Тау етегінің қаратопырақтарының түзілу процесінің жылдамдығы

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 4

І Әдебиеттерге шолу ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.1 Топырақтың түзілу процесі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 5
1.2 Топырақ түзуші факторлар ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..7
1.3 Іле Алатауының табиғи.экологиялық жағдайы ... ... ... ... ... ... .12
1.4. Іле Алатауының топырақтары ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 14

2. Зерттеу нысаны және әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .17
2.1. Зерттеу нысаны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...17
2.2. Зерттеу әдістері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 18
2.2.1 Далалық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..18
2.2.2. Лабораториялық зерттеулер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...19.

3. Зерттеу нәтижелері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 23
3.1 Таулы қаратопырақтардың қасиеттері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...23
3.2 Топырақтағы қоректік элементтер мөлшері ... ... ... ... ... ... ... ... ..24
3.3 Топырақ түзілу процесінің жылдамдығы ... ... ... ... ... ... ... ... ... 26

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .30
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...31
        
        ӘЛ-ФАРАБИ АТЫНДАҒЫ ҚАЗАҚ ҰЛТТЫҚ УНИВЕРСИТЕТІ
Биология факультеті
Экология және топырақтану кафедрасы
БІТІРУ ЖҰМЫСЫ
ТАУ ЕТЕГІНІҢ ҚАРАТОПЫРАҚТАРЫНЫҢ ТҮЗІЛУ ПРОЦЕСІНІҢ ЖЫЛДАМДЫҒЫ
(Іле Алатау мысалында)
Орындаған:
4 курс ... ... ... доцент ... ... ... " ... : ... ... ... " 2007
Қорғауға жіберілді:
Кафедра меңгерушісі,
профессор ... ... ... " ... ... жұмысы компьютерде теріліп, 33 бет ... ... ... ... ... нәтижелерін талдаудан, қорытындыдын және
пайдаланған әдебиеттер тізімінен тұрады. Бітіру жұмысында 6 кесте, ... ... ... ... ... саны - ... ... экология, топырақ, қаратопырақ, тік ... ... ... ... ... қоректік элементтер,
топырақты қорғау.
Бітіру жұмысында Іле Алатауының орташа ... ... ... қара
топырақтары зерттелді. 30-40 жыл бұрын суға артық ... ... ... 50-60 см қалыңдығы топырақтардың беткі қабаттары төмен шөгініп
кеткен жерлердің өзгерістері қаралған. Қазіргі экологиялық ... ... ... ... ... ... топырақ экологиясында ... ... ... ... ... 4
І ... шолу
.................................................................5
1.1 Топырақтың түзілу процесі...............…........…………………………5
1.2 ... ... ... Іле ... ... Іле ... топырақтары……………………………...….14
2. ... ... және ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... қоректік элементтер
мөлшері..................................24
3.3 Топырақ түзілу процесінің
жылдамдығы....................................26
Қорытынды..............................................................
...............................30
Пайдаланылған ... ... ... ... ... бірі. Ол биосфераның
экологиялық қуысы. Барлық жануарлар, өсімдіктер, адам үшін аса ... ... ... кезде адамның іс-әрекеті нәтижесінен топырақтар
деградацияға ұшырап, құнарлылығы жойылуда. ... ... ... ... ... ... мәселелерінің бірі болып тұр.
Жер бетінде топырақ түзіліп, пайда болуы өте ұзақ процесс. ... ... ... тау ... ... ... жылдамдығына арналған.
Жұмыстың өзектілігі:
- жауын-шашын мол болу салдарынан соңғы кездерде ... ... көп ... тау ... ... ... қарай шөгінуі;
- жылжыған топырақтардың төменгі ... ... ... ... мақсаты:
-тау етегіндегі қаратопырақтардың түзілу процесінің жылдамдығын
зерттеу;
Жұмыстың міндеті::
- сумен ... және ... ... ... ... тау етегіндегі топырақтардың түзілу процесін анықтау;
- топырақ экологиясының әдістерін игеру;
- алынған мәліметтерді талдау
1. Әдебиеттерге шолу
1.1. Топырақ түзілу ... - ... ... ... әрі тарихи дене. Бір кездерде жер
беті қазіргі ай планетасының ... ... ... ... тіршіліксіз тып-типыл, мүлгіген дүние болған. Жер бетінің жамылғысы
бастапқыда тығыз қатты тау ... ... Бұл тау ... алғаш
өздері пайда бола бастасымен-ақ, үздіксіз үгілу құбылыстарына ұшырады.
Қатты тау жынысының үстіне топырақ ... ... ... ... ... алдымен, қатты тау жыныстары майда ұнтақталған, кеуекті тау ... ... Жер ... ... тау ... табиғат күштерінің
ғасырлар бойы үздіксіз әсерінен бірте-бірте қирап, бұзылып, қопсыған
жыныстарға ... Бұл ... ... ... ... ... ... құбылысы тарихи топырақ түзілуден бұрын болған, сөйтіп ол
топырақтың түілуіне жағдай жасады.
Бүл құбылысқа ... ... ... ... судың,
желдің, күн сәулесінің, көшпелі мұздардың әсері ерекше.
Тау жыныстарының үгілуінің физикалық, химиялық және ... бар. ... ... ... деп -тау жыныстарының химиялық құрамы
өзгермей, тек әр түрлі механикалық бөлшектерге бөлінуін айтады. Физикалық
үгілулерге қатысатын негізгі күштер - ... жел ... ... ... көшпелі мұздар. Физикалық үгілудің ... ... ... әр ... ... ... тау ... жарылған сызат пайда
болды делік. Уақыт өте келе оған ... ... ... ... ... ... де әлгі сызат үлкен жарықшаққа айналып, қатты тау ... әрі ... ... ... жиі-жиі жауған жаңбырдан немесе қар қабаттарының
көктемде бір мезгілде тез еруінен сел ... ... ... ... ... ірі-ірі тастар да допша домалайды. Бір-біріне соғылған тастар
жаңғақша шағылып, майда жыныстарға айналады.
Химиялық үгілу - тау жыныстары құрамындағы әр түрлі ... ... ... суда, қышқыл мен сілтіде еруінен және ауадағы оттегімен
тотығуынан пайда болатын құбылыс. Мұның нәтижесінде химиялық құрамы ... ... ... ... ... Бұл ... өздерінің суда ерігіштік
қасиетіне, өзіндік салмағына қарай әр жерлерге түрліше шөгеді. Физикалық
және химиялық үгілу процестері, ... ... ... Бұлардың өту
жылдамдығы табиғи ортаның климат жағдайларына тікелей байланысты. Алайда,
әр аймақтың климат жағдайларына ... оның бір түрі ... ... болады. Мысалы, ылғалы мол, әрі күні жылы тропиктерде химиялық үгілу
құбылысы белсендірек өтеді. Ал ауа райы аса суық ... ... күні ... ... өте аз ... ... ... үгілу құбылыстары басымырақ
жүреді.
Физикалық және химиялық үгілулердің нәтижесінде таулар бұзылып, шыңдар
мүжіледі. Құм мен ... суға ... су ... кемуіне және жер
бедерінің ыңғайына қарай шөгеді. Жел күшімен ауаға ... ... ... бойы ... құбылысты ештеңе де тоқтата алмайды. Нөсерлетіп
құйған жаңбырдан қатты соққан ... жер беті ... ... ... ... тірі ... мен ... болмаған кезде майда ұнтақталған
жыныстарды біріктіріп, желімше ұстап тұратын ... ... ... ... ... ... та ... болмады. Физикалық үгілу
болсын, химиялық үгілу болсын өзінше топырақ түзе алмайды. ... ... - ... та ... ... та ... ... құбылыс.
Биологиялық үгілу нәтижесінде қатты тау жыныстарынан қопсыған, ... су ... ... бар ... жыныстар пайда болады.
Әдетте, физикалық және ... ... ... ... суға ... ... ... заттар ауқымды геологиялық заттар айналымына
түседі де әр түрлі су ағыстарымен, өзендерге, теңіздерге, тіпті ... ... ... айналады. Осы қопсыған, ұнтақталған жыныстарға
тірі организмдер қоныстана ... ... ... ... денесіне
керекті заттар өсімдіктер мен микроорганизмдердің таңдамалы сіңірулерінің
нәтижесінде көлемді ... ... ... түседі, яғни ауқымды
геологиялық зат ... кіші ... зат ... ... ... суда ... болғандықтан, бұл заттардың қоры жыл
санап молая ... ... ... ... ... жоқ тау жынысы тірі
организмдер мекендегеннен кейін ... ... ... ... азотты заттардың қорына айналады. Басқаша айтқанда, құнарсыз
тау жынысының ... ... ... ... бола ... тау ... өсімдіктердің өсе бастауы - топырақ түзілу
құбылысының бастамасы. Қопсыған тау жынысында ... ... ... физикалық, химиялық үгілулерді шапшаңдатып, топырақ түзілу
құбылысын тездетеді. Ең негізгісі өсімдіктер өсе бастағаннан кейін олар ... ... ... ... өз ... жинап, ал күн
сәулесінің күшімен ... ... ... ... ... ... жер бетіне, өзінің тамырлары тараған жер қабатына, олардың
қорларын жинайды. Ал ол органикалық заттар ... ... ... ... ... ... Бұл ... - топырақ түзілуінің алғы шарты.
2. Топырақ түзуші ... ... ... алты ... ауа райы, тау жынысы, жоғары және
төменгі сатыдағы өсімдік пен жануарлар дүниесі, жер ... ... жасы және ... ... күші әсер ... Осыларға жеке
тоқталайық.
Тірі организмдер мен олардың ... ... ... Жер ... ... ... тірі организмдер өсімдік те, жәндік те ... Олар ... өмір ... ... өте ... ... ... тіпті тастарда да өсе бастаған. Бұл ... ... ... ... газы мен азотты ауадан ғана емес, тастан да
алды. Сөйтіп, олар тіпті тасты ... ... ... ... ... ... тау жыныстары оларға қолайлы мекен болды.
Бұл микроорганизмдер табиғаттың ыстық-суығын, оттегінің ... ... ... ... я ... ... ... да олар
табиғатта кез келген жерде кездеседі. Оларға су мен ... ... Бұл ... ... ... тау жыныстарында балдырлар,
саңырауқұлақтар да өсіп-өнді.
Бұлардың артынша бүлінген тау жыныстарында қыналар мен ... ... ... ... ... ... болғандықтан, қынаның тау
жынысының бұзылуына әсері алғашқы микроорганизмдерге қарағанда әлдеқайда
белсендірек болды.
Қыналар жер ... Тау ... оның ... ... ерітіп,
орнында майда шұңқырлар қалдыратынын көруге болады.
Сонымен алғашқы тірі организмдер, су, жел және ... ... ... ... ... ... өлгеннен кейін шіріп, ыдырап қарашірінді
(гумус) құрады. Шырын ... ... ... ... ... ... жымдастырып, біріктірді, сөйтіп алғашқы құнары аздау
топырақтар пайда бола ... Бұл ... ... бойы ... ... мен төменгі сатылы өсімдіктер өздерінен кейінгі
дамып өсетіндерге жағдай жасады. Құнары аз ... енді ... ... ... аз да ... ... туа ... Осы алғашқы
топырақта өскен шөптер мен бұталар тастардың жарықтарына да шығып, оларды
ыдыратты, бұзды.
Тастар мен ... ... ... ... өзі ... топырақты
қорғай да алады. Қарашірік пен ... ... ... ... жымдастырып, желден, судың жуып-шаюынан сақтады.
Тау жынысының үгілуінен бөлінетін қоректік заттардың бір ... ... ... көзі ... ... организмдер бойына ауыса бастады.
Ал олар ... ... ... ... ... ... және оның
белгілі бір тереңдіктерінде қоректік заттарға айналып, топырақ құнарлылығын
арттырды. Бұл келесі ... ... ... жағдай жасады.
Сонымен араға ғасырлар салған уақыт өте келе алғашқы пайда болған
топырақ ... шын ... ... ... ... ... ... мекендейтін жәндіктер көбейді, төменгі сатыдағы өсімдіктермен
қатар, жоғары сатылы өсімдіктер өсіп, тірі жәндіктер мен ... ... ... онда ... ... ... жай ғана әсер етіп ... топырақтағы көптеген қосылыстардың
бағытына, олардың қасиеттеріне зор ықпал етті. Мәселен топырақтың әр ... ... ... ... граммында мыңдаған, миллиондаған, тіпті
миллиардқа шейін микроорганизмдер кездеседі. Олар да ... ... ... ... ... органикалық заттарды ірітіп-шірітіп, ... әр ... ... минералды заттарға бөлетін, органикалық заттардан
күрделі топырақ шіріндісін ... ... осы - ... тек микроорганизмдердің ғана емес, сонымен қатар онда мекен
ететін көптеген зоофауналар, қарапайымдылар, төменгі және жоғары сатылы жан-
жануарлар, құрт-құмырсқалардың пайдасы көп. ... ... ... әр ... ... ... денесі арқылы органикалық заттарға бай,
суға шыдамды ... ... ... ... ... ... әрі-бері тесіп өтіп, ондағы су - ауа режимін жақсартады. Осыған
байланысты Ч.Дарвиннің «Топырақты адам қоғамы соңғы ... ... ... ... Ал оған ... ... ... мыңдаған жылдар бойы жауын
құрты жыртып келгенң деп айтылған сөзі бар (Ч.Дарвин. 1986).
Қазіргі ... ... ... ... организмдерді тек ... ... иесі ... емес, оның бір бөлігі деп қарайды, яғни
бұлар да топырақ құрамына кіреді деген сөз. ... да ... ... деп ... ... ... геологиялық ғылымдар емес,
биологиялық ғылымдар қатарына жатқызылуы да ... деп ... ... райының топырақ түзудегі ролі орасан зор. Климатқа, яғни ... ... ... ауа ... ... суығына, үсіксіз
уақыттың қысқа немесе ұзақтығына қарай әр жерде әр ... ... ... мен ... ... етеді. Олардың әрекетінен әр жерде
әр түрлі топырақтар түзіледі. Мәселен, шөлде шөл топырағы ... ... тон ... ... мәңгі жас, құнары аз топырақ түзіледі, ал ... ... одан ... ... мол, күн сәулесі жеткілікті аймақтарда
құнары мол қаратопырақ түзіледі.
Топырақ түзілу құбылысының жылдамдығы ... ... ... ... ... ... ... Күн сәулесімен қатар тірі
организмдерге ылғал қажет, осыған байланысты топырақ ... ... ... әрі ... мол ... өте ... ал ... ылғалы аз, күні
суық немесе ыстық аймақтарда бұл құбылыстардың белсенділігі ... ... де ... ... ... ... және минералдық
құрамдары тікелей байланысты.
Күні жылы, ылғалы мол аймақтарда топырақ минералдары негізінен қатты
үгілген, ... ... ... ал күн райы ... ... ... өте аз ... топырақ құрамындағы минералдардың басым бөлігі,
жөнді ... ... ... ... мол ... ... суға ерігіш тұздар аз кездессе,
керісінше құрғақ, шөл аймақтар топырақ құрамы суға ... ... ... Ауа ... жиі ... болып келуі де топырақтағы құбылыстарға, оның
құнарына көп әсер етеді.
Топырақ түзуші тау жыныстарының ... ... ... ... химиялық, минералдық және механикалық құрамы өзін ... ... ... өте ұқсас келеді. Топырақ түзуші тау жынысын топырақ
түзуші аналық жыныс деп ... ... ... өзін ... ... ... болуы заңды нәрсе. Сонымен аналық топырақ түзуші тау жынысы
өзі ... ... ... ... ... және ... анықтайды. Тіпті кейбір аймақтарда топырақ ... ... ... ... бұл ... тән емес ... ... топырақты
түзеді. Бұған мысал ретінде бұрынғы КСРО-ның кең алқапты, ... ... ... қара ... ... топырақты айтуға болады. Бұл
жерлерде топырақ түзуші тау жыныстарының әкті ... бай ... ... ... ... тән емес, қарашірікті, әкті заттарға бай ... әсер ... Тау ... өзі ... ... ... ... аймақтарда айқын көрінеді. Себебі бұл аймақтарда ауадан түсетін ылғал
аз болғандықтан, топырақ түзілу белсенділігі өте төмен ... тау ... ... аз ... Сондықтан тау жыныстарының құрамына күрделі өзгерістер
енгізе қоймайды.
Топырақ түзуге, оның құнарлылығын арттыруға жер ... ... ... орын ... Жер ... әр ... ... қарай, оған судың
келуі, сумен бірге қоректік заттардың ілесе келуі, тіпті күн ... ... ... Тегіс жерлерге ауа ылғалы жақсы сіңеді. Ал беткейлі,
дөңесті жерлерге ылғал дұрыс сіңбей, су ... ... ... Жер
бедеріне қарай күн сәулесі де бір тегіс түспейді. Мысалы, таулы алқаптарда
терістік беткейлерге күн сәулесі аз, ... ... күн ... мол
түседі. Жер бедерлерінің біркелкі болмауы топырақ түзілуге және ... әсер ... ... жер ... ... ... ... аса биік (макро) немесе орта ... ... ... ... ... естен шығармағанымыз жөн. Аса ірі таулы ... ... ... заңдылықтар жазық аймақтардағы топырақтың таралу
заңдылығына сәйкес келе бермейді. Бұл ірі биік ... ... ... ... тау етегінен биіктікке қарай таралып, ... ... ... ... (ол ... ... ... сөз болады). Ал топырақтың мезо және микро жер ... ... ... ... әр ... ... ... мен
кешендерінің қабаттаса кездесулеріне әкеледі.
Топырақ түзуге аймақтың геологиялық жасының әсері. Геологиялық ... ... та жас, яғни жаңа ... ... ... ал ... ... топырағы да ескі. Міне, осы тұрғыдан алғанда кең байтақ ТМД
елдерінің теріс жағында жаңа жас топырақтар түзіліп ... ... ... ... келе ... топырақтар кездеседі. Себебі бұрынғы КСРО-ның
теріскей жағы ... ... ғана ... арылған. Ал оңтүстік
аймақтардың ... ... ... ... ... Тіпті оңтүстік
аймақтың көп жерлерін мұз баспаған. Сондықтан бұл ... ... ... ерте ... ... ... жалпы оңтүстік өңірлерде
жаңадан түзіліп жатқан жас топырақ жоқ деп айтуға болмайды. Мәселен, ... ... бара ... Арал теңізінің суы тартылуынан оның бұрынғы
түбінде жаңадан топырақ ... ... ... түзу ... адам қоғамының тигізетін әсері. Адам өзінің
саналы ... ... ... ... суарып немесе құрғатып,
мелиорациялап, топырақтың табиғи даму құбылыстарына көп өзгерістер енгізді.
Бұл өзгерістердің көбі - топырақтың пайдалы ... ... ... арттыруға бағытталған шаралар.
Жер жыртылып, топырақ өңделгеннен кейін табиғи өсімдіктер орнына
мәдени ... ... ал ... ... ... ... ... әсері, әрине, өзгеше.
Топырақтарды көп жыл бойы суарып, тыңайтқыштар енгізуден топырақтардың
бұрынғы табиғи қасиеттері ... ... жаңа ... ... ... ... Орта ... көп жылдар бойы суарылып келе
жатқан ... ... ... ... ... Адамның саналы
әрекетінің арқасында, табиғи жағдайда құнарсыз жатқан топырақтардың (шөлді,
батпақты, ... ... ... ... ... ... осы ... барлығы оң нәтиже беріп жүр деп айтуға
болмайды.
Суармалы алқаптардағы егістікті суарудағы және жерді мелиорациялаудағы
жіберілген ... ... тұзы ... топырақтың екінші рет
сорлану құбылыстары басталып ... ... ... ... ... ... қалатын жағдайлар да болып тұрады.
Ал кейде жыртуға жарамсыз, механикалық құрамы жеңіл немесе сортаң
топырақтар ... одан ... жел ... ... пайдаға аспай
қалатын жерлер қаншама. Мәселен, ... 1950 ... тың ... ... ... ... Павлодар облыстарында мыңдаған гектар
жыртуға жарамсыз жеңіл ... мен ... ... Көкшетау, Ақмола
т.б. облыстарында сортаң топырақтар жыртылып көптеген зиян шектік.
Осы сияқты халық шаруашылығына зиян келтіретін ... жол ... ... ... ... химияландыру, оның құнарын
арттыруға бағытталуы тиіс. Ол үшін әрбір аймақтың ... ... ... мен ... жете ... жөн.
Қазіргі ғылыми-техникалық үдеу мен қоғамның дамуы нәтижесінде адамзат
топырақ түзу құбылысын, оның ... ... ... ... өз қолына алып,
жаңа бетбұрыс жасауға кірісті. Өндірістік күштерінің дамуымен көптеген
қолдан бүлдірген ... ... ... ... ... Бұл жөнінде біз кейінірек сөз етеміз.
Ертеректе адам қоғамының топыраққа ... ... ... жерлермен шектелетін. Ал қазір ... ... ... табиғатқа тигізетін әсерлері өзгерді. Тек ... ... ... жерлермен ғана шектелмей, тіпті
жыртылмаған жерлерге де ... яғни ... ... ... ... ... ... күштерінің нәтижесінде игерілген
топырақтардың тек ... ... ғана ... ... қатар әр түрлі
тыңайтқыштар енгізіп, арам ... ... үшін улы ... ... ... ... өзгерістерге ұшырайтыны белгілі.
Осы кезде өндірістің дамуымен көптеген жылу электростанцияларынан, әр
түрлі зауыттардың биік мұржаларынан шығатын түтін құрамдарында ... ... ... Ол газдар ауа тамшыларымен қосылып кең алқаптарға
қышқыл жаңбыр болып жауып топырақ ... мол ... ... ... ... ... топыраққа атом жарылыстарының әсері де аз емес.
Әрине, бұл зерттеуді қажет ... ... ... құрғақ жерлердің барлық аймақтарының топырақ
түзілуіне әсер ететін ... ... ... Ал ... ... әсер ... ... (локальный) факторлар кездеседі. Мәселен,
кейбір алқаптарда жерасты ыза суының топырақ бетіне ... ... ... ... топырақтың түзілуіне әкеп соғады. Өзен бойларындағы біраз
алқаптар жыл сайынғы су тасқындарының ... тап ... Іле ... ... ... ... ірі су артериясы болып Іле өзені табылады. Ол ... ... 3000 м ... ... Күнгес және Текес өзендерінің
қосылуынан пайда болған. Үзындығы жалпы ... ... ... ... ... ... аралықта 746 км-ді ағады. Іле өзені ... мен ... биік ... ... ... ... мен ағысының
жылдамдығы Іле өзенің егіншілікті суаруға деген ... ... ... ... Талғар, Қаскелең, Күрт сияқты кіші өзендерге бөлінеді.
Күрттен басқалары өз ... мұз бен ... ... ... ... Қыс
кезінде өзен тек жер асты сулары мен ... ... ... шығыны азаяды (5-10 нан 15 м3/сек-қа дейін). Мамыр айынан бастап
аздаған биіктіктегі қыста ... ... ... ... арта ... ... м3/сек-қа дейін). Шілде айында биік ... қар мен ... ... да арта түседі (30-35м3/сек).
Іле өзенінің солтүстік ... бірі - ... ... Ол ... батыс бөлігінін 3565 км2 биіктігінен бастауын алып, 156 км-ге
созылып жатыр. ... ... ... ... ... кіші өзендер
бастау алады. Олар: Шамалған, Ақсай, ... және Кіші ... Бұл ... ... ... ... және ... жауын-шашындардың көмегімен
толысады. Олар көктемде су ... ... Жаз ... сирек
жағдайда сел болуы мүмкін. Кей кездерде арналары құрғап та ... ... ... ... жер ... осы аймақта тереңде жатады. Тау етегінің шлейфінің шөгінділеріне
ағуына байланысты, жерасты сулары нашар минералданған болып келеді. ... ағып ... ... ... ... 1-3 г/л-ден аспайды.
Химиялық қүрамы бойынша олар-гидрокарбонатты- кальцилі болып ... ... ... тау ... ... ... суы 5-8 м-ге дейін
тереңдікке кетеді. Тау етегіндегі шлейфтің гидрокарбонатты-кальцилі нашар
минералданған жерасты ... саз ... ... ... ... және ... болып келеді), ал тау етегінің жазықтығына
жеткенде нашар және орташа минералданған сульфатты- магнилі және ... (8-11 г/л). ... ... ... алқапта жер асты суы 5-6 м
терендік шамасында. Жерасты суының минералдануы төменгі ... ... ... ... ... ... Аниондарының қүрамында
гидрокарбонаттар, ал катиондарының ішінен кальции басымшылық көрсетеді
Өсімдік жамылғысы. Іле Алатауының өсімдік жамылғысының флоралық ... ... ... атақты ботаник-ғалымдары
П.П.Семенов, Н.А.Северцев, ... ... ... ... және М.Г.Попов еңбектерінде жақсы сипатталған.
Осылардың еңбектерінде биіктік белдеулеріндегі заңдылыққа сәйкес өсімдік
жамылғысының қалыптасуы толық ... ... ... ... топырақ сияқты табиғи
факторлардың үйлесімділігіне байланысты болады. Таулардың геоботаникалық
бөлінуінің негізінде ... ... ... ... ... кешендік заңдылықтары анықталған. Табиғи өсімдігі өскен тың топырақ
өте сирек кездеседі. Жусанды-боз қауымдастығы ... ... ... ... өседі. Негізі жеке болшектеніп, жыра және төбелердің
бастарында кездеседі. Кездесетін өсімдігі - көк шүнақ бетеге (Festuca ... ... (Poa bulbosa L.), боз (Stipa ... ... juss), ... (Artemisia L.), ақ қүлқайыр (Malvacaceae juss.),
құралайкөз (Myosotic L.), ебелек (Astragalus L.), ... (Salvia ... ... және ... ... ... ... 30-50см болып, жабындық қалыңдығы 70% ... сұр ... ... ... топырақ жамылғысы мен
өсімдік жамылғысы да біртіндеп өзгереді: астық түқымдастары біртіндеп
азайып, топырақтың түсі де ... ... Егер ... ... топырақ
пен ашық қара-қоңыр топырақтың арасындағы шекараны оңай байқауға болса, сүр
топыраққа ауысар шекараны байқау қиынырақ болады. Тек ... ... ... ... ... мен гумусты қабатының ашық түсті болуы
арқылы ажыратылады.
1.4. Іле Алатауының ... ... ... ... ... ... ... мен оңтүстік шығысында біраз жерлерді ... ... Олар - ... Қазақстандағы Алтай таулары, Алматы облысының
оңтүстігіндегі ... және Іле ... ... облысындағы Қырғыз
Алатауы, Оңтүстік Қазақстан облысындағы Өгем, Қазығұрт пен Қаратау таулары.
Енді Іле Алатауы ... тау ... ... сайын топырақ
түрлерінің сипаттамасына тоқталайық. Себебі Іле ... ... ... ... ... түгел кездеседі. Сондықтан топырақтың биіктік
зоналығы жайындағы халықаралық жиналыстар мен экскурсиялардың ... ... ... ені әр ... әр ... ... ... қарай созылған
тау етегіндегі шөлді дала зонасы - белдеуі орын алған. Жазықтағы шөлді дала
зонашасына ... тау ... ... бұл ... ... ... ... Бұл белдеу - таулық белдеулік зоналығының ең төменгі
сатысы. ... бұл ... ... ... да ... етегіндегі шөлді далалы аймақтағы ылғал мөлшері ... ... дала ... ... ... мол. Ылғалдың орташа
мөлшері 250-360 мм-ге дейін жетеді. Ылғал ... ... ... ... ... түседі де, жаз, күз айлары құрғақ болады. Бұл аймақта
қысқы, көктемгі ... ... ... ерте ... астық дақылдары -
күздік және жаздық ... арпа ... Ал ... жерлерде астықтан басқа
бағалы дақылдар: қант қызылшасы, мақта, ... беде мен ... ... мен ... темекі жақсы өседі.
Қалған жерлері көктемгі, күзгі мал жайылымдары. Бұл аймақтың топырағы
негізінен таулы алқаптан ... ... ... сәйкес түсетін
ылғалдың мөлшеріне байланысты, топырақ түсі де өзгеріп, бірнеше зонашаға
бөлінеді, таудан алыс ... ... ашық ... ... зонашасы
жатады, одан кейін кәдімгі сұрғылт түсті топырақ, ал тауға ең ... ... ... ... және ашық ... топырақтар зонашалары кездеседі.
Оңтүстік Қазақстан облысындағы Батыс Тянь-Шань тау етектерінде күңгірт-
сұрғылт ... мен ашық ... ... ... ... ... және ... топырақтар кездеседі. Осы үш зонашаның соңғысында ғана, яғни күңгірт-
сұрғылт түсті және ашық ... ... ... ... ғана
суарылмайтын егіс өседі, ал сұрғылт және ашық ... ... ... ... қолдан суармайынша жақсы өнім алынбайды. ... екі ... ... ... ... қант ... ... жерлердегі астықтары, темекі, көкөніс, бау- бақша, жүзімдіктері,
Оңтүстік Қазақстан облысының мақтасы мен ... ... ... орын ... Тау ... ... далалы зонасының көлемі 14 млн
гектардай, яғни ... жер ... ... ... ... шөлді далалы белдеуінен биігірек алқапта аласа ... ... Бұл ... ... топырақ-климат жағдайларына
тигізетін әсері үлкен. Ауадан ... ... ... 500-800 ... ... мөлшердегі ылғал терістік жақтың жазық жерлеріндегі ешбір аймағында
кездеспейді. Ылғал көп ... шөп ... ... ... ... негізінен таудың қара қоңыр топырағы мен қара ... ал ... ... ... ... Бұл аймақта суарылмайтын егіс
егіледі, көбінесе астықты ... ... мал ... да ... ... ... болып келетіндіктен, жаппай егістікке қолайсыз, ... ... мал ... ... ретінде пайдаланылады. Бұл алқапта
суарылатын және суарылмайтын ... ... ... көп өседі. Алматының
әйгілі «Апортң алмасы да осы аймақта өсіп, жақсы өнім береді. Бұл зонаның
көлемі 10 млн ... ... ... белдеуі аласа таулы-далалы белдеуінен
жоғары алқапта жатыр. Бұл ... ... ... ... ... 850-900 мм-
ге дейін жетеді. Шалғынды шөптер аса биік болып өседі. Топырағы аса құнарлы
қара топырақ пен ... қара ... ... ... ... қара
топырағындағы қарашірінді мөлшері 10-12%-ге жетеді. Жер бетінің бедеріне,
аймақтың суықтығына байланысты егістік жері өте аз. Жері ... ... мен ... ... Көп жері ... ағаштары, негізінен Тянь-Шань
шыршасы. Көлемі 4 млн гектардай.
Биік ... және ... ... - биік таулы аймақтарда
орын алады. Бұл аймақтың ауа райы орта таулы аймақтардан суықтау. Ауадан
түсетін ылғал мөлшері орта ... ... ... ... - биік ... және ... шалғынды, шалғынды-далалы топырақтар. Таудың биік
басында жыл бойы ерімейтін қар мен мұз ... ... ... ... ... ... Бұл ... негізінен малдың, әсіресе уақ
малдың жазғы жайлауы, ... ... ... күн ... ... 3 ... ... 1)
1 С у р е т орны
2. ЗЕРТТЕУ НЫСАНЫ МЕН ӘДІСТЕРІ
1. ... ... ... Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстік тармағы болып, батыстан
шығысқа қарай 300 км-ге созылады. Қарастырылатын аймақ екі ... ... ... және тау ... . Тау ... гляциалды-нивальды (3400 м-
ден жоғары), биік таулы (2700-3400м), орташа таулы (1800-2700м) және аласа
таулы (1200-1800м)жер бедері ... ... маңы — ... және ... жазықтық типіне жатып
осыған байланысты ауа-райы континентальды болып, әр жылдарда ауытқып,, ... ... ... тау маңы жолағы созылып жатыр, ол
біртіндеп, баспалдақты түрде тау маңының жазықтығына ... жері - ... ... көзі - мүхиттардан алыс, өзгеріп
отырады. Республиканың оңтүстік бөлігі Солтүстік ... ... ... Оның ... әсер ... ... ... мен әр
маусымдағы ауа мен белдеуінің ауысуы.
Көктемде ауа ... ... ... ... ... жартысында,
солтүстігінде, наурыздың ортасында бірден көтеріледі . Бұл зонаның жылдық
орташа температурасы 6,6-7,7° аралығында ... ... ең ... ... ... ... ал ... (қаңтар) айында 6,6-12,7°С- ға
түседі. Бұдан шығатын қорытынды, ... ... ... ... ... ... ... абсолютті минимальды
температурасы ... ... ... 38-42°С. Жылдың
абсолютті амплитудасы 74-85°С ... ... ... ... ... |Биіктігі |Температура ... | | |., мм |
| | ... ... |Жылына | |
|Мыңжылқы |3036 |-1,9 |6,8 |-2,7 |734 ... | | | | | ... | | | | | ... ... |2234 |-7,3 |12,8 |2,6 |881 ... | | | | | ... ... ... |1350 |-3,7 |20,3 |8,1 |779 ... | | | | | ... ... |845 |-7,4 |23,0 |8,7 |557 ... | | | | | ... (сұр ... |605 |-9,4 |23,1 |8,9 |198 ... Зерттеу әдістері
2.2.1. Далалық зерттеулер
Далада топырақпен танысу үшін зерттейтін территорияны зер салып қарап
шығып, оның ... ... ... екендігін байқау керек. Себебі әртүрлі
жер бедерінде қалыптасқан ... ... ... Топырақтың қасиетін
білу керек жерде топырақ шұңқырын қазу керек. ... ... ... 80 см, ... 150-200 см. Ең терең алдыңғы жері.
Шұңқыр адам түсе алатындай етіліп, басқышталып ... ... ... ... қарай орналастыру керек. Сонда топырақтың
сипаттама жасалатын алдыңғы қабырғасы көлеңке ... ... ... баяу ... және ... күн бойынша сәуле біркелкі түседі.
Шұңқырдан шығарылған топырақты оның ұзынына қарай екі жағына тастау
керек. Ал, ... ... ... ... ... таза ... Қара гумусы бар топырақты бір ... ... ... ... екінші жаққа тастау керек.
Шұңқыр дайындалғаннан кейін оның сипаттамасын жазуға ... ... ... қазылған жерге қандай дақыл егілгенін жазады.
Топырақ сипаттамасын ... ... ... оны ... қабырғаларын
дұрыстап қарап, жырту қабатының, оның астындағы ... бар ... ... ... ... ... бірі жақсы ажыратылып тұрған қабаттардың
қалыңдығын өлшеп жазып қою керек. Қабаттарды жақсы байқау үшін ... ... ... алып, оны саусақпен уқалап көру керек. Әрбір горизонттың
ылғалдығын, түсін, механикалық құрамын, тығыздығын, ... ... ... ... ... құрт және шіріген тамыр жолдары, тас
не тұз ... ... мұны да ... ... Одан ... ... НС1 дан ... немесе қайнамайтынын тексереді. Ол
карбонаттың барын немесе жоғын сипаттайды. Ьұл үшін әрбір ... ... оте ... ертілген тұщ қышқылды тамызып көреді Егер бұл қышқыл
болмаса кәдімгі сірке суын ... да ... ... тамызған
топырақтан көпіршіктер бөлініп, шыжылдайтын болса, топырақ қышқылдан
қайнайды деп ... Бұл онда ... көп ... ... ... ... ... кезде әктің бұзылып, бөлінген көмір қышқыл
газының көпіршіктеніп шығуынан болады.
Егер топырақпен толығырақ ... ... ... анализ жасау үшін
шұңқырдан үлгілер алады. Үлгілер ... ... және ... ... бірі
жақсы ажыратылатын қабаттардан алынады. Пышақпен салмағы жарты кг не ... ... ... ... ... Оны ... қағазға мұқият орап,
жіппен байлап қояды. Орама қағаздың ішінде үлгіні қай жерде, қашан, ... кім ... ... ... салады. Осындай жазуды үлгінің
орама қағазының сыртына да қайталап жазады.
Сипаттамасын жазып біткеннен кейін топырақ шұңқырын дереу ... ... ... ... ... ... үшін гумусы бар қара топырақты
қайтадан шұңқырдың бетіне тастау қажет.
Алынған үлгілерді құрғақ жерде сақтау керек, егер олар ... ... үй ... оларды ашып, құрғату керек, сонан кейін оны ... ... ... ... ... ... оның ... тиісті жазуларды
жазып, ішінде де сондай жазуы бар қағақ салып қою керек.
Қазіргі кезде ... ... ... ... ... ... алынады. Ол кезде мұндай үлкен шұңқыр қазу ... ... ... ... ... дайындау жұмыстарын істеу керек. Топырақ ... ... ... әрбәр 10 см тереңдікте (жарты метрге дейін) ... ... ... ... алу қажет емес. Мысалы 0-10, 10-20,
20-30, 30-40, 40-50 см. ... ... ... ... ... осы
топырақтардан орта үлгі алынады.
Топырақ үлгісін анализге дайындау әдісі.Топырақ үлгісін ... үшін ... ... ... ... жүргізіледі. Алынған топырақ
үлгілерін лабораторияға жеткізеді. Әрбір үлгіні жұқалап қағазға ... ... ірі ... кездессе , оларды қолмен үгітеді. Тастарды
және басқа қоспаларды теріп алады. ... ... ... қалдықтарды алу керек. Одан кейін топырақты үгітіп електерден
елейді. Әртүрлі анализге ... ... ... ... ... ... ... електер жиынтығы болады.Қалыпты түрде електердің
тесіктерінің мөлшері 10, 7, 5, 3, 2, 1, 0,5; 0,25 мм.
2.2.2. Лабораториялық ... ... ... ... ... реакциясы
(қышқылдылығы, сілтілігі) оның қандай заттарды сіңіргендігіне байланысты.
Егер ... ... ... аплюминийді сіңірсе, ол қышқыл болады;
натрийді сіңірген топырақ сілтілі, ал кальцийге қаныққан ... ... ... үшін 5 г ... үлісін алып, стаканға салып 1:5 мөлшерде
су құяды. Ерітіндіден потенциометр арқылы рН ... ... ... көмір қышқылының кальций, магний тұздары.
Карбонаттардың топырақта барын немесе жоғын 10 ... тұз ... ... ... тұз ... ... әсер ... көмір
қышқыл газының бөлініп шыққанына негізделген Кальциметрді ... ... ... ... ... ... мөлшері И.В.Тюрин
әдісімен анықталады. Бұл әдісті топырақ құрамындағы қара ... ... ... ... ... ерітіндісімен тотықтандыруға
негізделген.
Жұмыс барысы. 0,1-0,5 г ауада кептірілген топырақты сиымдылығы 100 мл
ыстыққа төзімді шыны сауытқа салады. Оған ... ... ... ... ... ... ... 10 мл құйып, шыны ... ... ... топырақты қосылған реактивпен араластырады.
Шыны сауытты кіші варонкамен жауып, электр плиткасының ... Шыны ... ... қоспа қайнай бастаған уақыт белгілеп,
бірқалыпты жағдайда 5 минөт қайнатады. Ішіндегі қоспа ерітінді тасып ... шыны ... ... тұру керек. Өйткені ұзақ немесе қатты қайнатуға
болмайды. Себебі ерітінді қайнаған жағдайда ... ... хром ... 5 ... ... соң шыны сауытты электр плиткасынан алып суыту
керек. ... шыны ... ... 0,2г пемза салып, үстіне 10 мл калий
бихроматының күкірт қышқылында дайындалған ... ... ... 5 ... ... Оны да суытады. Ішінде топырағы бар шыны
сауыттағы ерітіндіні дистилденген сумен бірнеше рет шайып сиымдылығы 250 ... ... ... Пемза салынған шыны сауытты да дистилденген сумен
шайып, оны да сиымдылығы 250 мл ... шыны ... ... Осы ... ... жалпы көлемі 100-150 мл болу керек, түсі
қызғылт-сары немесе жасыл-сары ... ... ... 8 ... ... ... да 0,1Н Мор тұзының
ерітіндісімен жасыл түске енгенше ... ... қыры ... ... төмендегі формуламен есептейді:
(а – б) * 0,0052 * 100
Х = ------------------------------
Н
Мұнда, Х – ... ... ... мөлшері, %;
а – калий бихроматының күкірт қышқылындағы ерітіндісін титрлеуге
жұмсалған 0,1Н Мор тұзының ... ... ... – топырақ үлгісіндегі қарашірік тотықтырғаннан кейін қалған калий
бихроматын титрлеуге жұмсалған топырақ массасы, ...... ... топырақ массасы, г;
0,0052 – 1 мл 0,1Н Мор тұзы ерітіндісіне ... қара ... ... ...... ... ... азот мөлшерін анықтау. Азот өсімдік үшін негізгі қоректік
элементтердің бірі. ... ... ... 94 ... органикалық
қосылыстар құрамына енеді. Ал гумустың 5 проценті жалпы азоттың үлесі болып
есептелінеді. Демек, топырақта азоттың жалпы қоры ... ... ... ... ... ... келеді. Сондықтан топырақта гумус
мөлшері 4,5-8,0 ... ... ... ... азот 0,3-0,5 ... ашық боз ... гумус 1,0-1,5 процент аралағында болғандықтан,
жалпы азот мөлшері 0,1 процентке дейін төмендейді. ... ... ... ... азот ... 0,05 ... 0,5 процентке дейін
ауытқып отырады. /40/
Топырақ құрамындағы жалпы азот мөлшерін ... ... ... ... ... ... қолданылаиын әдістер оның құрамындағы
органикалық қосылыстардың минералдық түрге көшіруге ... Ол ... ... күкірт қышқылымен күйдіреді.
Кьельдал әдісі. Мұнда топырақты күкірт ... ... ... ... ... ... органикалық заттардың аминді
түрдегі азоты аммоний қосылысы – күкірт ... ... ... ... ... ... ... үшін катализатор
ретінде, селен, перегидрол немесе хлор қышқылын ... ... ... ... оны қаныққан сілті ерітіндісімен
әрекеттестіру арқылы ажыратады. Реакция барысында түзілген ... ... ... ... ... ... ... қалған
күкірт қышқылының мөлшерін, ерітіндіні 0,02Н ... ... ... ... 0,5 г ауады құрғатылған топырақты сиымдылығы 100-250 ... шыны ... ... үстіне 8мл конценртлі күкірт қышқылын
және 0,5-0,8 мл 30-40 проценттік хлорлы қышқылын құяды да 30-60 ... Осы ... ... күкірт қышқылы топырақ құрамындағы органикалық
заттарды күйдіреді. Сонан кейін шыны сауыт ауызын кішірек варонкамен ... ... ... ... ... қыздырады. Ішіндегі ерітінді
толық ыдыраған соң, шыны сауытты электр пликасынан түсіріп ... ... 4-5 рет ... сумен шая отырып Кьельдал
аппаратының шыны ... ... ... ... 300-400 мл ... ... Оған бір-екі тамшы фенолфталеин, 30-40 мл қаныққан сілті
ерітіндісін құйып, бір түйір ... ... ... ... ... ... ұстағышы бар тығынмен жауып, тамшы
ұстағышты тоңазытқышқа қосады. Ал тоңазытқыштың екінші ұшын ... ... 0,02Н ... қышқылының ерітіндісіне салады. Стакандағы 0,02Н ... ... 1,2 ... ... ... ... қосу ... тоңазытқышқы су жіберіп, Кьельдал аппаратының шыны сауытындағы
сұйықтықты 2 ... ... Осы ... ... ... ... ... аммиак тоңазытқыш арқылы өтіп, стакандағы 0,02Н ... 0,02Н ... ... ... ... ... жалпы азот мөлшерін төмендегі формуламен есептейді:
Х (а – б) * 0,00028 * 100 /Н ... Х – ... азот ... ...... 0,02Н күкірт қышқылы ерітіндісінің көлемі, мл; б – 0,02Н
күкірт қышқылын титрлеуге жұмсалған 0,02Н сілті ерітіндісінің көлемі, мл;
Н – талдауға ... ... ... ... – 1 мл 0,02Н күкірт қышқылы 0,00028 мг азот ... ...... ауыстыру коэффициент
3. ЗЕРТТЕУ НӘТИЖЕЛЕРІ
3.1. Таулы қаратопырақтардың қасиеттері.
Зерттеу үшін екі пунктен ... ... ... 1 ...... тау ... Ол ... жылжып кеткен қабаттың астындағы ... ... Ол ... ... ... 1) 0-5 см – А қабаты; 2) 5-23 ... В- ... ... 23-40 см – С – тау ... ... – жылжыған топырақтар астында қалған сайдың қаратопырағы. Ол
жерден алынған топырақ үлгілері: 0-8 см – А қабаты; 8-30 см – В1- ... 30-43 см – В2- ... ... см – жылжыған топырақ астында қалған бұрынғы А ... см – ... В ... ... қаратопырақтар жалпы табиғи жағдайдың өзінде құнары жоғары,
физика-химиялық, биологиялық қасиеттері қолайлы ... ... ... ... ... ... ... қаратопырақтардың физика-химиялық қасиеттері
|Тереңдігі |Гумус, % ... ... % |СО |РН |
| |12,1 |0,52 |- |6,8 ... | | | | |
| |6,2 |0,25 |- |7,2 ... | | | | |
| |5,6 |0,21 |- |7,3 ... | | | | |
| |4,3 |0,18 |- |7,5 ... | | | | |
| |2,3 |0,11 |- |7,7 ... | | | | |
| |1,3 |0,09 |10,4 |8,4 ... | | | | |
| |1,0 |0,07 |11,1 |8,5 ... | | | | ... ... ... ... мөлшері
Жоғарыда айтылғандай таулы қаратопырақтар қоректік элементерге бай
болады. Бірақта ... ... ... ... шалдыққан
себептен, өзгерістерге ұшырады.1970 жылы жоғары беткейді су алып ... ... ... ... ... Сонымен тау бөктеріне тереңдігі 3 м,
ені 20 м, ұзындығы 25 м ойыс ... ... Ол ... тау ... ... Ал ... ... топырақтардың үстіне жоғарыдан жылжыған үстіңгі
қабаттар басып қалды. Сол себептен біз ... ... лесс ... ... ... ... ... қалған, көмілген топырқтардың
анализдерін жасадық 3,4 кестелерде көрсетілгендей лесс жыныстары өздері де
біршама табиғи ... ... ... ... ... ашылып
қалғандықтан, оларда өздігінен өсімдіктер өсе бастайды. Бірақта ... ... ... ... ... қалпына келу процесі тез
өтпейді.
Кесте 3
Тау жынысындағы гумус, азот мөлшері
|Вариант, ... ... % ... % ... |см | | ... 1970 |0-5 |0,73 |0,07 |
| |5-23 |1,17 |0,12 |
| |23-40 |1,11 |0,11 ... 1990 |0-5 |1,44 |0,14 |
| |5-23 |0,45 |0,04 |
| |23-40 |0,30 |0,03 ... 2006 |0-5 |3,52 |0,24 |
| |5-23 |1,08 |0,070 |
| |23-40 |0,54 |0,042 ... ... ... элементтер мөлшері
| | |Мг. ... г | | ... ... |СО2, % |РН ... |см | | | |
| | |Са++ |Mg |Na+ |К+ | | ... 1970 |0-5 |16,2 |6,5 |0,51 |1,01 |4,60 |8,80 |
| |5-23 |13,5 |8,4 |0,45 |0,60 |4,19 |8,75 |
| |23-40 |12,0 |7,5 |0,32 |0,48 |4,00 |8,60 ... 1990 |0-5 |15,1 |5,1 |0,30 |0,82 |5,50 |8,75 |
| |5-23 |12,1 |7,2 |0,30 |0,43 |5,20 |8,68 |
| |23-40 |10,0 |6,5 |0,28 |0,27 |5,03 |8,84 ... 2006 |0-5 |13,0 |3,0 |0,20 |0,70 |6,44 |8,30 |
| |5-23 |10,0 |5,0 |0,20 |0,30 |6,24 |8,62 |
| |23-40 |8,5 |4,5 |0,19 |0,15 |6,03 |8,80 ... ... ... ... таулы қаратопырақтардың
қасиеттері, ондағы гумус азот мөлшерлері 5,6 ... ... ... ... ... ... таулы қаратопырақтармен
салыстырғанда гумус, және азот мөлшерлері ... ... ... жылжыған топырақтарымен көмілген қара топырақтардың
гумус, азот мөлшері
|Вариант, |Тереңдігі, |Гумус, % ... % ... |см | | ... 1970 |0-8 |6,10 |0,60 |
| |8-30 |2,90 |0,30 |
| |30-43 |7,30 |0,73 |
| |43-63 |6,30 |0,63 ... 1990 |0-8 |3,60 |0,36 |
| |8-30 |1,60 |0,15 |
| |30-43 |3,60 |0,35 |
| |43-63 |3,60 |0,35 ... 2006 |0-8 |3,42 |0,140 |
| |8-30 |2,47 |0,084 |
| |30-43 |1,17 |0,140 |
| |43-63 |0,98 |0,084 ... 6
Тау бөктерінен жылжыған топырақтарымен көмілген қара топырақтардың
элементтер ... | |Мг. ... г | | ... ... |СО2, % |РН ... |см | | | |
| | |Са++ |Mg |Na+ |К+ | | ... 1970 |0-8 |5,3 |0,5 |0,15 |0,26 |3,65 |7,82 |
| |8-30 |2,2 |0,4 |0,14 |0,19 |4,05 |7,90 |
| |30-43 |5,0 |1,5 |0,13 |0,21 |3,01 |8,05 |
| |43-63 |5,0 |1,3 |0,10 |0,20 |3,0 |8,0 ... 1990 |0-8 |10,1 |1,1 |0,17 |0,35 |4,65 |8,01 |
| |8-30 |7,2 |1,0 |0,18 |0,26 |5,41 |7,90 |
| |30-43 |11,0 |1,5 |0,19 |0,30 |4,00 |7,56 |
| |43-63 |11,0 |1,0 |0,19 |0,29 |4,05 |7,60 ... 2006 |0-8 |15,0 |1,5 |0,20 |0,53 |5,89 |8,34 |
| |8-30 |12,0 |1,5 |0,20 |0,37 |6,58 |8,60 |
| |30-43 |16,0 |2,0 |0,21 |0,60 |5,72 |8,36 |
| |43-63 |16,0 |2,0 |0,20 |0,60 |6,93 |8,55 ... ... ... ... жылдамдығы
Топырақ түзілу процесі табиғатта ұзақ мерзім, ... ... үшін ... ... ... ... ... түзілу процесін
алынған мәліметтер бойынша айтуға болады. Лесс жынысы топырақтың түзілуіне
өте бейімделген тау жынысы, ол ... ұшып ... тау ... жиналған
топырақтардың құнарлы бөлшектері. Сондықтанда зерттелген тау жынысында
топырақтың қоректік элементтері пайда бола ... (3-4 ... ... 55 см қалыңдығы топырақ ... ... ... ... ... ... ... олармен әлі
теңелген жоқ Фондық қаратопырақтарда топырақтың жоғарғы ... ... 12,1 ... ... ... (0-6 см, 10-20 см) 2,9 ; ... ... ал 55-75 см ... ... қабаты бар. Бес жылдың ішінде
гумустың мөлшері 2 есе ... 1990 жылы ... ... 12 см ... ... Он бес жыл аралығында топырақтарда біраз ... ... ... бұл ... ... ... Негізгі әсер етуші
факторлар – ... жер ... ... ... тірі организмдер.
Қорытынды
1. Тау етегіндегі қаратопырақтардың түзілу процесіне ... ... ... ауа ... жер ... және тау ... . ... жағдайлары топырақ түзу үшін қолайлы.
2. Ашылып қалған тау ... ... тау ... ... ... ... ... элементтер көбейе бастады. 1970
жылда 2006 жылға дейін гумус……… азот
3. ... ... ... астында қалған бұрынғы қаратопырақтарда
керісінше қоректік заттар мөлшері төмендеді.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
1. Биғалиев А.Б., Жамалбеков Е.У., ... Р.М. ... ... оның ... ... 1995. 122б.
2. Тазабеков Т.Т. Почвы Казахстана. Алматы. Қайнар 1974
3. Тазабеков Т.Т., Тазабекова Е.Т. Топырақтану ... ... ... 1993, 446 ... ... Е.У. Жер құнары - өмір нәрі. Алматы, 1987.
5. Конференция. «Почвы и биологические ... МГУ. ... М ... 111с.
6. Ақанов Ж.У. Қазақстан топырақтарының құнарлылығын арттыру
негіздері. ҚРҒА ... ... ... 1992, №2 ... ... А.К., Джанпеисов Р., Науменкр А.А. Эрозия почв Заилийского
Алатау. Алматы, 1998, 114 ... ... Р.М., ... А.А., ... А.А. География почв
Заилийского Алатау. Алма-Ата, Қазақ университеті, 1991, 76 с.
9. Швебс Г.И. Формирование врдной ... ... ... и их оценка.
М.1974, 180 с
10. Глазовская М.А., Геннадиев А.Н. ... почв с ... М. ... ... ... 1995. ... Гарифуллин Ф.Ш., Федеров С.И. Изменение ... почв ... ... ... 1997 №1. ... Гришина Л.А. Гумусообразование и гумусное состояние почв. М. ... МГУ. 1986, ... ... ... ... ... ... Алматы
1991
14. Бараев А.И. Почвозащитная система земледелия в ... ... ... ... ... 1971 с.67-76
15. Почвы Казахской ССр. Вып. 4 ... обл. ... ... 1962 с. ... ... Б.К., Кинеев., Имангалиев Г.Х. Обработка дефлированных почв
в почвозащитных севооборотах на богаре. Почвозащитная система земледелия ... ... ... ... Сб. ... Тр. ... 1984, с. 50-
62
17. Рубинштейн М.И. Богарные почвы предгорных равнин Тянь-Шанья, Алма-
Ата 1988, с.135
18. Жандаев М.Ж. Геоморфология Заилийского ... Баку 1970, ... ... и горным почвам Заилиского Алатау. Ала-Ата, 1970, с.99
20. ... ... ... Б.Е. ... ... оброботки почвы на количественный и качественной состав гумуса в
богарных ... ... ... ... ... ... ... хозяйстве. Бухара, 2003. с.99-102.
21. Құрманбаева А.И. Іле Алатауы ... ... ... ... ... ... өндеу тәсілдеріне қарай ылғал режимінің
өзгеруі. Жаршы, 2004 №3, ... ... М.Е. ... условия дефляции почв
Северного и Центрального Казахстана Алма-Ата, Наука, 1982
23. Паракшина Э.М., Юсов А.И. ... ... ... ... ... ... 2005.
24. Кононова М.М. Органическое вещество почвы. Москва. 1963. Изд. ... ... ... Г.В., Орлов Д.С., Строгонова Б.Р. Почвенно-
экологический мониторинг и биоразнообразие. Мониторинг биоразнообразия. ... ... ... А.И О ... основы земледелие в степных районах Вестник
с.-х. Науки Казахстана .-1976.-№4
27. Бараев А.И. ... ... ... ... ... ... степныхрайонов сибири. Научные .тр. ВНИИЗХ.-М.. Колос, 1971-с.5-21
28. ... ... ... ... ... ... 2000, 303
29. Джанпеисов Р. К вопросу эрозионно-мелиоративной классификации
супесчанных южных ... и ... почв / ... ... ... // ... АН Каз. ... Биология. – 1967. - №3.
30. Заславский М.Н. Эрозиоведение / М.Н.Заславский. –М.: Выс. ... -320 ... ... М.С. Эрозия и охрана почв: учебник / М.С.Кузнецов,
Г.П.Глазунов. –М.: Изд-во МГУ, 1996. -390 ... ... А.М. ... ... и ... почв / ... ... почв: сб.ст. –М. –Л., 1937.
33. Паракшина Э.М. Интегративная эрозия почв Северного ... ... с.-х. ... 03.00.27 – ... / ... ... – Пушкин, 1995.
34. Паракшина Э.М. Интегративная эрозия почв в лесостепной и ... ... и ... / ... ... // Международная
научн.-тех. конф. К 70-летию КГТУ: материалы / КГТУ. – Калининград: Изд-во
КГТУ, 2000. –Ч.1. – ... ... Э.М. ... ... почв в ... Русской
равнины / Э.М.Паракшина, Терентьева М.Ю. // Актуальные проблемы ... сб. ... тр. / ...... 2001. – ... ... ... түзілу процесінің жылдамдығы
зерттелген.Топырақ түзуші экологиялық ... ... ... ... тез ... ... почвообразовательного процесса горых черноземов. В
связи с блогоприятными экологическими факторами, ... ... ... of soil ... ... of rock horison ... Due to valuable ... factors, soil developing
occures guite fastly.

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алматы қаласының орналасуы мен климаты23 бет
Таулар2 бет
Полимерлі лигандтармен Pd2+ ионының комплекс түзуі34 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы газды кептіру процесінің автоматтандырылуын жобалау22 бет
Ақтөбе мұнай өңдеу зауытындағы мұнайды қайта өңдеу процесінің автоматтандыруды жобалау17 бет
Ақтөбе облысы «Мұнай өңдеу зауытындағы» мұнайды абсорбциялау процесінің автоматтандырылуын жобалау21 бет
Ақтөбе қаласы май зауытындағы май тазарту процесінің автоматтандырылуын жобалау25 бет
Ақтөбе қаласы темір-бетон дайындау зауытындағы шикізатты мөлшерлеу процесінің автоматтандырылуын жобалау14 бет
Білім беру процесінің субъектілері4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь