Қаржының мәнi, функциялары және ролi.


Пән: Физика
Жұмыс түрі:  Материал
Тегін:  Антиплагиат
Көлемі: 20 бет
Таңдаулыға:   

Мазмұны

І. Кіріспе

Қаржының мәнi, функциялары және ролi.

ІІ. Негізгі бөлім

Қоғамдық жүйедегі қатынастардың дәйектілігі.

Қоғамдық өнімнің құнын бөлу және қайта бөлу.

Қаржы қажеттілігінің факторлары.

Қаржының функциялары және рөлі.

Пайдаланылған әдебиеттер.

Кіріспе

Қаржының мәнi, функциялары және ролi.

Қаржы (“қолма - қол ақша”, “табыс” ұғымын бiлдiретiн орта ғасырдағы латын тiлiнiң “financia” сөзiнен пайда болған француздың finance сөзiнен шыққан) қоғамда нақты өмiр сүретiн, объективтi сипаты мен айрықша қоғамдық арналымы бар өндiрiстiк қатынастарды бiлдiре отырып, тарихи қалыптасқан экономикалық категория ретiнде көрiнедi. Құн категорияларының жүйесiнде (ақша, баға, кредит, пайда, жалақы және т. б. ) қаржы белгiлi орын алады және өзiнiң iшкi ерекшелiктерiмен, сондай-ақ ұдайы өндiрiстегi өзгешiлiк рөлiмен айшықталады.

“Қаржы” ұғымы мемлекетпен бiрге бiр уақытта қоғамның таптарға жiктелуi кезiнде, мемлекеттiң дамуы мен оның ресурстарға деген қажеттiлiктерiн қанағаттандыруға байланысты жүйелi тауар - ақша айырбасы жағдайында пайда болып, дамыды және ол ақша нысанындағы қоғамдық өнiмдi бөлумен байланысты болатын экономикалық қатынастардың кең ауқымын қамтиды. Тауар - ақша қатынастарының жалпы қамтуындағы сипатқа ие болып отырған нарықтық экономика жағдайындағы қаржы нақтылы және үздiксiз болып жататын ақша айналымын - ақша ағынын бейнелеп көрсетедi.

Қаржы ғылыми ұғым ретiнде, әдетте, қоғамдық өмiрде сан алуан нысандарда пайда болатын қызметтермен ассоциацияланады және мiндеттi түрде ақша қатынастарының қозғалысымен қосарлана жүредi.

Бүгiнде қаржы терминiн күнделiктi қолданысқа енгiзген авторды атау қиын. Бұл терминiң авторлығын 1577 жылы “Республика туралы алты кiтап” деген жұмысын бастырып шығарған француз ғалымы Ж. Боденге қалдыруға болады.

Қаржы туралы жұмыстың (“Афин республикасының кiрiстерi туралы”) алғашқы авторы Ксенофонт (б. э. д. 430 - 365 жж. ) болды.

Аристотельдiң (б. э. д. 384 - 322 жж. ) қаржы сласындағы көзқарасы оның “ Афиннiң мемлекеттiк құрылысы ” атты жұмысында баяндалған.

Қаржының мәнi, оның даму заңдылықтары, тауар - ақша қатынастарын қамту сферасы мен қоғамдық ұдайы өндiрiс процесiндегi рөлi қоғамның экономикалық құрылсымен, мемлекеттiң табиғатымен және функцияларымен айқындалады.

Түрлi қоғамдық - экономикалық формациялар қаржысының айырмашылығы мына себептерге байланысты:

  • әр түрлi қоғамдық формацияға қоғамның өзiне меншiктi таптық құрылымы сай келедi. Сонымен бiрге қаржы ұлттық табысты мемлекеттiң пайдасына қайта бөлудi ұйымдастыра отырып, оны бөлудiң қатынастарын есепке алады;
  • кезкелген қоғамдық - экономикалық формацияларда қаржы билеушi таптың мүдделерiн қорғайтын мелекеттiң мақсаттары мен мiндеттерiне бағынады;
  • өндiрiстiң жаңа әдiсi шаршуашылық қатынастардың жаңа жүйесiн тудырады. Мәселен, құл иеленушi және феодалдық формацияларға натуралдық қатынастар сәйкес келсе, мемлекет табысының қалыптасуы да көбiнесе натуралдық сипатта болды. Капиталистiк шаруашылық тауар - ақша шаруашылығы болып табылады. Тиiсiнше мемлекеттiң табысы да ақша нысанында қалыптасады;
  • егер мемлекет басқару органы ретiнде қалыптасқан өндiрiстiк қатынастардың ұдайы өндiрiсi мен таптық құрылыстың мiндеттерiне қызмет ететiн болса, онда бұл мiндеттерге қаржы да қызмет етедi.

Экономикалық өмiрде қаржының сыртқы көрiнiсi қоғамдық өндiрiстегi әр түрлi қатысушылар қозғалысы түрiнде болып жатады. Құбылыстар бетiнде бұл қозғалыс ақшалай соманы қолма - қолсыз немесе қолма - қол ақшамен есеп айырысу түрiнде бiр иеленушiден басқа иеленушiге беруi болып табылады. Алайда, кез келген ақша операциясы, мәмiле қаржы операциясына жата бермейдi, өйткенi ақша түрлi құндық экономикалық категориялардың - бағаның, еңбекке ақы төлеудiң, қаржының кредиттiң көмегiмен болатын қоғамдық өнiмнiң барлық құнының қозғалысын ортақтастырып, жүзеге асырады. Тiкелей қаржы операцияларына мыналарды жатқызуға болады: шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң бiр - бiрiен қолма - қол ақшасыз жасасатын есеп айырысулары; негiзгi капиталға жұмсалатын амортизациялық соманы есептеу; табысты (пайданы) бөлу және кәсiпорындарда, фирмаларда iшкi шаруашылық арналымының қорларын қалыптастыру; мемлекеттiк бюджеттiң кiрiстерiне салық төлемдерiн аудару; қайырымдылық қорларына қаражат төлеу; экспортталатын тауарлар үшiн кеден баждарын төлеу және басқа операциялар.

Қаржы - ақша қатынастарының ажырағысыз бөлiгi, ол әрқашан экономикалық жүйе шеңберiндегi қоғамдық ұдайы өндiрiстiң түрлi субъектiлерi арасындағы бүкiл ақша қатынастарын емес, тек айырықша ақша қатынастарын бiлдiредi, сондықтан оның рөлi мен маңызы экономикалық қатынастарда ақша қатынастарының қандай орын алатындығына байланысты.

Жалпықоғамдық өнiм мен ұлттық табысты жасау, бөлу және қайта бөлу процесiнде қалыптаса отырып, қаржы қоғамның түпкiлiктi пайдалануға жiберiлетiн материалдық ресурстар бөлiгiнiң ақшалай көрiнiсi болып табылады.

Алайда қаржы ақша қатынастарының бүкiл сферасын қамтиды деп санау дұрыс болмас едi. Ақша қатынастары iшiнен тек олар арқылы мемлекеттiң, оның аумақтық бөлiмшелерiнiң, сондай - ақ шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң жасалынатын ақша қорлары бұл қатынастардың мазмұны болып табылады. Ақша қатынастары жалпы алғанда қаржыдан кең. Қаржы тек ақша қорларының, атап айтқанда табыстар мен қорланымдардың қозғалысымен байланысты болатын ақша қатынастарын ғана қамтиды. Басқа ақша қатынастары қаржы шеңберiнен шығып кетедi. Қаржы қатынастарының жиынтығына, мысалы, шығындардың барлық түрлерiн ақшалай есепке алу мен бақылау жасау, өндiрiлген өнiмдi ақша нысанында өлшеу, өзiндiк құнды калькуляциялау және өнiмнiң бағасын анықтау, ақшалай түсiмдi есепке алу сақтау, ақша айналысын реттеу және басқалары кiрмейдi. Сауда жүйесi арқылы тауарларды сатып алу және сату (тiптi мемлекет бөлше сауда бағаларын реттеп отырған жағдайда да) кезiнде пайда болатын ақша қатынастарын да қаржыға жатқызуға болмайды. Себебi мемлекет бұл жерде ақша қатынастарын азаматтық - құқықтық әдiспен реттеп отырады. Ақша қатынастарымен бiрiгiп кеткен субъектiлердiң теңдiгi (олардың құқықтары мен мiндеттерiндегi тепе - теңдiк) бұл әдiске тән өзгеше нышан болып табылады Сонымен бiрге қалыптасатын ақша қатынастарының өзiндiк қаржылық емес өзгешелiгi болады.

Қаржының ақшадан мазмұны жағынан да, функциялары жағынан да айырмашылығы бар.

Ақша - бұл ең алдымен ассоциацияландырылған өндiрушiлердiң еңбек шығындары өлшенетiн жалпыға ортақ балама, ал қаржы - жалпы iшкi өнiм мен ұлттық табысты бөлудiң және қайта бөлудiң экономикалық тетiгi, ақша қроларын жасау мен пайдалануға бақылау жасаудың құралы. Ол өндiруге, бөлуге және тұтынуға ықпал жасайды және объективтi сипатта болады. Қаржы өндiрiстiк қатынастардың белгiлi бiр сферасын бiлдiредi және базистiк категорияға жатажы.

Қаржыны экономикалық категорилардың қатарынан бөлiп алу үшiн қаржы құбылысын қарастырудан оның мәнiн - зат болмысының барлық әр алуан нысандарының бiрлiгiн бiлдiретiн оның iшкi мазмұнын зерттеуге көшу қажет.

Қоғамдық қатынастардың иерархиясында ақша қатынастары экономикалық қатынастарға жатады, ал экономикалық қатынастар өз кезегiнде қоғамдық қатынастар жүйесiнiң айқындаушы бөлiгi - өндiрiстiк қатынастарға кiрелi (1-сызба) . Бұдан қаржы қатынастарын өндiрiстiк қатынастардың бiр бөлiгi деуге болады, яғни олар базистiк әрi негiзгi қатынастар болып табылады.

Қоғамдық жүйедегi қатынастардың дәйектiлiгi (бағыныңқылығы)

( 1 - сызба. )

Жалпы қоғамдық қатынастар: Жалпы қоғамдық қатынастар
Жалпы қоғамдық қатынастар:
Өндiрiстiк қатынастар
Жалпы қоғамдық қатынастар:
Ақша қатынастары
Жалпы қоғамдық қатынастар:
Қаржы қатынастары
Жалпы қоғамдық қатынастар:

Салық

Бюджет

Мемлекеттiк кредит
Iшкi шаруашылық
Үй шаруашылығы
Сыртқы экономикалық
Жалпы қоғамдық қатынастар:
Жалпы қоғамдық қатынастар:
Жалпы қоғамдық қатынастар:

Қатынастардың иерархиялық субординациясын ескере отырып, “жалпыдан - жекеге” қағидаты бойынша олардың мынадай дәйектi қатарын жасауға болады: жалпықоғамдық қатынастар, өндiрiстiк қатынастар, ақша қатынастары және қаржы қатынастары (салық, бюджет, мемлекеттiк кредит, сыртқы экономикалық қатынастар және т. б. )

Ұдайы өндiрiс процесi үздiксiз жалғасып жататын өндiру, бөлу, айырбастау және тұтыну стадияларының өзара байланысты және өзара тәуелдi үйлесуi түрiнде жүзеге асып жатады. Ұдайы өндiрiстiң бұл төрт стадиясы қоғамдық өндiрiс процесiнiң қатысушылары арасында тауар қатынастарының болуын айқындайды, өйткенi өндiрiлген өнiмдер сатып алу - сатуға жататын тауарлар ретiнде болады; өнiм оны тұтынудан бұрын айырбастау және бөлу стадияларынан өтедi. Сонымен бiрге материалдық өндiрiс қатысушыларының ғана емес, қоғамдық қатынастардың барлық қатысушыларының қажеттiлiктерi мен мүдделерi қанағаттандырылуы тиiс. Өз кезегiнде тауар қатынастарының болуына экономикалық агенттердiң еңбек бөлiнiсiнiң қажеттiгi қозғау салады, осыған орай олар мамандырылған еңбектiң, орындалатын қызметтердiң нәтижелерiмен, әр түрлi өндiрiлетiн игiлiктермен олардың саны мен сапасына сәйкес айырбасталуы тиiс. Жасалынған игiлiктер мен құндылықтарды өлшеу құн өлшем мен жалпыға ортақ балама ретiндегi ақшаның көмегiмен жүзеге асады. Сондықтан материалдық және материалдық емес игiлiктер, қызметтердiң өндiрiлген массасы - қоғамдық өнiмнiң - натуралды - заттық көрiнiсiмен бiрге оның ақшалай көрiнiсi де болады. Қозғалыстың құндық нысаны натуралды - заттық нысандағы өнiмнiң қозғалысын ортақтастыратын белгiлi бiр ақша қорларын тудырады. Басқаша айтқанда, өнiмнiң өндiрiстен тұтынуға өтуi тек тиiстi ақша қорларын жасау, бөлу және пайдалану арқылы болады. Осы кезде пайда болатын ақша, экономикалық қатынастар қаржының мәнiн құрады. Бұдан қаржыны ұдайы өндiрiстiң объективтi қажеттi категориясы деп айтуға болады. Ақша қорларын қалыптастыру, оларды тауар қатынастарына пайдалану қаржы көмегiмен болып жатады.

Қаржы қатынастарының пайда болуы өзi жайында әрқашан ақшаның нақты қозғалысымен аңғарып отырады. Ұдайы өндiрiс процесiнiң өндiру мен тұтыну стадияларында мұндай қозғалыстың болмауы олардың қаржының пайда болуының орны еместiгiн дәлелдейдi. Бөлiнген құн (ақшалай нысанда) тауар нысанымен айырбасталатын, яғни сатып алу - сату актiлерi жасалатын айырбаста да қаржыға орын жоқ. Сонымен қаржы мен қаржы қатынастарының пайда болып, iс - әрекет ететiн орны ақшаның нақтылы қозғалысы болатын ұдайы өндiрiс процесiнiң бөлу стадиясы болып табылады. Мұнда жалпы қоғамдық өнiмнiң құны және оның маңызды бөлiгi - ұлттық табыс алғашқы бөлу процесiне ұшырып, мақсатты арналым мен субъектiлер бойынша бөлiнедi. Бұл процестiң нәтижесiнде құн оны құрайтын микроэлементтерге - c, v, және m - ге ыдырайды: өндiрiске жұмсалынған өндiрiс құралдары құнының (с) орны толтырылады, қызметкерлердiң жалақысы (v) төленедi және қосымша өнiм (m) алынады. Тап осы қосымша өнiм немесе қоғамның таза табысын (табыстарды, қорланымдарды, ақша қорларын) құрайтын қайта жасалынған қоғамдық өнiмнiң бұл бөлiгi қаржы қатынастарының мәнiн және қаржы функцияларының бастауын құрайды. Қосымша өнiм мемлекеттiң қатысуынсыз болатын қаржы қатынастарының ежелгi объектiсi болып табылады, ол ақша қорларын жасау арқылы ұлғаймалы ұдайы өндiрiс процесiн және мемлекеттiң орталықтандырылған ақша қорларының қалыптасуын қамтамасыз етедi. Сөйтiп, өндiрiстiң алдын ала шарттасылған сипаты кезiнде сатылатын өнiмдi “c”, “v” және “m”-ге сәйкес элементтерге бөлудiң үйлесiмдерi қалыптасады және оларға сәйкес ақша қорлары немесе ақша қорланымдары жасалынады.

Сонымен бiрге айналым қаражаттарының қорлары, амортизациялық және басқа аударымдар (мысалы, әлеуметтiк мұқтаждарға арналған), еңбекақы қоры, табыс (пайда) бөлiп шығарылады. Бұдан әрi бөлу нормативтерiмен анықталатын белгiленген

үйлесiмдерге сәйкес құнның жоғарыда аталған элементтерiн қайта бөлу процесi болады. Алынған табыстың (пайданың) бiр бөлiгi мемлекеттiң қарамағына оның орталықтандырылған қорларын қалыптастыру үшiн аударылады, басқа бөлiгi өндiрушiнiң қарамағында қалады және оның қарап шешуi бойынша пайдаланылады.

Егер құнның “с” элементiне сәйкес бөлiгi өнiмдi сатқаннан (өткiзгеннен) кейiн өндiрiстiк процестiң үздiкдiгiн қамтамасыз ету үшiн еңбек заттарын - айналым капиталын сатып алуға авансыланса, “m” элементiнен, бұдан басқа, қорланымға бағытталатын, яғни өндiрiстiң негiзгi факторларын, сондай - ақ осы үздiксiздiктi қамтамасыз ететiн еңбек құралдарын - негiзгi капиталды сатып алуға бiр бөлiгi бөлiнуi мүмкiн.

Одан кейiн қалыптастырылған ақша қорлары қайта бөлуге - қаражаттардың мақсатты арналымына қарай ұсақтандыруға немесе керiсiнше, iрiлендiруге, өндiрiстiк және өндiрiстiк емес құрал - жабдықтардың ауыспалы процесiнде олар атаулы бағыттауға немесе пайдалануға жұмсалады. Сөйтiп, шаруашылық жүргiзушi субъектiдежасалынған құнның бiр бөлiгi осы субъектiнiң ауыспалы айналымында қалады, бiр бөлiгi еңбекақы, әлеуметтiк шығындар нысанында жұмыс күшiнiң ұдайы толықтырылуына жұмсалады, материалдық және материалдық емес игiлiктер мен қызметтер көрсетуге айырбасталады және тұтынылады, одан арғы қозғалыстан шығып қалады. Материалдық өндiрiс жасалынған құнның едәуiр бөлiгi жалпымемлекеттiк мұқтаждарға берiледi, ақша нысанында өздiгiнше қозғалыс алып мемлекеттiң кiрiстерi түрiнде мемлекеттiң қаржы қатынастарының сферасына қосылады. Экономиканың бастапқы буындарының табыстарынан, аударымдарынан басқа, мемлекет халықтың салықтар, ерiктi төлемдер - қарыздар, лотереялар, мемлекеттiң қатысуымен банктерде сақталынатын жинақ ақшалар нысанындағы қаражаттарының бiр бөлiгiн жұмылдырады. Қаражаттардың бiр бөлiгi қор және қор емес нысандарда әр түрлi төлемдер, аударымдар, алымдар түрiнде мемлекеттiк, жекеше, қоғамдық кәсiпорындар мен халықтан түседi. Орталықтандырылған ақша қорларын - мемлекеттiк бюджеттi, әлеуметтiк қамсыздандыру (сақтандыру) қорларын, әр түрлi бюджеттен тыс қорларды (ресурстерды) қалыптастыру арқылы мемлекет деңгейiндегi қаржы қатынастарының нысандары осылай пайда болады. Қаржы қатынастарының бұл сферасы өте әр түрлi болып келедi және емлекеттiк басқарудың түрлi деңгейлерiнде - жалпыұлттық, жергiлiктi деңгейлерде аталған қорларды жасаумен де, сол сияқты аталған деңгейлерде, салалық, ведомстволық, аймақтық, әлеуметтiк қағидаттар бойынша қайта бөлумен және пайдаланумен де байланысты. Бұдан басқа ақша қаражаттары мен қорларының қозғалысы мемлекеттiк ұзақ мерзiмдi мақсатты бағдарламаларды - өндiргiш күштердi дамыту, әлеуметтiк, экологиялық, ғылыми, аумақтық және басқа бағдарламаларды жүзеге асырады.

Ақырында, ұдайы өндiрiстiк процестiң барлық стадияларынан өте отырып, қоғамдық өнiм қайта жаңғыртылып, үш дербес қорда iске асады: орынды қоры (өтеу қоры), тұтыну қоры және қорлану қоры (2 сызба) .

Қоғамдық өнiмнiң құнын бөлу және қайта бөлу ( 2 сызба. )

Жалпы қоғамдық өнiм: Жалпы қоғамдық өнiм
Бөлу: Бөлу
Бөлу: Шығындар
m
Бөлу: c
v
Бөлу: Материалдық шығындар
Еңбекке ақы төлеу
Қосымша өнiм
Бөлу: Ұлттық табыс
Қайта бөлу: Қайта бөлу
Қайта бөлу: Орынды толтыру қоры
Тұтыну қоры
Қорлану қоры

Нәтижесiнде өнiмнiң бiр бөлiгi жаңа ауыспалы айналымға түседi, ал бiр бөлiгi тұтынылады. Сөйтiп, жалпы қоғамдық өнiмнiң құны мақсатты арналымдар мен субъектiлер бойынша бөлiнiп, олардың әрқайсысы өндiрiлген өнiмдегi өзiнiң үлесiн алуы тиiс. Қаржының қатысуынсыз қоғамдық өнiмнiң жеке бөлiктергебөлiнуi мүмкiн емес. Қаржы - қоғамдық өнiмдi жасау мен пайдалану арасындағы байланыстырушы буын.

Қарастырылған процестер қаржы қатынастарының күрделi тоқайласуын, олардың басқа экономикалық қатынастармен өзара iс - әрекетiн шарттастырады және олардың экономиканың тиiмдiлiгiне, оның үдемелi дамуына, қоғамдық әлеуметтiк процестерге әсерiн зерделеуге ғылыми көзқарасты талап етедi.

Әр түрлi қоғамдық - саяси құрылымы бар осы заманға мемлекеттерде қаржымен қатар басқа экономикалық категориялар да - ақша, табыс (пайда), өзiндiк құн және басқалары пайдаланылады. Олардың әрқайсысы өзiнiң фукцияларын (тауардың құнын немесе бағасын бiлдiру, айналыс құралы, еңбек өлшемi мен тұтыну өлшемiн анықтау, өндiрiстi ынталандыру, кәсiпорындар қызметiнiң нәтижелерiн бағалау) орындайды, оларда қоғам дамуындағы бұл категориялардың мәнi мен маңызы көрiнедi. Қаржының олардың барлығынан өзiнiң айрықшалықты белгiлерi бойынша айырмашылығы бар.

Қаржының түрлi мақсатты ақша қорларының қозғалысында көрiнуi оның маңызды ерекше белгiсi болып табылады. Ақша қорлары, iстiң шын мәнiнде, қаржы қатынастарының объектiлерi болып табылады.

Жоғарыда айтылғандардың негiзiнде қаржының қысқаша анықтамасын былайша тұжырымдауға болады: қаржы - бұл қоғамдық өнiмдi бөлу және қайта бөлу процесiнде пайда болатын айрықша экономикалық қатынастардың жиынтығы, мұның нәтижесiнде ұдайы өндiрiс қатысушыларының сан алуан қажеттiлiктерiн қанағаттандыру үшiн олардың ақшалай табыстары, қорланымдары мен қорлары жасалып, пайдаланылады.

Қаржының қажеттiгi объективтi мән - жайдан - тауар - ақша қатынастарының болуынан және қоғамдық дамудың қажеттiлiктерiнен туындайды. Қаржының басты арналымы - табыстар мен ақшалай қорларды жасау арқылы мемлекет пен шаруашылық жүргiзушi субъектiлердiң қаржы ресурстарына деген қажеттiлiктерiн қанағаттандырып отыру және бұл ресурстардың жұмсалуына бақылау жасау.

Қаржы ресурстары болмаса, қаржы механизмi арқылы барлық жағдайға ықпал етудiң кең мүмкiндiктерiн пайдалана алмаса, мемлекет өзiнiң iшiк және сыртқы саясатын жүзеге асыра алмайды, өзiнiң әлеуметтiк - экономикалық бағдарламаларын, қорғаныс және елдiң қауiпсiздiгi функцияларын қамтамасыз ете алмайды.

Мемлекет, дәстүрлi функциялардан басқа, шаруашылық процестердi реттеу жөнiнде едәiр экономикалық функцияларды орындайды, сондықтан мемлекеттiң қарамағына қаражаттарды орталықтандырудың дәрежесi айтарлықтай жоғары - мемлекеттiк бюджет арқылы қазiр жалпы iшкi өнiмнiң 20 пайыздан астамы және жиынтық қоғамдық өнiмнiң 10 пайыздайы (Қазақстан бойынша) бөлiнедi.

Елде жергiлiктi мәнi бар мiндеттердi шешуге бейiмделген жергiлiктi өзiн өзi басқарудың дамуы да тиiстi қаржымен қамтамасыз етудi, муниципалдық құрылымдар қаржысының жұмыс iстеуiн талап етедi.

Мемлекеттiк сектордың қызметiмен байланысты қаржы қатынастары елеулi дәрежеде “ қоғамдық (немесе әлеуметтiк) тауарлар” деп аталынатындарды - мемлекет қаржыландыратын және бiрлесiп тұтынылатын материалдық, сол сияқты материалдық емес сипаттағы игiлiктер мен қызметтер көрсетудi өндiру мен бөлудi қамтамасыз етуге бағытталған. Бұған қалалар мен елдi мекендердегi абаттандыру объектiлерi, жол торабы, мемлекеттiк билiктiң, басқарудың, құқықтық тәртiптi қорғаудың, қорғаныстың, қоршаған ортаны қорғаудың органдары мен мекемелерi, iшiнара халықты әлеуметтiк қорғау, бiлiм беру және денсаулық сақтау (кепiлжемелi деңгейде) жатады.

Қаржы қажеттiгiнiң факторлары ( 3 сызба. )

Қаржының қажеттiгi: Қаржының қажеттiгi
Қаржының қажеттiгi:
Қоғамдық дамудың қажеттiлiктерi
Қаржының қажеттiгi: Өндiрiс
Реттеу
Қаржының қажеттiгi: Тауар - ақша қатынастарының болуы
Мемлекеттiң жұмыс iстеуi
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Материалдық
Басқару
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Өндiрiс
Халықты әлеуметтiк қорғау
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Тауарлар
Қорғаныс
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Қызметтер көрсету, жұмыс
Құқықтық тәртiптi қорғау
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Материалдық емес
Қоршаған ортаны қорғау
Қаржының қажеттiгi:
Қаржының қажеттiгi: Сфера
Iзгiлiктiк функциялар
Қаржының қажеттiгi: Әлеуметтiк - экономикалық қажеттiлiктер

Қаржының мәнi ақша нысанындағы құн қозғалысынан туындайды. Бұл қозғалыстың шарты тауар - ақша қатынастарының болуы және экономикалық заңдардың, соның iшiнде құн заңының iс - әрекетi болып табылады.

Тауар өндiрiсiнiң негiзiне тауар өндiрушiлердiң экономикалық алдын ала келiсiп алушылығын шарттастыратын қоғамдық еңбек бөлiнiсi қойылған. Олардың әрқайсысы өндiрiстiң материалдық - заттық факторларының саралануы олардың әр түрлi деңгейi жағдайында өнiм жасайжы, ал сол себептi тiптi ұқсас тауарлар нақты және затталынған еңбектiң әр түрлi шығындарымен өндiрiледi. Бұл теңсiздiктiң салдарынан қажырлы еңбек пен жұмсалынған күш - жiгерге баламалы болып келетiн тұтынудың өлшемiн объективтi түрде ескере алатын шығындар мен еңбек нәтижелерi өлшемiнiң айырықша механизмiнiң объективтi қажеттiгi туады. Бұған ақша және оның туынды экономикалық категорияларының, соның iшiнде қаржының да көмегiмен қол жетедi. Қаржы тауар қатынастарынан тыс өмiр сүре алмайды. Тек өндiрiлген айырбасталғанда, оларды белгiлi бiр ақшалай баламамен өткiзгенде өндiрушiлердiң ақшалай түсiмi жасалады.

Қаржының функциялары және рөлi.

Қаржының мәнi, iс - әрекет механизмi және рөлi оның функцияларынан айқын көрiнедi. Қаржының мәнiн толық ашу оның ұғымы мен қажеттiгiн ғана емес, сонымен бiрге қаржының қоғамдық арналымын, яғни оның функцияларын анықтауды да талап етедi.

Қаржыға қатысты функция осы экономикалық категорияға тән қызмет тобын, мәннiң iс - қимылдағы көрiнiсiн, сапаның өзiне тән категориялары кескiнiнiң айрықшалықты әдiстерiн бiлдiредi. Функцияда категорияның қоғамдық арналымы қамтып көрсетiледi, оның эконоимкалық табиғаты ашылады.

Қаржы басқа тым жалпы категория - ақшадан туындайтын айрықшалықты экономикалық категорияның iс - қимылының шегiн сызып қоюдың мүмкiн еместiгiне, оның қоғамдық саяси және экономикалық өмiрдiң барлық сферасына терең дендеп енуiне байланысты қаржы функциясы туралы мәселе ғалым - теоретиктер арасында осы күнге дейiн пiкiрталас тудыруда.

... жалғасы

Сіз бұл жұмысты біздің қосымшамыз арқылы толығымен тегін көре аласыз.
Ұқсас жұмыстар
Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі
Мемлекеттің қаржысы
Қаржының мәні
Қаржының мәні, функциялары
Қазақстан Республикасының қаржы жүйесі туралы ақпарат
Қаржының мәні, функциясы және ролі
Қаржының мәні, функциялары және рөлі. Қаржы қатынастарының объектісі ретіндегі қаржы ресурстары мен қорлары
Қаржының функциялары және рөлі
Қаржы пəн бойынша сырттай оқу нысанында оқитын студенттерге өзіндік жұмыстарды орындауға арналған əдістемелік нұсқасы
Ұдайы өндірістік тұжырымдамасын жақтаушылар
Пәндер



Реферат Курстық жұмыс Диплом Материал Диссертация Практика Презентация Сабақ жоспары Мақал-мәтелдер 1‑10 бет 11‑20 бет 21‑30 бет 31‑60 бет 61+ бет Негізгі Бет саны Қосымша Іздеу Ештеңе табылмады :( Соңғы қаралған жұмыстар Қаралған жұмыстар табылмады Тапсырыс Антиплагиат Қаралған жұмыстар kz