Қаржының мәнi, функциялары және ролi.

Мазмұны

І. Кіріспе
Қаржының мәнi, функциялары және ролi.

ІІ. Негізгі бөлім
Қоғамдық жүйедегі қатынастардың дәйектілігі.
Қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу.
Қаржы қажеттілігінің факторлары.
Қаржының функциялары және рөлі.

Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Қаржының мәнi, функциялары және ролi.

Қаржы (“қолма – қол ақша”, “табыс” ұғымын бiлдiретiн орта ғасырдағы латын тiлiнiң “financia” сөзiнен пайда болған француздың finance сөзiнен шыққан) қоғамда нақты өмiр сүретiн, объективтi сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндiрiстiк қатынастарды бiлдiре отырып, тарихи қалыптасқан экономикалық категория ретiнде көрiнедi. Құн категорияларының жүйесiнде (ақша, баға, кредит, пайда, жалақы және т.б.) қаржы белгiлi орын алады және өзiнiң iшкi ерекшелiктерiмен, сондай-ақ ұдайы өндiрiстегi өзгешiлiк рөлiмен айшықталады.
“Қаржы” ұғымы мемлекетпен бiрге бiр уақытта қоғамның таптарға жiктелуi кезiнде, мемлекеттiң дамуы мен оның ресурстарға деген қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға байланысты жүйелi тауар - ақша айырбасы жағдайында пайда болып, дамыды және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнiмдi бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар – ақша қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және үздiксiз болып жататын ақша айналымын – ақша ағынын бейнелеп көрсетедi.
Қаржы ғылыми ұғым ретiнде, әдетте, қоғамдық өмiрде сан алуан нысандарда пайда болатын қызметтермен ассоциацияланады және мiндеттi түрде ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүредi.
Бүгiнде қаржы терминiн күнделiктi қолданысқа енгiзген авторды атау қиын. Бұл терминiң авторлығын 1577 жылы “Республика туралы алты кiтап” деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж.Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың (“Афин республикасының кiрiстерi туралы”) алғашқы авторы Ксенофонт (б.э.д. 430 – 365 жж.) болды.
Қолданылған әдебиеттер:

1. “Қаржы ” Ғ.С.Сейтқасымов. Алматы.1998.
2. “Финансы “ 3 том. Р.Р. Сапин.
3. “Финансы и его функции ” В.П. Воронин, Москва. 2005.
4. “ Қаржы есеп ” Г.Б. Бахаев. Алматы. 1998.
5. “ Денги и прогрес “ А.С. Марш. Москва. 2004.
6. “ Қаржы негiзi “ Ы.Ә. Әмiров. 1994.
7. “Қаржы” Қ.Iлясов. Алматы. 2003.
        
        Мазмұны
І. Кіріспе
Қаржының мәнi, функциялары және ролi.
ІІ. Негізгі бөлім
Қоғамдық жүйедегі қатынастардың дәйектілігі.
Қоғамдық ... ... бөлу және ... бөлу.
Қаржы қажеттілігінің факторлары.
Қаржының функциялары және рөлі.
Пайдаланылған әдебиеттер.
Кіріспе
Қаржының мәнi, функциялары және ролi.
Қаржы (“қолма – қол ақша”, ... ... ... орта ... тiлiнiң “financia” сөзiнен пайда болған француздың finance сөзiнен
шыққан) қоғамда нақты өмiр ... ... ... мен ... ... бар ... ... бiлдiре отырып, тарихи қалыптасқан
экономикалық категория ретiнде ... Құн ... ... ... кредит, пайда, жалақы және т.б.) қаржы белгiлi орын ... ... iшкi ... сондай-ақ ұдайы өндiрiстегi өзгешiлiк
рөлiмен айшықталады.
“Қаржы” ұғымы мемлекетпен бiрге бiр ... ... ... ... мемлекеттiң дамуы мен оның ресурстарға деген
қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға байланысты ... ... - ақша ... ... ... ... және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнiмдi
бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды.
Тауар – ақша ... ... ... ... ие ... ... экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және үздiксiз болып жататын
ақша айналымын – ақша ... ... ... ... ұғым ... әдетте, қоғамдық өмiрде сан алуан
нысандарда ... ... ... ... және ... түрде
ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүредi.
Бүгiнде қаржы терминiн күнделiктi қолданысқа ... ... ... Бұл ... ... 1577 жылы ... ... алты кiтап”
деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж.Боденге қалдыруға болады.
Қаржы туралы жұмыстың (“Афин ... ... ... ... ... ... 430 – 365 жж.) ... (б.э.д. 384 – 322 жж.) қаржы сласындағы көзқарасы оның
“ Афиннiң мемлекеттiк құрылысы ” атты жұмысында баяндалған.
Қаржының мәнi, оның даму ... ... – ақша ... ... мен ... ... ... процесiндегi рөлi қоғамның
экономикалық құрылсымен, мемлекеттiң табиғатымен және ... ...... ... ... айырмашылығы
мына себептерге байланысты:
• әр түрлi қоғамдық формацияға қоғамның өзiне меншiктi ... ... ... ... ... ... ұлттық табысты мемлекеттiң пайдасына қайта
бөлудi ұйымдастыра отырып, оны бөлудiң қатынастарын есепке алады;
• кезкелген ...... ... ... ... ... қорғайтын мелекеттiң мақсаттары мен мiндеттерiне бағынады;
• өндiрiстiң жаңа әдiсi шаршуашылық қатынастардың жаңа ... ... құл ... және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар
сәйкес келсе, мемлекет табысының қалыптасуы да көбiнесе ... ... ... ... ... – ақша ... ... табылады.
Тиiсiнше мемлекеттiң табысы да ақша нысанында қалыптасады;
• егер мемлекет басқару органы ретiнде қалыптасқан өндiрiстiк ... ... мен ... ... ... қызмет ететiн болса,
онда бұл мiндеттерге қаржы да қызмет етедi.
Экономикалық өмiрде қаржының сыртқы көрiнiсi қоғамдық ... ... ... ... ... болып жатады. Құбылыстар бетiнде бұл
қозғалыс ақшалай соманы қолма – қолсыз немесе ... – қол ... ... түрiнде бiр иеленушiден басқа иеленушiге беруi болып табылады.
Алайда, кез келген ақша ... ... ... ... ... ... ақша түрлi құндық экономикалық категориялардың –
бағаның, еңбекке ақы ... ... ... ... ... өнiмнiң барлық құнының қозғалысын ортақтастырып, жүзеге асырады.
Тiкелей ... ... ... ... ... ... субъектiлердiң бiр – бiрiен қолма – қол ақшасыз жасасатын есеп
айырысулары; негiзгi капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы ... ... бөлу және ... ... iшкi шаруашылық
арналымының қорларын қалыптастыру; мемлекеттiк бюджеттiң ... ... ... ... қорларына қаражат төлеу; экспортталатын
тауарлар үшiн кеден баждарын төлеу және ... ... – ақша ... ... ... ол ... жүйе ... қоғамдық ұдайы өндiрiстiң түрлi
субъектiлерi арасындағы ... ақша ... ... тек ... ақша
қатынастарын бiлдiредi, сондықтан оның рөлi мен ... ... ақша ... ... орын ... ... өнiм мен ... табысты жасау, бөлу және қайта бөлу
процесiнде қалыптаса отырып, қаржы қоғамның ... ... ... ресурстар бөлiгiнiң ақшалай ... ... ... ақша ... ... сферасын қамтиды деп санау
дұрыс болмас едi. Ақша ... ... тек олар ... ... ... ... сондай – ақ шаруашылық жүргiзушi
субъектiлердiң жасалынатын ақша ... бұл ... ... ... Ақша ... жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша
қорларының, атап ... ... мен ... ... ... ақша ... ғана ... Басқа ақша қатынастары
қаржы шеңберiнен шығып кетедi. Қаржы қатынастарының жиынтығына, ... ... ... ... ... алу мен ... жасау,
өндiрiлген өнiмдi ақша нысанында өлшеу, өзiндiк құнды калькуляциялау және
өнiмнiң бағасын анықтау, ақшалай ... ... алу ... ақша ... және ... ... ... жүйесi арқылы тауарларды сатып алу
және сату (тiптi мемлекет бөлше сауда бағаларын реттеп отырған ... ... ... ... ақша ... да қаржыға жатқызуға болмайды.
Себебi мемлекет бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық – құқықтық әдiспен
реттеп ... Ақша ... ... ... ... ... ... мен мiндеттерiндегi тепе – теңдiк) бұл ... ... ... ... ... Сонымен бiрге қалыптасатын ақша қатынастарының
өзiндiк қаржылық емес өзгешелiгi болады.
Қаржының ақшадан мазмұны жағынан да, ... ... ... ... – бұл ең ... ... ... еңбек
шығындары өлшенетiн жалпыға ортақ балама, ал қаржы – ... iшкi өнiм ... ... ... және ... бөлудiң экономикалық тетiгi, ақша
қроларын жасау мен ... ... ... ... Ол өндiруге,
бөлуге және тұтынуға ықпал жасайды және объективтi сипатта болады. Қаржы
өндiрiстiк қатынастардың белгiлi бiр ... ... және ... ... ... ... қатарынан бөлiп алу үшiн қаржы
құбылысын қарастырудан оның ... – зат ... ... әр алуан
нысандарының бiрлiгiн бiлдiретiн оның iшкi ... ... көшу ... ... ... ақша қатынастары экономикалық
қатынастарға жатады, ал экономикалық қатынастар өз кезегiнде ... ... ... ... - ... ... кiрелi (1-
сызба). Бұдан қаржы қатынастарын өндiрiстiк қатынастардың бiр бөлiгi деуге
болады, яғни олар базистiк әрi ... ... ... табылады.
Қоғамдық жүйедегi қатынастардың дәйектiлiгi (бағыныңқылығы)
( 1-сызба.)
| ... ... ... |
| | ... ... | |
| | | Ақша ... | | |
| | | | ... ... | | | |
| | | | ... | | ... ... | | | ... | | | ... | | | ... | | ...... | | | ... | | | |ед| |
| | | | |ит| |
| | | | | |
| | ... иерархиялық субординациясын ескере отырып, “жалпыдан –
жекеге” қағидаты ... ... ... ... ... ... ... қатынастар, өндiрiстiк қатынастар, ақша қатынастары және
қаржы қатынастары (салық, бюджет, мемлекеттiк ... ... ... және ... өндiрiс процесi үздiксiз жалғасып ... ... ... және ... стадияларының өзара байланысты және өзара тәуелдi
үйлесуi түрiнде жүзеге асып ... ... ... бұл төрт ... өндiрiс процесiнiң қатысушылары арасында тауар қатынастарының
болуын айқындайды, өйткенi өндiрiлген ... ... алу – ... жататын
тауарлар ретiнде болады; өнiм оны тұтынудан бұрын айырбастау және ... ... ... ... ... ... ғана емес, қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларының
қажеттiлiктерi мен мүдделерi қанағаттандырылуы тиiс. Өз кезегiнде тауар
қатынастарының ... ... ... ... ... қозғау салады, осыған орай олар ... ... ... нәтижелерiмен, әр түрлi өндiрiлетiн игiлiктермен
олардың саны мен сапасына сәйкес айырбасталуы тиiс. Жасалынған ... ... ... құн өлшем мен жалпыға ортақ балама ретiндегi
ақшаның көмегiмен ... ... ... ... және ... игiлiктер, қызметтердiң өндiрiлген массасы – қоғамдық өнiмнiң ...... ... ... оның ... ... де болады.
Қозғалыстың құндық нысаны натуралды – заттық нысандағы өнiмнiң ... ... бiр ақша ... ... ... өндiрiстен тұтынуға өтуi тек тиiстi ақша қорларын жасау, бөлу және
пайдалану арқылы ... Осы ... ... ... ... ... ... мәнiн құрады. Бұдан қаржыны ұдайы өндiрiстiң
объективтi қажеттi ... деп ... ... Ақша ... ... тауар қатынастарына пайдалану қаржы көмегiмен болып
жатады.
Қаржы қатынастарының пайда болуы өзi жайында ... ... ... ... ... ... өндiрiс процесiнiң өндiру мен тұтыну
стадияларында мұндай қозғалыстың болмауы олардың қаржының пайда ... ... ... ... құн ... нысанда) тауар нысанымен
айырбасталатын, яғни сатып алу – сату ... ... ... ... орын жоқ. ... қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, iс -
әрекет ететiн орны ... ... ... ... ... өндiрiс
процесiнiң бөлу стадиясы болып табылады. Мұнда ... ... ... ... оның маңызды бөлiгi – ұлттық табыс алғашқы бөлу процесiне ... ... мен ... ... бөлiнедi. Бұл процестiң
нәтижесiнде құн оны құрайтын микроэлементтерге – c, v, және m – ... ... ... ... құралдары құнының (с) орны
толтырылады, қызметкерлердiң жалақысы (v) төленедi және қосымша өнiм ... Тап осы ... өнiм ... қоғамның таза табысын (табыстарды,
қорланымдарды, ақша ... ... ... жасалынған қоғамдық өнiмнiң
бұл бөлiгi қаржы қатынастарының мәнiн және қаржы функцияларының бастауын
құрайды. Қосымша өнiм мемлекеттiң қатысуынсыз ... ... ... ... ... ... ол ақша қорларын жасау арқылы ұлғаймалы
ұдайы өндiрiс ... және ... ... ақша ... ... етедi. Сөйтiп, өндiрiстiң алдын ала шарттасылған
сипаты кезiнде сатылатын ... “c”, “v” және ... ... ... ... ... және оларға сәйкес ақша қорлары немесе
ақша қорланымдары жасалынады.
Сонымен бiрге айналым қаражаттарының қорлары, ... ... ... ... ... мұқтаждарға арналған), еңбекақы қоры,
табыс (пайда) бөлiп шығарылады. Бұдан әрi бөлу ... ... ... ... ... аталған элементтерiн қайта бөлу
процесi болады. Алынған табыстың (пайданың) бiр ... ... оның ... қорларын қалыптастыру үшiн аударылады,
басқа бөлiгi өндiрушiнiң қарамағында ... және оның ... ... бойынша
пайдаланылады.
Егер құнның “с” элементiне сәйкес ... ... ... ... ... ... ... қамтамасыз ету үшiн
еңбек заттарын – ... ... ... ... авансыланса, “m”
элементiнен, бұдан басқа, қорланымға бағытталатын, яғни өндiрiстiң негiзгi
факторларын, сондай – ақ осы ... ... ... ...... ... ... алуға бiр бөлiгi бөлiнуi мүмкiн.
Одан кейiн қалыптастырылған ақша қорлары қайта бөлуге – қаражаттардың
мақсатты арналымына ... ... ... ... ... және ... емес ... – жабдықтардың ауыспалы процесiнде
олар атаулы бағыттауға немесе пайдалануға жұмсалады. Сөйтiп, ... ... ... бiр ... осы ... ауыспалы
айналымында қалады, бiр бөлiгi еңбекақы, әлеуметтiк ... ... ... ұдайы толықтырылуына жұмсалады, материалдық және материалдық
емес игiлiктер мен қызметтер көрсетуге айырбасталады және ... ... ... ... қалады.Материалдық өндiрiс жасалынған құнның едәуiр
бөлiгi жалпымемлекеттiк мұқтаждарға берiледi, ақша ... ... алып ... ... ... мемлекеттiң қаржы
қатынастарының сферасына ... ... ... буындарының
табыстарынан, аударымдарынан басқа, мемлекет халықтың салықтар, ерiктi
төлемдер – ... ... ... қатысуымен банктерде
сақталынатын жинақ ақшалар нысанындағы ... бiр ... ... бiр ... қор және қор емес ... ... төлемдер, аударымдар, алымдар түрiнде мемлекеттiк, жекеше, қоғамдық
кәсiпорындар мен халықтан түседi. Орталықтандырылған ақша қорларын ... ... ... ... (сақтандыру) қорларын, әр
түрлi бюджеттен тыс қорларды (ресурстерды) қалыптастыру ... ... ... ... ... осылай пайда болады. Қаржы
қатынастарының бұл сферасы өте әр ... ... ... және ... ... ...... жергiлiктi деңгейлерде
аталған қорларды жасаумен де, сол сияқты ... ... ... ... ... ... бойынша қайта бөлумен және
пайдаланумен де байланысты. Бұдан басқа ақша қаражаттары мен қорларының
қозғалысы ... ұзақ ... ... ... - ... ... әлеуметтiк, экологиялық, ғылыми, аумақтық және басқа
бағдарламаларды ... ... ... ... процестiң барлық стадияларынан өте отырып,
қоғамдық өнiм қайта жаңғыртылып, үш дербес қорда iске асады: орынды ... ... ... қоры және ... қоры (2 ... ... құнын бөлу және қайта бөлу ( 2 сызба.)
| ... ... өнiм |
| ... |
| | ... | |
| | |
| | |
| |m |
| | | |
|c |v | |
| | | |
| ... ақы ... ... өнiм |
| | | ... ... | | |
| | |
| ... ... |
| ... бөлу |
| | | ... толтыру қоры |Тұтыну қоры ... қоры ... ... бiр ... жаңа ... ... ... ал бiр
бөлiгi тұтынылады. Сөйтiп, жалпы қоғамдық өнiмнiң құны мақсатты арналымдар
мен субъектiлер бойынша бөлiнiп, олардың ... ... ... үлесiн алуы тиiс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнiмнiң ... ... ... ...... өнiмдi жасау мен пайдалану
арасындағы байланыстырушы буын.
Қарастырылған процестер қаржы қатынастарының күрделi тоқайласуын,
олардың басқа экономикалық қатынастармен ... iс - ... ... ... ... ... оның ... дамуына, қоғамдық
әлеуметтiк процестерге әсерiн зерделеуге ғылыми көзқарасты талап етедi.
Әр түрлi қоғамдық – саяси ... бар осы ... ... қатар басқа экономикалық категориялар да – ақша, табыс (пайда),
өзiндiк құн және басқалары пайдаланылады. ... ... ... ... ... ... бағасын бiлдiру, айналыс құралы, еңбек
өлшемi мен ... ... ... өндiрiстi ынталандыру, кәсiпорындар
қызметiнiң нәтижелерiн бағалау) орындайды, оларда қоғам дамуындағы бұл
категориялардың мәнi мен ... ... ... ... ... ... ... бойынша айырмашылығы бар.
Қаржының түрлi мақсатты ақша қорларының қозғалысында көрiнуi оның
маңызды ерекше белгiсi болып ... ... iстiң шын ... ... ... ... табылады.
Жоғарыда айтылғандардың негiзiнде қаржының қысқаша анықтамасын
былайша тұжырымдауға болады: қаржы – бұл ... ... бөлу және ... ... ... ... айрықша экономикалық қатынастардың жиынтығы,
мұның нәтижесiнде ұдайы өндiрiс қатысушыларының сан ... ... үшiн ... ... ... ... мен қорлары
жасалып, пайдаланылады.
Қаржының қажеттiгi объективтi мән – жайдан - тауар – ... ... және ... ... ... ... басты арналымы – табыстар мен ақшалай қорларды ... ... пен ... ... субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген
қажеттiлiктерiн қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жұмсалуына
бақылау жасау.
Қаржы ресурстары болмаса, қаржы ... ... ... ... ... кең ... пайдалана алмаса, мемлекет өзiнiң iшiк
және сыртқы ... ... ... ... ... ... -
экономикалық бағдарламаларын, қорғаныс және ... ... ... ете ... ... функциялардан басқа, шаруашылық процестердi реттеу
жөнiнде едәiр экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан мемлекеттiң
қарамағына қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесi ... ... ... ... арқылы қазiр жалпы iшкi өнiмнiң 20 пайыздан астамы және
жиынтық қоғамдық ... 10 ... ... ... ... ... мәнi бар ... шешуге бейiмделген жергiлiктi
өзiн өзi басқарудың дамуы да ... ... ... ... құрылымдар қаржысының жұмыс iстеуiн талап етедi.
Мемлекеттiк сектордың қызметiмен байланысты қаржы қатынастары елеулi
дәрежеде “қоғамдық (немесе әлеуметтiк) ... деп ... ... ... және ... тұтынылатын материалдық, сол сияқты
материалдық емес сипаттағы игiлiктер мен қызметтер көрсетудi өндiру мен
бөлудi қамтамасыз етуге бағытталған. ... ... мен елдi ... ... жол ... ... ... басқарудың,
құқықтық тәртiптi қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ортаны ... мен ... ... халықты әлеуметтiк қорғау, бiлiм беру
және ... ... ... ... ... қажеттiгiнiң факторлары ( 3 сызба. )
| ... ... |
| | | |
| ... ... ... | |
| | ... | | ... | |
| ... – ақша ... | ... ... ... | |
| |болуы | | | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | ... | |
| | ... | | ... ... ... | |
| | ... | ... | |
| | ... | | ... | |
| | ... | ... | |
| ... көрсету, жұмыс | | Құқықтық тәртiптi ... | |
| | ... | ... | |
| | ... емес | | ... ... ... | |
| | ... | ... | |
| | ... | | ... ... | |
| ... – экономикалық қажеттiлiктер ... мәнi ақша ... құн ... ... ... ... ... – ақша қатынастарының болуы және ... ... ... құн ... iс - ... болып табылады.
Тауар өндiрiсiнiң негiзiне тауар өндiрушiлердiң экономикалық ... ... ... ... ... еңбек бөлiнiсi қойылған.
Олардың әрқайсысы өндiрiстiң материалдық – заттық факторларының саралануы
олардың әр түрлi деңгейi жағдайында өнiм ... ал сол ... ... тауарлар нақты және затталынған еңбектiң әр түрлi шығындарымен
өндiрiледi. Бұл ... ... ... ... пен жұмсалынған күш
– жiгерге баламалы болып келетiн тұтынудың өлшемiн объективтi түрде ескере
алатын шығындар мен ... ... ... ... ... қажеттiгi туады. Бұған ақша және оның туынды экономикалық
категорияларының, соның ... ... да ... қол жетедi. Қаржы
тауар қатынастарынан тыс өмiр сүре ... Тек ... ... белгiлi бiр ақшалай баламамен өткiзгенде
өндiрушiлердiң ақшалай түсiмi жасалады.
Қаржының функциялары және ... мәнi, iс - ... ... және рөлi ... айқын көрiнедi. Қаржының мәнiн толық ашу оның ұғымы ... ғана ... ... ... ... қоғамдық арналымын, яғни оның
функцияларын анықтауды да талап етедi.
Қаржыға қатысты функция осы ... ... тән ... ... iс – ... ... сапаның өзiне тән категориялары
кескiнiнiң айрықшалықты әдiстерiн бiлдiредi. Функцияда ... ... ... көрсетiледi, оның эконоимкалық табиғаты ашылады.
Қаржы басқа тым жалпы категория – ақшадан туындайтын айрықшалықты
экономикалық ... iс – ... ... ... ... ... оның қоғамдық саяси және экономикалық өмiрдiң барлық сферасына
терең дендеп енуiне байланысты қаржы функциясы туралы ... ... ... ... осы ... ... ... тудыруда.
Қазiргi уақытта қаржының бөлгiштiк және ұдайы өндiрiстiк тәрiздi ... ... ... ... тұжырымдаманың жақтаушылары қаржы
қоғамдық өндiрiстiң екiншi ... – ақша ... ... ... бөлу процесiнде пайда болады, қаржының бөлшектiк сипаты оның iс -
әрекет етуiнiң ерекшелiгiн көрсетедi деп ... Бұл ... ... ... ... бөлу және ... ... қаржы құралдарын қоғамдық жалпы өнiм мен оның аса
маңызды бөлiгi – ұлттық табысты, ... – ақ ... ... бiр бөлiгiн
(мысалы, айналым қаражаттарын, ... ... сату ... ... бөлу және ... бөлу ... пайдалаланған кезде
көрiнедi. Бұл функцияны қаржы өнiмдi өздiгiнше бөле бередi деген мағынада
емес, қаржы тек ... ... ... ғана ... ... асырады
деп түсiну керек. Былай деп айтқан ... ... ... - ... бөлу ақша ... бөлу ... ... Мемлекет, кәсiпорын,
фирма және халық арасында ақша ... ... мен ... ... жасалған натуралды өнiм де бөлiнедi.
Алғашқы бөлу кезiнде жиынтық қоғамдық өнiмнiң жалпы көлемiнен орнын
олтыру (өтеу) қоры (материалдық ... мен ... ... ... және жаңадан жасалған құн – ұлттық табысты ... ... ... сфераның (шаруашылық жүргiзушi
субъектiлердiң) және ... ... ... қалыптасады, олар бөлудiң
және қайта бөлудiң күрделi процестерiне ұшырайды, бұл процестерде ... ... ... ... өнiм мен ... ... ... бөлу
кезiнде қаржы еңбекке ақы төлеу және баға ... ... ... ... ... бөлу салалық, сондай – ақ аумақтық тұрғыдағы шаруашылық
жүргiзушi субъектiлер бойынша ... ... ... сан ... ... ... ... натуралдық – заттық нысандағы өнiмдi
түпкiлiктi тұтынуды қамтамасыз ету үшiн ұдайы өндiрiс қатысушыларының ақша
қаражаттарына деген әр ... ... ... ... ... ... бәрiнiң табыстары басқалардың шығыстары
есебiнен қалыптасады және ұлттық ... ... қоры мен ... ... ие
болады. Бiрiншi жағдайда қаражаттар ... ... үшiн ... ... капиталынан, әлеуметтiк инфрақұрылымының өндiрiстiк емес
қорларынан болатын өндiрiстiк қорлардың (капиталдың) өсiмi үшiн, резервтер
мен сақтық қорларды жасау үшiн пайдаланылады. Тұтыну қоры ... ... ... ... ... ... табыстарын, әлеуметтiк сфераның
мекемелерiн ұстауға, ғылымға, мәдениетке, басқаруға, елдiң қорғанысына
арналған ресурстарды құрайды.
Қаржы ... ... ... бөлу және ... бөлу екi ... ... – бюджеттiк әдiс.Ол ... ... ... ... қаражаттарды қайтарусыз тәртiппен бергенде қолданылады;
кредиттiк – банктiк әдiс. Ол ... бос ... ... және ... негiзде кредиттер берудi бiлдiредi.
Қоғамдық өнiмдi құндық бөлудiң процесi мемлекет белгiлеген қаржы
құрылдарының – ... ... ... ... т.б. ... ... ... мүмкiн.
Ұлттық табысты қаржы көмегiмен қайта бөлудiң негiзгi ... ... ... ... емес ... ... ... қамтамасыз ету; бұл салада
ұлттық табыс жасалмайтыны белгiлi;
2. елдiң жеке экономикалық аймақтары арасында қаржы ... ... ... ... маңызы зор прогрессивтi салалардың айрықша дамуын
қамтамасыз ететiн басым түрде салааралық бөлу;
4. қаржы ресурстарын ұтымды түрде сала ... ... ол ... ... ... және күрделi жұмсалымдардың құбылмалы
тиiмдiлiгiмен ынталандырылып отырады.
Сөйтiп, ... ... ... көмегiмен бөлу және қайта бөлу қоғам мен
кәсiпорынның, фирманың материал және ақша ресурстарының ұдайы ... ... ... ... өндiрiстiк тұжжырымдаманың жақтаушылары қаржы – бiр стадияның
емес, жалпы алғандағы ұдайы өндiрiстiң ... деп ... ... ... қоғамдық ұдайы өндiрiстiң барлық стадиялары бiр – ... ... ... ... ... бүкiл сферасына – материалдық ... пен ... ... ене ... ... ... ... ғана емес, жалпы бүкiл бұл процеске қызмет көрсетедi;
- қаржы қоғамдық өндiрiс ... ... ... ... ... ... болып табылады.
Қаржының табиғатын ақша қаражаттарының қозғалысында анықтайтын қаржының
бөлгiштiк тұжырымдамасынан айырмашылығы ұдайы өндiрiстiк тұжырымдама бұл
табиғатты ақша нысанындағы құн қозғалысында ... ... ... iс - ... сферасы айтарлықтай кеңидi.
Ұдайы өндiрiстiк тұжырымдамасы жақтаушыларының қаржының мәнiн осылай
кеңiнен ұғынуына сәйкес олар қаржыға мына функцияларды бередi:
1. ... ... мен ... жасау;
2. ақшалай табыстар мен қорларды пайдалану;
3. бақылау функциясы;ъ
Қаржы көмегiмен мемлекет өзiнiң ... ... ... ... ... ... өнiм құнынының бiр бөлiгiн алады. Бұл
процесс қаржының бiрiншi фукциясын – ақша қорларын (табыстарды) жасау
арқылы ... ... бұл ... ... ... ... ... ең
алдымен, мемлекеттiң салық саясатында табады. Нәтижесiнде ... ... сан ... ақша ...... ... ... (аймақтық және жергiлiктi деңгейдегi), мақсатты
қорлар және т.б. жасалады.
Бұл ақша қорларын (табыстарды) ... ... ... ... ... жүзеге асады, оның заттық мазмұны негiзiнен ... ... ... ... Ақша қорларының (табыстардың)
қаржаты қайта бөлу ... ... ... ұстауға, қоғамдық
өндiрiстiң ұтымды әрi тиiмдi құрылымын ... ... ... аз қамтылғандарды қолдауды қамтамасыз ... және ... ... бөлу ... ақша ... ... және
пайдалану түрiнде жүзеге асады. Қоғамдық өнiмдi ақша қорларын қалыптастыру
және пайдалану ... бөлу ... ... ... ... ... есеп пен маркетинг операцияларын жүзеге ... ... ... ... ... ... ғылыми
тұжырымдамалардың өкiлдерi мойындайды. Қаржының бұл функциясы экономикалық
категория ретiндегi қаржыға тән қасиет және қаржының не ... не ... бiр ... жүзеге асады. Бақылау функциясы мазмұнының
нақтылы көрiнiсi мемлекеттiң қаржы ... ... ... ... ... iске асады.
Бақылау функциясы қаржылық бақылауда – жалпы iшкi өнiмдi тиiстi
қорларға бөлуге және оларды ... ... ... ... ... ... қаржылық бақылаудың мынадай түрлерiн ажыратады:
қаржылық – шаруашылық бақылау. Оны ... ... ... мен ... қаржы органдары ақша
қорларын бөлу жолымен жүргiзедi. Ұдайы өндiрiстiң бүкiл барысына: ... мен ... ... ... құн мен рентабелдiлiкке, еңбекке
ақы төлеуге осылайша, ықпал жасалады. Қаржылық бақылаудың бұл түрi ... ... ... ... ... – бюджеттiк бақылау. Ол кәсiпорындар табысының (пайдасының)
бiр бөлiгiн мемлекеттiк бюджеттке алу ... ... – ақ ... ... ... арқылы жүзеге асырылады. Осылайша қаржы жұйесi
белгiленген төлемдердiң бюджетке дер кезiнде түсуiн, ... – ақ ... ...... ... ... қарқынының орындалуына қарай
берiлуiн бақылайды;
кредиттiк – банктiк бақылау. Ол фирмалар мен ... ... ... Бұл ... ... бақылау функциясы
кредит берудiң мезгiлдiгi, қайтарымдылығы, ақылығы қағидаттарынан
көрiнедi. Бақылаудың бұл ... ... ... ... ... ... ... көрсету үшiн) жүйесi арқылы жүргiзiледi.
Қаржы микроэкономикалық жамудың тиiмдi ара қатысын белгiлеуде, ... ... және ... ... тепе – теңдiгiне жетуде,
өндiрiс тиiмдiлiгiн арттыруда маңызды рөл атқарады.
Қаржының экономикалық рөлi мына ... ... ... ... ... ... отырып, кәсiпорындардың,
фирмалардың өндiрiстiк қызметi тиiмдiлiгiнiң өсуiне жағдай жасайды;
2. кiрiстер мен ... ... ... ... арқылы қаржы
кәсiпорындардың, фирмалардың коммерциялық есебiн нығайтып, дамытады:
3. қаржы ақша қорларын бөлу және ... бөлу ... ... ... ... ... етедi;
4. қаржы ұлттық табыстарға қорлану және ... ... ... ... ... ... ... қаржы ұлттық экономикада меншiктiң сан алуан нысандарының және
шаруашылық нысандарының дамуына мүмкiндiк туғызады.
Сонымен ... ... ... ... ... ара ... қамтамасыз
етуде белсендi рөл атқарады: олардың көмегiмен экономикалық ... ... ... ... басты элементтерiнiң өзара
теңдестiрiлуiне қол жетедi; қаржы тұтқаларын жоспарлы ... ... ... қаржының ынталандырғыш рөлiн күшейтуге арналған негiзгi
қаржылық көрсеткiштердi мемлекетке орталықтандыра отырып ... ... ... ақы ... тығыз байланысты. Материалдық өндiрiс
сферасында еңбекке ақы төлеу қоры (жалақы қоры) қаржының көмегiмен ... ... ...... бөлiнедi. Бұл қор ... ... ... қалыптасуы мүмкiн. Шаруашылық практикада табыс категориясын
пайдаланған жағдайда ... ақы ... қоры қол ... ... нәтижелерiмен
тығыз байланысты үйлесiмде қалыптасады.
Қолданылған әдебиеттер:
1. “Қаржы ” Ғ.С.Сейтқасымов. Алматы.1998.
2. “Финансы “ 3 том. Р.Р. Сапин.
3. “Финансы и его функции ” В.П. ... ... ...... есеп ” Г.Б. ... Алматы. 1998.
5. “ Денги и прогрес “ А.С. ... ... ...... ... “ Ы.Ә. ... ... “Қаржы” Қ.Iлясов. Алматы. 2003.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Реферат
Көлемі: 19 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қаржының мәні, функциялары және рөлі42 бет
Қаржының мәні, функциялары және рөлі. Қаржы қатынастарының объектісі ретіндегі қаржы ресурстары мен қорлары28 бет
Қаржының функциялары және рөлі24 бет
Қоғамдық ұдайы өндірістегі қаржының мәні, функциялары , рөлі105 бет
Қоғамдық ұдайы өндірістегі қаржының мәні, функциялары және рөлі72 бет
Бағалы қағаздардың қалыптасуы мен даму48 бет
Қаржының мәні, функциясы және ролі9 бет
"Экономикалық теория негіздері."11 бет
«Шағын және орта кәсіпкерлік»15 бет
«Қаржы нарығы және делдалдар» пәні бойынша негізгі дәріс материалдары75 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь