Тұлға туралы жалпы ұғым

Психологиялық ғылымда "тұлға" категориясы іргелі ұғымдардың қатарына жатады. Бірақ "тұлға" ұғымы тек психологияға тән емес, ол барлық қоғамдық ғылымдармен зерттеледі, оның ішінде филасофиямен, әлеуметтанумен, педагогикамен, т.б. Сонда психологиялық ғылым шеңберінде тұлғаны зерттеу спецификасы неде және психологиялық тұрғыдан тұлға дегеніміз не?
Алдымен сұрақтың екінші бөлігіне жауап беруге тырысайық. Мұны жасау оңай емес, себебі тұлға деген не деғен сұраққа барлық психологтар түрліше жауап береді. Олардың жауаптары мен ойларыныд әр қилы болуы тұлға феноменінің күрделі екендігін білдіреді. Осы орайда И.С.Кон былай деп жазады: "Бір жағынан, он нақты индивидті әрекет субъектісі ретінде, оның барлық жеке бас қасиеттерімен, әлеуметтік рөлдерімен бірге белгілейді. Екінші жағынан, тұлға индивидтің әлеуметтік қасиеттері ретінде, осы адамның басқа адамдармен тура немесе жанама өзара әрекеттесуі нәтнжесінде түзілген бойындағы әлеуметтік маңызы бар қасиеттердің жиынтығы ретінде түсіндіріледі. Тұлғамен қарым-қатынасқа түсетін адамдар оны еңбек, таным және қарым-қатынас субьектісінде көреді.
Ғылыми әдебиеттегі тұлға анықтамаларының әрқайсысы тәжірибелік зерттеулермен және теориялық негіздеулермен бекітілген, сондықтан "тұлға" ұғымын қарастырғанда оларды ескеру керек. Тұлға деп жиі әлеуметтік даму барысында бойына әлеуметтік және өмір үшін маңызды қасисттерді жинаған адамды атаймын. Демек, тұлға сипаттамалары қатарына адамның генотиптік және физиологиялық ұйымдасуымен байланысты ерекшеліктер жатқызылмайды. Адамның танымдық психикалық процсестерінің немексе әрекеттерінің жеке дара стилі даму ерекшеліктерін сипаттайтын қасиеттер тұлға қасиеттері қатарына жатқызылмайды, ал адамдар мен қоғамға қатысты көрініс беретін қасиеттер тұлғаның қасисттері болып саналады. «Тұлға»
        
        Тұлға туралы жалпы ұғым
Психологиялық ғылымда "тұлға" категориясы іргелі ұғымдардың қатарына
жатады. Бірақ ... ... тек ... тән ... ол барлық қоғамдық
ғылымдармен зерттеледі, оның ішінде филасофиямен, ... т.б. ... ... ... шеңберінде тұлғаны зерттеу
спецификасы неде және психологиялық тұрғыдан тұлға дегеніміз не?
Алдымен сұрақтың ... ... ... ... ... Мұны ... емес, себебі тұлға деген не деғен сұраққа барлық психологтар түрліше
жауап береді. ... ... мен ... әр қилы ... ... күрделі екендігін білдіреді. Осы орайда И.С.Кон былай деп
жазады: "Бір жағынан, он ... ... ... субъектісі ретінде, оның
барлық жеке бас ... ... ... ... ... ... ... индивидтің әлеуметтік қасиеттері ретінде, осы адамның
басқа адамдармен тура немесе ... ... ... ... ... ... ... бар қасиеттердің жиынтығы ... ... ... ... ... оны еңбек, таным
және қарым-қатынас субьектісінде көреді.
Ғылыми әдебиеттегі тұлға ... ... ... және ... ... ... сондықтан "тұлға"
ұғымын қарастырғанда оларды ... ... ... деп жиі әлеуметтік даму
барысында бойына әлеуметтік және өмір үшін маңызды қасисттерді ... ... ... ... ... ... адамның генотиптік және
физиологиялық ұйымдасуымен байланысты ерекшеліктер жатқызылмайды. Адамның
танымдық психикалық процсестерінің немексе әрекеттерінің жеке дара ... ... ... ... ... ... ... ал адамдар мен қоғамға қатысты көрініс ... ... ... ... ... ... ұғымының
мазмұнына, көбінесе басқа адамдарға ... ... ... ... де ... ... ... дегеніміз - ол
тұрақты ... ... ... ... ... ... сипаттамалар қоғамдық байланыс пен ... ... ... өзі мен оны ... үшін маңызды орын алады, оның
адамгершілік қылықтарын ... және оның ... ... үшін ... ... әдебиетте "тұлға" ұғымының мазмұнына кейде адам ұйымдасуының
генетикалық және физиологиялық деңгейлері қосылатынын айта кету ... ... ... ... ... ... ... қалыптасады. Б.ГАнаньев бойынша ... төрт ... ... ... үшін ... тудырады.
Олардың қатарына индивид, іс-әрекет субъектісі, ... жеке ... түр ... әр ... туа ... бар, мысалы, дене құрылысы тік жүруге мүмкіндік береді, ми
құрылымы иителлектің дамуын қамтамасыз етеді, қол құрылысы еңбек ... ... ... ... Осы ... адам ... ... "Индивид" ұғымы адамды белгілі биологиялық қасиеттерді иелеиуші
ретінде сипаттайды.
Индивид ретінде туылған адам қоғамдық ... ... ... ... ... ... ... сапа иеленеді, тұлға болып
қалыптасады. Бұлай болу себебі қоғамдық ... ... ... ... ... іс-әрекеі процесінде қалыптасатын және дамитын сананы иеленуші.
Өз кезегінде, осы үш деңгейдің даму ерекшеліктері ... ... ... оның жеке ... ... Сонымен,
"тұлға" ұғымы адамды аәеуметтік тіршілік иесі ретінде сипаттау үшін керек.
Мәскеулік және ... ... ... өкілдерінің
әдебиетгерінде адам ұйымдасуының иерархиясына әр түрлі көзқарас берілген.
Мысалы, мәскеулік мектеп өкілдері ... ... ... ... және психикалық қасиеттерін "индивқа" ұғымына ... ... ... ... ... адамның әлеуметтік ұйымдасуымен
ұштасқан.
Тұлға құрылымын қарастырғаңда оған қабілеттерді, ... ... және ... нұсқауларды енгізеді.
Қабілеттер дегеніміз - бұл түрлі ... ... ... жеке ... тұрақты қасиеттері. Темперамент - адамның
психикалық процестерінің динамикалық сипаттамасы. Мінезде бір ... ... ... ... ... бар. ... ... - әрекет
етуге деген ынтаның жиынтығы болса, әлеуметік нұсқаулар - адамдардың наным-
сенімдері. Бұдан басқа, кейбір авторлар тұлға ... ерік пен ... ... ... құбылыстардың құрылымының психикалық
процестерді, психикалық ... және ... ... ... ... ... процестер, өз кезегінде ... ... ... бөлінеді. Ерік пен эмоция ... ... ... ... шебінде ... ... осы ... тұлға құрылымы шебінде қарастыру үшін де
авторларда негіз бар. Мысалы, сезімдер - жиі ... ... ... бір түрі, ал ерік қасиеттері қоғам мүшесі болып табылатын
адамның қылықтарын реттеуге ... Осы ... бәрі ... ... күрделі екендігін және тұлға ... ... ... ... ... болатындығын көрсетіп
отыр. Көбірек келіспеушілік тудыратын мәселелер: адам ... ... ... ... пен әлеуметтіліктің
қатынасы.
Тұлға дамуының кезеңдері
Адам тұлға болып туылмайды, ал ... ... ... қазіргі
психологтардың көбісі келісуде. Бірақ ... ... ... ... ... ... сан ... Өйткені тұлға даму үшін қоғам
мен әлеуметтік топтардың мәні, дамудың ... мен ... ... дағдарыстарын (кризис), даму процесін тездету мүмкіндіктері
әрқилы түсіндіріледі.
Кең тараған тұлға теорияларының әрқайсысыңда ... даму ... ... ... ... теория даму деп ... ... ... өмір ... ... ... ... пайда болуын, қажеттіліктерді қанағаттандыру жолдарын
түсіндіреді. ... ... ... ... бойынша тұлғаның барлық қырлары
өмір сүру ... ... ... туындау, қайта түзілу және
тұрақтану процестері биологиялық емес ... ... ... ... тұлғының даму процесін ... ... ... ... қалыптасу жолдары ретінде түсендірсе, гуманистік және
басқа феномеиологиялық теориялар оны " Мен" ... ... ... тұлғаны барлық теориялар позициясыиан шоғырланған, біртұтас
етіп қарастыру ... ... ... ... ... дами келе ... де ... теорияда оң және теріс қасиеттердің үйлесімін жан-жақты көрсету ... ... ... өз ... ... дамуының екі шекті желісін
бейнелеген: қалыпты және аномалды. Олар таза ... ... ... ... дамуының ... ... ... ... ... ... ... кезеңі |Дамудың қалыпты желісі |Дамудың аномалды желісі ... ... ... деген сенім. |Анасының баласына ... ... ... (тұлғаның 1 |Өзара махаббат, үйір болу,|нәтижесі ретінде баланың адамдарға |
|жасқа дейін) ... мен ... ... мән ... нем |
| ... ... ... ... ... ... |
| |баладардың ... |ана ... өте ерте және күрт |
| ... ... да ... ... ... оқшаулау. |
| ... | |
| ... | ... ... ... өзіне-өзі сену.|Өз - өзіне сенбеу, өте ұялшақ болу.|
|нәрестелік шақ ... өзін ... ... ... өзінің бейімделмегендігін |
|(1жастан3 жасқа |бірақ әлі ата-анасына ... ... ... ... адам ... Қарпйайым қимыл |
| |деп ... ... ... ... |
| | ... ... жүргенде. Оның |
| | ... ... ... дамыған |
| | ... ... өте |
| | ... ... тырысады. ... Ерте ... ... және ... және ... мән ... (3-5 жас |белсенділік. Қоршаған |бермеу. Инициативаның болмауы, ... ... ... ... ... ... ... балалардан |
| ... ... ... ... бас ... |
| ... еліктеу, түрлі|Рөлдерге қосылу белгісінің жоқтығы. |
| ... ... | ... Орта балалық |Енбекті сүю. Мойнына |Өзін - өзі ... ... ... ... (5 пен 11 жас ... парызды сезіну, |еңбек ету қимылдары. Күрделі ... ... ... ... ... ... |
| ... және ... ... ... ... |
| ... ... мен ... жыныстық жетілу кезеңі |
| ... ... Өз ... ... сезімі. Біреуге |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... жетуге тырысу. |шешкенде жұмысы зая кететіндей |
| ... ... ... |
| ... ... ... |
| ... | |
| | | |
| | | ... ... ... ... ... ... - ... анатомиялық, физиологиялық
жетілуіндегі, оның жүйке жүйесі мен психикасының дамуындағы, ... және ... ... оның дүниетанымы, өнегелілігі,
қоғамдық саяси көзқарастары мен сенімдерінің ... орын ... ... ... өзгерістердің өзаратығыз байланысты процесі.
Сонымен адамның жалпы дамуында ... ... екі ... -
биологкялық және әлеуметтік бағыттар байқалады. Адам биологиялық ... ... ... ... өз дамуы барысында ғана ол әлеуметтік тіршілік
иесіне айналады
Жеке тұлғаның дамуына әсер етуші факторлар ... ... ... Орта ... географиялық, әлеуметтік).
3. Мақсатты түрде ... ... ... ... ... және педагог Э.Торндайктың пікірінше, жеке
тұлғаның барлық қасиеттерін тек тектілік, тұқым қуалаушылық қана анықтайды.
Оның ойынша, ... ... ... «көздері, тістері және саусақтары»
сияқты дүниеге келгеннен-ақ ... ... деп ... код ... ... балаға түр
ұқсастығы мен кейбір ерекше қабілеттіктер нышанының берілуін ... ... ... ... ... дене ... ерекшеліктері;
- шаштың көздің, тері қабатының түсі сияқты сыртқы белгілер;
- қан ... ... бала ... ... құрайтын жүйке жүйесінің ерекшеліктері,
психикалық процестердің өту ... қан ... қант ... ... ... кейбір ерекше қабілеттіліктер нышаны.
Маркс пен ... ... ... ... әсер ... өз өміріндегі
жағдайларды өзгерте алатын әлеуметтік ортадағы қайраткер деп қарастырады
деп бізді айиала қоршаған бүкіл ... ... және ... орта адамның дене бітіміне,
денсаулығына, бет пішіміне, тері ... ... ... еңбек
түрлерінің пайда болуы мен қалыптасуына, салт-дәстүрлердің пайда болуына
ықпал етеді.
Әлеуметтік орта сол орта үшін ... ... ... ... адами
қасиеттер мен қабілеттердің, табиғатпен, адамдармен, қоғаммен қарым-қатынас
нормаларының қалыптасуына ықпал етеді.
Джон Локк ... бала жаны ... - ақ ... ... тап-таза
болады, сондықтан тәрбиеші нені қажет деп тапса, соны сол таза ақ тақтаға
жазуы тиіс. Бұл жерде ол ... ... ... ... тұжырымдауынша, өмір жазатын әріптердің мәні ... жазы ... және сол ... өз саласына байланысты деп жазды. Мұнда
ол тәрбиенің ролін аса ... ... оның ... ... және ... ... мақсатқа сай, жүйелі ықпал етуі алдық ала
жоспарланған мақсатқа сәйкес, тұлғалық қасиеттердің қалыптасуына ... деп ... ... ... ... ... ... айтады. «Адамның өз қолымен ... ... ... ... із қалдырмайды». (А.Н. Леонтьев).
Іс-әрекет бағыттарына қарай мынадай түрлерге бөлінеді:
- танымдық іс-әрекет;
- ... ... ... ... көркем өмірлік іс-әрекет;
- техникалық іс-әрекет;
- қолөнерлік іс-әрекет;
- ... ... ... ... ... ... әлеуметтенуі
Тұлға әлеуметтік ортада өмір сүріп, тәрбиеленуі кезінде дамиды. Адам
әлеуметгік тіршілік иесі ... ... ... ... түседі.
Ең бірінші араласу тәжірибесін баса сөйлемей тұрып-ақ өз ... ... ... ... ... ... Ал тәжірибе тұлғаның ажырамас
бөлігі. Осы процесс, сондай-ақ кейін индивидтің әлеуметтік ... ... ... деп ... ... адамдардың қарым-қатынасқа түсу және бірлесіп
әрекет етуімен тығыз байланысты. Әлеумет тәжірибені меңгеру ... ... ... түрлі болып қабылдануы мүмкін. Түрлі тұлғалар
объективті бір ... сан ... ... тәжірибе алады, бұл
индивидуалдану процесінің негізі.
Әлеуметтену және тұлғаның қалыптасу ... ... ... ... мысалы, мектепте және түп формалды емес бірлестіктерде
жүзеге асырылады. Тұлға әлеуметенуімің ... ... бірі ... Отбасында жақын адамдардың арасында адам тұлғасының негіздері
қаланады. Адамның ... ... 3 ... дейін қаланады деген түсінігі
кездестіруге болады. Бұл жас кезеңінде адамның ... ... ... ... ол өмірдің соңына дейін сақталатын алғашқы тәжірибе мен өзін-
өзі ұстау тәрбиесін алады. Әлеуметтенудің ретгелетін, ... ... ... да бар ... айта ... жөн. ... бір
уақыттағы мақсатқа бағытталған және реттелмейтін процесс ретінде түсіндіру
үшін ... ... ... келтіреді. Мектепте өтілетін сабақ кезінде
оқушы сабақтың материалын, әлеуметтік ережелерді ... қана ... үшін ... ... көрінетін нәрселермен еөінің ... ... Бұл ... ... де, негативті де болуы мүмкін.
Тәрбие беру барысында ата-ана мен педагогтың өз алдарына ... ... ... қалыптастырып, оны әлеуметтік ортада өмір сүруге даярлау,
ол үшін белгілі қадамдар жасау.
Әлеуметтенумен бір ... ... ... – инкультурация. Егер
әлеуметтену ... - ... ... ... ... дегеніміз - иңдивидтің жалпы адамзаттық мәдеииетті, тарихи
қалыптасқан әрекетгер ... ... ... Ол ... ... ... адам ... рухани және материалдық ... Бұл ... ... ... қоюы мүмкін. Адам мәдениетгі
табыспен игерсе, оның әлеуметтік, тәжірибесі жеткілікті деп айту ... және ... ... |Өз болашағын анықтау. |Рөлдердің шатасуы. Уақытша ... ... ... ... - ... ығысуы және |
|жасы және ... ... ... ... пен осы шақ ... (11 ... ... Кім ... ... ғана емес, өткен шақ |
|20 жасаралығы) ... ... ... ... да ... пайда болуы. |
| ... ... алу, ... күштерді өзін-өзі тапуға |
| ... ... ... ... ... ... |
| ... ... ... қарым – қатынас |
| ... ... ... ... өзін - өзі |
| ... ... |түсінуге тырысу. Еңбек |
| ... ... ... ... ... |
| ... ... болу, қажет|айырмашылықты көрсететін |
| ... ... ... ... ... ... ... |
| | ... ... мен ... |
| | ... ... ... Ерте ересек шақ|Адамдарға жақын тарту, |Адамдардан оқшаулану олардан |
|(20 мен 45 жас ... ... ... ... ... ... ... Бала сүйіп, |олармен жыныстық қатынасқа |
| ... ... ... ... ... ауыр |
| |пен ... Жеке бас |болуы, адамдарды таңдамай |
| ... ... ... болжамға келмейтін |
| | ... ... ... |
| | ... әлем қауіптерге толы|
| | |– мыс ... ... ң ... |
| | ... ... жан |
| | ... күйзелуінің алғашқы |
| | ... ... Орта ... ... ... |Тоқтап қалу. Эгоизм және |
|(40-45 және 60 жас|және басқа ... ... ... өнімсіздігі.|
|аралығы) ... және ... ... ... ... Үнемі өтіне |
| ... ... ... ... ... тек ... ғана |
| ... әр қилы ... ... жасау. |
| ... ... | |
| ... ... | |
| ... риза ... Жаңа | |
| ... үйреті және | |
| ... | ... Кеш ... ... ... оқиғаларға |Үміт үзу. Өмір босқа өткен деп, ... ... |бай ... ... ... ... аз қалғандығын ол өте тез |
|жоғары) ... ... баға ... деп ... Өмір ... |
| ... ... өмірді |мағынасыз деп ... өз ... |
| ... қабылдау, оның |басқаға деген сенімнің ... |
| ... ... өмір ... ... бұрын |
| ... көну ... ... да ... ... ... |
| ... ... емес |ету. ... ... ... жаман|
| ... ... ... ... ... |
| | ... ... келе ... |
| | ... ... |

Пән: Психология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 10 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қ.Р. «Техникалық реттеу туралы» заңының жалпы мазмұны,ондағы бекітілген негізгі ұғымдар.Жеке және заңды тұлғалардың техникалық реттеу саласындағы құқықтары мен міндеттері6 бет
Заңды тұлға ұғымы41 бет
"Тіл және ұлттық мінез."16 бет
ААҚ «Гедеон Рихтер» компаниясының тарихы мен дамуы24 бет
Авторлық құқықты реттеу15 бет
Азаматтық істер бойынша міндеттемелерді орындау негіздері53 бет
Азаматтық құқықтарды қорғау19 бет
Азаматтық құқықтың обьектілері29 бет
Алғашқы қауымдық және дәстүрлі өнер дегеніміз не?4 бет
Арифметикалық ұғымдарды оқыту арқылы оқушылардың құзыреттілігін дамыту41 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь