Мемлекет - адамзат қоғамы дамуының маңызды кезеңдеріне тән саяси ұйым

Мемлекет туралы ұғым. Мемлекет — басқару функциясын орындайтын және соның көмегімен қоғамның тіршілік.тынысын қамтамасыз ететін, оған қажетті жағдайлар мен алғышарттар жасауға ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың айрықша нысаны. Өзіне тән ерекше белгілері мен қажетіне, сондай.ақ өзіндегі аса мол мүмкіндіктеріне қарай мемлекет экономикасын дамытудың, әлеуметтік.саяси, рухани, ұлтаралық және жеке адамдардың арасындағы қатынастардың маңызды мәселелерін шешуге нақты қатысып, қоғамдағы істердің жағдайына белсенді түрде әсер ете алады. Мемлекет тек өзіне ғана тән функциялары, әсер ету нысандары мен әдістері бар айырықша құрылым ретінде сипатталады. Соның арқасында оны қоғамда, ұйымда, құрылымдар мен институттарда әрекет ететін басқалардан ерекше өзгешелігімен көзге түсетін күрделі саяси организм ретінде қабылдаймыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар біздің түсінігімізде және мемлекетті анықтауда өзінің көрінісін табуы керек. Өзінің көрінісін тапқан құбылыстың күрделігігі мен көп аспектілігіне қарай оның біржақты болуы мүмкін емес және бірнеше "қабатты" қамтиды.
Мемлекет дегеніміз бұл . адамзат қоғамы дамуының маңызды кезеңдеріне тән саяси ұйым:
а) қоғамды басқару міндетін атқару, адамдардың, топтардың, таптардың және басқа да әлеуметтік субъектілердің қарым.қатынасын реттеп, бағыттау, олардың бірлескен іс.қимылына жағдай жасау жүктелген;
б) оның саясатын жүзеге асыру жүктелген кең тармақты органдар жүйесі және биліктің ұйымдастырушылық.күш құралдары бар;
в) тапсырмасының орындалуын қоғамдық өмірдің барлық, субъектілері қамтамасыз ететін әкімшілік.мәжбүрлеу өкілеттігі берілген.
Мемлекет туралы бұл түсінікті ашып, нақтылай отырып, әрбір белгі соғылған белгілерге егжей.тегжейлі тоқталып, оның мазмұнды және мәнді сипаттамасына тереңірек үңіліп, әрекет ету механизмін көрсету қажет.
        
        Мемлекеттің ұғымы мен белгілері
Мемлекет туралы ұғым. Мемлекет — басқару функциясын орындайтын және
соның көмегімен қоғамның тіршілік-тынысын қамтамасыз ... оған ... мен ... ... ұмтылатын адамзат қоғамын ұйымдастырудың
айрықша нысаны. ... тән ... ... мен ... сондай-ақ өзіндегі
аса мол мүмкіндіктеріне қарай мемлекет экономикасын дамытудың, әлеуметтік-
саяси, рухани, ұлтаралық және жеке ... ... ... мәселелерін шешуге нақты қатысып, қоғамдағы істердің жағдайына
белсенді түрде әсер ете ... ... тек ... ғана тән ... ету ... мен әдістері бар айырықша құрылым ретінде сипатталады.
Соның арқасында оны қоғамда, ұйымда, құрылымдар мен ... ... ... ... ... көзге түсетін күрделі саяси
организм ретінде қабылдаймыз.
Көрсетілген негізгі жағдайлар ... ... және ... ... ... табуы керек. Өзінің көрінісін тапқан құбылыстың
күрделігігі мен көп аспектілігіне қарай оның ... ... ... емес
және бірнеше "қабатты" қамтиды.
Мемлекет дегеніміз бұл - ... ... ... ... кезеңдеріне
тән саяси ұйым:
а) қоғамды басқару міндетін атқару, адамдардың, топтардың, таптардың
және басқа да әлеуметтік субъектілердің қарым-қатынасын ... ... ... іс-қимылына жағдай жасау жүктелген;
б) оның саясатын жүзеге асыру жүктелген кең тармақты органдар жүйесі
және биліктің ұйымдастырушылық-күш құралдары бар;
в) тапсырмасының ... ... ... ... ... ... ... өкілеттігі берілген.
Мемлекет туралы бұл түсінікті ашып, нақтылай отырып, әрбір белгі
соғылған белгілерге ... ... оның ... және мәнді
сипаттамасына тереңірек үңіліп, әрекет ету механизмін көрсету қажет.
Мемлекеттің негізгі белгілері. ... ... ... ... айырмашылығы сол, онда арнаулы кәсіби басқару және мәжбүрлеу
аппаратының ... ... оқу және ... ... ... ... ... тән. Бұл жердегі әңгіме қоғамнан бөлініп
шыққан, басқару негізгі жұмысына, кәсібіне, мамандығына айналған, ... ... ... адамдар туралы. Басқарушы адамдардың мұндай
ерекше ... ... ... ... ... ... Ол тек ... мемлекеттік жүйесіне тән нәрсе; олар мемлекеттің рабайсыз үлкен
механизмін іске қосады. Нәтижесіңде мемлекеттің ... ... бір ... екінші жағынан басқаратындар мен басқару жөніндегі
мамандарға бөлінген сияқты. Сөйте тұра екіншілерінің ... ... қана ... ... ... ... ... мәжбүрлеп ықпал ету
шараларын да ресми түрде жүзеге асыруына қақысы бар.
Мемлекеттің басқа бір ерекше ... ... өмір ... үшін ... ... мәжбүр болуы. Салық - бұл мемлекеттің өмір сүріп, тіршілік
етуінің экономикалық ... ... ол күн көре ... өйткені қаржының
жетіспеуінен немесе болмауынан оның ... ... ... ... барлық азаматтары, соларға қоса шетелдіктер мен азаматтығы жоқ
адамдар да ... ... ... ғана салық төлеуден босатылады.
Мемлекет салықтан түскен қаржыны басқару және мәж-бүрлеу аппаратының ... ... ... ... ... ішкі ... және ... саяси
шараларын қаржыландыруға, медицинаны, білім беру, ғылым, ... ... ... ... ... ... қоғамдық,
қауіпсіздікті, құқық тәртібін және қылмыс пен ... ... ... ... ... ... белгілерінің біріне оның өз азаматтарын аумақтық
принцип бойынша бөлетіндігі жатады, ал ... - ... ... ... ... басқаша - қандас туысқандардың байланысы мен қарым-
қатынасынан құралады. Енді ... ... ... ... басқару ісінде
басым болудан қалды. ... ... ... ... тиссілі
құқықтарын бөліп, оларға міндеттер жүктеу туралы мәселені ... ... ... ұйымдастыру және басқа да ... ... ... ең
алдымен олардың аумақтық тиістілігіп, тұрғылықты жерін ескереді.
Мемлекеттің даму барысында халықтың ... ... ... ... ... ... ... түрде байланыс
орната алды, ол оны ... ... ... ... ... ... еді.
Олардың ішінде қандай да бір мемлекетке ... ... ... ... Васка тұлғалардың бәрі шетелдіктер немесе
азаматтығы жоқ тұлғалар ... ... ... ... ... ... мен ... жоқ тұлғалардың
арқасында мемлекет халықты "өзімідікі" және "өзіміздікі ... ... ... (мемлекеттер арасындағы) және ішкі (автономиялық
және әкімшілік-аумақтық бөліністер арасындағы) шекаралар ... ... ... ... ... биліктің кеңістіктегі
шегі, сондай-ақ мемлекетің егемендігінің құрамдас бөлігі болып ... ... ету ... ... ... ... қоғамда әрекет ететін құрылымдарымен ... ... ... ... ... Бұл ... ... ұйымдардан, қоғамның құрылымдары мен институттарынан
жоғары қонып, оған өзіндік ... ... ... ... екі ... ... бар: үстемдік және ... ... ... деп өз ... ең ... ... ... жұмыс істеп тұрған барлық ұйымдар, бірлестіктсер, құрылымдар
мен ... ... ... рөлін мойындайды, өздерін оның мәртебесі
мен маңызынан төмен қояды. Олар мемлекеттік ... ... ... ... ... сақтауға міндетті. Мемлекетке тиссілі
аумақта бірде бір ұйым, бірлестік немесе құрылым мемлекетке ... ... ... ... бір ... ... болып саналатын
тәуелсіздік дегеніміздің мәнісі, мемлекет өзінің билігін дербес жүргізеді,
өзінің стратегиялық бағыты мен ... ... өзі ... өз ісіне
ешкімді араластырмай, ішкі және ... ... өзі ... ... жол ... ... ... ішкі аспектісі мемлекеттің
ішінде жұмыс істейтін бірде-бір ұйымның, бірлестіктің және ... ... ... қол сұға алмайтындығына ерекше көңіл
аударуға міндеттелді. Ал тәуелсіздіктін сыртқы ... ... ... ... ... ... дербес қарым-қатынасты
сақтайды дегенді білдіреді.
Мемлекет - қоғамның, елдің, халықтың ресми ... ... ... мүддесін ол толығымен көздей алды ма, жоқ па, ... ел, ... ... ... ме, жоқ па, оған қарамастан бұл мәселенің дұрыс жауабы
алдын ала түйінделіп ... ... ... ... ... жұмыс істеп
жатқан басқа бірде бір ұйым ... ... ... елдің, халықтың
еркі мен мүддесін білдіруші екендігін, барлық деңгейде және барлық жағдайда
оларды көрсете аламын дсп ... ... ... ... ... ... ... ғана негізі бар. ... ... ... дау ... басқарудың құқықтық нысаның, реттеуді және ықпал ... оның ... ... ... табылады. Олардың алдына тұрған
міндетті мемлекет құқықсыз шеше алмайды. Егер ... ... ... ... ... ... ... бірлестіктер мен құрылымдар
құқық, шеңберіндс әрекет ... ... ... ... зандар мен басқа да
құқықтық нұсқауларды орындауы қажет болса, онда құқық аясындағы ... ... ... ... ... ... және әр алуан: бұл
айтылғандардан басқа, мемлекеттің құқықшығармау шылық монополиясы, сондай-
ақ құқық қорғау, бақылау, қамтамасыз етіп-кепілдік ... ... ... қоғамдағы негізгі өзара қарым-қатынасына өзінің қызметіңдегі басты
демеу болып отырған құқық бастауына сүйенеді.
Мемлекетте ішкі және сыртқы функциялардың жиынтығы болуы және ... ... мен ... құралдарының жүйесімен жүзеге асыруға
бейімделуі (бұл мәселелер төменде егжей-тегжейлі ... ... ... ... ... табылады.
Осыған дейін айтылып келген, мемлекеттің ерекшелік белгілерінен басқа,
мемлекеттің элементтері туралы да айту керек, ол ... оқу ... ... ... пен ... ... Ол ... ету және
даму процесінде мемлекет сүйенетін объективті тірек ретінде түсіндірілуі
керек. Халықсыз және аумақсыз ... жоқ және ... да: ... ... ... ... материалдық құрамдас бөлігіне ... ... ... ... ... ... ... мемлекет, әдетте,
өз қызметін белсенді атқарады, яғни қоғамдық өмірдің маңызды салаларындағы
істердің жағдайына белгілі дәрежеде ықпал етеді. ... ... ... ... және ... ... ... бағыт мемлекет функциясын
құрады. Оның астарыман мемлекет ... ... ... ... түсіну қабылданған, онда өзіне қажетті қарым-қатынас тәртібін
бекіту мен алдыға қойған мақсатқа қол жеткізу ... ... қиын ... ... осы ... ... әрқайсысы тұтастық пен
оқшаулықтық үлгісін көрсете отырып, белгілі бір ... ... аз ... ... ... ... ... болады, ол
компоменттер мемлекеттің дербес функциясын ерекшелеп тұрады. Ең ... ... ... яғни ... қоғамдық қатынастың қандай да
бір саласына белсенді және ... ... ... айту ... ... процесінде мемлекет бір қатынасты бекітіп, дамытып, ... ... ... ... ... ... ... үшіншісінің
- жаңадан пайда болуына мүмкіндік тудырады және т.б. Мемлекеттің ықпал ету
объектісі болып табылатын бұл ... бір ... ... ... ретінде саналады. Функцияның нақты мағынасы өзіне лайық
нысанға ие ... ... ... ... көп ... оның құрамына
функцияны жүзеге асыру жүктелген мемлекеттік органдардың жүйесі ... ... ... ... те ... шығармашылығы, құқықты жүзеге
асыру және құқық қорғау) ... ... ... оны ... ... сияқты мынадай компонентін бөліп көрсету керек, оның астарынан ... а) ... және ... б) басқаруды орталық тандырудың және
орталық сыздандырудың бастауын, в) авторитарлык, пен ... ... ... ... ... тандау принциптерін түсінуге
болады. Осылайша, функцияның құрамына мемлекет ... ... бірі ... ... ... ... компонентінен) басқа,
жүктелген міндеттерді шешудің нысандары ... кадр және ... ... сондай-ақ мемлекеттік ықпал ету ... ... ... да ... жатады. Аталған компоненттерді тұтас
қалпында анықтап алғанда ғана ... ... ... ... ... теориясы а) мемлекеттің іс-әрекеті жағын сипаттайды, ... ... даму ... ... ... ... қатысын анықтайды;
6) мемлекеттің қызметін өзінің бағыты бойынша ... ... ... в) ... олардың мүмкіндігіне, мәніне, іс жүзіндегі
нәтижелілігіне ... ... ... ... ... пікір қалыптастыра
отырып, бағалауға мүмкіндік береді. Сөйте тұра ол ... ... дәл осы ... ... нақты жағдайдын
ерекшеліктерімен творчестволық үйлестіруге және оның түрлі бағыттарына ... ... ... ... ... функциясында мемлекеттін сипаты мен ... оның ... ... мәні ... ... ... ... асырмай тұрғанда және қимыл-әрекетсіз болғанда, ол туралы
айту да қиын. Керісінше, өз ... ... ... ... ... де ол жайымда және оның терең мәні туралы пікірді тез ... ... ... мемлекеттің мәніне қарай оның ... ... ... Осы ... ... ... мәні әртүрлі
болатынын салыстыру кезінде олардың функциясын, сондай-ақ ... ... ... ... мен ... ... сипаттағанда біз,
сөз жоқ үлкен айырмашылықтарды сезінеміз. Егер мемлекетте жалпы ... ... алып ... ... оңда оның ... ... билеуді
жүзеге асырып отырған мемлекеттікіндей ... ... ... үстемдік етуші таптың қарсыласын басып-жаншуға бағытталған. ... ... ... ... ... функцияларының бір-біріне
жақындығын байқауға болады. Бірақ бұл ... ... ... ... ... функциялары тұрақты болмайды, оларда
бәрібір айырмашылықтар кездеседі. Ондай мемлекеттердің функциялары ... ... ... ... бәрі де олардың мәнінің бірдейлігіне
байланысты.
Мемлекеттің функциясы мен мәнін себептік қатынастарымен байланыстыра
отырып, бұл ... ... ... ... ... ... Ол кейбір
аралық факторлармен, атап айтқанда дамудың белгілі бір ... ... ... ... жанама байланысқа түседі.
Мемлекеттің міндеті неғұрлым динамикалы фактор, демек ... ... ... ... экономика, әлеуметтік және рухани
қатынастар ... ... және ... ... ... ... ... міндеттерінің жиі өзгеруі мемлекеттік қызметтің тиісті
түрлерінің ауқымы мен ... ... ара ... ... етеді.
Мемлекет функциясының сипаттамасы. Мемлекет функцияларын түрлі
негіздер ... ... ... ... ... ... ... топтастыру неғұрлым кең тараған. Егер мұндай саланы
ең ірі түрінде (қоғам мен 5 ... ішкі және ... ... ... ... ... онда мұндай жағдайда мемлекеттің барлық
функцияларын ішкі және ... деп ... ... ішкі ... қоғамның ішкі өмірінің ірі салаларына
мемлекеттік ықпал ету немесе мемлекеттік басқару ... ... ... ... және ... ... ... мемлекеттің экономикалық функциясы жетекші орындардың
бірін алады. Экономикалық ... ... ... және ... ... әр түрлі болады. Алайда қандай жағдайда да ... ... ... ... ете алады және, әдетте ықпал етеді де: 1)
экономиканы дамытудың сара ... ... ... ... ... ... аралас экономиканы таңдау); 2) мемлекеттік реттеу дережесі,
оның жетекші салаларын ынталандыру және қолдау; 3) ... ... ... ... үшін жайлы жағдай тудыру; 4) жеке
меншіктің түрлі нысандары мен шаруашылық ... ... ... анықтау; 5) экономикалық инфрақұрылым құралдарын (шаруашылық
басқарудың қаржы-ақша құралдары, несие ... заем ... ... ... ... саясаты экономикалық функцияның айырықша
компоненті болып табылады, өйткені мемлекет бюджетінің құралуы, ... мен ... ... ... ... ... айтылғандарға мына төмендегілерді қосуға болады, экономиканың
нақты ... ... ... ету ... оның ... ... -
мемлекеттік пе, жеке немесе ұжымдық секторға жата ма, ... ... ... ... мен экономиканың мемлекеттік секторының
объектілеріне ықпалы мол; оған басқарудың шексіз құқығы берілген (кадр
мәселесі, ... ... ... ету, ... ... ... Экономиканың мемлекеттік емес ... ... мен ... объектілеріне қатысты айтатын
болсақ, онда мемлекеттің олардың ... ... ... ... ... ... ... нысандарымен, сондай-ақ олардың заңдылық талабы мен
белгіленген тәртіпті ... ... ... ... мемлекет экономиканың көп саласын өз қарауына алғысы
келді. ... ... ... ... ... ... ... өтіп
кетті, қасаң бюрократиялық шеңберге салынып, тиіміділігін жоғалтты. ... ... ... күрделі өзгерістерді басынан өткерді: меншікті
жекешелендіру және мүлікті мемлекет меншігінен тартып алу ... ... ... ... ... ... ету ... жасаудың нысандары мен әдістері өзгерді. Қолында ықпал етудің
маңызды ... ... ... ... ... шаруашылық істерін
жекелердің жүргізуіне өткізді. Істі бұлайша жүргізу ... ... ... ... ... ... ... ұшыраған адамдардың материалдық және
рухани қажеттіліктерін ... ... ... жағынан
қорғауды қамтамасыз етуге, олар үшін тіршілік ... ... ... ... ... әлеуметтік функциясының маңызы артып
келеді. Азаматтарға медициналық, тұрмыстық-коммуналдық, көлік ... ... ... ... беру және басқа да қызмет көрсету
түрлерінің бір бөлігін мемлекет өз мойына алып ... ... ... ... да ... емес ... ... тұрмысы төмен тобына
әлеуметтік қызмет көрсеткені үшін салықтық ... ... ... ... ынталандырып отырады.
Экономиканы және қоғамдық өмірдің ... да ... ... ... халықты әлеуметтік қамтамасыз ету мен қызмет көрсету
жөнінен мемлекеттік мүмкіндігі күрт азайды. Сондықтан денсаулық сақтауға,
ғылымға, ... ... ... және ... саланың басқа да
тармақтарына қаржы болу ұдайы қысқаруда, ал ... ... ... ... ... ... төлеу кейде
кешігіп жатады. Азаматтар үшін ... ... ... үй ... ... ... ғылыми, мектеп, спорттық
объектілерді салу бағдарламалары қысқартылды. Дағдарыстан шығу ... ... ... ... ... ... келтіруге
мүмкіндік береді.
Мемлекеттің ішкі функцияларына сондай-ақ мына төмендегілер жатады:
І-тарау. Мемлекет теориясынын негіздері
• идеологиялық, бұл ... ...... ... ... түсіндіру, осы азаматтардың ... ... ... ... ... ету, ... ... құралдарын, ғылыми-білім беру,
мәдени-ағарту және мекемелердің басқа да ... ... ... ... жұмылдыру. Мемлекет азаматтар санасының үкімет саясатын
қолдауға немесе оғся бүтіңні мсы мен ... кан ... ... ... идеяларды қабылдамауына (немесе тіпті шамалы ғана
қабылдауына) ... ... ... идеологиялық функцияны қамтитын
мақсаттарға қол жеткізу жолында қаржы алмайды, оны ... ... ... ... ... және рухы ... ... емес құрылымдар
қымзметін қолдайды;
• қорғаушы, бұл ... ... ... сақтау мен нығайту,
мемлекеттік және қоғамдық, ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қамтамасыз ету, әлеуметтік және
ұлтаралық келісім мен ... ... ... және ... ... ... жарлығын қоғамдық өмірге қатысушылардың
барлығының сақтауына қол жеткізу міндетін ... ... ... ... ... ... және осы ... жүзеге асырумен айналысатын
билік құралдарының ұйымдастыру-мәжбүрлеу жүйесін ... ... ... оның ... ... ... ... реттеу,
бақылау және оперативті басқару жолымен) ... оның ... ... және ашық болуын камтамасыз етеді, қажеттілігіне қарай үкіметтік
емес қүқық, ... ... ... ... отырады;
• экологиялық, бұл функция ... ... ... ... ... мемлекет тарапынан атқарылған қызметті қамтиды.
Қазіргі кезеңде мемлекет ғылыми-техникалық прогресті жедел ... ... ... ... да ... ... табиғатқа төніп тұрған
қауіпті ескеріп, олардың зардаптарын болдырмауға, ластаушы ... ... ... ... ... ... да ... қысқартуға тиіс. Ол
қоғамдық өмірге ... ... да ... мен ... ... ... ... да табиғат ресурстарын ұтымды да үнемді
пайдалануды талап ете алады, ... ... ... ... ... ... ... жалпы мемлекеттік және
аймақтық бағдарламаларды жасап, ... ... ... осы ... және ... қызметтерді атқарумен тікелей шұғылданатын табиғат
ресурстары және айналадағы ортаны қорғау министрлігі ... ... ... ... ... ... ... тұрғандықтан, ал жекелеген
мемлекеттердің оны жоюға күш-мүмкіндігі жете ... бұл ... ... ... ... ... туады. Сондықтан,
экология саласында халықаралық, (БҰҰ және басқа да ... ... және ... ... ... ... бірге бірқатар
мемлекеттердің келісімімен жүргізілетін іс-қимыл тәжірибесін тарату кең
өріс ... ... ... қатынастар саласына қатысты және оның
сыртқы ... ... ... ... ... ... кызметінің
бағыттарын қамтиды. Ішкі функциямен салыстырғанда олар, әдетте, басымдық
таныта алмайды; ... ақыр ... ... ... ... ... ... үшін қолайлы жағдайлар жасауға бейім тұрады.
Мемлекеттің сыртқы ... ... ... қорғаныс функциясы
маңызды орын алады. Оның ... ... ... тарапынан болатын
қауіп пен олардың агрессиялық әрекеттеріне қарсы тұру және ... ... ... ... құру және ... ... ... бейбіт
уақытта және соғыс кезеңінде әр түрлі болады: бірінші жағдайда әңгіме
агрессияға ... ... ... күш пен ... техниканы алдын ала
жинастыру және жетілдіру, армияның бүгінгі күнгі күрестің ... ... ... ... ... жағдайда - мсмлекеттің және оның армиясының
қарсыластарымен жауынгерлік шайқастар мен ... да ... ... ... Алайда, қандай жағдайда болса да мсмлекет аталған
функцияны жүзеге асырумен ... ... ... басқаратын кең
тармақты органдар жүйесін құрады, армияны және қарулы ... ... ... ... оларды жинақтаудың жәнс олардың жұмыс істеуінің тәртібін
анықтайды, әскери ... ... ... ... ... ... солдаттардың офицерлер мен генералдардың озара қарым-
қытынас принциптерін бекітеді, армияны жаңа қару-жарақпен және техникамен
жарақтандырумен, оны азық-түлікпсн, ... ... ... ... ... басқ бір ... фнкциясы – көршілес, сондай-ақ басқа
мемлекеттермен қатынасты жөндеу функциясының да мәні зор. ... ... ... ... ... онда ... құқықты субъекті және
партнср ретінде қалыптастыруға мүмкіндік береді. Олардың нысаны әр түрлі -
дипломатпялық қатынастар, қоғамдық ... ... ... ... ... ... қатынастарға ресми сипат пен
жария мәртебе беретін дипломатиялық ... ... роль ... ... мемелекеттер арасында саяси, сауда-экономикалық ғылыми-
техникалық, мәдени және басқа да байланыстар ... ... ... ... ... ... ... Белгілі бір жағдайларда (екі
жақтың да ұмтылысы мен пайдасы болған кезде) мемлекетаралық ... ... пен ... ... қатынасына айналуы мүмкін, ол жасалатын
келісім-шарттардан (мысалы, достық, ынтымақтастық және ... ... ... ... ... үкіметінің міндеттемелерін сақтауына көбірек
көңіл бөлуінсн, бастамаларды өзара қолдаудан, аталған ... ... ... үйлестіруінен көрініс табады.
Қаралып отырған функцияны жүзеге асыруға жалпы-мемлекеттік органдармен
қатар (мемлекет басышысы, үкімст), арнаулы (сыртқы істер ... ... ... көптеген құрылымдар) органдар да қатысады. Олардың қызметі
ішкі заңдармен, ... ... ... ... ... ... мемлекеттер бұған дейін бөтен аумақты басып алу ... ... ... олардың басқа елдің аумаған ... ... ... ... ... ... қоса (халықтан аса ауыр
алымдар мен ... ... ... ... ... ... ... тәуір жерлері мен жайылымдарын иемдену, отарлап басқару
режимін бекіту) өзіне қосып алуы ... ... ... жүйесінің құлауы
аталған мемлекеттерді бұл функциядан бас ... ... ... ... ... ... жағдайларда, өткеннің қалдықтары көрініп қалады (мысалы, 1990
жылы Ирактың Кувейтті басып алуы), ... олар ... ... қарсылықтарға тап болып, сондықтан да мемлекет қызметінің дербсс
бағытын ала алмауда.
Қазақстанның ... ... үшін ... ... және одан ... ... істеріне мемлекеттік араласудын
әлсіреуін теңумен байланысты мемлекеттің кейбір ішкі функциялары таралып
оларды жүзеге асырудың ... мен ... ... Мемлекеттің механизмі
Мемлекет механизмінің ұғымы. Мемлекеттің көп қырлы қызметі өзінің
сипаты мен ... ... ... мен ... ... функциялары
мен өкілеттіктері, жұмыс нысандары мен әдістерімен ерекшеленетін ... ... ... ... жүзеге асырылады. Оларды комплексті
пайдалану мемлекет мұқтажын ... ... ... ... ... мүмкіндік береді.
Жоғарыда айтылған мемлекеттік құрылымдардың барлығын ... ... ... Олардың ішінде мемлекеттік механизмнің маңызды ... ... ... ... ... Оның басқа бір буыны болып
биліктің айырықша ұйымдастырушылық және ... ... ... ... барлау және контрбарлау) табылады. Мемлекеттік
құрылымның үшінші бір ... ... ... (бұл жерде мемлекеттік
шаруашылық, ... және ... ... ... ... ... отыр), ол мемлекеттің механизміне тікелей кірмейді,
тек жанап қана өтеді.
Мемлекет механизміне орасан зор роль ... Ол іс ... ... ... ... ... ... биліктік жетекшілік,
басқарушылық, бақылаушылық, ұйымдастырушылық және реттеушілік қызмет —
мемлекет механизмінің шексіз құқығы. ... ... оның ... ... ... ... механизмімен жасалып, сонымен
түзетіліп, жүзеге асырылады.
Мемлскет механизмі дегеніміз, мемлекет алдында тұрган міндеттерді шешу
үшін, оның функцияларын іс ... ... үшін ... ... барлық
органдарының сондай-ақ биліктің ұйымдастырушылық және ұйымдастыру-мәжбүрлеу
құралдарының жүйесі.
Мемлекет механизмі түсінігімен қатар, теория және практика ... ... ... дс кеңінен пайдаланылады. Әрине, бұл
түсініктердің ара ... ... ... ... ... жағынан бір
бірімен өте жақын және көп жағдайда бір біріне ... ... ... ... да бар. Ол айырмашылық мынада: мемлекеттік аппарат
мемлекет ... ... ... ... ... ғана қамтиды. Сондықтан да мемлекеттік ... ... ... ... қызметші болып табылмайтын, депутаттық қызметі
үшін мемлекеттен ақы ... ... ... ... тұра, жергілікті
өкілді органдар, күмән жоқ, мемлекет механизмінің бір бөлігі ... ... ... оны ... ... Мемлекет механизмінің маңызды ... оның ... ішкі ... ... Бір ... ... бір бөлік
болып отырып, олар бір бірін қарсы келмеулері ... ... олар ... адамдардың түрлі саладағы тіршілік-тынысын қамтып, ... ... ... етулері керек. Олардың тарапынан алауыздық
мемлекет саясатын жүргізуге қайшы келетін әрекеттер жасау орынсыз болмақ.
Сөйтсе де, ... ... әр ... ... ... ... ... білдірмейді. Ол оларды арасындағы құзіретті тиімді
бөлісуді жоққа ... ... ... ... ... ... ... салада еңбекке айқын шек қою мен ... ... жол ... ... ... алға қойған ортақ
міндеттерді мемлекет қызметінің түрлі субъектілерінің күшімен ... ... ... әрекет етуі тиіс.
Мемлекет механизмінің ішкі бірлігі туралы ережені талдап түсіндіре
келіп, ... ... ... үш ... әрі ... ... ... атқару, сот) бар екендігін ескере кеткен артық ... Олар ... ... әр ... нақтылы міндеттерге акцент жасайды, және
түрлі істермен айналыса отырып, тек ... ғана тән ... ... Бұл факт билікті болу теориясында (Д.Локк, Ш.Л.Монтеск
ТДжеффереон және т.б.) ... бұл ... ... ... ... ... ... Бүгінде оның ережелерімен принциптерін әлемнің көптеген
елдері конституциямен бекітіле берді. ... ... бір ... ... лауазымды тұлға шоғырлануына қарсы екендігін айтып, оны ... үш ... ... ... ... ... отырып, билікті бөлу теориясы:. 1) олардың тежемелік әрі ... ... ... ... ... ... ... қажеттілігін; 2)
бір биліктің басқа ... ... ... ... алмастыруына жол
бермеуді; 3) билік құрылымдарының өзіндік балансын ... ... ... ұйымдастыру ... ... бір ... бар, ... ... ол ... ... дербес рәсімделуге және тәмәмдалуына ие болады.
Олардың қатарына мына ... ... ... ... ... ... мен лауазымды тұлғалардың конституцияны,
заңдар мен басқа да нормативтік құқықтық актілерді мүлткісіз орындауы басты
талабы болып табылатын ... ... ... ... пен ... тұрған органдар бастама көрсеткенде
және оны қолдаған кезде ... ... ... беретін барлық
мемлекеттік органдар мен ... ... ... ... ... ... қарым-қатынасы;
• мәнісі мемлекеттік мәселелерді дер кезінде ... және оны ... ... ... толғағы жеткен қоғамдық дамудын қажеттіліктерін
анықтау және оларды мемлекеттік-құқықтық нысандарда ... ... ... ... және ... ... мемлекет қайраткерлерінің берілген өкілеттіктер шеңберінде нақтылы
жағдайдың ерекшеліктерін ... ... ... ... қабылдай білуінен
тұратын кәсіпқорлық пен құзыреттілік ... ... ... ... ... нәтижесіеде мемлекет механизмі
демократиялық сипат алып, жұртшылыққа ашық та ... бола ... ... ... ... ... ... табылатын халыққа
қызмест ету шараларында ... ... ... ... ... принциптерді санамалап шығу – бүгінгі таңда мемлекет
механизмінің қызметі ұйымдастырылып, толық жүзеге асырылды деген сөз ... де ... ... ... ... өйткені олар мемлекет
механизміне кіретін органдар мен лауазымды тұлғалар қол жеткізуге тырысатын
жетістіктерге эталон ретінде ... ... ... және оның мемлекет механизміндегі орны.
Мемлекттің органы мемлекет механизмінің "алғашқы клеткаларының" бірі
болып табылды. ... ... ... ... ... ... ... Мемлекеттік органның өзіне тән ... мек ... ... ең алдымен оның мемлекеттің құрылымдық компоненті
екендігін негізге алу ... ... ... жалпы сипаты
(егемендігі, өктемдігі, мемлекеттік аумақ шегіндегі қызметінін жалпы
сипаты, ... ... ... ... ... жалпы халықты
қамту) мемлекеттік органдардын сипатына өзінін белгісін түсіреді, олардың
әрқайсында өзгеше ... ... ... бір ... ... (мемлекет
және онын механизмі) мемлекеттік органда қандай жағдайда да тұтастық сипаты
болады. Оның ... ... ... да, қүзыреті басқа құрылымдардың
құзыретінен қалай ерекшеленсе де, мемлекеттің атынан, билікті жүзеге ... бірі ... ... ... ... ... ... бар жоғарыда аталған нұсқаулармен шектеліп
қалу жеткіліксіз, өйтсе де олар ... ... ... ... ... Соны ... ... бірқатар жалпы мемлекеттік
органдардың ерекшеліктерінің бірі ретінде мемлекеттік-билік өкілеттіктері
туралы ережені ұсынды. ... ... және ... ... ... барлығына немесе белгілі бір ... ... мен ... ... ... ... ... жалпы немесе
нақты ұйғарымдар беруге құқылы. Бұл ұйғарымдар аталған органнын ... ... ғана ... ... ... ... ... органдардың басқа сипаттағы белігілеріне мыналар жатады:
• олардың әрқайсысын конституцияның, ... ... ... ... ... негізінде құру;
• мемлекеттің олардың әрқайсысының алдына қойған міндетінің ұйымдық
құрылым мен қүзіретінің ауқымына ... ... ... ... ... ғана тән ... ... мен әдістерін
пайдалануы.
Мемлекет механизмінің маңызды буындарының сипаттамасы. Заң ... ... ... ... ... топтастырудың мүмкін
еместігі туралы қалыптасқан пікір дұрыс, өйткені олардың көпшілігі бір ғана
емес, екі немесе одан көп ... ... ... ... ... ... ... үшін басқа негіздемелер алынады. Олардың
ішінде ең көп тарағаны - өздерінің тікелей қатысы бар ... ... ... ... табылады. Бұл негіздеме бойынша барлық мемлекеттік
органдар 1) заң ... және ... 2) ... 3) сот органдары болып
бөлінеді.
Мемлекеттік биліктің заң шығарушы және өкілдері органдары белгілі бір
дәрежеде халықтық егемендікті ... ... ... ... сайлаған
соң, олар өздерінің мемлекеттік маңызды мәселелерді шешуге халықтың өзінен
мандат алған сияқты сезінеді. Әдетте, заң ... ... ... ... ... ... алып отырған парламент (кейде ол
конгресс, сейм, фолькстинг, хурал, ұлы ... ... және т.б. ... ... асырады. Федеративті мемлекеттерде әдетте парламент екі
палаталы, ал көптеген біртұтас мемлекеттерде бір ... ... ... - бұл ... ... заң ... басқаша да болуы мүмкін. Парламент заң
шығармашылығынан басқа бірқатар жалпы ... ... ... ... және оның ... туралы есепті бекіту, үкімет пен
басқа атқарушы органдардың қызметіне бақылау жасау, мемлекеттің бірқатар
органдары мен ... ... ... ... ... ... және соңғысының нақты көлемі бір елдің парламентіне ауқымды болса,
басқалардында - шамалы.
Қазақстанда бір палаталы ... ... екі ... ... ... ... ... Мәжіліс пен Сенаттың өкілеттіктері бірдей
емес, олар әр түрлі мекемелерде ... бірі ... ... ... ... ... реттеуді қамтамасыз етіп ... ... ... ... бір ... ... ... әкімшілік-аумақтық құрылымдардың өмірінде маңызды рөлі атқарады,
бюджет ... ... және ... ... туралы есепті қарайды,
жергілікті жерлерге жекелеген қоғамдық ... заң ... ... қабылдайды.
Көптеген елдерде жергілікті өкілетті органдарға жергілікті өзін өзі
басқару жүйесі бірігіп кеткен. Қазақстан Республикасының ... ... ... ... халықтың жергілікті ... ... өзі ... ... ... ... өзін-өзі басқаруды
тұрғын халық тікелей сайлау жолымен, сондай-ақ халық топтары жинақы тұратын
аумақты қамтитын ... және ... ... қауымдастықтардағы
сайланбалы және басқа жергілікті өзін-өзі басқару ... ... ... (Қазақстан Республикасы ... ... ... ... ... ... іс ... дайындап,
іске асыру, конституция мен заңдар талабын іс ... ... ... ... жатады.
Үкімет және салалық орталық сондай-ақ маңызды ... ... ... ... ... есеп береді және бақылауында болады,
кейде оларды ... ... ... және ... ... ... соған бағынады. Сондықтан саяси-заң ғылымында мемлекет
басшысы дәстүрлі түрде атқарушы органдар ... ... ... ... шыңы болып есептеледі. Алайда соңғы кездері Қазақстанда ... ... ... президент билік бірлігін бейнелейді, билік
тармағының үстінен қарайды, олардың қалыпты қызмет ... ... ... идея тарауда. Осы көзқарастардың алғашқысы ... ... ... басқарып қана қоймайтындығын, сондай-ақ мемлекет
басшысы ретінде атқарушы биліктің шегінен шығатын бірқатар функцияларды (ол
елдің қарулы күштерінің бас қолбасшысы болып ... ... ... және ... ұйымдардағы елшілері мен диполоматиялық
өкілдерін тағайындайды және кері ... ... ... жасау құқығы бар
және т.б.) ... ... ... көзқарас президентті билікті бөлу шегінен
шығарып жібереді. Бұл мәселе қосымша зерделеп, талдау жасауды қажет ... ... ... маңызды орынды үкімет алады. Ол елді
тікелей басқаруды жүзеге ... ... мен ... ... ... қызметін біріктіріп және бағыттап отыратын
мемлекеттің жоғары атқарушы және жарлықшы ... ... ... ... ... әлеуметтік саланың, мәденитетті, ғылымды, білім
беруді дамытудың, бюджеттің орындалуының, ішкі және ... ... ... ... және ... ... қамтамасыз етудің елдің
қорғаныс қабілетін нығайтудың ... ... ... ... ... ал Премьер-министр - мемлекет аумағында міндетті күші бар жарлық
шығарады. Министрліктер мен ... ... ... ... өмірінің салаларына басшылық етеді және мемлекет басшысы,
парламент пен ... ... ... ... ... ... Олардың жалпы
саны, бір бірімен ара қатынасы, атқаратын міндеті мен қызметі, мәртебесі
мен өкілеттігі әр елде әр ... Дара ... ... әрекет ететін
префектуралар коммуналар, жергілікті үкіметтер, ... ... ... ... органдар болып табылады. Қазақстанда
жергілікті жерде әкімдер, олардың департаменттері және оларға ... да ... ... ... міндетін атқарады. Олар өздерінің
әкімшілік-аумақтық бірлігіндегі істердің жайына ... ... ... ... түйінді мәселелерді шешеді. Жергілікті атқару билігінің
бағыныстылығы былай: облыс әкімі Президентке, ал төменгі ... ... ... ... бағынады. Оларды құру тағайындау жолымен ... ... әділ ... қылмыстық, азаматтық, шаруашылық нысанында,
ал көптеген елдерде - конституциялық сот өндірісі нысанында жүзеге асырады.
1995 жылдың тамыз айының соңына ... ... ... сот ... соттар, Жоғары төрелік сот басқаратын төрелік сот және Конституциялық
сот болды. Қазір жалпы және ... ... ... сот басқаратын бір
жүйеге біріктірілді, ал Конституциялық сот Конституциялық Кеңеске орын
берді.
Сот ... ... ... ... ... азаматтар мен ұйымдардың құқықтары мен мүдделерін қорғауды,
қоғамдық қатынастар субъектілерінің ... ... ... заң ... қамтамасыз етеді. Бұл қызметтің ерекшелігі, заңмен белгіленген
процедуралар мен ережелерді сақтай отырып, ... ... ... ... ... ... Жаңа ... сай мемлекеттер конституциялары
соттың заң шығарушылар мен атқару билігінен ... ... әділ ... ... ... кезде тек қана конституция мен ... заң ... ... тең ... ... ... айыпкердің қорғану құқығымен қамтамасыз етуге, кінәсіздік
презумпциясын ... ... ... ... органдардан басқа мемлекет механизмінің
құрамына сондай-ақ, армия, ... ... ... ... ... басқа да кейбір ұйымдастыру-мәжбүрлеу құралдары кіреді. Олар
болмаса мемлекет өзінің ... ... ... ... ... ... да бір мақсатына қол жеткізу үшін ... ... бар ... ... жеткілікті. Ол тиісті нәтиже бермеген
жағдайда, биліктің аталған құралдары іс-әрекет жасауға ... ... ... ... деп ... оның ... ... өзінің
сипатымен және табиғатымен, құрылымы-мен және ... ... ... ... ... мәртебесімен ... ... ... құрылым екендігі ескертіледі. Олардың
әрқайсысының ішінде басқару органдары (қорғаныс министрлігі, әскер ... ... ... әскери комиссариаттар, командирлер және
т.б.) бар. Олар басқару, ... ... ... ... ... құралдарының әрқайсысында тәртіп болуын
қадағалайды, олардың қызметінің мемлекет алдына қойып ... ... ... ... ... ... ... нысанының ұғымы. Басқару нысаны мемлекет нысаны түсінігінің
анағұрлым кең мағынадағы маңызды құрамдас бөлігі ... ... ... ... органдарының жүйесіне, олардың арасындағы құзыретті бөлісу
мен өзара әрекеттестік принциптеріне баса ... ... ... ... ... басты көрсеткіштердің қатарына жатады. Ол ... мен ... ... ... және оны ... ... биліктің демократиялық дәрежесіне және оның халыққа түсінікті
болуына айтарлықтай ... ... ... ... ... мына ... ... ескеріледі:
• мемлекетте қандай органдар және лауазымды тұлғалар жоғары билікті
бейнелейді;
• олар қандай принциптер мен бастамаларда қалыптасады және ... ... ... ... пен тепе-теңдік механизмі
қолданыла ... ... ... ... ... ... ... басқару
жөніндегі құзырет қалай бөлінеді;
• жоғары биліктің төменгі тұрған ... мен ... үшін ... ... ... ... ... басқарудың монархиялық және
республикалық нысан екендігін ... ... ... ... ... бір ... - ... жоғары биліктің реалды шоғырлануымен немесе жоғары ... ... тек ... ... ... ... Монархияның
ерекшеліктерінің қатарына монархтың таққа көп жағдайда мұрагерлік жолымен
немесе туысқандық құқығымен, кейде - ... ... ... жатады,
монархтық міндетті атқарудың белгілі бір мерзімі жоқ, ол өмір ... ... ... пайда болған кезінен күні бүгінге
дейін мемлекетпен бірге келе жатыр. Ол аз ... ... ... жүйесінің негізінде құрылған көптеген ... ... ... Тарихтың келесі кезеңдерінде монархия сақталды, ол өзінің
өміршеңдігін, белгілі бір ішкі ... жаңа ... ... ... ... көптеген өзгерістерімен, бейімділігін танытты.
Сондықтан да оган қандай да бір түрлерінің бір біріне онша ... ... ... нақты-тарихи жағынан келу керек.
Ежелгі монархиялар (шығыс деспотиясы, ежелге рим ... бір ... ... ... ... ... мүлдем басқаша бүгінгі
күннің монархиясы – бір басқа. Тіпті ... рим ... әр ... ... ... ... принципат кезеңіне тән республикалық және
монархиялық институттардың үйлесімділігі монархтың шексіз билігі ... ... ... ... толық жойылды. Орта-ғасырлық монархлялар
үшін абсолютті және шектелуі деп болу ... ... ... ... ... ету болды, көбінесе - шектен тыс, тіпті қалыптан тыс ... ... өзі ... ... ... ... ... құқығы мен
өкілеттігін ешкіммен бөліспей, жеке дара иемденді. ... ... ... соның қарауына жататын еді. Барлық басқа ... мен ... ... оған ... ... оның жарлықтарын
орындауға міндетті болды. ... ... ... (мысалы,
сословиелік-өкілдік) монархтың билігі шексіз ... ... бір ... ... ... ... ерекшеленеді,
оған бұрын монархтың құзыретіне ... ... ... ... ... басқарудың монархиялық нысаны кеңінен тараған. Англия,
Швеция, Жапония, Бельгия, Нидерланды, ... ... ... ... ... мемлекеттер қатарында саналады. Оларда конституциялық монархия
жұмыс істейлі, ол монархтың ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік саясатты жасап, оны
жүзеге асыруға, маңызды мемлекеттік шешімдерді қабылдауға әсері ... ... ... ... гөрі ... деген лайық. Көбіне олар
қажеттіліктен гөрі дәстүрге ... ... ... ... пікірін ескере алады, бірақ елемеуге де хақылы. Монархтың алдында
емес, парламенттің алдында жауапты болатын ... ... ... ... алған партияның өкілдерінен құрылады, ал оның көшбасшысы
(лидері) ... ... ... ... ... ... нысанын кеңінен пайдалану,
басқарудың осы нысанындаеы ... ... ... ... ... пайдалы потенциалы әлі де бар екендігін және ол
халықтық ... бір ... ... ие ... келе ... ... қорытындылай келе басқару нысаны ретінде
монархияға мына төмендегідей ... және ... тән деп ... жасауға болады:
• монарх (король, император, патша, хан, шах) ... ... ... ... ... ... ... мұралық жолмен, туыстық құқығы ...... ... ... ... өз ... мерзімсіз, яғни өмір бойы атқаруы;
• монархтың ішкі және сыртқы ... ... ... ... ... өз ... ... көрсетуі;
• монархтың өзінің ... мен ... ... көзделген
жауаптылығының болмауы.
Республика үшін басқару нысаны ретінде мемлекеттегі ... ... ... мерзім ішінде қызмет ететін бір немесе бірнеше сайлау
органдарының қолына шоғырлануы тән. Олар әдетте жоғары заң ... ... ... ... ... және ... басшысы (президент,
төраға, кейде алқалы президиум) болып табылады.
Республиканың тұтастай алғанда мемлекеттіліктің өзі ... ... ... ол ... ... ... ... ксң
тарала алмады, басқарудың басқаны саны — монархияға жол берді. Ежелгі
Грецияда республикалық мемлекеттіліктің ... ... ... ... ... жинақталған. Афины республикасы демократиялық болды, оның
кейбір институттары (мысалы, ... ... ... ... ... жетілдіру үшін пайдалы болғандықтан дамудың
кейінгі кезеңдерінде де ... ... ... аристократиялық
республика нығайды. Бағыты ... ... ... ... оған Рим
аристократиялық республикасы жақын еді. ... ... ... ... ... ... мемлекеттілік нысанын туғызды.
Капитализмге өтуіне байланысты ... ... мен ... тез
өсіп, ол монархияны ығыстыра бастайды, оның позицияларын бірінен ... ... ... ... алға ... ... ең көп ... нысаны
болып алады. Капитализм оның теңдік және бауырластық идеяларымен, ... және ... ... бостандығымен, әділеттігімен
республика үшін неғұрлым қолайлы жағдай туғызды, жаңа ... ... күні ... ... ... процестеріне
мүмкіндік туғызатын құқықтық мемлекет пен азаматтық қоғамнын принциптерін
жүзеге асыруда басты арена ... ... ... ... ұзақ ... өте ... республика
түрленді, өзгерді, жетілді. Ежелгі грек ... мен ... ... ... жер мен көктей. Олардың дамуындағы
кейбір сабақтастықтың ... ... ... мен бұрынғы
респбуликаларға белгісіз жаңа белгілер мен ... ... ... ... республиқаға тән институттар жиі-жиі ... ... ... консервативті-мешеу және тіпті реакциялық,
сипат алатын. Тарихты әлеміштеудің қажеті жоқ.
Қазіргі республикаларды парламенттік және президенттік деп ... ... ... ... ... арасындағы күштердің шынайы
қатынастары мен құзіретті бөлісуі, олардың өзара қарым-қатынасының
ұйымдастыру-құқықтық ... ... ... ... ... ... ... түінді
орындардың бірін парламент иемденеді, ол ... ... және ... ... ... ... Ол елдің мемлекеттік бюджетін
бекітеді, өзінің алдында жауап беретіп үкімет қызметін бақылап ... ... ... сенімсіздік вотумын шығаратын болса, соңғысы
отставкаға кетеді (Үндістан, Италия). Кейбір елдерде парламент (өзі ... ... ... ... бірге, ал федеративті мемлекеттерде
- штат, жер және басқа мемлекеттік құрылымдар өкілдерімен бірге) ... ... ... ... ... алайда бұл үнемі бола
бермейді — мысалға, Австрияда президент жалпыға бірдей ... ... ... Сөйтіп тұра көпшілік парламенттік республикаларда
мемлекет басшысы құқығының шегі аса кең: оның ... ... ... үкімет басшысын тағайндайды, елдің қарулы күшінің бас қолбасшысы болып
табылады.
Президенттік республиканың айырықша ерекшелігі — мемлекет ... ... ... ... ... ... президент парламенттен тек премьер-
министрді (кейде үкіметтің басқа да кейбір маңызды ... ... ала ... ... тағайындайды. Сондықтан үкіметтің парламент
алдындағы бақылауға алынуы мен есеп берушілігі босаңдау, ал ... ... ... ... ... әлдеқайда күшті. Оның
үстіне, президенттік республика үшін мемлекет басшысының функциясын ... ... ... қосып жібсру (АҚШ), немесе ... ... ... жәнн қызмет істеу процесіне шешуші ықпалы
(Франция, Ресей федерациясы, Қазақстан, Өзбекстан) тән. ... ... ... ... арта ... ... заң және сот биліктерінің
қызметіне зияны тимес үшін конституцияда биліктің барлық тармақтарының іс-
әрекетінің ... ... ... және ... ... ... тежемелік және тепе-теңдік жүйесі көзделген. ... ... ... әдетте халық тура (тікелей) немесе жанама
(сайлаушылар ... ... ... ... ... ... басқа мемлекет басшысының сондай-ақ парламентті мерзімінен
бұрын тарату құқығы, мемлекетте ... ... ... тағайындау
(басқа мемлекеттердегі елдің дипломатиялық өкілдерін және судьяларды қоса
есептегенде), кешірім жасау құқығы, қарулы ... ... бас ... және т.б. ... бар. ... құру кезінде мемлекет басшысы
парламенттік республикалар үшін міндетті ... ... оған ... ... ... партия өкілдері ғана кіретін ережелерді
сақтамайды.
Осылайша, республиканың ... және ... мына ... ... ... нысаны болып табылады:
• мемлекеттің жоғарғы органдарының сайланатындығы;
• бұл органдардың ... дәл ... ... ... ... ... ... әрекеттеріне жауапкершілік белгілеу;
• мемлекеттің жоғарғы ... ... жеке ... ... ... тапсыруы бойынша жүзеге асыру;
• азаматтардың мемлекет алдындағы және мемлекеттің азаматтар алдындағы
екі жақтан жауапкершілік.
1.9. Мемлекеттік құрылыс нысаны
Мемлекет құрылыс нысанының ... ... ... ... қарауға
кірісе отырып, ең алдымен оның ... ... тағы бір ... ... ... ныснынан, сондай-ақ мемлекеттік-саяси режимнен
басқа) болып табылатындығын айта ... Осы ... ... ... ол ... ішкі ... ондағы ұлттық-мемлекеттік, аумақтық-
мемлекеттік құрылулар мен ... ... ... ... ... отыр, орталық мемлекеттік билік пен жаңа ғана аталып
өткен мемлекетің барлық ... ... ... ... ... көрсетеді. Мемлекеттік құрылыс нысанының маңызы аса зор ... ... ... ... ... ... демократиялық дәрежесі мен мемлекеттегі орнын
объективті бағалау аймақтық, ... ... мен ... ... көп ... ... - әрбір ұлттың жағдайы мен мәртебесін анықтау,
ұлтаралық, қарым-қатынасты сипаттау қиынға соғады.
Егер бастапқы критерий етіп ... ... ... ... ... ... мемлекеттер унитарлық (біртұтас) және ... ... ... еді. ... ... ... ... жүйесінің
түрлі «қабаттарының арасындағы құзіреттерінің бөлінуіне, ... ... ... ... ... халықты басқару ісіне
тартудың нысандары мен әдістеріне келер болсақ, ... ... ... (unitas ... ... ... латын сөзінен шыққан)
мемлекет бұл біртұтас, өзінің құрамында автономды-мемлекеттік құрылымдар
жоқ, өз алдына дербестігі жоқ ... ... ... ... ... қарай жоғары билік органдары, басқару және сот бүкіл ел
үшін ... ... ... Бұл ... елге ... көрсететін және жалпы
мемлекеттік органдармен басқарылатын армияға да қатысты. ... бір ... бір ... ... бір ... ... бөліністердің өкілдік атқару және сот ... ... ... ... ... Олар ... мемлекет
айналысатын сыртқы қатынастарға қатыспайды. Олар унитарлық мемлекеттің
жоғары билік орғаіщарьіның нұсқауларын орындайды, оның ... іс ... сл үшін ... ... ... ... салық, несие-ақша, кеден
саясатын басшылыққа алады.
Унитаризм мемлекеттік құрылыс нысаны ретінде мемлекеттіліктің пайда
болу кезеңінде және оның ... ... ... ... таныттты.
Ауқымды аймақты алып жатқан және қайта-қайта бытыраңқылыққа ұшыраған
көптеген бөліктерден тұратын, басқыншылық ... ... ... ... ... өзі унитаризм шеңберінс келіп кірген. Содан кейін ғана
көптеген елдердің ... ... ... ... ... бастады. Унитаризм қазір де әлемдік арнада кең тараған. Унитарлық
мемлекеттердің ... ... ... ... Түркия, Венгрия,
Украина, Беларусь, Қазақстан, ... ... және ... ... ...... нығайту деген латын сөзінен шыққан)
мемлекеттер — бұл құрамына екі, үш және одан да көп ... ... ... ... бар ... ... ... одақтас
мемлекеттер. Мемлекеттердің немесе мемлекеттік құрылымдардың федерацияға
бірігуі (кіруі, қосылуы) олардың шексіз құқығының ... ... ... ол ... федерацияға көшеді. Федеративтік мемлекеттегі
тәуелсіздік федерация мен оның мүшелері арасында бөлініп қойылады. ... ... ... ... федералдық органдар ие болады; бұдан басқа оны
белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... жоғары органдары да пайдалана алады.
Федерацияның өзіне тән ерекшелігі, онда тек қана ... ... ... ... ... ... ... жоғарғы сот,
министрліктер, ведомстволар) ғана жұмыс істеп қоймайды, сондай-ақ одақтық
армия құрылады, одақтық азаматтылық белгіленеді, олар ... ... ... ... да институттар жұмыс істейді.
Бірақ, федерацияның субъектісі болып табылатын мемлекеттер ... ... ... ... ... бір, (кейде — айтарлықтай)
дербестігін сақтайды. Олардың ... ... ... заң ... ... сот ... бар ... жағдайларда шағын әскер құрамасын құрады,
кейде ... ... ... ... ... ... ... қатар федерация субъектілерінің конституциясы мен олардың
заңдары да бар.
Басқа сөзбен айтқанда, федерациядағы көптеген мекемелердің, сондай-ақ
саяси-құқықтық институттардың «деңгейлі» немесе «екі ... ... ... ... құқықтарына қосымша кепілдікті қамтамасыз ету
үшін, әдетте федералдық парламентте олардың өкілдерінен палаталар болады.
Кейде ... ... ... ... арасындағы байланысты реттеп
және қолдап отыру үшін федерация мүшелерінің тұрақты өкілдіктері құрылады.
Федерацияның оның ... ... ... ... жеткілікті. Оған
федералдық конституция мен ... ... ... мүшелерінің
конституциясы мен заңдарының сәйкес келу принципі, кадрлық-ұйымдастырушылық
бақылау-басқару, бюджет-қаржы, ақша-несие және басқа да ... ... ... ... ... ұлттық мәселелерді шешу және
ұлтаралық қарым-қатынастарды реттеу мақсатында пайдаланылуы мүмкін. Оның
шеңберінде ... ... ... ... ... ... ұлттар мен ұлыстарды мемлекеттік құрылыс пен басқаруға қатыстыруға
мүмкіндік береді. Унитарлы ... көп ... ... ұлт ... шешуді қамтамасыз ете алмады деп танылған және федеративті ... ... ... ... ... болған жағдайлары тарихтан белгілі
(мысалы, ... ... ... ... және одан ... ... ... мемлекет нысанында болған Чехословакия, ұлтаралық қарым-
қатынастың ... ... ... ... ... ... ... дербес екі мемлекетке - Чехия мен Словакияға бөлінді). Федерацияның
қаралып отырған түрлерінің ... ... ... ... оның ... бар, кейбір сыртқы қатынастарға қатыса алады, ішкі
мәселелерді шешуде елеулі ... ... ... ... ... ... дербес мемлекет құру құқығы жиі жарияланып жатады.
Алайда федерация құрылыс нысаны тек көп ... ... ғана ... ... ... (АҚШ, ... Бразилия, Үндістан,
Мексика) көптеген ... ... ... субъектісіне халықтың
айырықша ұлттық құрамымен ерекшеленбейтін, басқа құрылымдармен ... ... ... ... ... жерлер, тондар)
жатады. Әдетте, федерацияның қаралып отырған түрлерін орталықтың өкілеттігі
көпұлтты ... ... ... ... ... кең. Мұндай
федерациялардың аумақтық-мемлекеттік құрылымдары субъект ... ... ие бола ... ... ... ... ... органдардың келісімімен кейде жекелеген сыртқы саяси
жұмыстарды орындайды ... ... ... орын алған). Армияны құру
жәнс жасақтау мәселелері, оны ... ... мен ... ... ... ... федерация субъектілері әскер
құрамаларын ұстауға қақылы емес. Федерацияның өзінің, ... ... ... ... ... ... кантондардың және басқа субъектілердің федерациядан шығу ... ... ... ... мен оның ... ... шығармашылығы өкілеттігі тең дәрежеде емес, ... ... ... ... ... кем ... ... мемлекеттік құрылыстың ұлттық-мемлекеттік жол аумақтық-
мемлекеттік федерацияның белгілерін ... алып ... ... ... ... айта кеткен жөн болады. Мұндай нысанның ... ... ... Ресей
федерациясы болып табылады. 1993 жылғы Конституция Ресей федерациясының тең
құқық субъектісі қатарында тек республикаларды, автономиялы ... ... ... ғана ... ... ... облыстарды және
федералдық маңызы бар қалаларды да атайды Аталған субъектілердің алғашқысы
— бұл ұлттық мемлекеттер мен ... ... ... ... құрылымдар деңгейіне (Ресейдің бұрынғы конституциялары
бойынша олар федерацияның субъектісі болып танылмаса да) ... ... ... ... ... ара ... мәселе, жергілікті және орталық билік жол ... ... ... ... ... ... ... де қатысы бар
мемлекеттік құрылысты ... ... ... ... ... ... ... орталық пен жергілікті жерді негізгі
мақсаттары кейде сәйкес келгенімен, кейде алшақ кетіп жатады. Соңғысы, ... ... ... ... ... ... орталықтын берсе
қолынан, бермесе жолынан дегендей, ... ... ... ... Бұл ... ... ... үстем болса,
бірді екіншісі үстем болып жатады. Іс жүзінде орталық пен ... ... ... ... жиі ... варианті жергілікті органдардың
қалыптасуына, сондай-ақ оның ... ... ... ықпал ететін біріншінін
үстемдік етуші рөлі болып ... ... ... орталық жергілікті
жерлерге ең алдымен өзінің ... ... ... ... ... ... ... органдардың рөлі төмен
деп кетуі, ал жергілікті ... ... ... ... ... ... мәселелерден шектеліп қалуы дұрыс емес. Керісінше, жергілікті
органдардың жергілікті істерді шешу ... ... ... ... ... ... ... белсенділігі мен өздігінен әрекет
етуін ... ... ... және ... ... қарсы түру
элементтерін жоюға тырысу керек.
Бірнеше (бір емес!) ... ... ... конфедерация
(confoederatio – одақ қоғамдастық бірлестік ... ... ... алынған)
болып табылады. Ол белгілі бір мақсаттар үшін ... ... ... және т.б. ... ... ... Алайда,
конфедерацияға бірге отырып, мемлекетер - оның мүшелері ішкі және ... ... ... және ... ... ... ... жоймайды. Конфедерацияның құрылуына себепкер «болған белгілі
бір мінднтті шешуге бағытталған бір немесе ... ... ... барлығы
үшін ортақ болып табылады. Бұл органда конфедерацияның барлық мүшелерінің
өкілдігі тең негізде ... ... ... ... ... қамтамасыз
етілген. Федерациядан ерекшелігі, мұнда қызмет көрсететін аппаратымен қоса
жоғары заң, атқару және сот органдарының ... ... ... ... армия жасақталмайды. Конфедерацияның бірыңғай бюджет және салықтың
бірыңғай жүйесі жоқ, ... ... ... ... ... ... ... жоқ, бірақ кейде енгізу туралы келісе алады.
Конфедерацияның ... ... жоқ, ал ... ... ... ... ... азаматы болып қала береді.
Конфедерацияны құрған кездегі алға қойған мақсаттары орындалған соң,
оған ... ...... елде конфедерацияның мә»селесін шешеді.
1848 ж. ол Швейцар ... ... ... ... қатарына
кірді.
1.10. Мемлекеттік саяси режим
Мемлекеттік-саяси режимнің ұғымы. Ең ... ... ... ... және ... ... ... қаралған
нысандары сияқты) оның мәндік-мазмұндық жағы көрінетін, ... ... оның ... да ... ... сипаттайтын жиынтық түсінік ретіндегі
мемлекеттік нысанының компоненті болып табылады. Мемлекеттік-саяси режим
деп ... ... ... ... ... және ... ету
әдістерінің жиынтығын айтады. Соңғысы мемлекеттегі саяси бостандық дәрежесі
туралы, мемлекеттік механизмнің түрлі буындары арасындағы қарым-қатынастары
және бір ... ... ... да, ... жағынан партиялардың,
қоғамдық бірлестіктер мен халықтың арасындағы өзара ... ... ... пікір айтуға мүмкіндік береді.
Мемлекеттік билік ету әдістерін зерттей отырып, жеке тұлғаның ... ... және ... ... субъектілердің қарым-қатынасы,
олардың құқықтары мен ... ... және ... ... ... ... ... болады.
Оқулықтарда және монографлялық еңбектерде мемлекеттік саяси режимді
көбінесе саяси деп айтады. Бұл, ... ... дәл ... өйткені соңғысы
мемлекеттік қызмет әдістерінен басқа саяси партиялар ... ... мен ... ... әдістерін де қамтиды. Егер мұндай
терминологияға сүйенетін болсақ, онда режимнің не ... ... ... шеңберінен шығып кетейін деп тұр.
Мемлекеттің өз қызметінде қолданатын әдістері әр ... ... ... ету, ... ... ... болады. Оларға
қарама-қарсы иландыру, түсіндіру, ұйымдастыру-тәрбиелеу әдістері бар. Осы
екі әдістің арасында ... де ... бар ... ... ... Мемлекет
өзінің күнделікті тәжірибесінде жоғарыда ... ... ... ол оның ... мәні мен ... байланысты. Басып-
жаншу, зорлау, қуғын-сүргін және мәжбүрлеу әдістерін сым бағыт етіп ... ... ... күші мен ... жолы ... құштар, диалог және
келісім тілін ... ... оның ... мен ... ... мемлекеттерді, - жалпы адамға тән құндылықтар басымдығын
мойындайтын, демократиялық дәстүрлерді сақтайтын, ... мен ... ... ... ... ... алдымен айтып
түсіндіруге тырысатын, ... ... ... ... ... ... ... ғана оларға қандай да бір мәжбүрлеу шараларын қолдануға жол
беретін мемлекеттермен бір ... ... ... ма ... Басқаша сөзбен
айтқанда, мемлекеттік билік ету ... ... ... және ... ... ... классификациялауға
мүмкіндік бере отырып өте маңызды жағынан сипаттайды.
Тоталитарлық мемлекеттер тобы әр тектес. Бұл топқа ең алдымен әскери-
полицейлік ... ашық та ... ... ... ... жатады.
Фашизм — басқарушы элитаның неғұрлым реакциялық бөлігінің халыққа жасап
отырған зорлық- зомбылығының, заңсыздығының және ... ... ... Ол ... ... ... мен бостандықтарды жойып, іс
жүзінде жоққа шығарады, ... ... ... әдетке айналдырған,
халыктың бостандық сүйгіш күштерін басып-жаншып, қудалайды. XX ғасырдың
бірінші жартысында ... ... ... ... ... ... ... толық көрініс
тапса, қазіргі күні сыртқы ... және ... ... арасынан фашистік тенденциялар түріндс ғана көрініп қалады.
Социалистік елдердегі мемлекетгік-саяси ... ... ... ... ... ... ... диктатурасы жекелеген ... ... ... ... да, ... ... зорлау-мәжбүрлеу табиғаты көрініп қалатын еді.
Қанаушы таптар мен оның қалдықтарын жою функциясын жариялау ... ... пен ... ... ... бағыт берді. Жеке
адамның мүддесі мемлекет мүддесімен салыстырғанда кейінге ысырылып қалды.
Оппозииияға жол берілмпді, ... ... ... ... ... ... диктатымен әкімшілік-әміршілдік жүйе билік құрды.
Мемлекеттік-саяси режимнің ... ... ... ... да ... ... ... басқа)
атауға болады:
- қоғамның тіршілік әрекетінің ... ... ... айналдыру;
- барлық қоғамдық бірлестіктерді бүкіл дербестігінен айыру,
оларға қазыналық қызмст бағытын таңу;
- мемлекеттің ... ... тыс ие болу ... Демократиялық
мемлекеттік-саяси режим батыс пен
шығыстың алдыңғы қатарлы елдерінде ... Онда ...

Пән: Мемлекеттік басқару
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 36 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Гегельдің тарих философиясы4 бет
Азаматтық қоғам дамуының алғышарттары9 бет
Постиндустриялды қоғам концепциясы4 бет
Қоғам және жеке адамның қалыптасуындағы конфликтінің мәні7 бет
Қоғам және жеке тұлға14 бет
Қоғамдық тамақтану кәсіпорындары37 бет
"Астана-финанс" акционерлiк қоғамы12 бет
"мемлекеттiк әлеуметтiк сақтандыру қоры" акционерлiк қоғамын құру туралы5 бет
"Организмнің әрбір ағзаларының қалыпты микрофлоралары. Олардың маңыздылығы. Дисбактериоз."5 бет
"Қазақстан Халық Банкі" Ашық Акционерлік Қоғамының несие қоржынының жағдайын талдау53 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь