Есiнiң дұрыстығы мен дұрыс еместiгi

Жоспар
Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3

1.БӨЛІМ. ҚЫЛМЫС СУБЪЕКТIСI
1.1 Қылмыс субъектiсi ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..5
1.2 Субъектiнiң жастық нышандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...8

2. БӨЛІМ. ЕСIНIҢ ДҰРЫСТЫҒЫ МЕН ДҰРЫС ЕМЕСТIГI
2.1 Есiнiң дұрыстығы ұғымы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
2.2 Есі дұрыстық . қылмыстық жауаптылық шарттарының бірі ретінде ... ... 17
2.3 Шектеулi есi дұрыстық пен мас күйiнде қылмыс жасаған адамның қылмыстық жауаптылығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..20

3. БӨЛІМ. АРНАЙЫ СУБЪЕКТ
3.1 Арнайы субъект ұғымы мен қызметтiк қылмыстардың субъектiлерi ... ... 24
3.2 Арнайы субъект нышандары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..26
3.3 Әскери қызметшiлер мен арнайы субъектiсi бар қылмыстарға қатысу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...28

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 31
Қолданылған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
        
        КУРСТЫҚ ЖҰМЫС
тақырыбы: Қылмыс субъектiсi
Жоспар
Кiрiспе.....................................................................
.....................................................3
1-Бөлім. Қылмыс субъектiсi
1. ... ... ... ... ... Есiнiң дұрыстығы мен дұрыс еместiгi
1. ... ... Есі ... - ... ... шарттарының бірі ретінде........17
3. Шектеулi есi дұрыстық пен мас күйiнде қылмыс жасаған адамның ... ... ... ... ... ... ұғымы мен қызметтiк қылмыстардың субъектiлерi........24
2. ... ... ... ... мен ... ... бар ... ... ... ... тек қана адамдар жасайды. Әр-бiр ... ... тән жеке ... ... оның ... осы қылмыста кiнәлi
тұлғаны сипаттайтын сипаттамалар. Кез-келген тұлға тек қана өзiне тән ... ... ... ... нышандарға ие.
Әр-бiр жеке сипаттамалар қылмыс құрамының теориялық және заңнамалық
конструкцияларында бейнеленуi мүмкiн емес. ... ... ... тән типтiк қасиеттер таңдалып, қылмыс субъектiсiнiң нышандары
ұғымдарында қамтылған.
Қылмыс субъектiсi – бұл ... ... тән ... ... тартуға
қажеттi нышандардың минималды жиыны. Бұл нышандардың кем дегенде бiреуiнiң
жоқтығы қылмыс құрамының жоқтығын бiлдiредi.
Курстық ... ... - ... ... ... ... туралы
iлiмнiң маңызды мәселелерi ретiнде жауаптылыққа қабiлеттiлiк пен ... ... ... ... қалып отыр. Жауаптылыққа қабiлеттiлiктi
жоққа шығармайтын психикалық аномалиялары бар тұлғалардың жауапкершiлiгiн
бөлiп ... ... ... заңнамасын талдау нәтижесiнде заңгерлер тұрақты
түрде қылмыс ... ... ... ... ... деп ... ... Сонымен қатар, қылмыс
әрекеттерiнiң тiзiмi әрдайым ауыстырылады, ал қылмыс жауаптылығымен ... ... ... ... ... ... күрес аясында
алдына қойған мақсаттарға сай, ... ... ... ... бөлшектелдi.
Жаңа экономикалық қатынастардың дамуы, мемлекеттiк қызмет институтының
қалыптасуы, әскери реформа және тағы басқа бiздiң қоғамымызда болып жатқан
өзгерiстер ... ... ... ... әкеледi. Соның iшiнде,
құрамы арнайы ... ... ... ... үшiн ... ... құқық ғылымында қылмыстың субъектісі түсінігіне қатысты
көптеген еңбектер жазылған. Қылмыстың субъектісі нақты қылмыстық әрекеттегі
қылмыс құрамы бар ... жоқ ... ... ... үлкен әсерін
тигізеді. Кез келген адамды біз қылмыстық жауаптылыққа, ... ... ... ... бойынша жаза қылмыс жасаған адамды түзеу үшін, оның
өз әрекетінің мәнін түсіндіру үшін арналған мемлекеттің мәжбүрлеу ... ... ... ... адам ... ... жаза ... түсіне ала
ма деген сұрақ туады. Әрине, ол ... ... ... ... ... ... ... егер жасаған болса оған нақты бір мәжбүрлеу шаралары
қолданылатынын ұғыну керек. Ал оны тек есі ... және ... ... ... ... ... белгілі бір жасқа толған адам ғана
түсіне алады. ... бұл ... ... ... жатады.
Арнайы әдебиеттерде қылмыс субъектiсi тақырыбы едәуiр терең талданған.
Осыған орай Михеевтiң, Первомайскидiң, есi ... ... ... және ... Устименконың, Здравомыслованың,
Куринованың арнайы субъекттi зерттеу жұмыстарын атап өту қажет.
Соңғы онжылдықта, жаңа ... ... ... мен ... ... ... ... туралы басылымдар пайда
болды. Оның iшiнде Ивановтың, Шишкованың, Кудрявцеваның зерттеулерi.
Қымыстық құқықта қылмыстың ... ... ... "қылмыскердің
жеке тұлғасы" деген түсінік бар, яғни нақты адамға жауаптылыққа тарту, жаза
тағайындау үшін оның жеке ... ... ... ... ... ... ... мен міндеті - қылмыстың субъектісіне жалпы
құқықтық түсінік беру, оның белгілерін анықтау және оларға ... ... ... ... күні ... ... заңды тұлғалардың қылмыстық
жауаптылығы туралы бірнеше пікір пайда болған. Осы ... шешу үшін ... бабы ... ... ... Қылмыс субъектiсi ұғымы
Қылмыс субъектiсi – бұл қоғамға ... ... ... және ... ол үшiн ... ... тартыла алатын тұлға.[1]
Қылмыстық құқық бойынша қылмыстың субъектісі болып есі ... ... ... ... ... заңда көрсетілген жасқа толған адам
табылады. Қылмыстың субъектісі болып қоғамға қауіпті іс-әрекет жасаған және
заңға сәйкес сол үшін ... ... ... қабілеті бар адам
танылады.
ҚР ҚК 4,6,7-баптарының талаптарына сәйкес ҚР ҚК-нің күші Қазақстан
Республикасының ... ... ... жоқ адамдарға, сондай-
ақ шетелдіктерге қолданылады. Бұдан туатын ... ... ... іс-
әрекет үшін қылмыстық жауаптылыққа тартылмайды, яғни бұл аталғандар қылмыс
субъектісі болып ... Егер адам ... ... ... күштерді
пайдалану арқасында қасақана немесе абайсыздықпен басқаға зиян келтірсе,
онда қылмыстық жауаптылыққа сол адамның өзі ... ... ... ... ... ... онда сол адам ... қасақана дене жарақатын
келтіргені үшін қылмыстық жауапкершілік мәселесі ... ал ... ит ... ... ... ... ... құралы болып
табылады.
Сонымен қоса заңды тұлға (мекеме, ұйым, кәсіпорын және басқа да заңды
ұйымдар) қылмыстың ... ... ... ... ... ... қорғау ережелерін кінәлі түрде бұзған лауазымды адам, егер соның
салдарынан адамдар қайғылы жағдайға ұшыраса жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... деп айтсақ, онда біз қылмыстық құқықтың
негізгі қағидаларының бірі – жеке ... ... үшін ... ... Сондықтан бұл жағдайда заңды тұлғадағы нақты ... ... ... адам немесе олардың тобы қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ҚР ҚК ... ... Ол бойынша есі
дұрыс, қылмыстық заңнамада көрсетілген жасқа толған жеке адам ... ... ... ... ҚК ... ... ... құқықтың ең маңызды принципі –
азаматтардың заң алдында тең принципі баяндалған, яғни қылмыс жасаған
адамдар шығу ... ... ... және ... жағдайына,
жынысын, нәсіліне, ұлтына, тіліне, дінге көзқарасына, сеніміне, қоғамдық
бірлестіктерге қатыстылығына, тұрғылықты жеріне немесе өзге де кез ... ... заң ... ... Бұл ... конституциялық
принцип болып табылады, өйткені ҚР Конституциясының 14-бабында бекітілген.
ҚК 14-бабынан ... ... ... келесідей заңды
белгілері болуы тиіс:
1) есі дұрыстық;
2) қылмыстық жауаптылыққа тартуды шартты ... ... ... ... ... адам ... жатуы (жеке тұлға болуы).
Адамды қылмыстың субъектісі деп тану үшін ол осы үш ... ие ... ... бір ... жоқ болуы, қылмыстың субъектісінің
жоқ екендігін көрсетеді, сәйкесінше ... ... ... жоқ. Ал, ... ... ... қылмыс құрамы жоқ болуы, ... жоқ ... ... ... ... ... сәйкес қылмыс жауаптылығына жансыз нәрселер, жануарлар
мен заңды тұлғалар тартыла алмайды. Бұл принцип жауаптылықты ... ... өз ... есеп бере ... және ... ... ... ал бұл қабiлеттiлiкке тек қана ... ие. ... ... ... тарту – жазалау мақсаттарына сәйкес келмейдi,
себебi қылмыстық жазалау тек қана ... әсер ... ... ... анықталған қоғамдық қауiптi әрекетi (iс-әрекет немесе
әрекетсiздiгi) және ... ... ... ... ... үшiн ... жауапқа тартылуға тиiс. Объективтi айыптауға, яғни кiнәсiз зиян
келтiргенi үшiн қылмыстық жауаптылыққа жол ... ... ... әрекет жасаған адам ғана қылмысқа кiнңәi деп танылады. Абайсызда
жасалған әрекет ... ... ... ... ерекше
бөлiмiнiң баптарымен көзделген жағдайларда ғана қылмыс деп танылады.
Өзiнiң әрекеттерiнiң (әрекетсiздiгiнiң) нақты сипатын сезiне алатын
және оларды ... ... ... ғана ... ... ретiнде
таныла алады. Психикалық күйiне байланысты өзiнiң ... ... ... және ... ... ... сезiнбеген
адамдарға қатысты қасақана мен абайсыздық нысанындағы кiнә ... ... сау ... ... ... ... бере ... белгiлi-
бiр жасқа жеткенде пайда болады, әдетте оның шамасы 16 жасқа теңестiрiледi.
Бұл жасқа ... ... ... ... тәжiрибе жинақталып,
айналадағыларға пайдалылық көзқарасынан өзiнiң қылықтарының ... ... алу ... ... ... ... Республикасының Қылмыс Кодексiнiң 1997 жылғы 16 шiлде N 167,
6 бабынының 1 пунктiне сай ... ... ... ... адам жауапқа тартылуға тиiс. Шет мемлекеттердiң дипломатиялық
өкiлдерiнiң және иммунитеттi пайдаланатын өзге де ... ... ... мәселе осы адамдар Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... шешiледi (ҚК
4п.6б.). Бiрақ аталған тұлғалардың қылмыстық қуалау ... ... ... ... ... қылмыс субъектiсi ретiнде
танылмауын бiлдiрмейдi. Бұл ... ... ... ... ... ... отырып жүзеге асырылады. [4]
Сөйтiп, қылмыс субъектiсiнiң негiзгi нышандарына: белгiлi бiр жасқа
толған есi дұрыс жеке ... (ҚК 14б.). Бұл ... ... ең ... жалпы қылмыс субъектiсi туралы ғылыми түсiнiктi құрайды. Қылмыс
субъектiсiнiң факультативтi ... ... ... ... ... ... ... нышандары
Белгiлi-бiр жасқа толу – қылмыстық жауаптылыққа ... ... ... ... ... ... жасты анықтау негiзiнде
кәмелетке толмағанның саналы түрде сезiну деңгейi, болып ... ... ... мен ... сай ... әрекет ету қарастырылады. Жас
балалар, қылмыс субъектiсi бола ... ... ... жасына орай
жеткiлiктi деңгейде жасаған әрекеттерге есеп берiп, ... ... ... ... ... ... алу қабiлеттiлiгi өмiрлiк
бақылаулар мен ... ... ... ... Белгiлi-бiр
жаста боз балада өмiрлiк тәжiрибе ... ... ... ... ... алу мен ... қылықтарын жете түсiне алу мүмкiндiгi пайда
болады.
Тұлғаның қылмыстық жауаптылыққа тартыла алатын минималды жасы ... ... ... ... ... ретiнде қызмет еткен. Сөйтiп,
алғаш Ресейде Петр I Әскери артикулаларымен (1715 ж.) бұл жас 7 ... және бұл жас ... ... ұшырап жатты. Сөйтiп,
коммунизм дәуiрiнде ол 17 жасқа теңестiрiлген, ал ... ... ... (1922 ж.)– 14 ... ... 1935 жылы ... ... арасындағы қылмыспен күресу шаралары туралы» қаулы бiрқатар
ауыр қасақана қылмыстар үшiн қылмыстық жауаптылықты 12 ... ... ... ... кәмелекетке толмағанның психикалық ... ... ... (ең ... ... күнделiктi шарттары,
бiлiмi) сәйкестiгi есепке әрдайым алынып қойған емес.
Қазақстан Республикасының ... ... жас ... ... ... осыған орай, кодексте субъектiнiң екi түрлi жастық
нышнына сiлтеме берiлген: ... ... ... ... он алты
жасқа толған адам қылмыстық жауапқа тартылады. Ал қылмыс жасаған кезде он
төрт жасқа толған ... кiсi ... ... ... ауыр зиян
келтiргенi, ауырлататын мән-жайлар кезiнде денсаулыққа қасақана орташа
ауырлықтағы ... ... ... ... сипаттағы күштеу
әрекеттерi, адамды ұрлағаны, ұрлық ... кiсi ... ... ... ... ... ... автомобильдi немесе өзге де
көлiк құралдарын ұрлау мақсатын көздемей заңсыз иеленгенi, ауырлататын мән-
жайлар ... ... ... ... немесе бүлдiргенi, терроризм,
адамды кепiлге алуы, террористік актi туралы бiле тұра ... ... ... ... ... заттар мен жарылғыш
құрылғыларды ұрлағаны не ... ... ... ... ... ... ... немесе жүйкеге әсер ететiн заттарды
ұрлағаны не қорқытып алғаны, ауырлататын мән-жайлар ... ... ... ... және ... ... ... қорлағаны, көлiк
құралдарын немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыз еткенi үшiн ... ... тиiс. ... ... қылмыстар қасақана қылмыстар болып
табылады. Қылмыстық жауаптылыққа тарту үшiн ... ... ... ... осы қылмыстардың қауiптiлiгiн саналы түрде ұғына ... ... ... ... кәмелетке толмаған адам, бiрақ психикасының
бұзылуына байланысты емес психикалық ... ... ... ... ... ... орташа ауырлықтағы қылмысты жасау кезiндегi өзiнiң ... ...... сипаты мен қоғамдық қауiптiлiгiн
толық көлемiнде түсiне алмаса не оған ие бола ... ... ... тиiс ... реттейтiн норманың (ҚК 15б.) қызмет етуi гуманизм
мен әдiлеттiлiк принциптерiнiң ... ... ... ... ... нышаны – 18 жас[9] ретiнде танылған, себебi
бiрқатар қылмыстар субъектiлерi, жасалатын ... ... ... тек қана ... толған азаматтар болуы мүмкiн. Мысалы,
қылмыстық немесе ... ... ... қарсы топқа кәмелетке толмағандарды
тарту, әскери немесе альтернативтi азаматтық қызметтi өтуден қашу т.б.
Кейбiр жеке қылмыс құрамдарына жауапқа тартудың ... ... ... жас ... ... бәрi ... субъектiсi бар құрамдар. Мысалы,
әдiлетсiз сот үкiмiн, актiсiн немесе шешiм қабылдау субъектiсi тек ... бола ... ... тұлғаның, басқа шарттардан басқа, кем ... ... ... талап. Сол сияқты, дәрiгердiң, кеме капитанының мәртебесiне ие
болу үшiн, кәмелеттен жоғары жаста болуы сөзсiз.
Кәмелетке толмағанның жасын анықтағанда, сот ... ... айын ... ... ... ... жағдайларда нақты туған күндi анықтау үшiн сот-
медициналық сарап қызметтерiн ... ... ... жас ... ... күнi анық жағдайда толық жасы туған күннен келесi күннен бастап
толық деп ... ал ... күнi ... жағдайда сараппен
болжанған минималды жасқа ... деп ... Егер ... тек ... жылы ғана ... болса, онда туған күнi ретiнде аталған жылдың
соңғы күнi саналады.
Қылмыс кодексi ... ... ... ... ... отырып, кәмелетке
толмағанның, кей жағдайларда 20-ға жетпеген тұлғалар үшiн, жауапкершiлiктiң
және ... ... ... ... ... ... толу ... субъектісі болып кез келген есі дұрыс жеке адам болмайды, ол
қылмыстық заңмен белгіленген жасқа ... ... ... ... ... ең ... ... бірі оның белгілі бір жасқа
толуы. Өте жас ... ... ... бола ... ... олар
өздерінің тым жастығына сәйкес жеткілікті жағдайда ... ... ... ... бере алмайды, сондықтан заң өзі арнайы
көрсеткен жасқа толмаған ... ... ... және басқа да
жазаға тартуға тыйым салады.[10]
Кәмелетке толмағандардың жас мөлшері және оларды қылмыс субъектісі ... ... ҚК ... ... ... Ол бойынша қылмыс жасаған
кезде он алты жасқа толған жеке адам ғана қылмыстық жуаптылыққа ... ... ... ... ... ғана адам 14 жастан
қылмыстық жауапкершілікке ... ҚК ... 2 ... ... ... ... он төрт ... толған адамдар кісі өлтіргені (96-бап),
денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіргені (103-бап), ауырлататын ... ... ... ... ... ... келтіргені (104-бап,
2б.), зорлағаны (120-бап), жыныстық сипаттағы күштеу әрекеттері (121-бап),
адамды ұрлағаны (125-бап), ұрлық жасағаны (175-бап), кісі ... ... ... ... ... ... ... ауырлататын мән-
жайлар кезінде автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау ... ... ... ... 2-4б.), ... ... мүлікті қасақана жойғаны немесе бүлдіргені ... ... ... алуы (234-бап), террористік акті туралы біле тұра көрінеу
өтірік хабарлағаны (242-бап), қару-жарақ, ... ... ... ... ... ұрлағандығы немесе қорқытып алғандығы (255-бап),
ауырлататын мән-жайлардағы ... ... ... (258-бап),
есірткі заттарды немесе жүйкеге әсер ететін заттарды ұрлағаны не қорқытып
алғандығы (260-бап), ... ... ... қайтыс болған
адамдардың мүрдесін және ... ... ... ... ... ... ... немесе қатынас жолдарын қасақана жарамсыз еткені (299-
бап) үшін қылмыстық ... ... ... ... ... тек қана қасақана қылмыс үшін
жауаптылық көрсетілген.
Егер 14-тен 16 жасқа дейінгі кәмелетке ... адам ... ... жауаптылық туындайтын қылмысқа қатысып және онда 14 жастан бастап
қылмыстық жауаптылық туындайтын қылмыс жасаса, онда ол он төрт ... ... ... ... ... бойынша қылмыстық
жауаптылыққа тартылады. Мысалы, 14 тен он алты ... ... ... адам ... ... ... (ол құрам ҚК 15б. 2-тармағында
көрсетілмеген), онда ол ұрлық, тонау, зорлау, адам өлтіргені үшін жауапта
болады, егер ол ... ... ... ... ... үшін ... заң жауапқа 16 жастан, ал ... ... ... ... түрі үшін 14 ... ... белгілегенімен,
кейбір әрекеттердің мәнінің ерекшелігіне және ... ... ... қайсыбір қылмыстың субъектісі болып жасы ... ... ... ... - ... әскери қылмыстарда (16-тарау)
қылмыс субъектісі болып тек жасы 18-ге толған адамдар ғана табылады. ... ... ... ... ... ... айы-күні дәлме-дәл
анықталуы қажет. Адамның белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... есептеледі. Кәмелетке толмағандардың жасы сарапшының
қорытындысы бойынша анықталғандай, оның туған күні болып сол ... ... ... соңғы күні (31-желтоқсан) танылады.
14 жасқа толмаған адам қылмысы үшін, қылмыс белгілері ... ... ... ... ... ішкі ... ... ұсынуымен,
кәмелетке толмағандар жөніндегі комиссия қорытынды болғанда мәжбүрлі
түрдегі тәрбиешілік ... ... Олар ... ... ... сот ... толмаған адамды оқу-тәрбиелеу мекемесіне
орналастыруды жөн деп ... ол ... ... ... ... ... ... комиссияға жібереді. Комиссия
құқық бұзушыға кәмелетке толмағандар жөніндегі комиссия туралы Ереженің 30-
бабындағы көрсетілген өзге де ... ... ... ... жауаптылықтың жалпы жасы 16 жас деп ... ... ... бойынша кейбір қылмыстар үшін қылмыстық
жауаптылық тек 18 жастан пайда болады. Мысалы, кәмелетке ... ... ... ... ... ... ҚК 18-бабында мас күйінде қылмыс жасағаны үшін қылмыстық жауаптылық
қарастырылады, яғни алкогольді ішімдікті, есірткі заттарды немесе басқа да
есеңгірететін заттарды ... ... мас ... ... ... адам
қылмыстық жауаптылықтан босатылмайды. Мас күй деген біз оған нашақорлық
және ... ... ... де ... Бұл жағдайларда адам мастықтың
физиологиялық ... ... ... мастық түрінде адамның
жүйкелік қызметінің ... ... ... және ... ... белгілі бір дәрежеде жоғалтады. Бір мас ... ... ... ... ... және оның ... ... сипатта
болады.[11]
2-бөлім. Есiнiң дұрыстығы мен дұрыс еместiгi
1. Есiнiң дұрыстығы ұғымы
Қоғамға қауiптi әрекеттердi жасағаны үшiн ... ... ... дұрыс тұлғалар ғана сазайынға тартыла алады.
Есi ... емес ... ... ... әрекеттi жасаған тұлға
қылмыстық жауаптылыққа тартыла ... ... ... жаза ... ... ... ... шаралар тағайындалуы мүмкiн.
Есі дұрыстық- адамның қылмыстық заңмен белгілеп қоғамға қауіпті әрекет
жасау кезеңіндегі өз әрекеті (әрекетсіздігі) сипатын және оның ... ... және оған ... ету ... ... – бұл ... ... әрекеттi жасау кезiнде өзiнiң
құлықтарының сипатын сапалы түрде меңгере алып, оларды басқара ... адам ... ... ... ... мұнда өз қылықтарын нақты
түсiнiп қана қоймай, сонымен қатар олардың әлеуметтiк мәндiлiгiн меңгерiп,
оларды сапалы ... ... ... ... ... көзделедi. Ал бұл тек
психикасы сау және ақыл ... ... ... ғана ... ... ... іс-әрекет жасаған кезде өзінің іс-әрекетіне жауап
бере алмаса, яғни қылмысты есі дұрыс емес күйінде жасаса, онда ол ... ... екі ... ... пен ... жоқ деп
есептеледі. Қоғамға қауіпті іс-әрекетін ұғынып, оның ... ... мен ... ... есі ... адам ғана қылмыс үшін кінәлі деп
танылады. Керісінше, қоғамға қауіпті іс-әрекет ... ... есі ... ... ... іс-әрекеті жөнінде өзіне есеп бере алмайтын, өз әрекетін
басқара алмайтын, ... ... бола ... ... нормалары әрқашан дұрыс психикалық қабілетке ие,
қоршаған ортада жүріп-тұру ережелеріне қалыптасқан, өз ... ... ... және оған өз ... ... жасай алатын адамдарға
бағытталады.
Мұндай қабілетке ие бола алмайтын, өз әрекеттерінің нақтылық сипаты
мен қоғамға қауіптілігін ... ... және ... ауру нәтижесінде
өз әрекеттеріне басшылық жасау қабілеті жоқ адамдар есі дұрыс еместер деп
танылып қылмыстық жауаптылыққа ... Ол ... ҚР ҚК ... Оған ... ҚК көзделген қоғамдық қауіпті әрекетті жасаған
кезде есі дұрыс емес ... ... яғни ... ... ауруы,
психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдылығы немесе ... өзге ... ... ... ... ... ... іс-
жүзінде сипаты мен қоғамдық қауіптілігін ұғына алмаған немесе оған ие бола
алмаған адам қылмыстық жауаптылыққа тартылуға тиіс ... ... емес деп ... ... сот ... заңда көзделген
медициналық сипаттаға мәжбүрлеу шараларын қолдануы мүмкін.
Өз әрекетін сезіну, оны басқара алу дені сау ... ... ... ... ... Адам белгілі бір жасқа ... ... ... арқылы өзін қоршаған орадағы құбылысқа дұрыс баға беру,
сол ортаға өзінің әрекетінің пайда немесе зиян ... ... ... ... ... ... ... мораль нормалары арқылы тыйым
салынғандарды істеу-істемеу немесе ондай қимылдан бас тарту ... ... ... ... Психологтардың тұжырымдамасы бойынша, мұндай
жас мөлшері 16 жасқа толған уақыт деп ... Бұл ... ... ... ... ... ... кез келген әрекеті үшін
жауаптылықта болады.
Қылмыс кодексi бойынша есi ... ... – бұл ... ... ... ... бұзылуы, кемақылдығы немесе психикасының өзгеде
дертке ұшырауы салдарынан өзiнiң ... ... ... ... мен ... ... ... алмаған немесе оған ие
бола алмаған адамның күйi.
Есi дұрыс ... ... аша ... ... ... ... ... пайдаланады: медициналық ... пен ... ... ... ... ... өзiнiң қылықтарының сипатын
сапалы түрде меңгере алмаған және оларды ... ... ... баға
беру кезiнде сот заңды критерийдi анықтайды.
Медициналық критерий бұл қабiлетсiздiктiң себебiн ... ... ... ... ... ... ... артта қалушылығы
немесе аурулы күйде болуы. Дегенмен, психикасының аурулы күйi оны есi ... деп ... жол ... Есi ... емес қатарына жатқызу үшiн
психикасының аурулы күйi қылықтарын дұрыс бағалауға бөгет етуi шарт. Заңда
аталмыш кез-келген ... ... ... ... есi ... деп
есептеуге мүмкiн.
Есi дұрыс еместiктiң қазiргi формуласы есi дұрыс еместiк мәселесiн
шешу барысында заңды мен ... ... ... ... ... ... ... өткендi шолуды ескере отырып бекiтiледi және қоғамға
қауiптi әрекеттi жасау уақытымен салыстырады. Тұлғаның кейiн жазылуы, оны
қылмыстық ... ... үшiн ... болып табылмайды.
Есi дұрыс еместiктiң медициналық критерийiн психиатрия ғылымымен
орнатылған әдiстер мен тәсiлдер көмегiмен эксперт ... ... ... ... байланысты, тұлғаның өз
әрекеттерiне есеп бере алмайтындығына ... ... ... ... аурулардың бiрталай тiзiмi ... ... ... ... психикалық ауытқулар, кемақылдылық, және т.б.
Хроникалық психикалық ауытқуларға ұзақ уақытқа созылатын және ауруның
асқындауына әкелетiн қиын емделетiн ... ... ... ... ... ... шизофрения, маниакалды-депрессиялық ... ми ... ... ... ... ... пен т.б.
Уақытша психикалық ауытқу – бұл қысқа уақыт аралығанда болатын ... ... ... адам ... ... ... ауытқуларға,
басқаша айтқанда ерекше жағдайлар жатқызылады: маскүнемдiк психоз, елестi
ауру, паталогиялық маскүнемдiк, реактивтi симптоматикалық күй, яғни ... ... ... ... ... ... негiзде ойлау қабiлетiнiң едәуiр төмендеуiмен
сипатталады. Ол бiте туғанынан бастап немесе адам өмiрiнң алғашқы үш ... ... ... ... ... (мысалы, менингит) пайда
болады. Кемақылдылық кезiндi адам психикасының зақымдануының үш деңгейiн
ажыратады: дебильдiлiк ... ... ... ... деңгейi),
идиотия (ми қызметiнiң зақымдауының ең қиын деңгейi).
Психикалық ауытқудың заңы елеулi қасиеттердi бейнелей отырып, заңдық
нышан мазмұны бойынша клиникалық ... ... ... ... құқықтық
ұғымдармен салыстырылатын күйге әкеледi. Заңдық нышанның көмегiмен ... ... сот ... ... ... ... дұрыс еместiктiң заңдық нышаны шартты түрде екi кезге жiктеледi:
1. интеллектуалды кез – бұл ... ... ... ... ... және ... ... алмау қабiлетi;
2. жiгерлi кез – тұлғаның өзi әрекеттерiн басқара алмау қабiлетi.
Интеллектiң ауытқуы, әдетте, жiгердiң ауытқуын тудырады – ... ... ... алмайды. Бiрақ кейде тұлға өз әрекеттерiнiң мазмұның
сезiнгенмен де, ... ... ... өз ... басқара алмайды.
Мысалы, мұндай күйде нашақорлықтан азап шегетiн ... ... ... ... ... ұрлау немесе нашақорлық құралдарды күштеп алу
кезiнде өз ... ... ... де, нашақорлыққа деген
тәуелдiлiкпен туындалған жiгер ... ... ... ... өзiн-өзi
ұстай алуға қабiлетсiз болады.
Қылмыс құқығының теориясында мнестикалық нышанның енгiзiлуi кең ... ... жоқ. Бұл ... жоқтығы тұлғаны қылмыс субъектiсi ретiнде
тануға мүмкiн емес ... ... ... ... ... қылмыс
үрдiсiнде айыпкердiң елеулi сипаты болады.
Тұлғаны есi дұрыс емес деп тану үшiн ... ... ... ... бiр ... үйлесуi талап етiледi.
Қазақстан Республткасының қылмыс кодексiнде көзделген қоғамдық қауiптi
әрекеттi жасаған кезде есi ... емес ... ... яғни созылмалы
психикалық ауруы, психикасының уақытша бұзылуы, кемақылдығы ... ... ... ... ... ... iс-әрекетiнiң
(әрекетсiздiгiнiң) iс жүзiндегi сипаты мен қоғамдық қауiптiлiгiн ұғына
алмаған немесе оған ие бола ... адам ... ... ... ... Есi дұрыс емес деп танылған адамға сот кодексте көзделген медициналық
сипаттағы мәжбүрлеу шараларын қолдануы мүмкiн.
2. Есі дұрыстық - қылмыстық ... ... бірі ... ... мен ... ... тартылу үшін жеке
адамдарға, қоғамға, мемлекетке қарсы қылмыстық заңмен тыйым салынған әрекет
жасап зиян келтіргені не зиян ... ... ... ... есі дұрыс
болуы керек. Жоғарыда айтылғандай, есі дұрыстылық - адамның қылмыстық
заңмен ... ... ... әрекет жасау кезеңіндегі өз әрекеті
(әрекетсіздігі) ... және оның ... ... ... және ... ... ... Есі дұрыстық ұғымы субъектісін қылмыстық
жауаптылыққа тартуға негіз ... ... кінә ... ... ... деп тек қана есі ... адам ғана ... Сондықтан есі
дұрыстық кінә мен жауаптылықтың негізі болып табылады.
Адамның мінез-құлқы таным мен ерік арқылы ... ... ... мен ерік – ... негізгі психикалық функциясы, ол
объективтік шындықпен негізделген, яғни адам өмір ... ... ... ... таным ойы мен еркінің белсенді жұмысы, ойланып әрекет етуі, ол
жасаған әрекеттерге жауап беруге ... ... ... қоса қылмыстық
заңмен тыйым салынған ... ... ... ... ретінде болады.
Қылмыс жасау кезінде есі дұрыс емес күйде болған, яғни созылмалы психикалық
ауруы, ... ... ... ... ... ... ... және оны басқара алмайтын адам қылмыстық ... ... ... ... есі дұрыс еместер, яғни олардың әрекетінде ... ... – кінә жоқ. ... ... ... іс-әрекеттері
үшін қылмыстық жаза болып табылмайтын медициналық сипаттағы ... ... ... (ҚК 89-90 б.б). Адам қоғамға қауіпті әрекетті
жасағаны үшін уақытында өзінің ... ... ... ... және өзі ... әрекетін басқара алатын болса, ол есі ... ... ... Бұл есі ... ... белгісі, ал екінші белгісіне
адамның қоғамға қауіпті әрекетін ... ... оның ... ... ... және оны ... қабілетінің болуы қылмыстық құқықтағы кінә туралы
түсінікпен тығыз байланысты.
Есі дұрыс ... ... және ... ҚК ... Ол ... ... ... былай делінеді: ҚК көзделген
қоғамдық қауіпті әрекетті жасаған кезде есі дұрыс емес күйде ... ... ... ... ... ... ... кемақылдылығы
немесе психикасының өзге де дертке ұшырауы салдарынан өзінің іс-әрекетінің
(әрекетсіздігінің) іс-жүзінде ... мен ... ... ... ... оған ие бола ... адам ... жауаптылыққа тартылуға
тиіс емес.
Есі дұрыс емес деп танылған адамға сот қылмыстық ... ... ... ... ... ... мүмкін.
Заң есі дұрыс еместіктің 2 белгісін (критерийін) бөліп көрсетеді: 1)
медициналық-биологиялық; 2) заңдылық-психикалық.[13]
Адамды есі дұрыс емес деп тану үшін ... және ... ... қажет. Медициналық немесе тек қана заңдылық
критерийінің ғана ... ... есі ... емес деп ... ... болмайды.
Медициналық критерий есі дұрыс еместікке психикалық қызметтің 4 түрлі
бұзылуы ... бірі ... ... ... ... ... ауру;
2) психиканың уақытша бұзылуы;
3) кемақылдылық;
4) психиканың өзге де бұзылуы.
Созылмалы психикалық ауру. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайы өрістей беретін аурулар жатады. Бұған: шизофрения,
желікпе, депрессиялық есалаңдық, ми ... ... ... ... шалдығу, кәрілікке байланысты дамыған есалаңдық және басқалар.
Психиканың уақытша бұзылуы. Бұндай ... ... ... ... ... ... ... сағаттар, кейде бірнеше күн, айлар бойы
созылады.
Психиканың уақытша бұзылуы ауруына тек қана аяқ асты ... ... ... ... яғни ауру ... ... ... пайда болатын аурулар жатады. Және де бұл аурулардан жазылып
кетуге болады, ондай ... ... ... ... т.б. ... - бұл ... ... қабілеті төмендеуінен туындайтын
аурулар. Бұл туа біткен немесе жүре пайда болған (олигрофения), ... ... ... Олар ... ойлау қабілетінің төмендеуінен немесе
бұрын болған дұрыс ... ... ... ең ... ... ... ... қызметінің төмендеуінен көрінеді.
Кемақылдылық ауруы ауырлығына қарай үшке бөлінеді:
1) дебилдік (жеңіл түрі);
2) имбецильдік (орташа);
3) идиотия (ең ауыры).
Психиканың өзге де дертке ұшырауы. Бұл ... ... үш ... ... ... ... емес ауру ... пайда болған
психиканың бұзылуы жатады. Мысалы, уақытша психиканың бұзылуы кейбір
инфекциялық ... ... ... ... ... болуы, тіпті созылмалы болсын, жалғыз есі дұрыс
еместік мәселесін шеше алмайды. Ол аурулардың интенсивтігі кейде адамның ... ... ... және оған ... жасай алмауына алып келеді.
Сондықтан медициналық критерий заңдылық критериімен толықтырылады.
ҚК 16-бабында ... ... 2 ... ... 1)
интеллектуалық және 2) еріктілік.
Интеллектуалық белгі 16-бапта "...өз ... ... ... ... мен ... ... ... алмаған..." деген
сөздермен белгіленеді. Әрекеттің іс-жүзіндегі сипатын ... ... ... әрекеттің нақты жағын түсіне алмауы, яғни ол не істеп ... ол өз ... мен ... ... ... ... ... ауру адам баланы сипаймын деп оны қылқындырып жатады.
Интеллектуалдық белгіні ең бастысы адам өз әрекетіне ... ете ... ... ол ... ие бола алмаған" деген сөздермен белгіленеді.
Еріктілік қызметі адамның санасымен тығыз байланысты. Сананың бұзылуы
салдарынан еріктілік қызметі ... яғни ол өз ... ... ауру ... ... ... барлық саласын бұзуы
немесе бір бөлігін бұзуы мүмкін. Сондықтан адам ... ... ... өзі ... ... ... сипатын түсіне алады,
бірақ аурудың әсер етуінен оларға басшылық жасай алмайды.
Есі дұрыс еместіктің заңдылық критериі үшін оны екі ... ... ... тек ... сараптамасының қорытындысына негізделе
отырып есі дұрыс емес деп тани алады. Анықтау органында, тергеуде ... ... есі ... ... ... туғанда міндетті түрде сот-
психиатриялық сараптамасы тағайындалуы тиіс. Сот-психиатриялық сараптамасын
жүргізуді ұйымдастыру және жүргізу ҚІЖК-нің тиісті ... 1997 ... ... Сот ... ... ҚР Заңымен реттеледі.
1997 жылы қабылданған ҚК алғаш ... ... ... ... ... ... бұзылған адамның қылмыстық ... ... ... ҚК ... ... бойынша қылмыс жасаған кезінде
психикасының бұзылуы салдарынан өзінің іс-әрекетінің (әрекетсіздігінің) ... ... ... ... ... ... ұғына алмаған не
оған ие бола алмаған есі дұрыс адам қылмыстық жауапылыққа тартылуға тиісті
емес. Бұл ... ... есі ... бір бөлігі ретіндегі шектеулі есі
дұрыстылық туралы ... Бұл ... адам ... ... ... да, өз іс-
әрекетінің мәнін түсіне алады және оған аз көлемде басшылық етеді.
ҚК ... ... ... ... ... ... ... бұзылуын сот жаза тағайындау кезінде жеңілдетуші мән жай ... және ол ... ... Қылмыстық кодексінің баптарында
көзделген медициналық сипаттағы мәжбүрлеу шараларын тағайындау үшін негіз
бола алады.
3. ... есi ... пен мас ... ... ... адамның
қылмыстық жауаптылығы
Қазақстан Республикасының қылмыс ... ... ... ... ... ... адамның қылмыстық жауаптылығын ... ... есi ... ... ... психикалық аномалиялары бар, бiрақ
өз қызметтерiн басқара алатын тұлғаларға қатысты құқық аясын ... ... ... ... ... ... ... бұзылуы салдарынан өзiнiң iс-
әрекетiнiң (әрекетсiздiгiнiң) iс жүзiндегi сипатымен қоғамдық қауiптiлiгiн
толық көлемiнде ұғына алмаған не оған ие бола ... есi ... ... ... ... тиiс.
Шектеулi есi дұрыстықтың ... ...... қоғамдық қауiптiлiгiн және нақты сипатын толық дәрежеде
сезiнiп, оларды ... ... ... ... ... толығымен
медициналық критерийдiң болуына тәуелдi.
Шектеулi есi дұрыстықтың медициналық критерийi ... мен ... ... ... ... ... қызмет етуiне шектеулi қабiлеттiлiгiнiң
әсерiнен тұлғаның өз әрекеттерiн толық ... ... ... алмауы
шектеулi есi дұрыстықты ерекшелейтiн басты нышаны болып табылады. Есiнiң
дұрыстығы жоққа ... ... ... сот жаза ... жеңiлдетушi мән-жай ретiнде ескередi және ол ... ... ... ... ... ... үшiн ... бола алады.
Шектеулi есi дұрыстықтың концепциясы қылмыс субъектiсiнiң салыстырмалы
түрде ауыр емес психикалық ... ... ... ... ... ... Есi дұрыс емес адамдарға тән ... ... ... ... ... ... ауытқуының
паталогиялық сипаты болмайды, яғни ауру деп танылмайды. Аталған ... мен ... ... дисбалансымен сипатталады.
Кеңес Одағының қылмыс кодексi жасалған қылмыс кезiнде ... ... ... ... жайт ретiнде қарастырған. Бiрақ сот оны басқаша
қабылдауына да жол берiлген. Бұл ереже Қазақстан Республикасының ... де ... ... ... ... заттарды немесе басқа да есеңгiрететiн
заттарды пайдалану салдарынан мас күйiнде қылмыс ... адам ... ... ... ... да есеңгiрететiн заттардың нақты
түрiне мән ... ... бұл ... ... ... ... ... уақытша психикалық ауытқуларды көздемейдi.
Мас күйiнде адамның психикалық пен ... ... ... ... қиындатылады және адам өзiнiң мүмкiндiктерiн қайта
бағалап, өзiн-өзi ... ... ... ... ... адам ... ... алатын қаситеттер (өкiнiш, қызғаншақтық, менменшiлдiк) мас
күйiнде ... ... ... алмайды.
Алкогольдi iшiмдiк, есiрткi заттар немесе басқа да ... ... ... ... туғызатын, өршу мен кедергi
күштерiнiң балансын бұзады және бұл ... ... ... ... түрткi болады.
Алкогольдiк, есiрткiлiк немесе уытқылық елiту жағдайында қылмыс жасау
қылмыс жауаптылығын және ... ... ... ... қарастырады.
Сот қылмыстық сипатына қарай бұл мән-жайды ауырлатушы деп танымауға құқылы.
Мас күйдi бағалаудың екi жағы бар. Бiр ... ... мас ... ... ... бiр ... ... және оны өзгерте
алмайтын психикалық аномалияны тудырады. Осыған орай әдiлеттiлiк принципiне
сай мас күйде ... ... ... ... ... ретiнде
қарастыруды талап етедi. Екiншi жағынан, адам шешiмдi тәуелсiз түрде өзi
қабылдайды және бұл жағдай мас ... ... ... ... ... жоққа шығарады.
Мас күйде болудың дуализмi қылмыс жасау кезiнде мас ... ... ... ... ... ... ... мас күйде болудың
сипатын (ерiктi, амалсыз, байқаусызда, батылдылық үшiн, ... ... ... ... қажет. Мас күйде болу жеңiлдететiн фактор
ретiнде ... ... егер адам ... ... iшiмдiк бұйымдарын
iшсе.
Көлiк құралы иесiнiң немесе иеленушiсiнiң алкогольдiк, есiрткiлiк
немесе өзге ... ... ... көлiк құралдарын жүргiзуге жiберуi,
егер бұл абайсызда денсаулыққа ауыр немесе ... ... ... әкеп ... – төрт жүзден жетi жүз айлық есептiк ... ... ... ... ... төрт ... жетi айға ... жалақысы немесе өзге табысы мөлшерiнде айыппұл ... не ... ... екi жүз қырық сағатқа дейiнгi мерзiмге қоғамдық жұмыстарға
тартуға, не алты айға дейiнгi ... ... не үш ... ... белгiлi бiр лауазымдарды атқару немесе белгiлi бiр қызметпен
айналысу құқығынан ... ... ... екi ... ... мерзiмге бас
бостандығынан айыруға жазаланады. Егер бұл абайсызда кiсi өлiмiне ... ... бес ... ... ... бас бостандығынан айыруға
жазаланады. Ал егер абайсызда екi немесе одан да көп ... ... ... ... үшiн үш ... ... ... белгiлi бiр лауазымдарды
атқару немесе белгiлi бiр қызметпен ... ... ... төрт ... ... ... ... бас бостандығынан айыруға жазаланады.
3-бөлім. Арнайы субъект
1. Арнайы субъект ұғымы мен қызметтiк қылмыстардың субъектiлерi
Арнайы ... – есi ... ... ... ... жеткен және
заңда бекiтiлген қосымша нышандары бар ... Бұл шарт ... ... үшiн ... ... тұлғалар санын шектейдi.
Арнайы субъект нышандары – бұл берiлген қылмыс субъектiсiнiң, басқа
қылмыс ... ... ... ... басқа, ... заң ... ... ... үшін есі ... ... заңда көрсетілген жасқа толу жеткіліксіз, сондықтан ... ... ... болу ... деп ... Мысалы, ҚК 117-бабында 1
және екінші баптары бойынша заңсыз аборттың қылмыс субъектісі болып ... ... ... өкілеттіктерін теріс пайдалану (307-бап)
қылмысында қылмыс субъектісі тек қана лауазымды адамдар, ... ... ... ... және дауысты қате есептеу (147-бап)
қылмыстың субъектісі болып тек қана осы ... ... ... ... деп бекітілген.
Аталған қылмыстың ерекшелігі – олар бізге қылмыстық ... ... ... ... ... Адам ... субъектісі болу үшін нақты бір
арнаулы белгілерге ие болуы керек.
Әрекет етуші ҚК арнаулы субъектіге нақты ... ... ... ... ... ҚК ... ... нормаларында баянды етіледі.
Арнаулы субъект – бұл субъектілердің жалпы белгілерімен (есі дұрыстық,
белгілі бір жасқа толған) қоса ... ... ... бар ... ... ҚК ... бөлімінің нормаларында көрсетіледі және тек ... ... ... жасалды деп саналады. [14]
Арнайы субъеклердің қылмыстық жауаптылығы қарастырылған ... ... ... ... деп ... ... заңшығарушы арнайы субъектісі бар ... ... жеке ... ... ... ҚК Ерекше бөлімі
нақты баптар диспозициясында арнайы субъект белгілері көрсетілген. ҚК
Ерекше ... ... екі ... тарау көрсетіледі: 13-тарау – мемлекет
мүдделеріне қарсы қылмыстар және 16-тарау - ... ... ... ... ... қылмыстың ерекшелігі сол, мұндай
қылмыстарды тек қана мемлекеттік ... ... иесі ... ... тағайындалған адамдар қызмет бабын пайдалану арқылы ... ... ... ... қызмет бабындағы қылмыстардың объективтік ... ... ... Әскери қылмыстардың субъектісі – тек әскери
қызметшілер, әскери міндет атқаруға міндеттілер ғана ... ... ... ... ... ҚК ... ... нақты
нормаларында көрсетілмегенімен, ондай белгіні ... ... ... ... ... анықтауға болады. Мысалы, ҚК 18-
бабында науқасқа ... ... үшін ... ... Ол ... сәйкес немесе арнайы ереже бойынша ... ... ... ... ... ... ... кезінде тек орындаушылар танылады.
Қалған қатысушылар ретінде басқа да ... ... ... жоқ кез ... ... және ... заң ... жасқа толған адам болады.
Кей жағдайларда арнаулы субъект нормалары ҚК ... ... ... ҚК ... ... ... ал ҚК ... қылмыстар үшін жауаптылыққа тартыла алатын тұлғалар тізім беріледі,
айта кетсек ҚК 366-бабында: әскери шықыру ... не ... ... ... ... да әскерлері мен әскери құрамаларында
әскери қызмет атқарушы ... ... ... ... ... өтуі кезінде әскери қызмет атқарудың белгіленген
тәртібіне қарсы осы тарауда көзделген қылмыстарды ... ... ... ... ... көрсетеді.
Көрсетілген жағдайларда арнайы субъект көп құрамдар саны ... яғни ... ... ... ... ... қызметке қарсы
қылмыстар.
Арнайы субъект белгілерін анықтау қылмыстық жауаптылық, кінәлі
әрекетін ... және ... ... кезінде ерекше мәнге ие болады.
Арнаулы субъект белгілерінің жоқ ... ... ҚК ... ... ... жоқтығын білдіреді. Мысалы, өз қызметіне салақтықпен
қарау, егер бұл лауазымдық қызмет болмаса, оны ҚК 316-бабымен ... ... ... қылмысының субъектісі болып тек лауазымды тұлға
саналады.
Арнаулы субъект белгісі кей жағдайларда жасалған қылмыстың ... ... ... мән-жай не жауаптылық пен жазаны
жеңілдететін мән-жай болып ... ... ... ... жаңа ... туып ... кезінде, сол сияқты одан кейінгі кезеңде ... ... ... ... ... ... шығармайтын психикасы
бұзылуы жағдайында кісі өлтіру жазаны жеңілдететін мән-жайларға жатады.
Егер арнайы субъект белгісі қылмыс құрамының негізгі ... ... ... ... ... ... жалпы ереже бойынша олар
ауырлататын немесе жеңілдететін мән-жай ретінде ... яғни ... ... ереже бойынша ҚР ҚК құқығы бойынша қылмыс ... ... ... азаматтығы жоқ адамдар, шетелдіктер танылады. Арнаулы
субъектілік қылмыстарды қылмысқа бірге ... ... оның ... тек қана ... субъект, ал қалған қатысушылар жай субъект болады.
Арнаулы субъектілерді әлеуметтік белгілері ... ... ... Сонымен, бұл субъектілердің жалпы белгілерімен (есі
дұрыстық, белгілі бір жасқа толған) қоса ... ... ... ... ол белгілер ҚК Ерекше бөлімінің нормаларында көрсетіледі және ... ... ... ... жасалды деп саналады.
Сонымен қатар, заңгер әр-бiр нақты құрамға ... ... ... ... ... ... нақты шарттарда қылмыстар
қылмыстық жауапкершiлiкке ... ... ... ... ... ... ... кейбiр әрекеттер барлық тұлғалар үшiн қылмыс
болып есептелмейдi, ... ... ... пара ... ... ... әдiлеттi түрде қызмет етуiне бөгет етедi.
2. Арнайы субъекттiң нышандары
Арнайы субъекттiң нышандары Қазақстан Республикасының ерекше бөлiмiнiң
баптарымен ... ... ... ... ... жүйелi, грамматикалық пен
қисынды ұғынумен түсiндiруге болады. Сөйтiп, теңiзде немесе өзге де су
жолында апатқа ... ... кеме ... егер осы ... көрсету
өзiнiң кемесiне, оның ... мен ... үшiн ... ... ... көмек көрсетпеуi - екi жүзден жетi жүз айлық есептiк
көрсеткiшке дейiнгi ... ... ... ... екi ... жетi ... ... жалақысы немесе өзге де табысы мөлшерiнде айыппұл ... үш ... ... ... бас ... шектеуге, не үш жылға дейiнгi
мерзiмге белгiлi бiр лауазымдарды атқару ... ... бiр ... құқығынан айырып немесе онсыз екi жылға дейiнгi мерзiмге бас
бостандығынан айыруға ... ... ... және ... ... ... ... емес. Жалпы нышандарының кем дегенде бiрiнiң жоқтығы қылмыс
құрамының жоқтығын ... Ал ... ... ... ... ... ... жауаптылығын толығымен жоққа шығарады немесе тек
қана ... ... ... ... ... анықтағанда ведомстволық нормативтiк
актiлердегi нормаларға ... ... ... ... ... қызметкерлерiнiң өкiлеттiктерiн ... ... мен ... Сот қоғамға қауiптi әрекеттi ... ... ... ... ... сипатын ескеру қажет.
Арнайы субъектiнiң нышандары қылмыс құқығының теориясында қылмыс
құрамының факультативтi нышандары деп аталды, ... олар ... ... мiндеттi нышандары болып табылмайды.
Арнайы субъектiнiң нышандары ... ... ... жiктеледi:
жыныстық белгiсi бойынша, мемлекеттiк-құқықтық жағдайы бойынша, жанұялық
жағдайы бойынша; әскерге қатысы бойынша; лауазымдық жағдайы бойынша; ... ... ... ... ... атқаратын жұмыс сипатына қарай.
Қазақстан Республикасының қылмыс кодексi басқару ... ... ... екi ... ... ... мемлекеттiк қызмет мүдделерiне, жергiлiктi өзiн-өзi ... ... ... ... және коммерциялық пен басқа
ұйымдардағы қызмет мүдделерiне қарсы қылмыстар. ... ... ... ... ... ... ұйымдық-құқықтық нысаны
болып табылады.
Лауазымды тұлға функцияларын тұрақты, уақытша немесе арнайы ... ... ... ... ... ... ... жергiлiктi өзiн-өзi басқару органдарында, мемлекеттiк ... ... ... ҚР ... ... және т.б. әскери
құрылымдарда ұйымдастырушылық - ... пен ... - ... ... тұлғалар танылады.
Кодекстiң баптарында мемлекеттiк орган, жергiлiктi өзiн-өзi ... не ... ... ... отыз бес ... болатын ұйым болып
табылмайтын ұйымда тұрақты, ... не ... ... ... ... ... мiндеттердi
атқаратын адам коммерциялық немесе өзге ұйымдарда ... ... адам деп ... Коммерциялық пен коммерциялық емес ұйымдардың
заңды анықтамалары азаматтық заңнамада тұжырымдалған.
Еңбек ұжымдарын, жұмыс аясымен, жеке ... ... ... ... ... ... мен үлестiру, жұмысты жоспарлау,
қол астындағылардың жұмысын ұйымдастыру, еңбек тәртiбiн ұстау ... ... ... деп ... ... ... ... мен ведомстволардың, мемлекеттiк, кооперативтiк,
қоғадық кәсiпорындардың, мекемелердiң, ұйымдардың басқарушылары ... ... ... ... ... бөлiмшелердiң бастықтары
(цехтардың бастықтары, зертханалардың, ... ... ... ... ... ... бақарушылары (бригадирлер,
мастерлер, прорабтар), ... ... мен ... және т.б. ... – шаруашылық мiндеттер ретiнде мемлекеттiк мүлiктi басқару,
оны сақтау, ... ... ... орнату мен осы үрдiстерге бақылау
жасау бойынша және т.б. ... ... ... ... ... ... етушi ... мен ... ... ... ... және ... ... қызметшiлер мен арнайы субъектiсi бар қылмыстарға қатысу
Әскери қылмыстар құрамдарының, сонымен қатар субъектiлерiнiң ... ... ... Қылмыс кодексiнде және әскери
заңнамасында маңызды ерекшелiгi ретiнде қарастырылады.
Егер ертеректе Қылмыс ... ... Заң (1958 жыл) ... ... кең ... қарастырса, яғни бсқа нормативтiк құқықтық
актiлерге сiлтемесiн қамтыса, қазiр "әскери ... ... ... ... ... ... ... қызметшiлер мен олардың отбасы
мүшелерiнiң мәртебесi және оларды ... ... ... ... ... 1993 жылы 20 ... ¹ 4000, 1 бабына сай:
1. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Iшкi iстер министрлiгiнің iшкi әскерлерiнде,
5. әскери-тергеу органдары мен ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының Төтенше жағдайлар жөнiндегi
агенттiгiнiң ... ... мен ... ... ... ... прокуратура органдарында
мемлекеттiк әскери қызмет атқаратын адамдар әскери қызметшiлер болып
табылады.
Оларға офицерлер, прапорщиктер мен ... ... ... ... өтушi адамдар, әскери (арнаулы) оқу ... ... ... ... ... солдаттар мен
матростар жатады.
Заң бойынша аталған әскери қызметшiлерге жатқызылатын тiзiм басқа
әскери қызметшiлер мен ... ... ... ... ... ... әскери қызмет туралы ұғымен толықтырылады.
Жалпы, Заң бойынша әскери қызмет - бұл Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... мен әскери
құрамаларында өздерiнiң мемлекет пен халық ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк қызметтiң айрықша түрi.
Әскери қызметтiң түрлерiне солдаттар мен матростардың, сержанттар мен
старшиналардың мерзiмдi әскери қызметi; шарт бойынша өтетiн әскери ... ... ... ... ... ... ... әскери
қызметтің ерекшеліктері "Келісім-шарт бойынша әскери қызмет ... ... ... реттеледі.
ҚР Қылмыс кодексiнiң 16 тарауы әскери қылмыстарды реттеуге
бағытталған. ... ... 366 ... сәйкес әскери қылмыс ретiнде әскерге
шақыру бойынша не келiсiм шарт ... ... ... ... Қазақстан Республикасының басқа да әскерлерi мен әскери
құрамаларында әскери қызмет ... ... ... ... ... жиындардан өтуi кезiнде ... ... ... ... ... осы ... ... қылмыстарды жасауы
танылады. Кодексте әскери қызметшiлердiң ... ... ... ... ... ... ... көрсетуi немесе оны қызметтiк
мiндеттерiн ... ... етуi, ... ... күш ... iс-әрекеттерi,
бөлiмдi немесе қызмет орнын өз бетiмен тастап кетуi және т.б. үшiн ... сай ... ... қарастырылған.
Қылмыс құқығы теориясында, құрамы арнайы субъектiге есептелген
қылмысты орындаушы ретiнде қылмыстың ... ... ... ... ... қызметтiк жалғандық жасаудың субъектiсi тек қана уәкiлеттi
адам бола алады. Қызметтiк жалғандық жасау, яғни ... ... ... ... не оған ... ... ... құжаттарға
көрінеу жалған мәлiметтердi eнгізуі, сол сияқты аталған ... ... ... ... ... енгiзуi, не көрiнеу жалған немесе қолдан
жасалған құжаттар беруi, егер бұл әрекеттер өзi ... ... ... немесе
ұйымдар үшiн пайда мен артықшылық алу не басқа ... ... ... келтiру мақсатында жасалған әрекеттер танылады.
Арнайы субъектiнiң нышандарын иеленбейтiн басқа қатысушылар берiлген
қылмыс үшiн ұйымдастырушы, қылмысқа айдап ... ... ... ... жауаптылығына тартылады.
Қорытынды
Осы курстық жұмыста қарастырылған қылмыс субъектiсi тақырыбы қылмыс
құрамы туралы iлiмде маңызды орын алады.
Сонымен, ... ... деп есі ... ... заңда
көрсетілген жауаптылық жасына толған, кей жағдайларда арнаулы субъект
белгісі бар ҚР ... ... ... және ... жоқ адамдарды
айтамыз.
Курстық жұмысты жазу барысында кіріспе бөлімінде алдыма қойылған
мақсаттарға толық ... деп ... ... қылмыс субъектісіне жалпы, терең құқықтық талдау
жасадым. Субъективтік ... ... бұл ... ... ... ... және есі дұрыс еместік түсініктеріне талдау жасалып, оның нақты
белгілері ашылды. Арнаулы ... ... ... оның ... ... ... ... бөліміндегі баптармен мысал келтіру
арқылы сараптама ... ... ... мас ... ... ... ... және қандай жағдайда олар қылмыстық жауаптылыққа тартылатыны туралы
сөз болды.
Қоғамға қауiптi әрекеттi тек қана адам жүзеге асыра алады. ... ... ... ... ... үшiн, ... қылмыс субъектiсi ретiнде
тануға мүмкiндiк беретiн бiрқатар нышандардың болуы қажет: ... ... ... ... ... ... ... нышандарды мүмкiндiгiнше толық ашуға қадам басылған.
Шектеулi есiнiң дұрыстығы мен ... ... ... ... ... ... ... көңiл бөлiнген. Бұл мәселелер ... ... ... ... ... ... дұрыстығының
нормаларын қолдануда қиыншылықтардың болуы, осы нормалардың қылмыс ... жылы ғана ... ... Ал ... ... нышандарын
орнатудағы қиыншылықтар арнайы субъектiлердiң ... ... ... ... ... байланысты. Бұл, әсiресе,
қызметтiк қылмыстардың құрамдарында айқан көрiнiс тапқан.
Қызметтiк қылмыстар бойынша сот пен ... ... ... ... үшiн, бұл ... қылмыс заңын ескере отырып,
нақты, толық анықтама беру ... Ал бұл ... ... ¦кiметiнiң
мәселесi болып табылады.
Қылмысты жасау кезiнде мас күйде болудың құқықтық мәнiн бағалаудың екi
жолы бар. Адам санасында болатын ... ... ... ұғым ... күйде болу кiнәнi ауырлататын және жеңiлдететiн жағдай болуы ... ... ... жазу барысында Қазақстан Республикасы мен көршілес Ресей
Федерациясының қылмыстық құқық саласындағы ... ... ... сипатта қорытынды шығарылды.
Сілтемелер
1. УстименкоВ.В.Специальныйсубъектпреступления,Харьков,1989,стр.9
2. КуриновБ.А.Научныеосновыквалификациипреступлений,М.,1984,стр.98
3. ОрымбаевР.Специальныйсубъектпреступления,Алма-Ата,1989,стр.23
4. НаумовА.Иммунитетвуголовномправе//Уголовноеправо,1998,№2,стр.28
5.
УстименкоВ.В.Специальныйсубъектпреступления,Харьков,1989,стр.9,11,Оры
мбаевР.Специальныйсубъектпреступления,Алма-Ата,1989,стр.28
6.
ЯкубовА.Е.Особенностиуголовнойответственностинесовершеннолетних//Вест
никМосковскогоуниверситета,1988,№6,стр.19
7. ПавловВ.Г.СубъектпреступлениявуголовномзаконодательствеРСФСР(1917-
1996)//Правоведение,1998,№1,стр.99-100,102
8. ПавловВ.Г.СубъектпреступлениявуголовномзаконодательствеРСФСР(1917-
1996)//Правоведение,1998,№1,стр.99
9.
УстименкоВ.В.Специальныйсубъектпреступления,Харьков,1989,стр.13,Курин
овБ.А.Научныеосновыквалификациипреступлений,М.,1984,стр.100
10. À¹ûáàåâÀ.Í.²ûëìûñòûºº½ºûº.κóëûºÀ.1998.82-áåò.
11. КомментарийкУголовномукодексуРК.Под.ред/И.Ш.Борчашвили.С.63.
12. УголовноеправоКазахстана.Под.редИ.И.Рогова,С.М.РахмановаА.С.91.
13.
КомментарийуУголовномукодексуРК.Под.ред.БорчашвилиИ.Ш.Караганда1999С.
60.
14. УголовноеправоРоссии.Под.ред.Красикова.М.1999.С174.
Қолданылған әдебиеттер тiзiмi
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. 1995 жыл 30 ... ... ... ... ... 16 шiлде 1997 жылы
3. Комментарий к Уголовному кодексу РК. Под.ред. ... ... ҚР Заңы ... ... ... 23 ... 1999 жылы ¹ 453;
5. "Әскери қызметшiлер мен олардың отбасы мүшелерiнiң мәртебесi ... ... ... ... ... Республикасының Заңы,
1993 жылы 20 қаңтар ¹ 4000;
6. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Алматы 1998ж.
7. Е.Каиржанов. ... ... ... Алматы 1998ж.
8. Аргунова Ю. Применение нормы об ограниченной ... ... ... – 1999 – № 7 – С. 40-42
9. Егорова Н. Субъект преступлений против интересов ... ... – 1998 – № 9 – С. ... ... Н.Г., ... И. ... ограниченной вменяемости //
Законность – 1998 – № 10 – С. 9-10
11. ... Н.Г ... за ... ... в ... // Законность – 1998 – № 3 – С. ... ... Н.Г. ... ... лиц с ... психики //
Государство и право – 1997 – № 3 – С. 72-79
13. Калашников С. Кого ... ... // ... газета,
2.07.1999 – С. 10
14. Кухарчук В.В. Уголовно-правовые вопросы определения одурманивающих
веществ // Следователь – 1999 – № 5 – С. ... ... для ... / Под ред. Н.А. ... ... М.: ИНФРА-М, 1998. – 736 с.
16. Семёнов С.А. ... ... ... ... // ... ... – 1998 – № 7 – С. 65-69
17. Уголовное право России. Москва 1998г.
-----------------------
[1] Устименко В.В. Специальный субъект преступления, Харьков, 1989, стр. ... ... Б.А. ... ... ... преступлений, М., 1984, стр.
98
[3] Орымбаев Р. Специальный субъект преступления, Алма-Ата, 1989, стр. 23
[4] Наумов А. Иммунитет в ... ... // ... право, 1998, № 2,
стр. 28
[5] Устименко В.В. Специальный субъект преступления, ... 1989, ... ... Р. ... ... преступления, Алма-Ата, 1989, стр. 28
[6] Якубов А.Е. Особенности уголовной ответственности ... ... ... ... 1988, № 6, стр. 19
[7] Павлов В.Г. Субъект преступления в уголовном законодательстве ... // ... 1998, № 1, стр. 99-100, ... ... В.Г. ... преступления в уголовном законодательстве РСФСР
(1917-1996) // Правоведение, 1998, № 1, стр. ... ... В.В. ... субъект преступления, Харьков, 1989, стр.
13, Куринов Б.А. Научные основы квалификации преступлений, М., 1984, ... ... À.Í. ... º½ºûº. κóëûº À. 1998. 82-áåò.
[11] Комментарий к Уголовному кодексу РК. Под.ред/И.Ш.Борчашвили. С.63.
[12] Уголовное право Казахстана. Под. ред ... ... ... Комментарий у Уголовному кодексу РК. Под.ред. Борчашвили ... 1999 ... ... право России. Под. ред. Красикова. М. 1999. С174.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 29 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мемлекеттік бюджет шығыстарын талдау, оны жоспарлау мен қаржыландырудың дұрыстығын зерттеу12 бет
Іздер. Мұхтар Әуезов28 бет
Менің отбасым11 бет
Совет хан ғаббасов15 бет
Қазақстан Республикасының мұнай-газ өндірісінің өркендеуі5 бет
Қазақтың текті қыраны13 бет
Активтер аудиті9 бет
Аудит түрлері16 бет
Аудиторлық қызмет жөнiндегi заң. аудиттiң концепциялары мен постулаттары7 бет
Аудиттің мақсаты мен міндеті, берешек қарыздардың есебі26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь