Кәмелетке толмағандардың азаматтық айналымдағы әрекет қабілеттілігі

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..4

1. Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігі туралы жалпы сипаттама
1.1. Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігінің заңды табиғаты ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігінің ерекшеліктері ... ... .8
1.3. Кәмелетке толмағандардың отбасындағы құқықтық жағдайы ... ... ... ...12

2. Кәмелетке толмағандардың азаматтық айналымдағы әрекет қабілеттілігі
2.1. Кәмелетке толмағандардың кәсіпкерлік қызметпен айналысу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...14
2.2. Кәмелетке толмағандарың интелелктуалдық шығармашылық қызметпен айналысу ерекшеліктері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..19

3. Кәмелетке толмағандар мүдделерін қорғаншылары мен қамқоршылардың қорғауы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..25

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 33
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...36
        
        Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................4
1. Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігі туралы жалпы сипаттама
1. ... ... ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігінің
ерекшеліктері.........8
3. Кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігі
1. Кәмелетке толмағандардың кәсіпкерлік қызметпен ... ... ... ... ... қызметпен
айналысу
ерекшеліктері..........................................................
19
3. Кәмелетке толмағандар мүдделерін қорғаншылары мен қамқоршылардың
қорғауы...................................................................
...........................................25
Қорытынды...................................................................
.........................................33
Пайдаланған
әдебиеттер..................................................................
.....................36
Кіріспе
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ... Жеке тұлғалар кәмелетке толған және кәмелетке толмаған
адамдардан құралады. Кәмелетке ... ... – бұл ... болашағы және олардың құқықтық жағдайы құқық саласының
маңызды мәселелерінің бірі болып есептеледі.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... адам, оның құқықтары, бостандықтары және заңды мүдделері
табылады. Адамдардың белгілі бір құқықтары мен ... оның ... және ол ... ... ... ... Ал, кейбір
құқықтарды адамдар өздерінің іс-әрекеттері негізінде иеленеді және олардың
нәтижесінде белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... құқықтарды иелену және өздеріне
міндеттерді ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігі заң бойынша олардың өздерінің іс-
әрекеттерімен ... ... ... мен ... ... ... айқындалады. Әрекет қабілетті болу – жеке өзі (өкілі арқылы)
түрлі заңды әрекеттер: шарттар жасасу, сенімхаттар беру және тағы ... ... ... ... ... – ақ ... мүліктік зиян
бойынша жауап беруді (бөтен адам ... ... ... ... шарттық пен басқа да ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілік біріншіден, шарт жасасу мүмкіншілігін (шарт
жасасу мүмкіндігі), екіншіден, заңсыз іс - әрекеттер үшін ... ... ... беру ... деп ... қажет.
Бірақ, азаматтардың әрекет қабілеттілігіне заң ... ... ... ... ... ... мен ... асыру жөніндегі мүмкіндіктері туралы айтылмайды. Бұл жағдайы аталмыш
норманы жетілмеген деп есептеуге мүмкіндік береді, ... егер ... ... ... иеленуге мүмкіндік берілсе, оған ол құқықты жүзеге
асыруына да мүмкіндік беру қажет.
Аталған ... ... ... ... ... шаруашылық өмірде азаматтардың қарқынды түрде қатысуын,
өздерінің ... ... ... ... ... ... етумен
айқындалады. Сондықтан, кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігі
олардың қазіргі нарық экономика ... ... ... ... емес жеке қатынастар саласындағы «суверенитетін» еркіндігін заңды
білдіру құралы болып табылады.
Азаматтардың толық әрекет қабілеттілігі оның ... және ... ... ... ... дұрыс, он сегіз жасқа жетуі оның
толық әрекет қабілеттілігін білдіреді. ... ... ... бір ... ... ... бір бөлігі болады және ол
«ішінара әрекет қабілеттілік» деп аталады. Кәмелетке толмағандар да ... ... ... ... да ... бір әрекеттерді жүзеге
асырады және ол көп жағдайда, материалдық құндылықтарға ... ... ... ... ... қатынастардағы кәмелетке толмағандардың құқықтық
жағдайын анықтау өте ... ... олар орын ... қатынастардың
көпшілігін талаптарын ... ... ... жастарының
төмендігіне сәйкес түсінбеуі мүмкін. Сол себепті олардың іс-әрекеттеріне
заң нормалары ... ... ... Ол ... ... ... асырап алушыларының, қорғаншылар мен ... ... ... етумен, олардың қосымша жауапкершілігімен қамтылады. Міне,
осындай өзекті мәселені ғылыми-теориялық ... ... ... ... ... жұмысын жазу барысында дипломантпен кәмелетке толмағандардың
әрекет қабелеттілігін ғылыми теориялық тұрғыда зерттеуге бағытталған ғылыми
еңбектері бар ... ... ... пайдаланылды. Олардың
ішінде, Басин Ю.Г., Сулейменов М.К., ... Ғ., ... Е.М., ... ... Н.М., ... С.Н. және тағы ... жұмысының мақсаты ретінде кәмелетке толмағандардың құқықтық
реттелуінің ... ... ... ... ... ... болып
табылады, оның ішінде кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігінің
заңды табиғаты, ... ... ... айналымдағы кәмелетке
толмағандардың құқықтары мен міндеттері, кәмелетке толмағандарға қорғаншы
мен қамқоршы тағайындау ерекшеліктері қамтылады.
Алға қойылған мақсаттарға жету ... ... ... және ... ... ... табылады: кәмелетке толмағандардың әрекет
қабілеттілігінің тарихын ... оның ... ... ... жоқ ... ... танылған ереже бойынша, қазіргі ... ... ... ... ... ... даму тарихын қарастыру; кәмелетке ... ... ... ... ... және оның ... ... толмағанадардың әрекет қабілеттілігінің мәнін анықтау; осы саланы
зерттейтін нормативтік құқықтық актілерді зерттеп, ... ... ... ... олардың құқықтық негіздерін анықтайтын әрекет
етуші заңнаманы ... үшін ... ... ... ... ... ... туралы жалпы сипаттама
1. Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігінің заңды табиғаты
Заңды табиғаты бойынша кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігі
– бұл азаматтың ... ... Бұл ... ... ... өзінің
мазмұнымен ерекшеленеді: тұлғаның өзінің іс - әрекеттерімен ... мен ... ... және сонымен қатар, бұл құқыққа қоршаған
барлық азаматтар оның бұзылуына жол бермеу міндеттілігін ... ... ... ... байланысы жоқ заңдық қасиет ретіндегі
құқық қабілеттіліктен өзгеше, әрекет ... онда ... ... ой мен ... ... ... іс ... саналы түрде сізініп,
оларды игере білу ... ... ... заң ... ... ... көлемде кәмелетке толғанда, яғни ол он ... ... ... де ... ... ... толмағандардың толық
дәржеде әрекетке қабілетті болуына мүмкіндік беретін психикалық ... ... ... ... ... ... іс ... толық көлемде азаматтық құқықтарды иеленіп, жүзеге ... ... үшін ... ... ... ... орындай алады. Атап
айтқанда, азаматтардың өздерінің мәмілелер (мәмілелер жасау қабілеті) және
басқа заңды іс ... ... ... ... ақ ... құқық
бұзушылық (деликт қабілеттілік) үшін ... ... ... ... ұғымы қамтиды. Бұл арада әрекет қабілеттілік ... ... өзі ... керісінше, нақ іс әрекеттер жасау заңдық
қабілеті, оларды басқару және олар үшін ... беру ... ... табылады.
Егер заң құжаттарында өзгеше белгіленбесе, барлық азаматтардың әрекет
қабілеттілігі тең болады.
Әрекет қабілеттілік негіздері ... көп ... ... ... ... даму ... табылады. Мәселен, О.С.Иоффе әрекет
қабілеттілікті «Заңда ... ... ... ... ... ... ... нақты мүмкіндіктеріне сүйену және өздеріне осы
әрекеттер әкелуі мүмкін салдарға толық есеп ... деп ... /2, ... ... ... мәнін түсіну бұл интеллект саласының
басымдылығы. ... ... ... ... дәрежеде алған
білімнің деңгейіне байланысты болады. Азаматтық құқықтық әрекет қабілетілік
мәні интеллекте ғана болады, сонымен қатар ерік ... ... ... оның ерік ... құралады және ... ... ... ... ... құрайды. Адамның ақыл-есінің
даму деңгейі болмасада, егер ол психикалық дені сау болса, оның он ... ... оның ... ... ... ерік ... ... деп
санауға мүмкіндік береді. Азаматтық құқықтық қатынастар субъектісі болып
табылуының ... ... ... ... ... ... жасауы
табылады. Ал, мәмілелер – бұл ерікті акт, О.С.Иоффе белгілегендей ... ... ... сипаттайтын барлық психологиялық сәттер тән» /2, 197б/
. Интелектуалдық мүмкіндіктердің ... ерік ... ... ... ... ... ... ерік білдіруінің өзі әрекет
қабілеттіге сипатты болып табылады. Ерік ... ... ... де кіреді. Бірақ, егер азаматтық құқық әдістері арқылы тәрбиелеу
мәселесіне қарасақ, онда тәрбиелеу өсіп келе ... ... ... ... ... ... табылады. Оның ерік ... ... ... ... ... ... ... болып табылатын
жас адамды қалыптастыратын тәрбие мәні ... ... ... ... ... ... біртіндеп пайда болады. Оған әрекет
қабілеттіліктің «жиналуы» себепкер ... ... ... көлемдегі әрекет
қабілеттілік беру алдында, заңшығарушы кәмелетке толмағанды белгілі бір
жасқа жеткеннен ... ... ... ... ... Осы ... ... тұлғалар әрекет қабілетсіз деп аталады.
Сонымен, азаматтарды кәмелетке толғандар және кәмелетке толмағандар ... ... ... сай ... ... ... бір дәрежеде
болуына және болмауына – толық немесе ішінара әрекет қабілеттіктің болуына
байланысты /3/.
Ішінара әрекет ... ... ... ... әрекет
қабілеттілік деп аталады. Бұл терминді кәмелетке толмағандардың ... ... ... ... жас ... ... Одақтың
азаматтық заңдарыменде, одақтық республикалардың азаматтық заңнамаларымен
де белгіленуі ... ... ... ... /4/. Бірақ, цивилистік
терминология көзқарасынан, біздің пікірімізше артықшылық «ішінара әрекет
қабілеттілікке» беру қажет. Себебі, психикалық дені сау жас ... ... ... жеткеннен кейін заңшығарушы оның бұрыңғыға қарағанда үлкен
көлемде ... ... ... үшін ... ерік ... ... Заң шығарушы бұл жерде шектемейді, ... ... ... толмағанды бұрын иеленбеген жаңа қасиеттерін таниды.
Сондықтан, Н.М.Ершовтың кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігін
шектеу олардың кәмелетке толмау фактісі ... ... ... ... ... ... /5/. Керісінше, ішінара әрекет қабілеттілік
заңшығарушының кәмелетке толмағанның белгі жасқа жету фактісін оның ... ... ... ... факт ... және ... толу
жасының жақындау фактісі ретінде тануына байланысты туындайды және соған
байланысты осындай ... ... ... бір ... әрекет
қабілеттілік иелендіріледі. Әрине, бұл ішінара әрекет қабілеттілік ... ... өте ... ... ... әрекет қабілетілік»
термині «шектеулі әрекет қабілеттілік» терминіне қарағанда ... ... ... ... ... ... ... құқықта бар
болған әрекет қабілеттілікті қысқарту немесе тоқтату немесе оның ... орын ... ... тән. Бұл, ... бұл азаматтық заңнамалар
бойынша спирттік, наркотикалық және ... да ... ... ... ... ... ауыр жағдайларға қойған кезде орын ... ... ... ... ... ... ... шалдыққан
ішінара әрекет қабілетті тұлғаға қатысты да болуы мүмкін. «Ішінара ... ... ... ... өз ... ... С.И.Вильнянский, О.С.Иоффе, в.Г.Вердников, А.Ю.Кабалкин және ... ... ... ... ... ... цивилист – ғалым,
авторлар «шектеулі әрекет ... ... ... ... ... және ... ... азаматтық заңнамаларымызда, ішінара әрекет қабілеттілік термині
қолданылмаған, тек оған тән құқықтық жағдайды ... ... ... ... ... азаматтық құқықтық реттеу оның қай
жастан ... ... ... ... ... ... ... заңнамалары бойынша ішінара әрекет қабілеттілік
он төрт жастан басталады. Бұрынғы КСРО ... ... ... ... он бес ... басталады (Ресей Федерациясында, ... ... ... ... заңнама кәмелетке толмағандарды екі топқа
бөліп қарастырады: жасөспірімдер – он төрт жасқа дейіңгілер және ... ... – он төрт ... он ... ... ... Кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігің ерекшеліктері
Азаматтың әрекет қабілеттілігінің оның ақыл ойы мен ерік ... ... ... ... ... ... ... қажеттігіне және, екіншіден, олардың ақыл ойы мен
ерік жігерінің жетіспеушілігі салдарынан кәмелетке толмағандардың ... ... ... одан ... ... әкеп ... Егер заң
құжаттарында өзгеше көзделмеген болса, кәмелетке ... ... ... ... заң ... ... ... ал
кәмелетке толмағандардың әрекет қабілеттілігін шектеу заң актілерінде
көзделеген жағдайларда тек сот ... ... ... адам он ... ... ... ... көлемде әрекет
қабілеттілігі пайда болатынын туралы жалпы ережеден бір ғана ... заң ... он ... жасқа жеткенге дейін некелесуге
рұқсат етілетін жағдайда, он ... ... ... ... ... ... ... толық көлемінде әрекет қабілеттілігіне ие болады.
«Неке және отбасы туралы» 1998 жыл 17 желтоқсандағы Заңының 13 бабына
сәйкес белгіленген ... ... неке ғана ... ... іс
жүзінде некеге тұруы (бірге тұруы) ол толық ... ... ... болды дегенді білдірмейді.
Қазақстан Республикасының заңдары құқықты теңеу (эмансипация) интитуты
дегенді, мысалы, Ресей Федерациясы ... ... ... ... ... ... кәмелетке толмағанды толық
әрекетке қабілетті деп ... ... ... Алайда Рессей
Федерациясының Азаматтық кодексі ... ... ... ... ... ... ... олардың толық әрекет
қабілеттілігі пайда болатыны туралы жалпы ... ... ... ... ... ... азаматтық қатынастардың кейбір
салаларына ғана қатысы бар. Атап айтқанда, ... ... ... ... және өздері салған салымдарға дербес билік етуге құқылы.
Қазақстан Республикасы психикалық даму деңгейіне қарай кәмелетке
толмаған ... он төрт ... ... және он ... он ... бөле отырып, олардың әрекет қабілетілігінің түрлі ... төрт ... ... ... ... ... ... Сондықтан,
егер заң құжаттарында өзгеше көзделмесе, олардың атынан ата-аналары, асырап
алушылары немесе қорғаншылары мәмілелер жасайды. ... ... ... ... зиян үшін де ... жауап береді.
Заң он төрт жасқа жетпеген азаматтардың әрекетке қабілетсіздігі туралы
жалпы ережеледен кейбір ... ... Бұл ... ... жасына
қарай жасай салып орындалатын ... ұсақ ... өз ... ... – ақ ... салымдар салуға және өздері ... ... ... ... ... толмаған азаматтың өзінің, оның отбасының және өзге де оған
таныс адамдардың ... ... ... ... ... құны ... мәмілелерін тұрмыстық ұсақ мәмілелер деп
түсіну керек. Мысалы, тағам өнімдерін, газет, мектеп оқу ... ... жүру ... және тағы сол ... ... ... ұсақ мәмілелерге жатады. Бұл арада, он төрт жасқа жетепеген
адамдар жасайтын ... ... бір ... ... үш шартқа сай
болуы тиіс. ... ... ... ... яғни құны ... болмашы
болуға тиіс. Екіншіден, олар кәмелетке толмағанның жасына, яғни оның
психикалық даму ... сай ... ал ... ... ... шектеулі
болуы тиіс. Мысалы, екі жасар, жеті және он үш ... ... даму ... ... ... ... Екі жасар бала өзінің
психикалық даму ... ... ... өте ұсақ ... ... ... ал жеті ... бала да тұмыстық ұсақ мәмілелерді (мысалы, ... ... ... ... түсінікті. Бұл мәмілелердің құны аз ... ... ... ... бар – оны пайдалану қауіпті
болғандықтан, баланың қолына ... ... Бұл ... ... ... ... ... тұрмыстық ұсақ мәмілелер бойынша сыйға тартушылар
бола алмайды. Үшіншіден, он төрт жасқа жетпеген адамдар ... ... ... ғана ... ... ... азық – түлікті ... тек ... ... ... ала ... ... мәмілелерді ұсақ деп есептеуге болатын және қандай
мәмілелерді оларды жасайтын ... ... ... сай ... деуге
болатын жалпы өлшемдерді белгілеу мүмкін емес. Сондықтан мұндай өлшемдер
әрбір нақты жағдайда ... ... ... ал ... ... кезде кәмелетке толмағанмен мәміле жасайтын адамның өзі жүргізеді.
Жасалған мәміленің ұсақ ... және оның ... ... жасына сай
келетін жөнінде дау туатын жағдайда – дау сот арқылы шешіледі.
Ресей ... ... ... он төрт ... ... қабілеттілігі туралы мәселе шешілетінін атап көрсеткен жөн. Мұнда
алты дан он төрт дейнгі жас ... ... ұсақ ... ... ... ... ... нотариалдық куәландыруды немесе мемлекеттік ... ... ... тегін алуға бағытталған, сондай ақ белгілі бір
мақсаттар үшін немесе еркін билік етуі үшін ... ... ... олардың
келісімдерді жасауға құқылы. Заңның бұлайша ... ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігін бағалауда
айтарлықтай қиындықтар туғызатын ... ... төрт ... ... ... толмағандардан өзгеше, олардың әрекет
қабілеттілігі шектеулі болса да, он төрт жастан он ... ... ... әрекетке қабілетті деп есептеледі. Заңның жалпы ережесі бойынша,
олар мәмілелерді ата-аналарының, асырап ... ... ... ... Мұндай келісімнің нысаны ... ... ... ... үшін белгіленген нысанға сай келуге тиіс.
Заң құжаттарында кәмелетке ... ... және олар ... ... ... және ... жасау органының алдын
ала келісімі талап етілетін жағдайлар да белгіленуі мүмкін. Әдетте, ... ... ... ... ... ... аса ... мұндай
жағдайлар отбасы заңдарында көзделеді.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі ... ... ... ... бойынша дербес жауапты ... және ... ... зиян үшін ... береді /9/.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгілер мәмілелер жасау туралы жалпы
ережелер ... ... ... ... ... келісімімен өздерінің табысына, стипендиясына, өзге ... ... ... ... ... он төрт ... он ... жасқа дейнгі
балалар өздері жасаған интеллектуалдық меншік құқығы объектілеріне, мысалы
әдеби шығармашыларына, өнертабыстрына дербес ... ... ... ұсақ ... жасауға құқылы.
Көрсетілген жағдайларда он төрт жастан он сегіз ... ... ... ... ... әрекет қабілеттілігін кәмелетке
толмағандармен теңестіреді. Кәмелетке толмағандардың өздерінің табыстарына
немесе өздері жасаған интеллектуалық меншік нысандарына ... ету ... ... шектеу олардың кіріс келтіретін қызметпен айналысу
немесе кәмелетке толмағандардың психикалық ... ... ... ... ... ... нысандарын жасау ынталарын
тұншықтыруға әкеп ... ... еді. ... ... ... тарапынан теріс әрекеттер (мысалы, кірістерді ысырап ... ... ... ... ... және қорғаншылық жасау
органдарының кәмелетке толмағандардың тиісті құқықтарын шектеуіне ... ... ... ... ... ... толмағандардың құқықтық мәртебесінің құрамдас элементтері
болып олардың азаматтық құқықтық қатынастарда ... ... ... ... ... ... емес (ішірана) әрекет қабілеттілік деп
аталады. Бұл жерде «толық емес әрекет ... және ... ... ... ... тек ... әрекет қабілеттілікті
болатындығын белгілеу қажет. Әрекет қабілеттілікті тек ... ... сот ... ғана ... ... ... ... қабілеттілігі пайда болатын жасқа жеткен кейбір
азаматтар өздерінің психикалық күйіндегі ... ... өз ... ... ... ... түсіне алмағандықтан және оларды
орынды пайдалана білмейтіндіктен, соттың шешімімен әрекетке ... ... ... шектеулі деп танылуы мүмкін.
Азаматтық кодекс нормаларына сәйкес, жүйке ... ... ... ... өз әрекеттерінің мәнін түсіне ... ... ... ... азамат әрекетке қабілетсіз деп танылуы мүмкін.
Жүйке ауруы да, ақыл – естің кемдігі аурушаң күйіге ... ... ... ... ... басталады. Өз әрекеттерінің маңызын түсіну
немесе оларды пайымдай білу қабілетінен айрылуға әкеп ... ... ғана ... ... қабілетсіз деп тану үшін шешуші рөл атқарады
/10/.
Жүйкесінің бұзылуына байланысты азаматты әрекетке ... ... ... іс жүргізу кодексінде көзделген тәртіппен сот қана ... және бұл ... ... ... үшін ... ... ... жүйкесінің бұзылуына байланысты әрекетке қабілетсіз
танылған кәмелетке толмаған азамат тұрмыстық ұсақ ... қоса ... ... ... ... ... және ... әрекеттері үшін
азаматтық – құқықтық жауапкершілік ... ... ... деп ... ... атынан оның қамқоршысы жасайды.
Әрекетке қабілетсіз азамат айыққанда немесе денсаулығы айтарлықтай
оңалғанда, ол ... ... ... ... деп ... да, ... ... алынып тасталады.
Спирт ішімдіктеріне немесе есірткі заттарға салыну салдарынан өзінің
отбасын материалдық жағынан ауыр ... ... ... ... сот ... мүмкін. Бұл шектеу кәмелетке толмаған неке
құрған азаматтарға да қолданылады.
Спирт ішімдіктеріне немесе есірткі ... ... ... әрекет
қабілеттілігін шектеу үшін мұндай салынудың нәтижесінде ... ... ... оның ... ... ауыр ... тап ... рөл атқарады. Егер азаматтың ... ... тек өзін ... ауыр ... ... ... онда бұл оның ... қабілеттілігін
шектеулі деп тануға негіз бола ... ... ... тіршілік
дейгейінің айтарлықтай төмендеуін, сондай – ақ ... ... ... бұл деңгейді көтерудің мүмкін ... ... ... ... ... ... азамат отбасының
материалдық ауыр жағдайы деп түсіну керек.
Сот арқылы ... ... ... деп ... ... ... ... азамат қорғаншылының келісімімен ғана
тұрмыстық ұсақ мәмілелерден басқа мәмілелерді жасауға, сондай-ақ жалақы,
стипендия, ... өзге де ... ... ... және ... билік етуге
құқылы.
Азаматтың спирт ішімдіктеріне немесе есірткі ... ... соң ... ... азаматтың әрекет қабілеттілігін шектеу
және оған қамқоршылық белгілеу алынып тасталады.
Азаматты ... ... ... деп тану және ... алып ... тәртібі азаматтық іс жүргізу ... ... ... ... отбасындағы құқықтық жағдайы
Әрбір он сегіз жасқа (кәмелетке) ... ... ... болғанынша
отбасында өмір сүруге және тәрбиеленуге құқығы, өзінің ата-анасын ... ... ... ... ... мүдделеріне қайшы келетін
жағдайларды қоспағанда, олармен бірге тұруға құқығы бар.
Кәмелетке толмаған бала отбасында өз ... ... кез ... шешу ... ... пікірін білдіруге, сондай-ақ кез келген сот
немесе ... іс ... ... ... құқылы. Он жасқа толған бала
пікірі, егер бұл ... оның ... ... келмейтін болса, ескерілуге
міндетті. Қорғаншы және қамқоршы органдар ... сот он ... ... ... ғана ... қабылдай алады.
Кәмелетке толмаған балаға алименттер, зейнетақылар, ... ... ... ... ... ... ... билік
етуіне келіп түседі және оны олар баланы асырап-бағуға, оған білім беруге
және оны тәрбиелеуге ... ... ... өзі ... ... мұрагерлік тәртібімен
алған кірістерді, мүлікті, сондай-ақ баланың қаражатына сатып алынған басқа
да кез ... ... ... құқығыы бар. Өз еңбегінен кіріс алған
бала, егер ол ата-анасымен бірге тұрса, отбасын асырау жөніндегі шығыстарға
қатысуға ... ... ... ... ... ... ... тиесілі
мүлікке билік ету құқығы Қазақстан Республикасы Азаматтық кодексінің (Жалпы
бөлім) 22 және 23-баптарымен белгіленеді.
Баланың ... ... ... құқығы болмайды, ата-ананың баланың
мүлкіне меншік құқығы болмайды. Бірге тұратын балалар мен ... ... ... ... ... ... ... пайдалана алады.
Ата-аналар мен балалардың ортақ меншік құқығы пайда болған жағдайда
олардың ортақ мүлікті ... ... және оған ... ету ... заңдарда белгіленеді.
Баланың өз құқықтары мен ... ... ... құқығы бар.
Баланың құқықтары мен ... ... ... ... ... адамдар), ал осы заңда көзделген жағдайларда қорғаншы және
қамқоршы орган, прокурор және сот ... ... ... ... ... ... әрекетке толық қабілетті деп танылған ... ... өз ... мен ... оның ... қорғалу құқығын өз
бетінше жүзеге асыруға құқығы бар /11/.
Баланың ата-анасының (олардың орнындағы ... ... ... ... ... бар. ... құқықтары мен заңды мүдделері
бұзылған кезде, оның ... ата - ... ... ... немесе
олардың орнындағы адамдардың) баланы ... ... оған ... ... ... орындамауы кезінде немесе ... ... ... не ата-ана (қорғаншы, қамқоршы) құқығын теріс ... бала ... және ... ... ал он төрт ... ... -
сотқа өзінің құқықтарын қорғау үшін өз бетінше өтініш жасауға құқылы.
Кәмелетке толмаған ата-аналардың баласымен бірге ... және ... ... ... бар. ... ... ... толмаған ата-
аналар олар бала туған жағдайда және олардың ана және ... әке ... ... өздері он алты жасқа ... ... ... ... ... ... құқылы. Кәмелетке толмаған ата-аналар он алты жасқа
толғанға дейін қорғаншы және қамқоршы орган балаға ... ... ... кәмелетке толмаған ата-аналарымен бірге оны тәрбиелеуді ... ... ... мен ... ... ата-ананың арасында
туындаған келіспеушілікті қорғаншы және қамқоршы орган шешеді.
Кәмелетке толмаған ата-аналардың жалпы негіздерде өздерінің әке ... ... ... және оған дау ... ... бар, ... ... он
төрт жасқа толғаннан кейін сот тәртібімен өз балаларына қатысты әке болуын
анықтауды талап етуге құқығы ... ... ... ... ... ... ... Кәмелетке толмағандардың кәсіпкерлік қызметпен айналысу
ерекшеліктері
Кез келген ел үшін шағын және орта бизнесті дамыту проблемасы ең ... ... Бұл ... жұмыс орындарын құруға жағдай жасайды, қаржы
нарығын жандандырады, ... ... орта ... халықтың
сатып алу қабылетін арттырады, сондай ақ ірі ... одан әрі ... ... ... ... ... біздің Қазақстанда да жаңа
идеялардың қайнар көзі іспеттес кәсіпкерлікті дамытуды ынталандыру ісіне
айрықша ... ... ... ... ... және орта ... тек ... кең өрістеуіне жол ашып отырған жоқ, ол сонымен бірге шағын
және орта қалалардың дамуына негіз қалап отырғанын да ... ... ... ... ... ... жағынан әлеуметік
экономикалық салада ғана емес, сонымен бірге саяси ... де жеке ... ... ... ... Өздерінің экономикалық жағдайы мен
өмір сүру деңгейі ... ... орта ... негізін құрайды. Ал кез
келген қоғамда орта дәулетті ... ... және ... ... болып табылады.
Әлемдік тәжірибені зерделей зерттегенде шағын бизнестің нарықтық
экономикада жетекші сектор ... ... ақын ... ... ... жалпы ұлттық өнімнің құрылымы мен ... ... ... ерекшелігіне еріксіз ден қоясыз. Мәселен, дамыған елдерде жалпы
ұлттық өнімнің алпыс және жетпіс пайызы шағын бизнестің ... ... ... шағын және орта бизнесті дамытуды ынталандыруға ден ... ... ... ... қуатты серпіліс береді. Ірі өндірістерге
қарағанда, шағын кәсіпкерліктің бірқатар артықшылықтары бар екенін де ... ... ... ... оның ... ... ... кәсіпкерлердің нарықтық таңдау жасауына мүмкіндік мол,
қосымша жұмыс орындарын ашуға да оңтайлы, жұмсалған ... ... тез, ... ... да ... бейімделіп кетуге болады.
Шағын бизнес нарықты тауарлар мен қызметтермен молықтыруға жағдай
жасайды. Салалық жән аумақтық ... ... ... ... ...... деңгейін арттыруға жол ашады /12/.
Сондай – ақ, ... ... ... жұмысқа орналастыру саласында
да ерекше әлеуетке ие, өндіріске қосымша жұмыс күштерін тартуға да оң ықпал
етеді. Ірі өндіріс ... ... ... мұндай мүмкіндік
бола бермейді. Бір жағынан ... ... де ... ... ... таңдағы Қазақстан Республикасының жүргізіп жатқан ... ... мен ... ерікті нарығын құруға, кәсіпкерлік қызмет
саласын кеңейтумен нығайтуды ... ... ... ... ... ... ... тұлғалары ретінде кәсіпкерлік қызмет
болып табылады.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... бар делінген /13/. Қазақстан Республикасының
азаматтық кодексіне сәйкес, кәсіпкерлік – ... ... ... мен ... тұлғалардың тауарларға (жұмыстарға, қызметтерге)
сұранымды қанағаттандыру арқылы таза табыс ... ... ... (жеке кәсіпкерлік) не мемлекеттік кәсіпорынды шаруашылық ... ... ... ... ... ... /14/.
Кәсіпкерлік қызмет кәсіпкердің атынан, оның ... ... ... жауапкершілігімен жүзеге асырылады. Кәсіпкерлік қызмет келесі
қажетті белгілермен ... ... ... ... ол ... және өнім, қызмет, жұмыс нарығында ерікті ... ... ... ... табуға бағытталған;
2. ол ынталы қызмет, яғни кәсіпкердің тиісті мүддесі мен оның таңдауы
бойынша өз ... ... ... Басқарушы орган немесе тұлғаның
қандай да бұйығы немесе тікелей белгілеуі бойынша ... ... ... ... ... қызмет кәсіпкердің толық мүліктік меншігіне негізделеді. Ол
кәсіпкердің мүліктік ... ... ... және кәсіпкер
кәсіпкерліктің барысында бұл мүлікпен шығыстармен залалдарды толық
тәуекелін көтереді;
4. ... ... ... ... өз ... ... Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан
халқына ЖОЛДАУЫ - «Жаңа әлемдегі Жаңа Қазақстан» Жолаудың он үшінші бағытты
«Шағын және орта ... ... ... ... іс қимыл» деп аталады
/15/.
Міне, осындай маңызды салада кәмелекте ... өз ... ... ... белігілі бір дәрежеде, заңмен белгіленген ... жеке ... де ... құқығы бар. Заң ... ... он бес ... азаматтарға еңбек етулеріне құқық
берілген. Осыған сәйкес, заңды тұлға құрмай кәсіпкерлікпен айналысатын ... он бес ... ... ... ... ... ... ретінде алуы мүмкін. Немесе кәмелетке толмаған он бес жасқа толған
азаматтың өзі, дербес кәсіпкерлікпен айналысуы мүмкін.
Жеке ... ... жеке ... ... толмағндардың)
бастамасымен, пайда табуға бағытталған, жеке тұлғаның ... ... ... және жеке ... ... ... ... мүліктік жауапкершілігімен жүзеге асырылатын қызмет
табылады. Жеке ... ... ... жеке тұлға және мемлекеттік
емес заңды тұлғалар табылады. Кәмелетке толмаған балалар жеке тұлға ... және ... ... ... болуы мүмкін. Мәселен, өндіріс
кооперативінің мүшесі ... он алты ... ... ... ... бола алады, бірақ, ата анасының ... ... ... ақ
акционерлік қоғам акционері ретінде және шаруашылық ... ... ... ... Оған негіз ретінде көп жағдайларда мұраға
акция немесе шаруашылық ... ... алуы ... Олардың
акционерлік қоғам мен ... ... ... және ... ... қорғаншылары мен қамқоршылары ... ... ... ... ... заңды тұлға Қазақстан
Республикасының азаматтық заңнамасында көзделген ... ... ... ... Жеке ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілеріне;
2. орта кәсіпкерлік субъектілеріне;
3. ірі кәсікерлік субъектілеріне жатқызылуы мүмкін.
Заңды тұлға құрмаған, жұмыскерлерінің жылдық орташа саны елу ... дара ... және ... ... ... ... ... орташа саны елу адамнан аспайтын және жыл бойғы
активтерінің ... ... құны ... ... ... арналған республикалық
бюджет туралы заңда белгіленген алпыс мың еселенген ... ... ... ... ... шағын кәсіпкерлік субъектілері болып
табылады /16/.
Бірақ бұл талаптарды ... ... ... ... ... ... жатқызуға заңмен тиім
салынған. Оларға мыналар жатқызылады:
1. есірткі заттарының, ... ... және ... байланысты қызметті;
2. акцизделетін өнімді өндіруді және (немесе) көтерме сатуды;
3. астық қабылдау пункттерінде астық ... ... ... ... ... ойын және ... саласындағы қызметті;
6. сертификаттау, метрология және сапаны басқару саласындағы қызметті:
7. мұнай, мұнай ... газ, ... және жылу ... ... өңдеу және сату жөніндегі қызметті;
8. радиоактивті материалдардың айналымымен байланысты қызметті;
9. банк қызметін (не банк ... ... ... және
сақтандыру нарығындағы қызметті (сақтандыру агентінің қызметінен
басқа);
10. аудиторлық қызметті;
11. бағалы қағаздар ... ... ... ... ... ... мен заңды тұлғалар шағын кәсіпкерлік субъектілері болып
таныла алмайды.
Шағын кәсіпкерлік субъектілері жұмыскерлерінің жылдық орташа саны осы
субъектінің ... ... мен ... да ... бөлімшелерінің
жұмыскерлерін қоса ... ... ... ... ... да белгіленген шарттардың бірі артық болып ... ... ... субъектілеріне Қазақстан Республикасының заңнамасында
шағын кәсіпкерлік субъектілері үшін көзделген жеңілдіктер қолданылмайды.
Заңды тұлға құрмаған, жұмыскерлерінің жылдық ... саны елу ... дара ... және жеке ... ... ... жылдық орташа саны елуден астам, бірақ екі жүз елу адамнан
аспайтын және жыл бойғы ... ... ... құны ... ... ... республикалық бюджет туралы заңды белгіленген үш жүз жиырма бес
мың еселенген айлық есептік ... ... ... ... ... ... ... табылады.
Жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыратын, жұмыскерлерінің жылдық орташа саны
екі жүз елу адамнан артық немесе жыл ... ... ... құны ... жылына арналған республикалық бюджет туралы заңды белгіленген үш жүз
жиырма бес мың ... ... ... көрсеткіштен асатын заңды тұлғалар
ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылады.
Дара кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жүзеге
асырылады. Өзіндік кәсіпкерлікті бір жеке тұлға өзіне ... ... ... ... ... мүлікті пайдалануға және (немесе) оған
билік етуге жол беретін өзге де ... орай ... ... асырады.
Некеде тұратын жеке тұлға жұбайын кәсіпкер ретінде көрсетпей өзіндік
кәсіпкерлікті жүзеге асырған кезде ол ... ... ... ... ... талап етілмейді /17/.
Жеке тұлға өзіндік кәсіпкерлікті жүзеге ... үшін ... ... ... ... егер ... ... неке шартында
не ерлі-зайыптылардың арасындағы өзге келісімде өзгеше ... ... ... келісімі қажет.
Біріккен кәсіпкерлікті жеке тұлғалар (дара кәсіпкерлер) тобы өздеріне
ортақ меншік құқығымен тиесілі мүлік негізінде, сондай-ақ мүлікті бірлесіп
пайдалануға және ... оған ... ... жол ... өзге де ... ... асырады.
Бірлескен кәсіпкерлік кезінде жеке кәсіпкерлікпен ... ... ... ... ... қатысушыларының атынан жасалады,
ал құқықтар мен міндеттер олардың атынан ... және ... ... ... мынадай нысандары бар:
1) ерлі-зайыптылардың ортақ бірлескен меншігі негізінде жүзеге
асырылатын ерлі-зайыптылардың кәсіпкерлігі;
2) шаруа (фермер) ... ... ... меншігі немесе
жекешелендірілген тұрғын үйге ортақ бірлескен меншік негізінде
жүзеге асырылатын отбасылық кәсіпкерлік;
3) жеке кәсіпкерлік ... ... ... ... ... жай ... ... табылады.
Жеке кәсіпкерлік субъектілерінің өздеріне тән құқықтары мен міндеттері
болады. Атап айтқанда, жеке ... ... ... табылатын
кәмелетке толмағандардың құқылы:
1) егер Қазақстан Республикасының заңдарында өзгеше көзделмесе,
жеке кәсіпкерліктің кез ... ... ... ... ... Республикасының заңдарына сәйкес жалдамалы еңбекті
пайдалана отырып, жеке кәсіпкерлікті жүзеге асыруға;
3) Қазақстан Республикасының ... ... ... мен ... ... Қазақстан Республикасының заңдарында белгіленген жағдайларды
қоспағанда, өндірілген тауарлар ... ... ... ... ... жеке кәсіпкерлік субъектілеріне өтеулі негізде қаражат (қарыз)
беруге;
6) өзінің құқықтық қабілеті шегінде ... ... ... ... жеке ... ... ... құруға ;
8) жеке кәсіпкерлік субъектілерінің аккредиттелген бірлестіктері
арқылы сарапшылық кеңестердің жұмысына қатысуға;
9) бақылау және қадағалау функцияларын жүзеге асыратын ... ... және ... ... жеке ... ... бұзуға кінәлі тұлғаларды ... ... ... ... өз ... мен ... мүдделерін қорғау үшін сот органдарына
жүгінуге;
11) жеке кәсіпкерлікті қолдау және ... ... ... ... ... ... ... тиісінше
орындалмауына септігін тигізетін себептер мен жағдайларды жою
туралы ұсыныстарды мемлекеттік ... ... ... ақ жеке ... субъектілері болып табылатын кәмелетке
толмағандардың белгілі бір ... де ... ... ... ... жеке және ... құқықтарын және заңмен қорғалатын мүдделерін
сақтауға;
2) өндірілетін өнімнің ... ... ... Республикасы заңнамасының талаптарына сәйкестігін
қамтамасыз етуге;
3) Қазақстан Республикасының лицензиялау туралы ... ... ... жеке ... ... жүзеге асыруға
лицензиялар алуға;
4) Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес азаматтық-құқықтық
жауапкершілікті міндетті сақтандыруды жүзеге ... ... ... ... ... бір шаңырақта бірлесіп еңбек етіп,
ауылшаруашылығына арналған жерді игеріп, одан өнім ... ... ... іс ... ... болып табылады /18/.
Шаруа (фермер) қожалығының субъектілері болып ... ... ... ... ... ... болмаған кәсіпкерлік қызметпен айналысатын жеке
тұлғалар табылады.
Қазақстан Республикасы аграрлы ... ... ... байланысты
шаруа (фермер) қожалығының жеке кәсіпкерлік қызметін жаңдандыру, ... ... ролі зор ... келеді.
2. Кәмелетке толмағандардың интеллектуалдық шығармашылық қызметпен
айналысу ерекшеліктері
Әрбір қоғамның өмірінде маңызды орынды, материалдық өндірістен басқа,
рухани өмірде алады. Адам ... ... ... мен ... ... ... ... қабілетіне ие. Мұндай қызмет нәтижеслері әрбір
халықтың, мемлекеттің және ... ... ... және ... ... және ... ... және рухани потенциалы дұрыс саяси экономикалық
саясатпен қатар, қоғамның өзінің ... ... ... орындалуын
қамтамасыз етеді. Бұл энергиятасушылары мен шикізат шығару ғана ... ... және ... өндірістерді дамытуды, дүниежүзілік технологиялық
еңбектің бөлінуінде өзінің орнын табуды қажет ететін Қазақстан үшін елеулі
маңызды болып табылады.
Өздерінің ... мен ... ... ... қызмет нәтижелерінің туындылары, мәселен, әуен мен өлең,
көркем фильм мен кітаптар, күрделі ... ... ... ... ... ... экологиялық таза технологиялар, интегралды
микротәсімдер мен электоронды есептеуіш машина үшін ... ... ... ... ... ... негізгі табыс көзіне
айналуда. Мысалы, АҚШ қатысты, бұл көрсеткіш өте жоғары, Мәселен, АҚШ-та
мыңдаған ... ... ... ... ... ... ... орында шоу-
инструкция тұр, ол жылсайын ... ... АҚШ ... ... ... ... ... интеллектуалдық шығармашылық қызмет нәтижелерін,
мәселен, патентті, тауар белгісін, авторлық құқықты заңсыз пайдаланудың
өзінен ғана ... ... ... ... ... ... ... шамамен екі жүз миллиард АҚШ долларын құрайды /19/.
Интеллектуалдық меншікке деген ... ... ... ... ... қарқындығы мен көлеміне ... ... ... ... ... (интеллектуалдық меншікті
бұзушыларға қарсы әшқандай шара ... ... ... ... альянсымен осындай мемлекеттер тізіміне еңгізілген,
АҚШ пен сауда-саттықта ең қолайлы режимнан ... ... ... ... қорғау дәрежесі мемлекеттің
өркениеттігін және құқықтық тәртіппен заңдылығын көрсетеді.
Сонымен қатар, ... ... ... психикалық дәрежесіне,
азаматтығына және тағы басқа мінездемесіне қарамастан мәдени және ғылым
туындыларын ... ... ... ... олар ... ... әртүрлі көлемде пайдаланады. Қарқынды ... өз ... ... ... ... етеді.
Бұл рухани туындыларды заңды түрде реттейтін интеллектуалдық меншік
құқығы мемлекеттіміздің заң ... жаңа ... ... ... ... бұндай ұғымды білмеген. Себебі, КСРО-да да Кеңестік ... да ... ... ... нәтижелері
мемлекетке немесе мемлекеттік ұйымдардың ... ... ... ... ... республикалармен 31 мамыр 1991 жылғы КСРО-
ның Заң ... ... ... ... ... ... «Интеллектуалдық
меншік» деп аталатын 125 бабында азаматтың немесе заңды ... ... ... ... және ... ... ... ... ... жеке ... ... өзі орындайтын жұмысының ... ... ... ... ... ... Қазіргі құқықтық ... ... ... ... интеллектуалдық меншіктің түсінігі
осылайша танылған.
Интеллектуалдық меншік құқығы деп – интеллектуалдық ... өз ... ... ... ... тәсілдермен пайдалануға,
оған билік етудегі (негізінен толығымен немесе ішінара өз құқығын басқа
тұлғаға беру тағы ... ... ... ... ... саналады. Осы
айтылған заңнамада бекітілген айрықша құқықтар мен оларды барынша жүзеге
асыруына ... ... ... етеді. Сондықтан, оларды нормативтік
құқықтық актілермен бекітіп қою жеткіліксіз. Ю.Г.Басин, ... ... ... ... ... ... –ол тек ... құқықтарды
қорғаудан тұрмайды, сонымен қатар күнделікті жүзеге асырылу барысында ... ... деп ... /21/.
Жалпы интеллектуалдық шығармашылық қызмет адам жасынан ... ... ... беретін экономиканың маңызды саласы. Ондай
кәмелетке толған адамдармен бірдей тең дәрежеде ... ... ... алады.
Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексінің нормаларына ... ... ... ... ... ... ... түрін шығаруға құқылы. Оларға интеллектуалдық шығармашылық қызметтің
нәтижелері және азаматтық айналымға қатысушыларды, тауарларды, ... ... ... ... ... жатады.
Интеллектуалдық шығармашылық қызметтің нәтижелеріне ғылыми, ... өнер ... ... ... және хабар таратуды ұйымдастыру,
өнертабыс, пайдалы модель, өнеркәсіптік үлгілер, ... ... ... ... ашылмаған ақпарат, оның ... ... (ноу хау) және ... ... ... да ... жатады. Азаматтық айналымға қатысушыларды, тауарларды,
жұмыстарды немесе қызмет көрсетулерді дараландыру құралдарына фирмалық
атаулар, тауарлық ... ... ... ... ... шығарылатын
жерлердің атаулары (шығатын жерін көрсету) және ... мен ... ... да ... құралдары жатады.
Кәмелетке толмағандардың интеллектуалдық меншік объектілеріне ... ... құру ... ... не заң ... көзделген
жағдайлар мен тәртіп бойынша уәкілетті мемлекеттік органның құқықтық
қорғауды ... ... ... ... ... ... реттейтін тиісті заң актілері мен оны
зерттейтін заң әдебиеттеріне сәйкес, ... ... ... үшке ... ... ... ... құқық, сабақтас құқық және
патеттік құқық.
Кәмелетке толмағандардың интеллектуалдық меншік объектілеріне ... екі ... ... ... ... Оның ... ... объектіні
құру фактіснің күшінің өзі жеткілікті. Оларға, ең бастысы ... ... ... ... ал оның ... ... Бұларға, әдебиет,
ғылым, өнер туындылары жатады. Екінші ... ... болу түрі ... ... ... құқықтық қорғауды беруі қажет және ... ... ... болады. Оларға өнертабыс, өнеркәсіптік үлгі,
пайдалы модель, селекциялық жетістіктер жатады. Бірақ, бұларға да, ... ... де ... ... ... ... берілгенге дейін өнертабыс
авторы белгілі құқыққа ие болады ... ... ... ол ... ... және тағы ... ... автор толық өнертабысқа деген құқықты
қорғау құжатын алғанан ... ие ... ... ... ... ... ... белгілі құқық жүйесі қалыптасқан. Оларды екі ... ... ... ... ... интеллектуалдық меншік құқық
объектілеріне қатысты кәмелетке толмағандардың мүліктік құқықтарын ... ... ... ... құқық объектілеріне қатысты кәмелетке
толмағандардың мүліктік емес жеке ... ... ... емес жеке
құқықтардың бірінші бөлігін ... ... ... ... ... ... толмағандардың ие болу жатады,
яғни авторлық құқық. Оған тиесілі жеке мүліктік емес ... ... ... ... Оның мүліктік құқықтары басқа тұлғаның
интеллектуалдық шығармашылық қызметінің нәтижелеріне ... ... ... ... ... ... толмаған азаматтар туынды авторы деп танылады.
Мүліктік емес жеке құқықтарға ең ... ... ... ... ... деп ... құқығы және оны тануды, соның ішінде,
егер іс ... ... ... ... кез – ... ... оның даналарына
автордың есімін тиіс-ті түрде көрсету арқылы тануды талап ету құқығы. Бұл
құқық автордың иелегінен ... және ... ... мұра ... ... ... де ... Тек автордың өзі ғана авторлық құқықты жүзеге
асырады, ол қайтыс болғаннан ... ... ... ... ал оның
мұрагерлерінің құқықты қорғауға ғана құзыреті болады. Бұндай құқықты жүзеге
асыру үшін ... ... ... ... ... ... бе, ... тапсырмасы бойынша) көзделіп ... және ... не ... ... ... Құқықтың қолданылу мерзімі
шектелмейді. Туындының ... ... ... адамның өзін танытуы немесе
үшінші бір ... ... бір ... ... деп ... авторлық
құқық бұзушылық болып табылады. Бұндай жағдайды «плагит»деп атайды.
Авторлық ... – бұл ... ... яғни ... ... бұл туындының
авторы атанбауына міндетті. «Плагит» фактісі орын алғанда, заң ... ... ... ... ... авторы дұрыс жазылмаған
(яғни басқа адамның аты жазылған жағдайда) публикацияны басып ... ... ... ... үшін ... қарамастан толық жауап береді.
Туындыны пайдаланылған кез-келген жағдайда оның даналарына автордың
шын ... ... ... ... ... ... ... және соны талап
ету немесе есімін көрсетуден бас тарту құқығын, яғни жасырындық құқығы
интеллектуалдық ... ... ... жеке ... емес құқықтардың
екінші түрін құрайды және автордың есімі аталу құқығы деп аталады.
Көптеген әдебиет, өнер ... ... шын ... ... Абай ... ... Уәлиханов, Максим Горький,
Демьян Бедный және тағы басқалар.
Автормен таңдап алынған ... ... әдіс - ... ... ... ... ... барлық тұлғалармен сақталуы қажет. Бұл есім,
ешқандай бұрмалаусыз барлық туынды ... ... ... ... қол ... ... ... жолмен бүлдірмеу, бұрмаламау
немесе өзге жолмен өзгертпеу, сондай-ақ автордың ар-ожданына, яки беделіне
нұқсан ... ... ... да ... қол сүғушылыққа қарсы әрекет ету
құқығы, автордың беделін қорлау құқығы деп аталады.
Автордан басқа адам ... ... ... ... ... ... мен ... енгізуге құқығы жоқ. Автор туындыға
қол ... ... ... ... қорғай алады. Яғни- ... ... ... ... ... алғы ... ... сөзбен,
түсіндірмелермен толықтыра алмайды.
Жеке мүліктік емес құқықтардың тағы бір түрін туындыны халыққа тарату
құқығы құрайды. Автор кез - ... ... ... ... ... ... ... басқа жолдармен өз туындысын жариялауға және ... ... ... ... ... ... қабылданған шешімінен
пайдаланушыға келтірілген зиян, соның ішінде оның айрылып қалған пайдасы
өтелген жағдайда автордың ... ... ... ... ... ... құқығы бар, яғни кері қайтарып алу құқығы. Егер туынды ... ... ... оны кері ... ... ... жария түрде хабарлауға
міндетті. Бұл ретте ол ... ... ... ... өз ... алуға құқылы.
Сонымен қатар, автор туындыны жариялауға және жарыққа шығаруға ... ... ... ... ... көпшілік алдында орындау, қандай да
бір болмасын өзге әдіспен ... ... ... ... алдына алғаш рет
жеткізетін іс-әрекетті жүзеге асыру болып ... Яғни ... ... мен ... ... ... автордың келісімімен. Тек автор ғана
туындыны жариялау сәтін белгілейді, ... тек ол ғана ... ... ... ... біледі /23/.
Туынды авторының немесе авторлық құқықтардың өзге иесінің сол туындыны
кез ... ... және кез ... ... пайдалануға мүліктік құқығы бар.
Автордың туындыны пайдалануға айрықша құқықтары мынадай әрекеттерді жүзеге
асыру, рұқсат ету ... ... ... ... салу құқығын білдіреді:
Біріншіден, туындыны қайта шығару, яғни ... ... ... ... объектісінің бір немесе одан көп данасын
кез келген материалдық нысанда, соның ішінде үнжазба және ... ... ... ақ ... немесе тұрақты ... ... ... ... ... ... өзге де ... оқылатын
нысанда жазып алу.
Екіншіден, туындының түпнұсқасын немесе даналарын кез келген әдіспен
тарату, сату, ... ... ... уақытша пайдалануға беру және
басқалар, яғни тарату ... ... ... ... ... соның ішінде автордың
немесе авторлық құқықтардың өзге иесінің рұқсатымен ... ... яғни ... ... ... туындыны жария көрсету, кадрлар, әртүрлі таспалар арқылы
жария көрсетуді жүзеге асыру, ... ... ... би, ән, ... ... ... асыру. Фильм, фонограмма түрінде ... ... ... ... ... туындыны жалпы жұртшылық назарына арнап
хабарлау, соның ішінде эфирде немесе кабель арқылы хабарлау.
Бесіншіден, жалпы ... ... ... ... ... және ... қоса алғанда туындыны эфирге хабарлау. Жалпы жұрттың назарына
арнап кабель арқылы алғашқы және кейінгі хабарлауды қоса ... ... ... ... ... ... және қайта жасау, музыкалық әуендеу немесе
басқаша түрде қайта өңдеу құқықтары.
Жетіншіден, қала құрылысы, сәулет, безендіру жобасын іс жүзінде асыру.
Егер туындының ... ... ... ... ... сату ... айналымға түсірілсе, онда оларды автордың келісімінсіз және
сыйақы төлемей одан әрі ... жол ... ... ... ... ... беру және көпшілікке жалға беру арқылы тарату құқығы, ... ... ... ... ... ... ... музыкалық
туындының, фонограммаға түсірілген туындының, дыбыс бейнежазу туындысының,
деректер базасының, ЭЕМ бағдарламаларының авторына ... ... ... ... ... құқықтарды шектеулер, егер мұндай шектеулер туындыны
дұрыс пайдалануға орынсыз зиян ... ... ... ... ... жасамайтын болса ғана жүзеге асырылады.
Жалпы кәмелетке толмағандардың интеллектуалдық меншікке қатысты
құқықтарын ... ...... сирек тартып жүрген тақырып.
3. Кәмелетке толмағандар мүдделерін қорғаншылары мен қамқоршылардың
қорғауы
Мәмілелерді әрекетке қабілетсіз және әрекет қабілеттілігі ... ... ... ... мен ... жасайтынын жоғарыда
айтып өткенбіз. Олар тек кәмелетке толған әрекетке қабілетті адамдар болуға
тиіс.
Әрекетке қабілетсіз азаматтардың мүдделерін қорғайтын ... ... ... шектеулі азаматтардың мүдделерін қорғайтын –
қорғаншыларды арнайы мемлекеттік қамқоршылық және ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың ата-аналары (асырап алушылары) жоқ болса
неесе олар кәмелетке толмағандардың мүдделерін қорғау ... ... ... ... кәмелетке толмағандардың мүдделерін қорғау үшін
қамқоршылар мен ... ... ... мен ... ... ... атқаратын қызметін, құқықтары мен міндеттерін
отбасылық заңдар белгілейді.
Ата-анасының қайтыс болуы, олардың ата-ана құқықтарынан ... ... ... ... ата-анасының әрекетке қабілетсіз деп
танылуы, ата-анасының сырқаттылығы, ата-аналарының ұзақ уақыт болмауы, ... ... ... ... ... ... мен мүдделерін
қорғаудан жалтаруы, соның ішінде ата-аналардың тәрбиелеу, емдеу және басқа
да осыған ұқсас мекемелерден өз балаларын ... бас ... ... ... ... ... өзге де жағдайларда, балалардың құқықтары мен
мүдделерін қорғау қорғаншы және қамқоршы органдарға жүктеледі.
Қорғаншы және қамқоршы органдар ... ... ... ... ... ... ... алуды жүргізеді және ата-
анасының қамқорлығынсыз қалудың ... ... ... ала ... ... ... ... сондай-ақ оларды асырау
тәрбиелеу және білім беру ... одан әрі ... ... ... және ... ... басқа, ата-анасының қамқорлығынсыз
қалған балаларды орналастыру жөніндегі ... және жеке ... жол ... және ... ... ... ... оларды асырау, тәрбиелеу және білім беру мақсатында, сондай-ақ
олардың мүліктік және мүліктік емес құқықтары мен ... ... ... ... және ... ... қабілетсіз немесе
әрекетке қабілеті шектеулі кәмелетке толған адамдардың ... және ... емес ... мен ... ... үшін де ... он төрт ... толмаған балаларға, сондай-ақ психикалық
аурудың ... ... ... кемдігінен сот әрекетке қабілетсіз
деп ... ... ... ... ... ... ... соттың
шешімімен өлді немесе хабарошарсыз кеткен деп танылған ... ... ... ... ... әрекетке қабілеті шектеулі кәмелетке
толған адамның мүлкіне тағайындалады.
Егер қорғаншылық және қамқоршылық ... ... ... ... ... онда осы ... ... үшін қорғаншы және қамқоршы органдар
мүліктің тұрған жерінде қорғаншы тағайындай алады.
Қамқоршылық он төрттен он сегіз жасқа ... ... ... ... ішімдіктерге немесе есірткі заттарға салынуы салдарынан
сот әрекет қабілеттілігі шектеулі деп ... ... ... ... ... ... ... өз бетінше жүзеге
асыра алмайтын және ... ... ... ... толған әрекет
қабілеттілігі адамдардың арызы ... ... ... ... ... бар қаланың, астананың, ауданның (облыстық маңызы
бар қаланың) жергілікті атқарушы органдары қорғаншылық және қамқоршылық
жөніндегі өз функцияларын: ... ... ... ... беру мен
денсаулық сақтаудың жергілікті уәкілетті органдары ... ... ... ... ... ... ... уәкілетті
органдары арқылы жүзеге асырады /25/.
Қорғаншы және қамқоршы органдар баланың және оны тәрбиелеуге үміткер
адамның ... ... ... зерттеу жүргізуге және зерттеу
актісін сотқа табыс етуге міндетті. Қорғаншы және ... ... ... осы ... ... Қазақстан Республикасының Үкіметі
бекітетін ереже негізінде жүзеге асырады.
Қорғаншы және ... ... ... пен ... қажет
ететін адамның тұрғылықты жері бойынша қорғаншылық пен қамқоршылық
белгілейді. Жекелеген ... ... пен ... ... ... жері ... белгіленуі мүмкін. Адамды әрекетке
қабілетсіз немесе оның әрекет қабілеттілігі ... деп тану ... ... ... ... ... ... үш күн ішінде сот бұл туралы оған
қорғаншылық және қамқоршылық ... үшін сол ... ... ... ... және ... ... хабарлауға міндетті.
Адамға қорғаншылықты және қамқоршылықты белгілеу қажеттігі туралы
тиісті органдарға белгілі болған ... ... бір ай ... ... ... ... Қорғаншы немесе қамқоршы тағайындауға мүдделі
адамдар сот тәртібімен шағымдануы мүмкін.
Сот әрекетке қабілетсіз немесе ... ... ... деп
таныған адамдарды; сот бойынша ата-ана құқықтарынан айырылған немесе ... ... сот ... адамдарды; өзіне заңмен жүктелген ... ... үшін ... (қамқоршылық) міндеттерден
шеттетілген адамдарды; егер сот олардың кінәсінен бала асырап алудың ... ... ... бала ... алушыларды; денсаулығының жай-күйіне
байланысты баланы ... ... ... жүзеге асыра алмайтын
адамдарды қоспағанда, екі жыныстың да кәмелетке толған адамдары қорғаншылар
(қамқоршылар) бола алады.
Қорғаншы ... ... тек оның ... ғана ... Егер бұл қорғаншылыққа алынушының мүдделеріне қайшы келмесе,
қорғаншыны ... ... ... ... ... ... ... алынушыға жақын басқа да адамдардың басым
құқығы болады.
Егер қамқорлыққа алынушылардың мүдделерінің арасында қайшылық ... ... ... қамқоршыны бірнеше адамға тағайындауға жол беріледі.
Әрекетке қабілетті және ата-ана құқықтарынан айырылмаған, ... ... ... асыра алмайтын ата-аналардың кәмелетке толмаған балаларына
қорғаншы және қамқоршы тағайындалатын кезде, қорғаншылар және ... ... ... отырып тағайындалады.
Балаға қорғаншы (қамқоршы) тағайындау кезінде ... ... және өзге де жеке ... оның ... ... ... ... қорғаншы (қамқоршы) мен баланың
арасындағы қатынастар, қорғаншы (қамқоршы) отбасы мүшелерінің балаға ... ... егер бұл ... ... баланың өз тілегі ескеріледі.
Егер кәмелетке толмаған балаға қорғаншы ... ... етіп ... ... тұрса, оның жұбайының келісімі талап етіледі.
Қорғаншылықты немесе қамқоршылықты қажет ... және ... ... мекемелерінде, халықты әлеуметтік қорғау мекемелерінде тұрып ... ... мен ... осы ... әкімшілігі болып
табылады. Қорғаншының (қамқоршының) осындай ... ... ... ... ... осы ... ... қорғаншылық
(қамқоршылық) құқықтары мен міндеттерін тотатпайды.
Қорғаншылар мен ... өз ... ... ... ... кез ... адамдарға қатысты, соның ішінде сотта арнайы
өкілеттіксіз қорғай алады.
Қорғаншылар заң жүзінде ... ... ... ... және ... ... мәмілелерді олардың атынан және ... ... ... Қамқоршылар өздерінің қамқоршылығындағы
адамдардың өз бетінше жасауға құқығы жоқ ... ... ... ... өз ... жүзеге асыруына және
міндеттерін атқаруына жәрдем көрсетеді, сондай-ақ ... ... ... ... ... ... ... белгіленген жағдайларды қоспағанда, қорғаншылық және қамқоршылық
жөніндегі міндеттер тегін атқарылады. Қорғаншы (қамқоршы) қамқоршылығына
алынғандарды өз есебінен ... ... ... ... ... ... қамқоршылыққа алынушының алатын жалақысы, алименті,
зейнетақысы және басқа да ... ... ... ... ... ... есебінен жүзеге асырылады.
Қамқоршылыққа алынушыны асырап-бағуға ... ... ... ... және ... органдар оны асырап-бағуға жәрдемақы
тағайындайды. Қорғаншылар мен ... ... ... асырап-бағуға, оларды бағып-күту мен емдеуді қамтамасыз етуге,
олардың құқықтары мен мүдделерін қорғауға ... ... ... ... сот ... ... шектеулі деп таныған кәмелетке
толған адамдардың қамқоршылығына жүктелмейді ... ... ... ... ... ... оның мүлкін
басқарудан түсетін кірістерін, қамқоршылыққа алынушының өзі дербес ... ... бар ... ... тек қана ... алынушының
мүдделеріне сай және қорғаншы мен қамқоршы органның алдын ала ... ... ... ... ... және қамқоршы органның алдын
ала берген рұқсатынсыз, қамқоршылыққа алынушының оның ... ... ... есебінен қорғаншы мен қамқоршы ... ... үшін ... ... ... жасауға құқылы.
Қорғаншы және қамқоршы органның алдын ала ... ... ... алу ... ... ... ал қамқоршының мәміле
жасауға келісім беруге, соның ішінде қамқоршылыққа алынушының ... ... ... ... ... оның ... кепіл болу шартын
жасасуға, оны жалға (жалдауға), тегін пайдалануға немесе кепілге беруге,
қамқорлыққа алынушының заң ... және ... ... ... ... бас тартқызуға әкеп соғатын мәмілелер жасауға, оның мүлкін
бөлуге немесе одан үлес ... ... ... алынушының мүлкін
азайтуға әкеп соғатын басқа да кез келген ... ... ... ... ... ... ... алған қаражаттың қалай жұмсалуға
тиіс екенін қорғаншы және қамқоршы орган белгілейді.
Қамқоршылыққа ... ... ... ... ... ... белгіленеді. Мүлікті қамқоршылығына алушыға сый
ретінде ... ... ... пайдалануға беруді қоспағанда, ... ... ... мен ... ... ... мәмілелер жасауға, сондай-ақ мәмілелер ... ... ... ... мен ... ... қамқоршының жұбайы және олардың
жақын туыстары арасында жүргізілген сот ісінде қамқоршылыққа алынушының
атынан ... ... ... ... (қамқоршы) болып тағайындалмастан бұрын туындаған
қамқоршылыққа алынушының қорғаншысына ... оның ... ... қарыздары қорғаншы және қамқоршы органның рұқсатымен төленеді.
Қорғаншы және ... ... ... толмаған қамқоршылыққа алынушы
өз ата-анасына қайтып оралған немесе ол ... ... ... ... ... ... өз міндеттерін атқарудан
босатады. Қамқоршылыққа алынушыны ... ... ... халықты
әлеуметтік қорғау мекемесіне немесе басқа да мекемеге орналастыру кезінде,
егер бұл қамқоршылыққа алынушының мүдделеріне қайшы ... ... ... ... ... тағайындалған қорғаншыны немесе қамқоршыны олардың өз
міндеттерін атқарудан босатады.
Дәлелді себептер болған кезде ... ... ... ... ... өзара түсініспеушілік және т.с.с) қорғаншы немесе
қамқоршы оның өтініші бойынша өз міндеттерін ... ... ... немесе қамқоршы өзінің тиісті міндеттерін тиісінше атқармаған
жағдайда, соның ішінде ... ... ... ... ... пайдасы мақсатында пайдаланған кезде немесе қамқоршылыққа алынушыны
қадағалаусыз және қажетті көмексіз қалдырған ... ... ... ... ... немесе қамқоршыны осы міндеттерді атқарудан
шеттеуі және кінәлі адамды заңмен ... ... ... үшін қажетті
шаралар қолдануы мүмкін.
Қамқоршылыққа алынушыны әрекетке қабілетті деп тану ... ... ... ... және ... ... ... оның әрекет қабілеттілігі шектеулілігінің күшін жою ... ... ... ... ... ... адамдарға қорғаншылық және
қамқоршылық тоқтатылады.
Жасөспірім қамқоршылыққа ... он төрт ... ... соң оған
қорғаншылық тоқтатылады, ал қорғаншылық міндетін жүзеге асыратын адам ... ... ... ... ... ... ... болады.
Кәмелетке толмаған балаға қамқоршылық он сегіз жасқа жеткен кезде арнайы
рұқсатсыз, сондай-ақ ол некеге ... ... және ... ... дейін
ол әрекетке толық қабілетті болған басқа да жағдайларда ... және ... ... кез ... ... ... ... сай қорғаншы және қамқоршы органға не
оның тұрғылықты жері бойынша сотқа шағым жасай алады.
Қорғаншы және қамқоршы ... ... ... ... ... ... сот тәртібімен шағым жасай алады.
Қорғаншылық және қамқоршылық нысанындағы патронат ... ... ... ішінде тәрбиелеу, емдеу немесе осы ... да ... ... ... ... ... ... алуға тілек білдіруші адам (патронат тәрбиеші) мен ... ... ... ... ... ... ... тәрбиелеуге беру
туралы шарт патронаттың ... ... ... ... ... туралы
Ережені Қазақстан Республикасының Үкіметі бекітеді.
Ата-аналар өздерінің кәмелетке толмаған балаларын асырап-бағуға
міндетті. ... ... ... ... ... ... келісім (алимент төлеу туралы келісім) жасауға ... Егер ... ... ... ... ... асырап- бағуына алмаса,
кәмелетке толмаған балаларды асырап-бағуға арналған қаражат (алимент) ата-
аналардан сот ... ... ... ... ... ... ... болмағанда, кәмелетке толмаған балалар ... және ... ... берілмегенде қорғаншы және қамқоршы орган
кәмелетке толмаған балаларға олардың ата-анасынан ... ... ... алу ... ... ... құқылы.
Алимент төлеу туралы келісім болмаған жағдайда сот кәмелетке ... ... ... ... ай ... мынадай мөлшерде: бір
балаға - ата-анасы табысының және ... өзге де ...... екі ... - ... бірін; үш және одан да көп балаға - тең жартысын
өндіріп алады.
Бұл үлестердің мөлшерін сот тараптардың материалдық немесе ... және ... ... өзге де ... ... ... немесе көбейтуі мүмкін. Ата-аналардың ұлттық және (немесе) шетел
валютасымен алатын және кәмелетке ... ... ... ... табысының және (немесе) өзге де кірісінің ... ... ... ... ... ... ... алимент төлеу туралы
келісімі болмаған жағдайда және ата-ананың ... және ... өзге ... үлестік қатынаста алимент өндіріп алу мүмкін болмаған, ... ... ... бірінің мүдделерін ... ... сот ... ақша сомасында немесе сонымен бірге үлесте тұрақты
ақша ... ай ... ... ... алимент мөлшерін белгілеуге
құқылы. Мұндай жағдайларға үнемі алынбайтын, өзгермелі табысы және ... де ... бар ... не ... және ... өзге де
кірістерін толығымен немесе ішінара ... ... ... ... алу ... ақша ... ... сот баланың бұрынғы қамтамасыз етілу
деңгейін мүмкіндігінше ... ... ... алып, тараптардың
материалдық және ... ... мен ... да ... ... мән ... ескере отырып белгілейді. Егер ата-аналардың әрқайсысының қолында
балалар қалатын ... ... ... аз қамтамасыз етілген ата-ананың
біреуінен екіншісінің пайдасына ай сайын өндіріп ... және ... ... ақша ... белгіленеді.
Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған балаларға алимент өндіріп ... ... ... (қамқоршысына) немесе олардың патронат
тәрбиешісіне төленеді. Ата-анасының қамқорлығынсыз ... және ... ... мен өзге де мекемелердегі балаларға ата-аналарынан өндіріп
алынатын алимент сол мекемелердің шотына аударылады, онда әр ... ... ... бұл ... ... салуға құқылы. Келіп түскен
алимент ... ... ... ... елу ... аталған
мекемелердегі балаларды асырап-бағуға пайдаланылады. Бала мұндай мекемеден
кеткен кезде оған төленген ... ... және оның ... ... елу ... ... ... баланың атына ашылған шотқа
аударылады /27/.
Ата-аналар өздерінің көмекке мұқтаж, еңбекке жарамсыз кәмелетке ... ... ... ... ... ... ... болмаған
жағдайда еңбекке жарамсыз кәмелетке толған балаларға алимент төлеу мөлшерін
сот алимент төленетін кезде қолданылып жүрген ... ... ... ... ... материалдық және отбасылық жағдайлары
мен назар аударарлық басқа да ... ... ала ... ... ... ... ... азаматтығы жоқ
адамдардың Қазақстан Республикасының азаматы болып табылатын ... ... ... ... бала ... алудың күшін жоюдың заң талаптарын сақтай
отырып Қазақстан Республикасының заңдарына ... ... ... ... ... Республикасының азаматтары шетелдік
болып табылатын ... ... ... ... ... ... өкілінің және
бала азаматы болып табылатын мемлекеттің құзыретті ... ... егер ... ... ... сәйкес талап етілетін болса,
асырап алуға баланың да келісімін алу қажет.
Қазақстан Республикасының ... ... ... және ... тыс ... ... ... асырап алуды бала асырап алушы
азаматы болып табылатын шет мемлекеттің құзыретті ... ... ... Республикасының аумағынан тыс жерлерге кеткенге дейін баланыѕ
тұратын республикалық ... бар ... ... ... ... бар ... ... атқарушы органынан немесе оның ата-анасынан
(олардың біреуінен) бала асырап алуға алдын-ала рұқсат алынған ... ... ... деп ... бала ... ... нәтижесінде баланың Қазақстан Республикасының
заңдарында және ... ... ... ... ... бұзылса, бала асырап ... күші сот ... тиіс ... ... ... ... табылатын балаларды
шетелдіктерге ... ... ... тәртібін Қазақстан Республикасының
Үкіметі белгілейді. ... ... ... ... ... бақылау
жасауды Қазақстан Республикасының шетелдiк мекемелерi жүзеге асырады.
Қорытынды
Кәмелетке толған адамдар ... іс ... ... ... көлемде
азаматтық құқықтарды иеленіп, жүзеге асыра алады, өздері үшін азаматтық
міндеттерді белгілеп, оларды орындай ... Атап ... ... ... ... ... ... және басқа заңды іс
әрекеттер жасау ... ... ақ ... ... ... ... үшін жауапкершілік атқару қабілеттерін әрекет қабілеттілік
ұғымы ... Бұл ... ... ... іс ... ... өзі
емес, керісінше, нақ іс әрекеттер жасау ... ... ... ... олар үшін жауап беру қабілеті болып табылады.
Біздің азаматтық заңнама кәмелетке ... екі ... ... ... – он төрт ... ... және ішінара әрекет
қабілеттілер – он төрт жастан он ... ... ... ... он ... ... ... дейін некелесуге рұқсат
етілетін жағдайда, он сегіз жасқа толмаған ... ... ... ... ... ... ... қабілеттілігіне ие болады.
Он төрт жасқа дейінгі азаматтар әрекетке ... ... ... заң ... ... көзделмесе, олардың атынан ана-аналары, асырап
алушылары немесе қорғаншылары мәмілелер жасайды. ... ... ... ... зиян үшін де осылар жауап береді. Бұл
адамдар өздерінің жасына қарай ... ... ... ... ... өз бетінше жасауға, сондай – ақ банкілерге салымдар ... ... ... ... ... ... ... құқылы.
Бұл арада, он төрт жасқа жетепеген адамдар ... ... бір ... ... үш ... сай ... ... Біріншіден, мұндай
мәмілелер ұсақ, яғни құны жөнінен болмашы болуға тиіс. Екіншіден, олар
кәмелетке томағанның ... яғни оның ... даму ... сай болуы,
ал мұндай мәмілелер ауқымы шектеулі болуы тиіс. Үшіншіден, он төрт ... ... ... ... ... ... ғана жасай
алады, мысалы, азық – түлікті несиеге емес, тек қолма-қол ақшаға сатып ала
алады.
Заңда ... ... ұсақ деп ... болатын және қандай
мәмілелерді оларды жасайтын кәмелетке толмағанның жасына сай келеді ... ... ... ... ... ... ... мұндай өлшемдер
әрбір нақты жағдайда ... ... ... ал ... ... ... ... толмағанмен мәміле жасайтын адамның өзі жүргізеді.
Жасалған ... ұсақ ... және оның ... толмағанның жасына сай
келетін жөнінде дау туатын жағдайда – дау сот ... ... Сот ... сот ... жүгінеді, ал сот ... ... ... ... көзі болып табылмайды. Сол себепті біздің
пікірімізше, ұсақ ... ... ... заң нормаларымен анықталуы
жөн болар еді.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгі азаматтар әрекетке қабілетті деп
есептеледі. Олар ... ... ... ... ... ... ... Мұндай келісімнің нысаны заңдарда
кәмелетке толмағандар жасайтын мәміле үшін белгіленген ... сай ... Он төрт ... он ... ... ... кәмелетке толмағандар өздері
жасаған мәмілелер ... ... ... ... және ... ... зиян үшін жауап береді.
Он төрт жастан он сегіз жасқа дейінгілер мәмілелер жасау туралы жалпы
ережелер ... ... ... ... немесе
қорғаншыларының келісімімен өздерінің табысына, ... өзге ... ... билік етуге құқылы, он төрт жастан он сегіз жасқа дейнгі
балалар өздері жасаған интеллектуалдық меншік құқығы объектілеріне ... ... ... ұсақ ... ... ... ... толған, бірақ он сегізге толмаған азаматтардың азаматтық
заңнама бойынша бірілетін құқықтарын ... ... Олар ... заңдары
бойынша он бес жастан бастап еңбек қатынастарының субъектісі бола алады,
сол себепті олардың ... ... ... ... мәміле жасасу
еркіндіктерін кеңейту қажет.
Заң бойынша әрекет ... ... ... ... жеткен кейбір
азаматтар өздерінің психиалық күйіндегі кемістіктері салдарынан өз іс-
әрекеттерінің зардаптарын ... ... ... ... және ... пайдалана білмейтіндіктен, соттың шешімімен әрекетке қабілетсіз
немесе әрекет қабілеттілігі шектеулі деп танылуы мүмкін.
Азаматтық ... ... ... ... ... ... ақыл-есінің
кемдігі салдарынан өз әрекеттерінің мәнін түсіне алмайтын немесе ... ... ... ... қабілетсіз деп танылуы мүмкін.
Жүйкесінің бұзылуына байланысты азаматты әрекетке ... ... ... с жүргізу кодексінде көзделген тәртіппен сот қана ... және бұл ... ... ... үшін ... ... маңызды саласы болып табылатын кәсіпкерлік саласында
кәмелекте толмағандарда өз үлестерін қоса ... ... ... бір
дәрежеде, заңмен белгіленген құқықтық негізде жеке ... ... ... бар. Заң ... ... ... он бес жастағы
азаматтарға еңбек етулеріне құқық ... ... ... ... ... кәсіпкерлікпен айналысатын жеке кәсіпкерлер он бес жасқа ... ... ... ... ... ... алуы ... кәмелетке толмаған он бес жасқа ... ... өзі, ... ... ... ... ... қызмет адам жасынан ... ... ... ... ... маңызды саласы. Ондай
кәмелетке толған адамдармен бірдей тең ... ... ... ... ... ... ... кодексінің нормаларына сәйкес,
кәмелетке толмағандар интеллектуалдық меншік құқығының ... ... ... ... ... ... интеллектуалдық шығармашылық қызметтің
нәтижелері және азаматтық айналымға қатысушыларды, ... ... ... көрсетулерді дараландыру құралдары жатады.
Мәмілелерді әрекетке қабілетсіз және әрекет қабілеттілігі ... ... ... ... мен қорғаншылары жасайды. Олар тек
кәмелетке толған ... ... ... болуға тиіс.
Әрекетке қабілетсіз азаматтардың мүдделерін қорғайтын қамқоршыларды,
ал әрекет ... ... ... ... ... ... ... мемлекеттік қамқоршылық және қорғаншылық жасау
органдары тағайындайды.
Егер ... ... ... ... ... жоқ ... олар ... толмағандардың мүдделерін қорғау жөніндегі өз
міндеттерін атқара алмаса, ... ... ... қорғау үшін
қамқоршылар мен қорғаншылар тағайындалады. Қамқоршылар мен қорғаншыларды
тағайындау тәртібін, олардың атқаратын қызметін, ... мен ... ... ... ... Е.А. Гражданское право. «БЕК», М. 1993г. Том 1.
2. А.Я.Паварс. О ... ... ... ... ... ... О.С.Иоффе. Советское гражданское право. Курс лекций. Изд. ЛГУ, ... 83, ... ... гражданского законодательства Союза ССР и союзных республик. Ч.
2.ст.8.
5. Н.М.Ершова. Охрана прав несовершеннолетних по советскому гражданскому ... ... М., Изд. ... ... ... ... ... по советскому гражданскому праву. Ч. 1. Изд.
Харьковского ун-та.. 1958, ... ... ... ... ... республик. М., Изд. ... ... ... ... ... права. М., Госюриздат, 1950.
8. Гражданское право. Под ред. А.П.Сергеева. Ю.Г.Толстого и др. ... ... ... Ғ. ... Республикасының азаматтық құқығы: Жоғарғы оқу
орындарына арналған акад. Курс. Том 1. – Алматы: «Жеті жарғы», ... ... ... ... ... (общая часть). Комментарий.
Отв.ред.М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. –Алматы. «Жет1 жаргы», 2000 жыл.
11. Қазақстан Республикасының «Неке және отбасы ... заңы ... мен ... 01.10.06).
12. Н.Наржан. Бәсекелестіктің басты буыны: ... және орта ... ... қажет.\\ Егеменді Қазақстан. 22.07.2006 жыл.
13. Қазақстан Республикасының Конституциясы (30.08.95, өзгертулер мен
толықтырулар ... ... ... ... ... ... ... мен толықтырулар 02.03.07).
15. Қазақстан Республикасының Президенті Н.А.Назарбаевтың Қазақстан халқына
Жолдауы. «Жаңа әлемдегі жаңа ... ... 2007 ... 28 ақпан.\\
www. akorda.kz .
16. Қазақстан Республикасының «Жеке кәсіпкерлік туралы» заңы (31.01.2006).
А. ... ... ... ... для ... ред. ... изд., перераб. и доп.-М.: ЮНИТИ-ДАНА, Закон и право,
2003.
18. Қазақстан Республикасының «Шаруа (фермер) ... ... ... ... ... ... Право интелектуальной собственности. Гражданское
законодательство ... ... ... ... ... 6.
20. Гражданский кодекс Республики Казахстан (особенная часть). Комментарий.
Отв.ред.М.К.Сулейменов, Ю.Г.Басин. –Алматы. «Жет1 жаргы», 2003 жыл.
21. Каудыров Т.Е. ... ... ... ... пособие.
Алматы: Жет1 жаргы. 1999 год.
22. Гражданское право. Том 3. ... для ... ... ... ... ... 2003 ... Т.Тұрғанбаев. Қолжазбаларды сақтауда да сақтық керек. \\ Заң газеті.
10.10.2006 жыл. 1 ... ... ... ... том. Жоғарғы оқу орындарына арналған оқулық
(академиялық курс). Екінші басылым. ... ред.: ... ... 2003 ... ... Республикасы Үкіметінің «Қазақстан ... және ... ... ... және Патронат туралы
ережелерді және Ата-анасының қамқорлығынсыз қалған ... ... ... ұйымдастыру ережесін бекіту туралы»
қаулысы (09.09.99., өзгертулер мен ... 01.10.06 ... ... право. Т.1. Учебник.\Отв.ред. Е.А.Суханов.М., 2003.
27. Қазақстан Республикасы Жоғарғы Соты ... ... бала ... ... ... ... кезінде неке және отбасы туралы заңнаманы
қолдануының кейбір мәселелері туралы» Қаулысы (22.12.2000., өзгертулер
мен толықтырулар 01.10.06).
28. ... Бала ... ... шетелдіктер арызы қалай қаралады? \\ Заң
және заман. 4, 2003.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 32 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Әрекерт қабілеттілік24 бет
Ақша айналысын басқару және реттеу әдістері11 бет
Ақша айналысының заңы және оны реттейтін институттар жайлы6 бет
Ақша рыногындағы тепе тенділік8 бет
Баға белгілеу және қаржы айналымы9 бет
Кәсіпорын көлемінде ресурстарды басқару22 бет
Кәсіпорынның рентабельділігі мен іскерлік белсенділігі13 бет
Монетаризмнің пайда болуы және мәні26 бет
Чикаго ғылым орталығының өкілі М. Фридменнің зерттеулерінің нәтижесі5 бет
Қазақстанның ұлттық валютасы: пайда болуы мен дамуы18 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь