды, алымдарды және өзге де
міндетті төлемдерді төлеу әркімнің борышы әрі міндеті ... ... ... ... ... ... ... деп есептелінеді,
ал керісінше болса – жағымсыз іс-әрекет болып табылады.
Пайдалану – адамның, ... өз ... ... ... ... жүзеге асыруы. Дәлірек айтсақ, субъектілердің өздеріне
берілген құқықтарын, ... ... ... ... ... өз ... ... Қазақстан Республика Конституциясының 30- бабының 2-
тармағында: «Азаматтардың мемлекеттік жоғары оқу ... ... ... ... білім алуға құқығы бар», - делінген. Бірақ, олардың осы
конституциялық құқықтарды пайдалануын не одан бас ... ... ... ... ... ... ... жоқ.
Қолдану – нақтылы істерді заң нормалары шегінде қарап шешу, арнайы
құқықтық актілерді ... ... ... ... ... ... ... биліктік қызметі. Бұл тәсілдің мақсаты – аталған
органдар мен ... ... ... ... ... ету, олардың құқықтары мен міндеттерін іс жүзіне асыру және осы
процестерге бақылау ... ... ... берушінің қызметкерді жұмысқа алу
жөніндегі бұйрығы, сот үкімі, ... ... ... ... өзі дереу сақталмайтындығы,
орындалмайтындығы, ... ... ... және ... ... ... ... органдардың, лауазымды
адамдапдың заңмен қызмет ... ... жеке ... ... ... және ... өз
еріктілігімен құқықты жүзеге асыру керектігін осы уақытқа шейін ... ... іс ... ... субъектілердің өзіндік мінез-
құлқына, тәртібіне байланысты болады. Бірақта, ... іске ... ... оны ... ... байланысты. Шындығында, егер ... ... ... ... ... адамдардың үлкен
және кішкентай топтарының мүдделерін, әлеуметтік қатынастардан туындайтын
құбылыстарды ... әрі дер ... ... ... онда ... ... іске асу ... туралы сөз болмас еді.
Демек, құқық ... ... ... мақсаты – құқық
нормаларын тағайындау емес, ол тек іске асыруға жарамды нормаларды анықтап,
тұжырымдау.
Құқықты іске ... ... ... ... ... ... табылады, яғни заңдардың , заңнан туындайтын өзге
де нормативтік ... ... ... құқық нормаларын тағайындау.
Егерде құқық экономикалық және ... ... ... ... даму ... ... және
адамдардың артықшылығына мейлінше сәйкес келсе, онда оның іске асырылу
мүмкіншілігі де ... ... еді. ... ... ... ... ғана ашып ... ал оның алдағы ... асуы ... ... ... ... ... ... мінез-құлқымен және құқықты қолданатын ... ... ... ... анықталады.
Құқық нормаларын іске ... ... ... ... ... – жеке және ... болып бөлінеді. Оның деңгейіне қарай –
құқықтық ... және ... ... ... ... ... ... және құзіретті тағайындайтын жалпы
нормаларды; белгілі бір ... ... ... құқықтық
қатынастарды іске ... ... та ... ... ... нормалардың қажеттілігі
3.1 Нормативтік реттеу жүйесіндегі құқықтың орны.
Адам қоғамында сан алуан ... яғни ... ... Осы
қатынастарды реттеу, тәртіптеу ережелер, қағидалар, нормалар негізінде
болады. Норма ... ... ... ... ... ... ... қоғамдық қатынастарды реттейтін нормалардан
тұрады. Олар әлеуметтік және әлеуметтік-техникалық нормаларға бөлінеді.
Қоғамның әлеуметтік ... ... ... ... ... ... күші ... немесе мемлекеттің мәжбүрлеуімен
қамтамасыз етілетін, қоғамдағы адамдардың мінез-құлқы, ... ... ... ... ... ... нормалары,
мораль (имандық, өнеге) ... ... ... (корпоративтік)
нормалары, әдет-ғұрыптар, дін нормалары және тағы басқа.
Әлеуметтік-техникалық нормалар – техникалық ... ... ... ... нормалар; агрономиялық нормалар
және тағы басқа.
Әлеуметтік ... ... және ... ету ... ... ... құқық нормаларын мемлекет белгілейді және қамтамасыз
етеді, имандылық, ... ... ... ... ... және қоғам
пікірімен, адамның сана-сезімі арқылы қамтамасыз етіледі, діни нормалар
діннен ... және Алла ... ... адам сана-сезімімен
қамтамасыз етіледі.
Жасалу ... ... ... ... және стихиялық (сұрапылдық)
түрге бөлінеді. Баяндау және көріну тәсілдері бойынша нормалар ауызекі ... ... ... Мысалы, құқық нормалары әрқашан да жазбаша, ал
өнегелік нормалар ауызекі болады.
Әдет-ғұрып дегеніміз, ... ... ... ... ... ... ... факторларға байланысты тарихи
қалыптасқан, ... ... ... ... ... ... ... сана-сезіміне ананың сүтімен, қауым өмірінің
үлгісімен сіңіп, адамдардың мінез-құлықтарын, ... ... ... ... ... қазақ халқында әдет-ғұрыптар, дәстүрлер
құқықтың қайнар көзі болған.
Қазіргі заманда әдет-ғұрыптар әр түрлі дәрежеде сақталған. Негізінде
әдет-ғұрыптар ... ... ... ... пен ... тығыз байланыста. Осы екі құбылыстың жалпылама
ерекшеліктерін және айырмашылықтарын көрсету қажет.
Жалпылама ерекшеліктері ... пен ... ... базиске
жасалған қондырма болып табылады, ... ... ... ... ... (бірлігіне) негізделеді.
Құқық пен мораль көпшілік жағдайларда ерікті түрде ... ... ... ... ішкі ...... ар-ұяты мен намысы.
Құқық нормаларының талаптары моральдық талаптарға негізделеді.
Мысалы, Қазақстан Республикасының ... 27 ... ... ... мен ... ана мен әке және бала мемлекеттің қорғауында
болады. Балаларына қамқорлық жасау және ... ...... ... әрі ... ... толған еңбекке қабілетті балалар
еңбекке жарамсыз ата-анасына қамқорлық жасауға міндетті».
Бұл талапта ... ... ... және ... нормасының талабы
бірдей көрініс табады.
Кейбір құқық салаларында моральдық талаптардың ықпалы аздау. ... ... ... құқықта, қаржылық құқықта және тағы ... ... ... ... ... ... маңызы өте зор.
Енді құқық пен моральдың айырмашылығына тоқталу қажет.
1. Құқық ... ... ... ... ... ал ... мемлекеттен бұрын
пайда ьолады. Құқық жазылған нормалардан тұрады, ао ... ... және ... ережелер, талаптардан тұрады. Құқық мемлекеттік
мәжбүрлеудің болу мүмкіндігімен қамтамасыз ... ал ... ... ... ... пікір күшімен қамтамасыз етіледі.Нормативтік
реттеу жүйесінде құқық ерекше орын алады. Бұның себебі құқықтың айрықша
белгілеріне байланысты.
2. ... ... және ... тұрғыдан қарағанда ол өте кең
түсінік болып, оған құқық нормаларымен қатар қатынастар да жатады.
Құқыққа, ... ... ... ... ... және айрықша
белгілер тән.
1. Құқық жазылған нормалардан тұрады. Нормативтік тек ... тән ... Ол ... ... ... және ... әлеуметтік ұйымға
тән. Нормативтік дегеніміз, адамдардың ой жүйесін, қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... әділдік және бостандық идеяларын білдіреді. Әділдік ... ... ... ... ... армандаған. Әділдік – адамның
игілігіне бағытталған жағдай, ол ... ... ... ... ... ... Осы ... сай келетір адамның әрекеті
әділ болып саналады.
Марксизм-ленинизм негізін қалаушылар әділдікті тек ... ...... ажыратылмайтын қасиет. Тек бостандық болса ... ... өмір сүре ... ... өзіне тән шығармашылық мүмкіндіктерін
аша алады.
3. ... ... ... ... Олар – ... ... ... Солар арқылы әділдік пен бостандық жүзеге асырылады.
Әрине, әділдік пен ... ... де, сол ... құбылыстар арқылы
жүзеге асырылады. Құқықтың нормалары мен мемлекет органдарының арасында
қайшылық, үйлеспеушілік болуы мүмкін. Заңдарда адамдардың құқықтары ... ... ... органдары олардың ... ... ... ... Құқық адамның іс-әрекетін реттейді, оның ойына, сезіміне әсер етеді.
Егер адам заңдарда әділдік пен бостандық баянды ... көзі ... ... ... деп ... Мұндай жағдайда адам өз еркімен ... ... Заң ... бұзса, кінәліге мәжбүрлеу шаралары
қолданылады.
5. ... ... ... қалыптасады. Заңдарда адамдардың еркі ... ... ... заң ... ... ... ... – мемлекет таныған адамдардың ... Егер ... ... ... паш ... ол жалпы халықтық құқық деп саналады.
6. Құқықтың формальды анықтылығы. Заңдарда бекітілген ... ... ... ие ... Ол – ... анықтылық. Оның белгілері:
айқындығы, бір ... ... Бұл ... ... ... істеуге болады, нені болмайтындығын білуіне ыңғайлы, әрі қолайлы.
Мысалы, біреудің мүлкін ...... ... - оның тағы бір қасиеті. Заңдарда жазылған
құқыфқтық нормалар ... ... ... ... Құқықтың нормалары
тек осындай негізде жазылып, қалыптасса ғана құқық өзінің ... ... ... тағы бір қасиеті – оның өзгермелілігінде. Қоғамдық өмір
сүрісіп қалмай, құбылып өзгеріп ... ... ... ... ... ... ... лайықты түрде реттеу үшін өзгеріп тұруы қажет. Осыған
байланысты ... ... ... ... жаңа ... ... ... қалыпты түрде адамдарға қолданылады. ... өзі ... ... ... ... ... әртүрлі: біреу әлсіз,
біреудің қабілеті мол, екіншісінікі кем, ... ... бар, ... бойдақ.
Адамдардың мұндай айырмашылығын заң ескере бермейді. Сондықтан заң
адамдарды іс жүзінде ... ... ... ... ... мысалы, саяси құқықтармен
пайдаланғанда барлық азаматтардың жағдайы бірдей.
Құқықты мемлекет қорғайды. ... ... ... талаптарын
адамдар өз еркімен орындай ... ... ... мемлекет құқық
талабын бұзғандарға мәжбүрлеу тәсілін қолданады. Мұндай қорғау ... жоқ деп ... ... ... ... Н.Назарбаевтың жыл сайынғы
халыққа жолдауында он жыл біздің конституциямыздың мерей тойы, осы «он ... ... ... экономикалық дамуда», деп көрсетті.
Сонымен ел Президенті ерекше атап ... ... ... потенциалын ары қарай да максималды түрде қолдану керек.
Бүкіл әлем демократия мен заңдардың сақталуы ажырағысыз деп ... ... ... заңы және ол сол ... құқықтық
жүйесінде приоритетті жағдайды иеленеді. Конституция құрамына мемлекет және
құқықтың әлеуметтік ... ... ... ... мәнін
анықтайтын базалық идеяларды білдіреді.Конституцияда мемлекеттік реттеудің
мәні мен шектері бекітілген, мемлекеттің ... ... ... ... ... және халықаралық құқықтардың ара-қатынасы
көрсетілген.
ҚР-ның Конституциясымен ҚР-да ... ... ... ... мемлекеттің басты қазынасы адам, оның ... ... ... ... ... ... ... татулық пен
саяси тұрақтылық; бүкіл халықтың игілігін көздейтін экономикалық ... ... ... ... аса ... мәселелерін
демократиялық әдістермен,оның ішінде республикалық референдумда немесе
Парламентте дауыс беру арқылы шешу.
Мемлекетіміздің ... даму ... ... ... еліміздің Конституциясына он жыл толды. Тарих
үшін бұл уақыттың бір ғана сәті ... ... ... ... ғана ... алған еліміз үшін бұл оқиғанын маңызы ... ... ... ... ... ... ... халқы,...»,-деп
басталатын ата заңымыз біздің ата-бабаларымыздың аңсап кеткен егемендігі
мен тәуелсіздігіне қол жеткізуінің ... ... ... ... тереңде
жатқан қазақ елі үшін тәуелсіз ел ... ... ... ... бой
көтеруі-үлкен жетістік екені даусыз.
ҚР Президенті Н.Ә. Назарбаевтың жыл сайынғы Қазақстан халқына дәстүрлі
жолдауында Конституциямыздың әлеуетін барынша ... ... ... демократиялық қоғамның негізгі міндеттеріне сәйкес келетіні
танылып ... және ... ... ... ... ... ғана болуға тиістігін атап көрсетеді.
Бүгінгі елімізде жүргізіліп жатқан сот реформасындағы оң ... ... аса ... және соның арқасында сотқа деген халықтың
сенімі күннен күнге артып келе ... айта ... ... ... ... ... ... алда, шешімін табуға тиіс басқа да
келесі ... бары ... ... ... ... ... заң өз ... әлі жоғалтқан жоқ. Мәселе оның орындалуына қатысты
болуға тиіс.
Сондықтан, Қазақстанның әл-ауқаты мен тұрақтылығының, ... ... ... ... ... ... және оны ... азаматтың борышы.Еліміздің тұрақтылығы мен тыныштығының кепілі-
Конституция.
Қазақстан ... ... ... ... ... және ... ... басқа мемлекеттерден қалмай биік шыңға жетелеуші
және ол шынайы демократиялық құжат екеніне ... ... ... ... ғана ол ... қызымет ететіндігін ұғынуымыз қажет.
3.2 Қоғамның қатынастарын реттейтін нормалар
Кесте1
Құқық ... ... ... ... ... ... ұйымдар
(корпоративтік)
нормалары; ... ... ... ... ... ... ... ауызекі
(сұрапылдық)
түрде; ... ... ... ... ... ... ... эстетикалық;
дін ... ... ... ПЕН ... (ИМАНДЫЛЫҚТЫҢ, ӨНЕГЕНІҢ) ЖАЛПЫЛАМА ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ
• Экономикалық базиске жасалған қондырма болып табылады;
• Нормативтік мазмұнда болады;
• Қоғамдық қатынастардың реттеушісі болып табылады;
• әлеуметтік-экономикалық ... ... ... ... көпшілік жағдайларда ерікті түрде жүзеге асырылады;
• жүзеге асырылудық ішкі кепілі – адамның ар-ұяты мен намысы.
Кесте 4
|ҚҰҚЫҚ: ... ... ... ... ... ... қатар пайда болады;
• нормалардан (жүріс-тұрыс ережелерінен) тұрады;
• нақтылығы (деректілігі), айқындылығы арқылы сипатталады;
• мемлекеттік мәжбүрлеудің болу мүмкіндігімен қамтамасыз ... ... ... мен ... ... күні ... ... болады;
• тек қана құқық бұзушының жүріс-тұрысын жан-жақты бағалайды;
• мемлекетпен бірге қатар жойылады;
• мемлекеттен ... ... ... ... ... ... ... тым күрделі болуымен сипатталады;
• дағды арқылы немесе қоғамдық пікір күшімен қамтамасыз етіледі;
• мәжбүрлеудің шаралары мен түрлері күні ... ... ... ... ... жан-жақты бағаланады;
• кез-келген қоғамда орын алады.
Корпоративтік нормалар ... ... ... ... ... ... атқаруда мақсаттарына жету үшін жасалған
жарғыларында, ережелерінде, шешімдерінде бар болатын, ... ... ... 5
Айқын, нақты жүріс- ... ету ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... болады.
Қорытынды
Еліміз тәуелсіздік алғаннан бері қыруар заңдар және одан ... де ... ... қабылданып, бекітілгеннен соң дереу іске
қосылды, әрі қосылып та жатыр. Солардың ішінде іске ... ... ... да бәрімізге мәлім. Оның объективтік және субъективтік өзіндік
сыры бар. Осындай келенсіз, қасапсыз жағдайлардың объективтік сыры ... ... ... заң ... ... есепсіз шығарылуында,
олардың бір –бірімен қабыспай, ... ... ... ... ... ... ... әіркелкілігі,
қарамқайшылығы, қазіргі өскелең өмір талабымен сипатындығында. Әрине ... ... ... ... тудырады, оларды біліп ... ... ... ... кертартпалыққа әкеліп соқтыратыны сөзсіз.
Сөйтіп, заңның жоғарлылығына сенімсіздік ... ... ... ... көріп отырмыз.
Тек қазірдің өзінде “ведомстволық” деп аталатын орталық атқарушы органдар
мен жергілікті органдардың шығаратын актілерінің өзі ... ... ... ... ... жүргізілетін “ведомтсволық” актілердің
мемлекеттік тіркелуі көтеріліп отырған мәселенің проблемасын аздап болса ... ... ... ... ... жетілдіру жөніндегі
жұмыстарға қарамастан ... заң ... көп ... ... дамуынан, нарықтық экономикадан, мемлекет иелігінен аул мен
жекешелендіру үрдістерінен, осы заманғы ... ... өзге де ... ... ... кейіндеу десек болады. Кезінде
халық шаруашылығының ... ... ... ... еңбек, әкімшілік, қылмыстық заңдардың, сот ісін жүргізу мен сот
кұрылысының көптеген ... ... ... қағидаларымен,
қоғамның жаңа экономикалық және саяси ... әлі де ... жоқ ... ... 92-бабындағы көрсетілінген
заңдардың көпшілігі еліміздің ата ... осы ... ... ... ... мұның өзі олардың нақты жүзеге
асырылуын едәуір тежеп отыр.
Пайдаланылған әдибеттер тізімі
1.Қазақстан Республикасының Конституциясы.- Алматы: Жеті ... ... ... Т. ... және ... ... ... – Алматы: «HAS»
баспа компаниясы, 2003.-328 бет.
3.Баққұлов С. Құқық негіздері: Оқулық, 2-ші ... ... ... ... Д.А. ... және ... ... Оқу құралы.-Алматы: Заң
әдебиеті, 2004.-106 бет.
5.Дулатбеков Н.О., Амандықова С.Қ., Турлаев А.В. Мемлекет және ... оқу ... ... ... ... бет.
6.Ибраева А.С., Ибраев Н.С. Теория государства и ... ... ... ... 2000.-199 с.
7.Қазақстан Республикасының мемлекеті мен құқығының негіздері: Оқулық.
/Құраст. Е.Баянов.-Алматы, 2003.-692 бет.
8.Сапарғалиев Ғ. Қазақстан ... мен ... ... ... ... 2003.- 192 бет.
9.Сапарғалиев Ғ., Ибраева А. Мемлекет және ... ... ... ... Жеті ... 1998.- 192 ... С.А. ... құқықтану негіздері. Оқулық.- Алматы:
Жеті жарғы, 2003.- 464 ... В.Н. ... ... и права / Под ... – 2-е изд., доп., ... М.: ... 1998.- 377 ... ... реттейтін нормалар
Әлеуметтік нормалар:
Әлеуметтік-техникалық нормалар:
ӘЛЕУМЕТТІК НОРМАЛАРДЫҢ САРАЛАНУЫ
Жасау тәсілі бойынша:
Реттейтін қатынастар аясының мазмұны ... және ... ету ... бойынша:
Баяндалу және көріну тәсілі бойынша:
ҚҰҚЫҚ ПЕН ИМАНДЫЛЫҚТЫҢ, ӨНЕГЕНІҢ (МОРАЛЬДЫҢ) АЙЫРМАШЫЛЫҒЫН КӨРСЕТЕТІН
ЕРЕКШЕЛІКТЕР:
ҚҰҚЫҚ НОРМАЛАРЫ МЕН КОРПОРАТИВТІК НОРМАЛАР:
Айырмашылығын көрсететін ерекшеліктер:
Жалпы ерекшеліктері:

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
«Мұнай өңдеу және мұнай химия өнеркәсібіндегі зауытының санитарлық нормасы ».13 бет
Іс қағаздарын жүргізудің нормативтік базасы8 бет
Айналым қаржысын нормалау әдістері. Айналым қаржыны тиімді қолдану жолдары10 бет
Алаш орданың саяси-құқықтық нормалары14 бет
Аудит стандарттары және аудиторлардың этикалық нормалары10 бет
Аудиттің постулаттары, стандарттары және нормалары. ХАС сәйкес аудитті жоспарлау32 бет
Ауыз судың нормалық стандарты4 бет
Ауылшаруашылық тұрғындарының құқықтық нормаларының түсінігі20 бет
Ақтөбе облысының өзендерінің суының жылдық нормасын табу34 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь