Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру

Мазмұны
Кіріспе

1. Әдебиетке шолу
1.1.Химиялық элементтердің жер қыртысында таралуы
1.2.Қоршаған ортадағы ауыр металдар мен минералдар
1.3.Қоршаған ортаның химиялық заттармен ластануы
1.4.Ауыр металдардың қоршаған ортаға түсу жолдары
1.5.Адам ағзасына ауыр металдардың әсері

2. Зерттеу объектілері мен әдістемелері
2.1.Зерттеу объектілері
2.1.1.Зерттеу аймағының қысқаша географиялық сипаттамасы
2.1.2.Зерттеу объектілеріне ботаникалық сипаттама
2.1.3.Үлгілерді алу, дайындау
2.1.3.1.Өсімдік үлгілерін дайындау
2.1.3.2.Топырақ үлгілерін дайындау
2.1.3.3. Су үлгілерін дайындау
2.2.Зерттеу әдістері
2.2.1. Атомдық.абсорбциялық әдіс
2.2.2.Қондырғының құрылымдық үлгісі
2.2.3.Басқа әдістерден ерекшелігі

3. Зерттеу нәтижелері және оларды талдау
3.1.2002.2004 ж.ж. жүргізілген зерттеу нәтижелерін талдау
3.1.1.Топырақ құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
3.1.2.Өсімдік құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
3.1.3.Су құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
3.2. Жасалынған жұмыстар
3.3.2004.2006 ж.ж. жүргізілген зерттеу нәтижелерін талдау
3.3.1.Топырақ құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
3.3.2.Өсімдік және су құрамындағы ауыр металдар мөлшерін талдау
3.4.Зерттеу нәтижелерін салыстыру

Қорытынды
Әдебиеттер тізімі
        
        Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық Университеті
Биология факультеті
Экология және топырақтану кафедрасы
МАГИСТРЛІК ДИССЕРТАЦИЯ
Тақырыбы: Кентау қаласының қазіргі экологиялық жағдайына баға беру
Орындаған: _______________________ ... ... ... ... ... ... ... М.Ф.
Қорғауға жіберілді : « » 2006 ... және ... ... _________ б.ғ.д.профессор
(қолы) Бигалиев
А.Б.
Алматы-2006
Мазмұны
Кіріспе.....................................................................
.................................................4
1. ... ... жер ... ... ауыр ... мен
минералдар....................................5
1.3.Қоршаған ... ... ... металдардың қоршаған ... ... ... ауыр ... ... ... ... аймағының ... ... ... ... ... ... ... Су ... ... ... ... ... нәтижелері және ... ж.ж. ... ... нәтижелерін
талдау............................28
3.1.1.Топырақ құрамындағы ауыр ... ... ... ауыр ... ... құрамындағы ауыр ... ... ... ... ж.ж. ... зерттеу нәтижелерін
талдау............................33
3.3.1.Топырақ ... ауыр ... ... және су ... ауыр ... ... ... өзектілігі: адамзат, XX ғасырдың орта кезінен бастап көптеген
ғылыми зерттеулер ... ... ... ... ... заңдылығын түсіне бастады. Осы кезден бастап халық саны күрт өсіп,
сәйкесінше азық-түлікпен тұтыну тауарларының ... ... Сол ... ... ... ғылыми зерттеу жүмыстарының нәтижелерін
қолданып, табиғат ресурстарынан адамдарға қажетті заттарды алудың ... ... ... ... өнеркәсіп орындары жұмыс
істей бастады. Әр түрлі көлемді өндерістердің ... ... ... ... ... ... ... зардабын тигізіп, биосфера тепе-
теңдігінің бұзылып, табиғаттың азып-тозуына және ... ... ... ... ... ... ... тепе-теңдіктің бұзылмауына, ал
аздап бұзылса, оның қайта ... ... әр ... ат ... ... көп мөлшерде шыққан зиянды заттар, табиғаттың бұл мүмкіншілігін
іске асырмай тастады.
Қазіргі күннің өзінде, экологиялық зардаптардың ... жер ... - ... ... буындары ұрпақтары биологиялық түрғыдан әлсіз
болып келе ... Ал, ... ... ... әрі ... нашарлауынан,
адамдардың генетикалық түрғыдан жарамсыз, келешексіз ... ... ... Егер ... ... ... мұнан әрі осы ... ... кеш ... ... ... пен ... экономиканың өзі де,
болашақта ешқандай жәрдемін тигізе алмай ... ... ... ... ... ... ластанып жатыр, ал оған
адам организмі біртіндеп икемделіп, бұл өзгерістерді онша сезбей де ... ... ... бұл зиянды заттардың адам денсаулығына біртіндеп
әсерін тигізетініне ешқандайда күмән келтіруге болмайды/2/.
Қазақстандағы ... апат ... ... ... ... мол. Арал ... құбыжық сәбилердің өмірге келуі жиілеп
барады.
Қалай болғанда да, ... ... ... тоқтатылмаса құбыжық
сәбилердің өмірге келуі көбеймесеазаймайтыны анық/1/.
Жұмыстың мақсаты: ... ... ... ... ... ... жағдайына баға беру.
Жұмыстың міндеті:
1.Қала территориясындағы топырақ, су, өсімдік үлгілерін алу.
2.Алынған үлгілер құрамындағы ауыр металдар концентрациясын атомдық-
абсорбциялық ... ... ... ... ... салыстыру.
4.Нәтижелерге сәйкес қорытынды жасау.
1.Әдебиеттерге шолу
1.1.Химиялық элементтердің жер қыртысында таралуы
Жер қыртысында элементтер бір ... ... ... милиард есе көп (n*10-ден n*10 ... Жер ... 70% О мен Sі ... ... Егер тағы 6 элементті ескеретін
болсақ (А1, Ғе, Са, Мg, К, Nа) онда ... ... ... жер ... 99% құрайды. Қалған 1%-ін 29 элемент құрайды.
Көптеген ... ... ... ... ... О, Sі, Ғе, Са, К, Nа, Мg, Ті – ... ... жер ... 99,5% ... ... 1*10%-дан кем элементтер сирек кездесетін элементтер
деп аталады./3/
1.2. Қоршаған ортадағы ауыр металдар мен минералдар
Аs - мышьяк- ... ... Үб ... ... Ол ... ... реакцияларға қатысады. Аз ... ... Ол әр ... ... ... бар ... және
бейорганикалық қосылыстар түзеді.
Мышьяк гидриді (Арсин АsН3 ) өте улы. ... ... және ... ... ... окси-қышқылын түзеді. Бұл аниондар ... ... ... анықтайды.
Аs өндірісі ХХғ басынан бастап өсе бастады, оны ... ... ... ... 10 ... әлемдік өндірісі.
Кесте 1
|Период жылдар ... (мың ... ... |12,6 ... |21,7 ... |39,4 ... |44 ... |34,4 ... |42,7 ... |41,1 ... ... ... алу ... ... қондырғыларында,
бояуларда, инсектицид ретінде т.б. мақсаттарда қолданылады.
Жалпы Аs-ң антропогендік көзі: ... ... ... мен
мұнай, металдық қалдықтар, жуғыш заттар т.б. кейбір ... ... ... 10-70 ... ... ... екен. Дүние жүзі мұхиттағы мышьяктың
жалпы мөлшері -8-2,8*109т. Антропогендік жолмен түскен мышьяктың (соңғы ... ... ... 110,000 т ... және оның қосылыстары биосферадағы тірі организмге канцерогенді
және мутагенді әсер етеді.
Cd-кадмий - периодтық ... II-б ... ... ... Оның ... ... түрі Сd. Таза кадмий әлсіз көкшіл ... ақ ... ... және оның ... ... жабындыларда, бояуларда,
пластмассаның стабилизаторын алуға т.б. ... Оның ... ... 150000 ... ... жеткен. Осыған орай қоршаған ортаның кадмиймен
ластануы жоғарылады.
Кадмийдің әлемдегі ... ... ... ... 8,43* 105 кг тең. ... шығарындысы 7,19*105кг. Мұның 76% түсті металлургия, ал ... ... ... ... ... ... ... бөледі. Сd судағы
концентрациясының жоғарылығынан Жапонияда "Итай-итай" ауруы пайда болды.
Сонымен ... ... ... ... жұмыс істейтін адамдардың рак
ауруына шалдығу мүмкіншілігі жоғары.
Сг - хром -ақ, қатты, жылтыр және 1860 С ... ... Сг} ... ... СгО4, Сг2О7) түрінде күшті тотықтырғыш болады.
Хром ең алғаш 1800 жылы бояу ... ... ... ... бұл ... ... қолданылып, қоршаған ортаға зиянын тигізуде.
Эксперименталды нәтижелер Сг6+ ... ... бар ... Кальций хроматының концерогендік ... өте ... ... тірі ... ... ... тудырады./4/
Адам қоғамының шаруашылық әрекетінің теріс болуы салдарының арасында
сыртқы ортаның ауыр металдарға деген жалпы атаумен ... ... ... ... ... ... таңда қоршаған орта ... ... ... арналған жұмыстарда Д.И. Менделеев
таблицасында ... ... ... 50 ... ... ... аса ... элементтерді ауыр металдарға жатқызады. Жер қабатында
кездесуіне қарай (n*10" -n*10~ ... ауыр ... ... ... ал таралуына қарай шашыраңқы орналасқан
химиялық элементтерге ... ... ... ... ... ... ауыр ... болып
есептеледі, ал басқа мәліметтерде тығыздығы 5г/ см3 болуы ... ... ... жаңа ... беру үшін қолданылады. Мырыш
топырақта негізінен ... ... ... ... ... ғана улы ... тигізеді. Ол жүйке жүйесіне,
асқазанға зиянды әсер етеді. Кейде адам есінен танып қалады, қою ... ... ... ... ... топырақта қорғасын улылығын
күшейту қабілетіне ие. Pb - қорғасын ең көп таралған және ... ... ... Жер қабатында көп ... ... ... ... және ... рең ... сұр ... металл.
Табиғи қорғасын атомдық нөмірі 82, атомдық массасы 207,2 және ... ... бар: Pb204, Pb207, Pb208. ... ... тығыздығы 11,336г/см3,
ал балқыған түрінікі 10,686г/см3. ... ... ... ал ... ... ... ... температурасы төмен болғаннан кейін
ұшқыштығы жоғары 1000°С ... ... ... шамамен 133н/м², 1170°С-
та - 1330 н/м², 1500°С - 26660 н/м² 200мм рт.ст.
Табиғатта ... ... 2 және 4 ... болуы мүмкін. 2
валентті қорғасын қосындысы негізінен тұз тәрізді және ... ... ... PbO2- ... ... ... тұздары – пломбиттер
кездеседі.
Металургияда маңыздысы қорғасынның тұрақты оксиді-глет, ол ... ... ... ... ... 886°С, ... 1472°С, тығыздығы 9,35г/см3. жоғары температурада глет басқа
элементтердің оксидтеріменәсерлесіп силикаттарды PbO, SiO2,3PbO*2SiO2 және
де ... ... ... ... мен ... түзеді.
Тағы қарастыратын бір жайт, жоғары теапературада қорғасын және оның
қосындылары ұшқыш болып ... бұл ... ... тез түсетінін
көрсетеді/10,54,55,56,57/.
Әлемде қорғасын өндіру жылына өндірілген жөне ұсақ ... 4,5-10 ... ... ... Антропогендік фактор әсерінен
қоршаған ортаға түсу биотикалық фактор ... асып ... ... ... бірі ол ... қосатын қосындылар, яғни тетраэтил
қорғасын болады. Басқа да ... ... түсу ... ... ... ... өндіру, тас көмір жағу, тәулігіне 500тонна көмір жағатын тек
бір жылу электр станциясы (ЖЭС) ... 21 ... ... қалдықтарын
бөледі. ... кең ... ... ... ... өсімдіктерде, және тірі организмдерде жиналуы өсе түседі.
Қорғасынның әсерінің негізгі нысаналары қан түзу, жүйке, ас ... және ... ... ... ... ... концентрациясы
ферменттер, витаминдер және гормондар синтезі мен функциясына кері әсер
етеді/9,10/.
Оның жыныс жүйесі ... кері ... де ... Яғни ... ... ... гоннадотропты активтіліктің
төмендеуі, сперматогенездің бұзылуы және тағы басқалары/10,11/.
Cu- ... және ... ... ... ... Мыс ... алу ... сілекей бездерін ауруға ұшыратады. Мыстың жоғары
концентрациясы өсімдіктер үшін зиянды. ... ... ... ... төмен, бірақ топырақта мыстың мөлшері тым жоғары болса, онда
өсімдіктің тамырына сондай-ақ, ... ... ... таралады.
Мыстың жоғары концентрациясы ауыл-шараушылық дақылдарының өсуі мен дамуына,
өнімділігіне ... ... ... ... өсімдіктің өлуіне дейін
әкеледі/12/.
Топырақта мыстың ұлғаюы темір мен қорғасынның ... ... ... бар, ал ... пен ... ... ... үдемелі
түрде жиналуын қамтамассыз етеді.
Металдардың қоршаған ортаға қауіптілігін суреттеу кезінде олардың s-,
р-, d- және f- ... ... ... ... ... р- ... ... кездеспейді. Көбінесе солардың арқасында аймақтық ... ... ... ... анықтайды.
Минералдар - бұл әртүрлі техногенді ... ... ... элементтердің негізгі көзі болып табылатынын атап өту ... ... ... ... ... ... ( әдетте
кендер) аномальды экологиялық жағдай туғызады. Кендерді ... ... ... ... ... ... түсіп, ал оның таралу
аумағы мен адамға әсері ұлғаяды.
Әр түрлі минералдардың литосфераның жоғарғы ... ... ... ... ... ірі ... көп жағдайда адамдардың түрғын
орындарының орналасуына және нақты ... ... әсер ... ... ... ірі ... (кендері) кейде үлкен
территорияларды алып жататын геохимиялык жағдай туғызады. Олар ... ... ... ... тыс көп болуымен, жер асты жөне
беткейлік сулардың ... ... ... ... ... әр түрлі пайдалы қазбалардың кендерін ... ... ... ... ... ... де ... шараларды жүргізбей көптеген сипатталған аудандарда халық
өмірінің ... ... беру ... еместігіне бірнеше мысал
келтірейік. Мысалы, Қаратау қоғасын-мырышты кендерді карбонатты ... ... ... фтордың жетіспеушілігі байқалады. Бұл сүйектердің
және тістердің құрылымының бұзылуына, ... ... ... ... ... Ауыз ... фторланбаған жағдайында бұл жердегі қалың бұқараның
қауіпсіздігі ... ... Сол ... кен ... ... мысалға алса,
бұл жерде мыс, темір, мышьяк, молибден, кобальт сульфиттері ... ... жер асты ... ... ... ... үшін жарамсыз
етеді. Нәтижесінде, суды ... ... ... тыс ... ... Оңтүстік Оралда бірқатар минералдар сульфиттерінің желденуі жер асты
сулары мен жер ... су ... ... ... ... ... ... яғни ... ... Айта берсе осындай мысалдар көп.
Айтылған жайттардын бәрінен ... ... ... ... жер қойнауынан минералдарды алып өндіру мен ... ... ... ... ... Осы ... және олардың құрамындағы химиялық элементтердің миграциясы-
күшейіп (орын
ауыстыру ... мен ... ... ... алғанда) биосфераның
белгілі аймақтарында жоғары концентрациялардың ... ... әсер ... ... ... жағдайлары өзгерген аудандардың саны өсуде
және сол жерде тіршілік ететін тірі организмдер үшін ол жағдай ... ... ... ... тез өзгерістердің салдарынан көптеген жануарлар
мен өсімдіктер жаңа экологиялық жағдайға бейімделе ... ... ... химиялық заттармен ластануы
Қоршаған ортаның ластануы дегенде біз оған тән емес агенттердің енуі немесе
бар заттардың концентрациясының (химиялық, физикалық, ... ... ... ... туғызуын түсінеміз. Ластандырушы заттарға тек
улы заттар ғана емес, ... емес ... ... ... ... ... ... болуы да жатады.
Ластану әр түрлі белгілері бойынша жіктеледі:
- шығу тегі ... және ... ... ... болу ... ... ... ауыл шаруашылық, транспорттық жөне т.б.
б) нүктелік (өнеркәсіп орнының ... ... ( ... ... ... танабы, бүкіл экожүйе), трансгрессивті ( басқа аймақтар
мен мемлекеттерден енетін);
- әсер ... ... ... ғаламдық, аймақтық, жергілікті;
- қоршаған ортаның элементтері бойынша: ... ... ... ... әр ... құрам бөліктері (әлемдік мұхит, тұщы су, жер асты ... ... және ... әсер ететін жеріне байланысты: қала ортасы, ауыл ... ... ... ... пәтер ішінде және т.б.;
- әсер ету сипатына байланысты: химиялық ... ... ... физикалық (радиоактивті, радиациялық ... ... ... ... және ... әсер ... ... байланысты: бірінші
ретті(смогты құбылыстардың өнімдері);
- ... ... ... өте ... - жүз және мың жыл ... ... аргон және мың жыл тұратын басқа инертті газдар), тұрақты 5-
25 жыл (көмір қышқыл газы, метан, ... ... (су буы, ... ... газ, күкіртсутек, азоттың қос тотығы, озон қабатындағы
фреон)/14/.
1.4.Ауыр металдардың қоршаған ... түсу ... ... ... оның ... ауыр ... ластану
деңгейі кейінгі он жылдықтарда жоғарлап кетті/15/.
Ауыр металдар қоршаған ортаға түсу көзіне ... ... ... ... ... ... ... ауыр металдардың табиғи көзіне ... тау ... ... ... магмалық, метаморфтық), желдену
(ауамен көтерілу), (эрозия) салдарынан ... ... ... ... қабаты,
мантия, базальт пен граниттер ауыр металдардың алғашқы орны, ал шөгінді
жыныстар, ... ... мен тірі ... ... орны ... ... көздерге және де тұзды сулар мен тұздықтар, космостық және
метеоритті шаң, вулкан газдары, орман ... ... ... ... процесстер және т.б. жатады.
Атмосфераға өрттер нәтижесінде түсетін ауыр металдар ... ... ... ... бойынша жыл сайын атмосфераға темір
-350000 т, мырыш - 250 000 т, мыс - 35 000 т, қорғасын - 6700 т ... ... ... ауыр ... ... ... ... түсуіне көп көңіл бөлуде.
Биологиялық көзі ретінде өсімдік транспирациясын, өсімдік тозаңы
мен спорасының атмосфераға түсуін қарастыруға болады.
Ғалымдардың есептеуі ... ... ... ... ... 300* ... мырыш бөлінеді. Тозаңмен атмосфераға 80* ... ... ... ... ... жасыл органдары аркылы жеңіл ұшатын
терпенді ... ... ... ... ... және т.б. 1975ж В.
Бодар жапырақтың 1см нан 1*10мкг/сағ, ал ... 1см ... ... және 5кг ... ... ... металдардың қоршаған ортаға түсуінің биологиялық көзінің тағы бір
түрі-микробиологилық метилдену. Бактериялардағы ауыр металдардың химиялық
қосындысының ... ... ... жүре ... судағы және ... ауыр ... ... ... ... ... нашар
еритін қосынды түзіп, табиғи ортадағы детоксикацияға үлес ... ... ... ... қосындыдан еритін күйге және жеңіл ұшатын
қосындыға айналдырып, қоршаған ортаны ... ... ... ... жылы алғаш рет микроорганизмдердің әсерінен металдардың жеңіл
ұшқыш қосынды түзетіндігі ... ... ... ... бейорганикалық қосындысынан диметил сынап түзеді. Кейінен
қорғасын мышьяк, ... ... ... және ... ... метилденуі анықталады.
Микробтар қатысуымен ... (IV) ... ... және ... ... ... мүмкін.
Метанда сынап 2 кезеңде метилденуі мүмкін.
Hg→CH3Hg+→(CH3)2Hg
Атмосфераға биологиялық ... ... ауыр ... ... ... де байланысты. Себебі, өсімдіктер
қолданатын су мен топырақ антропоғендік әрекет салдарынан көп ... да, ал сол суды ... ... ... ... ... ауыр
металдарды ауаға бөледі.
Техногенді көздері: экосистемаға ауыр металдар әр ... ... ... Олардың негіздерінің бірі түсті және қара металлургия,
көмір және ... ... ... ... ... ... ағын сулардың тұнбалары, минералды және органикалық
тыңайтқыштар, тау-кен және химия өнеркәсіптері т.б.
Техногенді ... ... ... ауыр ... ... химиялық
қосынды ретінде түседі. Бейорганикалық қосындылардан көбінесе карбонаттар
және оксикарбонаттар, оксидтер, сульфаттар мен ... ... ... металдардың бір бөлігі ... ... ... ... ... ... кездеседі. Мүндай қосындылар көбіне ағын су ... ... ... және қара ... ... өнеркәсіптердің
берген мәліметтері бойынша жердің беткі қабатына мыс - 154 650т, ... ... 500т, ... - 89 000т, ... – 12 000т, ... - 7658т, ... ... сынаптың - 30,5 тоннасы түседі.
Газдын шаң бөлетін түсті металлургия ... ... ... ... бір ... көп ... оксидтерден тұрады.
Сульфиттер мен суда еритін ауыр металдар фракция ... ... ... көп ... ... ... ... алынған шаңдағы ауыр металл
қосындысының фазалық құрамы. (В.С. Горбатов,1988)
Кесте 2
|Қосынды түрі |Zn |Pb |Cd |
| |Кг/г |% |Мг/г |% |
|1 ... ... ... дамымауы |23 |26 |49 |
|2 |Туа ... ... ... ... ... |1 |4 |
|3 ... ... ... ... өспеуі|2 |2 |4 |
|4 ... ... ... жоне |7 |6 |13 |
| ... | | | |
|5 |БМС ... ... сал ... |23 |13 |36 |
|6 ... |4 |2 |6 |
|7 ... |2 | |2 |
| |Туа ... кемтарлардың саны |64 |50 |114 ... ... мен ... ... ... ... ... географиялық сипаттамасы
Кентау қаласының экологиялық жағдайына баға беру мақсатында
Оңтүстік ... ... ... ... ... топырақ,
өсімдік , су үлгілері алынды.
Кентау ... ... ... ... ... ... ... Қаратау бөктерінде "Мырғалымсай" кенішінің
құрылысы ... ... ... ... ... мырыш, сонымен қатар сирек кездесетін жер ... ... ... барий және тағы басқалары бар.
Оңтүстік Қазақстан облысы елімізде ... ... ... ... ... ... ал ... кендерді өндіру мөлшері бойынша Шығыс
Қазақстан облысынан кейінгі екінші орынды иеленеді. Майданға көп ... ... ... Сібір мемлекеттік түсті металл ... мен ... ... ... ... өз ... сараптардан өткізбей-ақ құрылысты бастады. Сөйтіп 1955 ... және ... қала ... ... ... ... ... температурасы. Қала Қаратау жотасының ... ... ... 256 м ... 120,9 м2 территорияда орналасқан. Бұл ыстық ... ... тау ... ... ... ... қатаң континенталды және
құрғақ. Климаттың мұндай болуы территорияның солтүстік-шығысында ... ... ... ... ... орналасуына байланысты. /41/
Ауаның жылдық орташа температурасы +11,9°С, абсолютті минимумы
-38 °С, абсолютті максимумы +46,9 °С. ... ... орта ... 53 ... қысқа, күзі жылы-созылмалы, қысы жүмсақ-қысқа, жазы қатаң
куаң-созылмалы.
Жел ағындары. Желдің жылдамдығы жыл бойынша жылы кезеңдерде солтүстік-
шығыс және солтүстік ... 4,9-5,5 ... ... ал ... суық
мезгілдерінде жылдамдығы 3,7 м/сек. Көбіне жел солтүстік-шығыстан және
солтүстік бағытта болады. Бұл желді ... ... деп ... жел бір күндеп емес, апталап соғады. Жел ауаны қатты құрғатады,
осының салдарынан ылғалдылық тапшылығы байқалады.
Жауын-шашын мөлшері. ... ... ... ... деңгейде
орналасуымен сипатталады. Жылдық орташа жауын-шашын мөлшері -120-130мм
құрайды. ... көп ... күз, қыс, ... ... ... түрде бұл өте аз.
Қала Қаратау жотасының оңтүстік бөктерінде Түркістаннан солтүстік-
шығыс жағында 45км ... ... ... саны 1988 жылы 61,5 мың
болса, қазір 79,4 мың.
Қала ... ... кіші ... да ... көп ... ТЭЦ-
5, АҚ "Ачполиметалл", АҚ "Экскаватор". ААҚ «Кентау трансформатор заводы».
Бұл Қазақстанның 59 кіші қалаларының бірі.
Кентау қаласы кен ... ... ... ... оның ... қызметі кен өндіру болып табылады. Кен өндіру қарқынды ... ... ... жер асты ... ... шығарып мемлекет игілігіне
жаратты. Кен байытудан әрине қалдық ... ... ... ... екі ... ... орнын (Хантағы және Байылдыр) пайда етті.
Кентау қаласының табиғи экосистемасына ауыр металдардың әсерін бағалау
үшін зерттеу объектілері ретінде су, ... және ... кең ... ... ... сол ... кең тараған жартылай бұта өсімдігі дермене
жусан (Artemisis cina berg ex poljak) және көп ... ... ... (Peganum harmala L) ... ... және ... ... қала
территориясындағы белгіленген 4 пункттен алынды.
1.Қаланың солтүстік-шығысында орналасқан ... ... ... жөне оның жанындағы (2 метр қашықтықта) топырақтан.
2.Қала ортасынан (Уалиханов және Абай көшелерінің қиылысынан).
3.Қаланың ... ... ... ... шығатын канализация суы түндырылатын орыннан және соның аймағынан
(оңтүстік-батыс).
2.1.2 Зерттеу объектілерінің ботаникалық ситаптамасы
Түйетабандар ... - ... ... - кәдімгі адыраспан – Peganum harmala L
Биіктігі 20-60 см жететін, жиі бұтақталып, ... ... ... ... ... ... ... тарамдалған, Бөбешік жапырақтары жұп,
майда, ланцет тәрізді. Жапырақтарың ұзындығы 3-6см, ені 3-5мм, ... ... ... Жапырақ тақтасы терең ойықталып
тілімделген. Гүлдері ірі, гүл ... ... ... ... ... ... жіңішке, майда бөліктерге ... ... ... ... ақ, ... ... ... ұзындығы 15-20мм, ені 6-8мм, аталығының ұзындығы 13-15мм. Жемісі
шар тәрізді қауашақ, ені Ісм, үш ... көп ... ... 3мм. ... ... ... маусым-тамызда піседі.
Көне Жерорта теңізі аймағының типіне жатады. Қазақстанда тек биік
таулы ... ғана ... ... ... ... ... Құрғақшылыққа төзімді өсімдік, далалы мал жайылымында,
шөлді, шөлейтті жерлерде өседі.
Қоры. Адыраспан ... ... ... ... ... өседі,
сондықтан "Союзлекарспром" (Шымкент облысының ... ... ... ... ... Барлық мүшелерінде, әсіресе ... ... ... т.б. алкалоидтар, тұқымда бояу заты мен май бар.
Күрделі гүлділер түқымдасы – Asteraceae Dumort
Түр- дермене жусан – Artemisis cina berg ex ... 18-30 (45) см ... ... ... ... ... Жеміс
беретін сабақтары жіңішке, гүлдеудің ... ... ... Жапырағы кезектесіп орналасқан, екі мәрте қауырсынды салаланған,
таспа ... ... ... ... ... ... түкті. Жоғарғылары
қарапайым, таспа ланцеттей. Гүлдеудің алдында ... ... ... ... ... ... ... жұмыртқа тәрізді,
отырыңқы, 3-6 гүлді, ұсақ, шашақтану ... ... ал ... ... 3-5мм. ... ... 5, сары ... қызыл, ... және ... аузы ... Жемісі сары,
жұмыртқа пішінді, сызықтары
бар, тұқымның ұзындығы 1,0-1,5мм. 1000 тұқымының өзіндік салмағы ... ... ... ... ... пісіп жетіледі.
Қазақстан ... ... ... Батыс Тянь-
Шаньда кездеседі.
Экологиясы. Сайларда, ... ... ... өзендері бойында,.
сортаңды топыракта өсіп-өнеді.
Қоры. ... ... ... Арыс, ... ... ... ... ... ... мың ... ал қоры 36 мың тонна.
Химиялық қүрамы. Шөбінде лактон сантонин, ал жарылмаған гүл ... ... жер беті ... 2%-ке ... эфир майы ... алу, ... үлгілерін дайындау
Үлгілерді алу жолдары. Өсімдік үлгілері ретінде кәдімгі адыраспан мен
көпжылдық шөптесін ... ... ... алынды. Адыраспан және
дермене ... 3 ... ... ... ... кг өсімдіктерді жер бетіне жақын келтіріп кесіп алады да, ... ... ... ... ... үлгіні
ағынды сумен, соңынан
тазартылған ... ... ... ... ... ... құрғақ күйіне дейін ұнтақтайды. Аналитикалық таразыда
салмағы 1 гр болатын ... ... ... ... ... ... бөлігін прегамантті қағаздан жасалған қалташаға салып,
оған үлгінің қай кезде, қай жерде ... және ... ... ... ... ... жолдары. Өлшеніп ... ... ... төзімді сиымдылығы 150-200 болатын химиялық шыны ... да оған 15-20 мл ... хлор ... және 5 мл ... ... ... ... плиткада дымқыл тұздар күйіне дейін буландырады. Үлгі
толығымен ашылмаған жағдайда оған 5-10 мл койытылған хлор қышқылын және ... ... азот ... және ... тағы да ... Алынған
минерализатты көлемі 15 мл-ге дейін 5 % - ті тұз ... ... ... ... ауыр ... мөлшері стандартты
ерітінділер арқылы құрылған және бөліктерге бөлінген графиктердің көмегімен
анықталады. Ауыр ... ... ... ... ... ... % ... п-ерітіндідегі анықталған ауыр металдардың мөлшері ( мкг/мл );
ү-ерітінді көлемі (мл);
р-үлгі ... ... ... ... алу ... ... жөне ... үлгілерін зерттеп талдауға
дайындау. Топырақтағы ауыр металдардың мөлшерін анықтау.
1.Топырақ үлгілерін зерттеп талдауға ... жөне ... ... мөлшерін анықтау.
2.Алынған жұмыс қорытындысына баға беру.
Үлгілерді алу жолы: Материалдар ... ... 2003 жылы ... ... ... ... әдістеме бойынша 5 жерден алынды.
Үлгілер 4 зерттеу аймағы бойынша жиналды.
1.Қаланың солтүстік-шығысында ... ... ... ... және ... жанындағы (2 м қашықтықта ) топырақтан алынды.
2.Қала ортасы Уәлиханов және Абай көшелерінің қиылысы.
3.Қаланың солтүстік-батысындағы хвост.
4.Оңтүстік-батыстағы трасса.
Үлгілерді жиу ... ... ... жел ... ... ... үлгілер зерттеу мақсатында ... ... ... ... ... толық тазартып (тас, ... ... ... оны ... ... да, ... 15 мл ... азот қышқылын құяды,
үлгінің беті толық ... ... ... әрі ... ... ... дейін келтіріп буландырады, 5-
10 мл тазартылған су ... ... ... ... ... да колбаның ... ... қоса 15 ... ... ... ... ... осы
таңбаға дейін жеткізіп тазартылған су құяды. Ауыр металдар жиынтығын
төмендегі ... ... ... п - ... ... ауыр металдардың мөлшері (мкг/мл);
V - ерітінді көлемі (мл); Р - үлгі ... ... ... ... анықтауда
элементтердің ... ... өте ... сіңіргіш
толқын ... ... Zn- 2139 ... - 28,33 ... 217,0 ... - 324,7 ... құрамындағы металдардың концентрациясы (С), мг/кг келесі
формула бойынша анықталады:
С= а*V/b*V
а - колибрлік график ... ... ... ... ... - ... жалпы көлемі, см
V - анализге қолданылған минерализат көлемі, см
b - қолданылған топырақтың салмағы, г./43/
2. 1.3.3. Су ... ... ... азот ... ... таза ... 1 л су
үлгісін алады. Оны фильтр ... ... ... ... шыны ... салып, плиткада қайнап кеткенше қайнатады.
Құрғақ қалдықтың үстіне 10 мл ... тұз ... 5 мл азот ... тағы да ... ... ... Алғашында 100-
110°С температурада қыздырады, соңынан ылғалды тұзға дейін қайнатады. Содан
кейін ол тұздың үстіне 15 мл таза ... су ... ... ... металдарды анықтау әдістері
Әр түрлі элементтердің ... ... ... ... ... өсімдіктегі т.б. ортадағы ауыр металдардың
мөлшерін анықтаудың бірқатар әдістері ... ... әдіс - ... ... ... фотометриялық
әдісі, онда тотықтырғыш және ... газ ... ... ... ... өте ұсақ ... ... газ ... ... ... ... ... ... оңай ... ... белгілі толқын ұзындығы
бар сәулелерді шығара ... ... ... ... ... ... анықтауға
мүмкіншілік бар.
Жалындық-фотометрия әдісі сілтілік немесе сілтілі топырақ элементін
анықтауға қолданылады. Осы әдіс ... ... ... ... анықтауға
болады. Әдістің кемшіліктері: аспаптың көрсетудің ... ... ... ... ... ... (бұл 25% ... Осы жерде
белгілі элементті анықтау үшін басқа ... ... ... ... концентрациясы анықталатын элементтің концентрациясынан анағұрлым
жоғары болған кезде).
Полиграфиялық әдіс
Элементтерді және олардың ... ... ... ... ... зерттеуге байланысты.Олар ерітінділерді
электролиздеу кезінде алынды, ... ... ... ... және
электр тотықтырғыш заттар бар. Бұл жағдай арнаулы электродтарды қолдану
арқылы іске ... іс ... ... ... иондары бой ... ... ... ... ... бөлінбеген
қатарынан бірнеше элементтерді аналитикалық жолмен ... ... ... бір ... ... ... ... қайталанған
анықтауларды жүргізіп ала беруге болады. ... ... ... ... ... ауыр металдардың ыдырау негізінде пайда болған ауыр металдар
және радионуклеотидтердің радиоактивтілігі бар. Олардың қатарына ... ... жөне ... жатқызуға болады. Бұл элементтердің
радиоактивтілігі олардың атомдарының ұсақ бөлшектер мен кванттарға ыдырау
сәтінде ... бөлу ... ... ... ауыр металдарға сәуле
шығарудың барлық түрлері ... ... ... ... жөне нейтрондық
сәулелер табиғи радиоактивті элементтердің ... ... ... кезеңі
бар, сонымен қатар олардың сәуле бөлу екпінделігі өте төмен, олрадың табиғи
минералдарда жоғарғы концентрациясы ... ... ... ... ... ... тараушылық тән, ал бұл ... ... ... ... ... ... талдау
Әр түрлі органикалық және бейорганикалық ортада ауыр металдардың
өте аз мөлшерін ... осы ... ... Бұл ... ... ... ... үлгіні біршама уақыт жоғарғы
кинетикалық энергиясы бар ... ... ... ... ... кезінде ... ... ... әдіс
Бұл әдістің біршама артықшылығы бар. Талдаудың алдында үлгіні ерітуді
қажет етпейді, үлгілерді көптеп ... ... ... ... бұл ... бір үлгі түрін көп рет ... ... ... ... ... ... ... сезімталдық қасиеті төмен. Әдістің негізінде рентгендік
сәулелердің әсерінен ... ... ... ... ... ... үлгіні мұқият ұнтақтау қажет.
2.2.1. Атомдық-абсорбциялық әдіс
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия ... ... ... ... ... құрамын анықтайтын анатомиялық
әдіс. Атомдардың әр түрлі ... ... ... ... ... ... ... айқындалады. Бұл әдістің ... ... ... ... ... Алғашқы атомдық
сіңіруді ... 1802 жылы ... ... ... ... ... сызықтарды анықтаған, бұл соңынан ... ... ие ... ... Киргоф және Бузен 1860 жылы ... ... ... және ... кезінде бақылаған атомдық спектрлер
жоғарғы селективті талдау әдісінің жаңа ... ... ... деп көрсетті.
Сол кезеңнен бері химиялық техника өзінің ең ... ... ... ... ... талдау мақсатына арналып жасалған аспаптар
өздерінің күрделілігі жағынан қарапайым ... ... ... 20-30сек аралығында бір үлгі түрінің 20-30 элементтерді
анықтауға мүмкіншілік беретін ... ... ... Мұндай жетістігі бар
аспаптар 1950 жылы пайда болды. Прибордын құрал-жабдықтарының ... ... ... ... ... ... дамуы бұл әдіспен
периодтық жүйенің ... ... ... ... ... ... ... үлгісі
Атомдық-абсорбциялық спектрометрия әдісімен өлшеу үшін ... ... ... ... ... күйіне келетіндей
етіп орналастыру ... ... ... резонанстық сәулесін алынған
атомдық бу қабатының сіңірген сәулесін ... ... ғана ... ... ... ... ... сәулелерінің үлгісі төмендейді, сөйтіп,
олардың өлшеу сезгіштігін азайтады.
Атомдық-абсорбциялық ... ... ... суретте
берілген. Анықталатын элементтің бір ... ... ... ... ... көзін жалын арқылы өткізеді, оған ... ... ... ... ... ... ... сәйкес орналасқан
өлшенетін резонанстық сызықты ... ... ... ... ... ... ... бағытталады, көбінесе
фотокебейткішке сосын шығатын сызықтык белгі күшейтілгеннен гальвонометрде
сандық көрсеткіші бар вольтметрде ... ... ... алынады.
Талданатын үлгіні жалынға бүркігенге дейін, содан кейін жалынға бүркілген
сәтінде.
Бұл аралықта екі ... ... ... ... ... ... ... элементтің де өлшеміне сәйкес. Атомизатордағы (жалындағы)
қоздырылғын атомдар сәулесіндегі айқындалатын белгіні аластау үшін ... ... 50 ... 100Гц ... ... ... қызметін
жиілік дәлдігінде туралайды, осының арқасында, ... ... ... ... тән ... ... ... алуға мүмкіндік туады.
Анықталатын элементтін концентрациясы мен ... ... ... байланыс калибрлеу процессі кезінде қалыптасады.Теория
жағынан алып қарағанда сәуле шоғыры ... ... -Бер заңы ... ... ... ... әдісіне тек белгілі
бір шектеулер аясында ғана мүмкіндік бар. Колибрлік қисықтың ... жуық ... ... ... ... ауытқиды. Егер Т жалынды
жіберу арқылы, ал 1° жөне 1 ... ... ... ... ... ... онда анықтауы төмендігідей:
А=lg(1/Т)=1g(1/1)
Детектордың шығар белгісі оған түсетін Е-ға пропорционалды, яғни Т-ға
пропорционалды. Демек, Т-дан А-ға өту ... ... жолы ... немесе
тіркегіш аспаптың сызықтық емес шкаласы электронды кұралдардың көмегімен
аспаптардың сіңіру қабілетінің ... ... оның ... ... ... ... ... аппаратурасы әр түрлі
қызметі бар негізгі екі бөліктен түрады. Біріншісі-талданатын ... ... ... ... ... буға ... үшін, ол
спектрометрден және резонанстың ... ... ... ... ... ... спектрометрия әдісін басқа да әдістермен
салыстырғанда бірнеше артықшылығы бар. ... ... ... артықшылықтарын жинақтап, дәлелдеп, көптеген белгілеріне ... ... ... әдіс ... ... Бұл ... ... бір
қасиеті өте жоғары, бір ерітіндінің бірнеше элементтерін анықтауда, төменгі
шектерін табуда маңызы зор. Сонымен ... бұл әдіс ... ... ... ... ... бейнеленген ретінде аналитикалық
сигналды соңғы формасының түзілуіне де көмектеседі. ... тағы ... ол ... болмаса да, оны барлық уақытта ... ... ... ... ... ... нәтижелері және оларды талдау.
3.1. 2002-2004-2006ж.ж. жүргізілген зерттеу нәтижелерін талдау
Атомдық-абсорбциялық әдіс арқылы берілген аймақтағы топырақ, ... ... ... ауыр металдардың (Pb,Cd, Cu және Zn) ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 6 .Топырақ құрамындағы ауыр металдардың мөлшері.
|Пункт/Ауыр металдар ... ... ... ... |
|Байылдыр кен қалдығы ... ... |- ... кен маңы (2 м қал) ... ... ... сақтау орны. ... ... ... ... маңы ... |20,0±2,1 |384,9±34,4|
|Уалиханов пен Абай ... ... ... ... ... | | | | ... ... |32,0 |6,0 |33,0 |55,0 ... ... ... ауыр ... ... талдау
Кентау қаласы территориясынан алынған топырақ ... ауыр ... ... анықтау барысында зерттеу нәтижелері
барлық үлгілерде мырыш концентрациясы көп ... ... мыс ... аз ... ... ... ... үлгілерін алған учаскелерінің кейбірінде қорғасын ПДК-дан 1-1,5есе
асады.
Мыс.
Топырақ кұрамындағы мыс мөлшері 19,9-24,01 мг/кг аралығында тербеледі. Бұл
топырақ құрамында ... ... өте көп ... ... максимальды концентрациясы хвостыдан алынған топырақ үлгілерінде
анықталды, ол 654,4 ... бүл ... ... 12 есе ... ал ... маңынан (2м) және қаладан шығатын трасса бойынан алынған топырақ
үлгілерінде мырыш мөлшерін РШК-дан 7 есе артық.
Кадмий. Барлық үлгілерде ШРК-дан аспаған.
3.1.2.Өсімдік ... ауыр ... ... ... ... |Ауыр Ме |Pb, |Cd, |Cu, |Zn, |
| | ... ... ... ... |
| ... аты | | | | ... кен қас.|Адыраспан жусан |7,1 ±0,6|0,2±0,02|84±8,3 |37±3,7 ... | ... ... ... | ... |0,9±0,08|65±5,9 |27,8±2,1|
| | ... ... ... | ... |6 |79±7,6 ... | ... ... |81,2±8 ... | | ... |2 |
|Қала ... ... ... | | | | ... ... ... | | | | ... ... | | | | | ... ... |5,00 | |100 |30 ... ... ауыр ... концентрациясы 3.2 кестеде
көрсетілген. Әр түрлі өсімдіктер үлгілері қала ... ... ... ... яғни кен ... ... қала ... көше
бойынан және хвост. маңынан. Сонымен жиналған өсімдіктерге қарағанда ауыр
металдардың ... ... ... ... ... үлгі ... РЬ мен 7п ... ШРК-дан 1-1,5 есе жоғары болды.
3.1.3 Су құрамындағы ауыр ... ... ... 8
| ... / ауыр ... |Pb |Cd |Cu |Zn |
|1 ... ... ... | |,0002 |,0001 |008 | |
|2 ... ... арық |0,01+0,|0,004+0,|1,05+0,|2,7+0,2 |
| | |001 |0003 |1 | |
|3 |ШРК ... |0,03 |0,005 |3,00 |5,00 ... ... ауыр ... ... ... ... 2
учаскеден алынған су үлгілерінде ... ... ... ... ... ... ... зерттеулер бойынша мынадай мәліметтер алғанбыз:
топырақ құрамында мырыш концентрациясы көп мөлшерде ... ал ... аз ... ... кездесетін көрсетті. Қорғасын
ШРКдан 1-1,5 есе асады. Өсімдікте ауыр металдар қорғасын мен мырыш ... ... есе ... ... көрсеткіштер Кентау қаласындағы кен байыту орны
қоршаған ортаны мырыш және қорғасынмен ... ... көз ... ... ... қалдықтарын залалсыздандыру өзекті мәселенің бірі
болып табылады. Бүгінгі таңда ... ... ... ... екендігі ақиқат. Алайда республикамызда ... ... ... ... іске аса қоймағандықтан, бұл экологиялық
және ... ... ... ... ... отыр.
Мәселен, қаламыздағы жылу электр орталығының тоқтауына ... ... ... 405000 ... ... қалдық бетінің кебуі
салдарынан ... ... ... ... ... ... екі түрлі әдісі қарастырылған.
Оның бірі қалдық бетін рекультивациялап табу ... ... ... ... ... адам ... жарату/48,49/. Яғни әлі күнге дейін белең
алып жүрген ... ... ... ... ... жер ... ... алуды тоқтатып, шикізат ретінде құрылыс
материалдарын алуға жарамды өндіріс қалдықтарын ... ... ... ... ... арасындағы экологиялық қарама-қайшылықты жойып,
қоршаған табиғи ортаның ... ... ... қалуға болады.
Бірақ бұл мәселелер іс жүзінде ... ... ... ... шет ... іске ... ... Мысалы, минералды ресурстарды
комплесті түрде пайдалану шарттары және ... ... ... ... ... ... қойылатын салықтың шамасын арттыру
шамалары да ... ... ... ... минералды
шикізаттарды өңдеу барысында түзілетін ... ... ... ... ... алып, олардың экономикалық зияндығын анықтау
керек/50,51/.
Осындай зерттеулерді Кентау ... РМК ... ... ... ... ... жұмыстар жүргізді.
Хантағы кен қалдықтарын сақтау орнындағы кен қалдықтарына сапалық-
сандық және физико-химиялық сипаттама
1998-1999ж РМК «Кентау кеніш тарату» кен қалдықтарын ... ... ... ... фабрикасының қалдықтарына берілген мәіметтері
бойынша сипаттама.
Қалдықтар көп шаңды бөлшектері бар майда құмдақты ... ... ... ... қолданылатын полиметалдар мен химикаттар бар.
01,01,1998ж кен қалдығының ... мен оның ... ... кен ... ... ... хвост(қалдық) 214,8 000 тонна;
- қорғасын 680 тонна(құрамында 0,32%);
- ... 190 ... ... ... 36830 ... 0,32%);
- күміс 1 870 тонна (құрамында 8,7%);
Байылдыр кен қалдығын сақтау орны:
- хвост(қалдық) 135 435,95 мың тонна;
- қорғасын 367000 тонна(құрамында 0,27%);
- ... 551,5 мың ... ... барит 8411,8 мың тонна(құрамында 6,21%);
- мыс 67,7 мың тонна ... ... ... ... 4036,0 мың ... ... ... 1 245 тонна (құрамында 9,2г/т).
Кен қалдығының гранулометриялық құрамы:
Кесте 9
|Бөлшектің диаметрі, мм ... % ... |2,8 ... |0,5 ... |1,9 ... |1,1 ... |5,4 ... |5,6 ... |10,2 ... |12,52 ... Мырғалымсай кен орнынан алынған қорғасынды барит рудаларын өңдеу
нәтижесінде жинақталған. Хвостыларда едәуір мөлшерде реагенттер ... ... ... амин ... бутилді ксантониат, натрий және фенол
цианиді.
Бұдан ... ... ... ШРК-дан асатын көп мөлшерде қорғасын,
никель, мыс, мырыш, барит, ... ... ... және тағы басқа
полиметалдар бар.
Жинақталған өндірістік қалдықтардың өнімділігі жоқ, ... ... ... тастаған.
Қазақ ССр топырақтану институтының мәліметі бойынша беткі және терең
қабаттарындағы ... ... 1%, ... бұл ... емес ... зат, ... құрамындағы азот өте аз.
РМК «Кентау кеніш тарату» мәліметтері бойынша фабрика хвостының сапалық
сипатына сәйкес, қауіптілігі жөнінен 4-класқа жатқызылады.
Бұзылған жер параметрі
Хантағы кен ... орны ... және ... байыту фабрикасының
қалдықтарын сақтау үшін «КАЗМЕХАНОБР» институтының жобасымен жасалған, ол
1951-1960 жылдар аралығында пайдаланылған. Кен қалдығымен ... ... ... 45 га. ... ең биік жері 30 ... ... 12млн тонна қалдық жинақталған.
1976-1982жылдар аралығында кен қалдығын қайта алып, одан баритті бөліп,
қалғанын кен орнында түзілген бос ... ... ... ... 214,8 мың тонна, қалыңдығы 0,2-10м қалдық бар.
Қалдық сақтау орны Қаратау тауының ... ... ең ... ... ... ... ... орналасқан.
Қадықтың беткі қабаты қатты жел ... ... ... және ... ... тұратын жел қаланы шаңмен
басып тастайды. Әсіресе солтүстік-шығыста орналасқан өндірістік объектілер
қарқынды шаңның астында ... ... ... ... қалдықтарға сипаттама
Кесте 10
|1 |Қалдық атауы ... ... ... |
|2 ... ... түсі ... ... суда |
| ... ... |
|3 ... және ... |Pb | Cd |Cu |Zn |Co ... |
| ... | | | | | | |
| | |0,32 |0,001 |0,02 |0,08 |0,005 |16,68 |
| | |3,2*10 |0,1*10 |0,2*10 |0,8*10 |0,05*10 |16*10 |
|4 ... ... |Қауіптілігі 4-класс |
| ... | |
|5 ... және | а) 35,0 га, С 33-500м |
| ... ... 000 теңге |
| ... ... | |
| ... | ... ... классификациясы мен табиғи жағдайына және техногенді
рельефтің негізіне ... ... ... ... ... және орман
шаруашылығы бағытында жүргізілу керек(ГОСТ 17.5.1.02-85)
Бұзылған жерлердің жалпы көлемі 45га. Оның 7 ... ... ... 38га ғана ... Оның 35 гектарына техникалық
рекультивация 27,5 га табиғатты ... ал 75 га ... ... ... бағытында техникалық рекультивация тек көп жылдық
шөптесін өсімдіктерді егу үшін ... ... ... ғана шектеледі.
Орман шаруашылық бағытында ағаш отырғызу жүйесі мына бағытта ... ... 3м, ... ағаш арасы 1м-ден, орманды қатар ені 30м әр
орманды қатар арасы 100 метр ... ... ... ... және потенциалды өнімді жыныс енгізу
Қазақ ССР Министрлерінің кеңесі ... ... №407 ... және азаматтық «құрылысты» пайдалы кен ... ... ... ... ... қабатын алып, сақтап кейіннен ... ... ... ... кен қалдықтарын сақтау орынын салатын
кезде өнімді қабатты алмағандықтан бұзылған жерлерді ... ... ... ... ... ... ... кеніш тарату» мәліметі бойынша саздақтың физико-химиялық
көрсеткіші: механикалық құрамы-көлемдік салмағы ... ... ... ... құрамы фракция суммасы
0,01мм-ден кем, ... ... ... pH-7,8, тұз ... ... тұз ... гумус 1%.
Саздақта мынадай микроэлементтер бар: мыс 3,5-4мг/кг, ... ... ... ... ... ... сипатты (потенциалды-өнімді жынысты-
саздақ) және калийлі, азотты және фосфорлы тыңайтқышты қосқанда биологиялық
тиімді рекультивация кезеңін жүргізу нәтиже ... ... ... ... 354га жерге түгел салынады. ... ... ... егу үшін ... ... ... 0,2м болуы
керек.
35га жерді 0,2м қалыңдықпен жабу үшін 10 000 м3 саздақ қажет.
Жерді рекультивациялаудың биологиялық кезеңі
Шөптесіндерді ... ... ... ег ... ... (3 жыл) ... 2 рет ... ұстап қалу, тырмалау және шөптерді
орып тұру қажет. Жиналған шөп өртеледі.
Желді ұстап қалу мақсатында 9 ... 4 ... ... ... ... ГКП ... 11,06.02ж №12 суыққа және құрғаққа төзімді қара ... 1га 3000 ... ... ... ... ... 2 рет суарылады. Әр
көшетке 20 литрдан есептегенде ... су ... ... ... сақтау орнындағы қалдықтарға сипаттама
Кесте 11
|1 |Қалдық атауы ... ... ТО ... |
|2 ... ... сұр түсті құм, иіссіз, суда ерімейді.|
| |сипаттама ... ... ... суда ... |
|3 ... және ... |Pb | Cd |Cu |Zn |Co ... |
| ... | | | | | | |
| | |0,36 |0,0015 |0,05 |0,36 |0,012 |6,21 |
| | |3,6*10 |1,5 |50 |3,6*10 |0,12*10 | |
|4 ... ... ... 4-класс |
| ... | |
|5 ... және | а) 332,3 га, С 33-500м |
| ... ... ... |
| ... ... | |
| ... | ... кен ... ... орны ... қаласынан 3км оңтүстік-батыс
Баялдыр өзенінің жазықтығында орналасқан.
Байылдыр кен қалдығын сақтау орны ... ... ... ... құрылды.
Эксплуатация 1997ж басында тоқтатылды. Ауданы – 260га. Салынған қалдық
көлемі 62млн м3. плотинаның максималды 467,5-410,0, 57,5м.
Байылдыр хвост сақтау ... ... ... ... ... ... ... 12 Топырақ құрамындағы ауыр металдардың мөлшері
|қ/с|Ауыр металдар |Pb |Cd |Cu |Zn |
| ... | | | | |
| ... | | | | |
|1 ... кен ... |0,2±0,02 |23,0±2,4 |- |
|2 ... кен маңы ... ... |22,4±2,1 |362,3±35,8 |
|3 ... ... орны ... |1,3±0,19 |24,0±2,3 |652,7±64,0 |
|4 |Қала ... маңы ... ... ... ... |
| | | | | | |
|5 ... және ... ... |19,8±1,8 |99,59±9,8 |
| ... ... ... | | | ... құрамындағы ауыр металдар мөлшері аса көп өзгере ... ... және су ... ауыр ... ... талдау
Өсімдік және су құрамындағы ауыр металдар(қорғасын, кадмий, мыс, ... ... ... ... ... ... салыстыру
Зерттеу нәтижелерін салыстыру барысында көрсеткіштер бірдей екенін
көріп отырмыз.
Қорытынды
200-2004жж жүргізілген ... ... ... ... ... құрамындағы мырыш мөлшері көп (3,61,4-654), ал мыс ... ... ... ... ... 1-1,5 есе ... Өсімдікте
ауыр металдар қорғасын мен мырыш 1-1,5 есе жоғары. Осындай көрсеткіш Кентау
қаласындағы кен байыту орны ... ... ... және ... негізгі көз болып отырғанын көрдік. Осындай ... ... РМК ... ... ... өткізіп, нәтижелеріне қарай жұмыстар
жүргізіді. «КАЗМЕХАНОБР» мекемесі Хантағы кен қалдықтарын сақтау ... жабу ... ... кен ... ... ... ... 1998жылы тамыз
айында РМК «Кентау кеніш тарату»-дың ... ... ... жасалынды.
Хантағы кен қалдықтарын сақтау орыны «Ачполиметалл» АҚ ... ... үшін ... онда ... ... 12 млн ... қалдық төгілген. Өңдеу барысында келесідей ... ... ... ... амин ... ... натрий цианиді және фенол.
Кен сақтау орнының көлемі 45га, плотинаның ең биік жері 30 метр. ... ... ... одан ... бос ... жабу мақсатында
қалдықтар алынған. Қазіргі кезде онда 0,2-10м ... 214,8 мың ... ... 7га ... ... өсіп ... ол жер рекультивациялауға
кірмейді.
Биологиялық рекультивациялауға 35га жер енеді, оның ... ... ... ... ... 7,5га ... ... егудегі қатар ені 30 метр, ал ... ... ... Тал ... ... бойынша қатарлар арасы 3 метр, ал қатарда 1
метрден. Табиғаты әрі топырағы құрғақ ... онда ... ... ... кен ... сақтайтын қойма қаланың оңтүстік батысында 3км
қашықтықта орналасқан. Қойма ауданы ... Оның ... ... ... мыс, ... бар. Кен ... ... қойма беті ашық, ол
кеуіп желмен ауаға көтеріледі. Бұл ... өз ... қала және одан ... ластайды. Сондықтан оны міндетті түрде жабу қажет.
2004-2006жж жұмыстарды ... ... ... ... ... ... кен ... сақтау ... ... ... Ал, ... кен ... сақтау орны
жбылған жоқ. Ол 260га жерді алып ... Бұл өте ... ... және ... көп. Айта кететін жайт қойманың бетін жабу жұмыстары енді қолға
алынғалы жатыр.
Қазақстанның қай аймағына зер ... ... ... ... мәселелердің бар екендігін байқауға болады. Өйткені кезінде сол
жергілікті жердің экологиялық мәселесі болып еклген жайт аз ... ... ... соң ... мәселелерге айналып жатыр. Сондықтан ... ... ... ... етек алып ... ... дер
кезінде қалпына келтірілуі тиіс.
Тау-кен жұмыстарын жоспарлаудағы кемшіліктердің әсерінен ... ... ... ... құрамындағы кезінде есепке алынбай қалып кеткен
түсті және ... ... ... ... ... ... ... қауіп төндірмей өңдеудің экономикалық және ... ... ... ... зерттеп, зерттеу қорытындыларын
пайдалана отырып, ... ... ... жолына қою жұмыстары атқарылуы
қажет.
Әдебиеттер тізімі.
1. Түркістан ... ... ... ... конференция ғылыми еңбектер жинағы. Түркістан, 2002
ж.
2. А.Ж. ... Г.Ә. ... ... ... ... ... оқу құралы. Алматы, 2003.
3. Алексеенко В.А. Биосфера и ... М: ... ... Мур ... Тяжелые металлы природных водах. М. Мир 1987, 285с.
5. М.С Панин. Химическая экология. Семипалатинск 2002, 206с.
6. ... ... почв и ... ... \ /Д.С.
Орлов, М.С. Малинина, Г.В. Мотузова и ... ... ... Алексеев Ю.Ф. Тяжелые металлы в ... ... И: ... ... В. ... ... ... загрязнения производства. Мир,
1989-627с.
9. Голосков В.И. ... ... ... ... ... ... Атчабаров Б.А., Исмаилов Н.Н., Нищий Р.А., Фейгин Б.Г. Гигиена ... ... ... ... ... по ... ... Т2.
11. Жылысбаева А., Баешова А.К., Баешов А. Проблема извлечения из свинцо
содержащих ... и ... ... кн: Труды научно-
теоритической конференций; посвященной 100-летию академика К.Сатпаева.
Жезказган, ... ... М.В., ... А.И. ... ... ... ... Республиканская научная конференция ... ... ... окружающей среды в Республики- Днепровск. 1990, 14-16 ноябрь-
Киев 1990.
13. Ақбасова А.Ж., Саинова Г.Ә. ... ... ... ... ... Г.Т. Экология. Оқулық. Экономика.
Алматы, 2002 ж. ІЗ.Неменко Б.А. ... ... в ... ... ... Казахтана 1985; 4-19с.
І5. Немкенко Б.А. ... ... в ... ... ... 1985, ... ... В.В. Мизчеров И.В. Экологическо опасные факторы 1996, 186с.
17. Антонов В.Б. ... ... ... // ... 1993, ... ... Н.А. ... роста влияния антропогенных ... на ... ... ... ... 1995, 23с.
19. Нагорныи С.В. Ядерные ... ... и ... насиления
Алтайского края. Материалы научного исследования. Т-3 кн ... 1993, ... Г.И. ... Яды и ... ... ... опасности.
С.П:Наука1991.
21. Ягодин Б.А., Тяжелые металлы и здоровье человека // Химия в сельском
хозяйствс- 1995, №4, 18-20с.
22. А.П. ... А.А. ... М.А. Рин, ... ... ... ... классификация,
органопаталогия. АМН, СССР-М: Медицина, І991-496с.
23.Беспамятов Г.П., ... Ю.А., ... ... концентрации
химических вевдеств в окружающей среде. Справочник-Л: Химия, ... ... Б.А., ... Э.И. ... ... ... тяжелыми
металлами и здоровье населения. А: КазНИИТИ, 1990, С92.
25. Красовский Г.Н., Соколовский В.В. ... ... ... и ... 1993, №9 ... De langhe W.R., Adams I.C. Organic and ... lead concentration in
environmental air in Antwerp Belgium ... 1980-Vol 14, ... ... В.Н., ... В.Г. ... ... ... ранней
диагностики для оцнеки опасности возникновения свинцовой интоксикации как
меры медицинской профилактики //Усть-Каменогорск. Отчет, Т1-3,1985.
28. Нищий Р.А., ... О.В., ... В.Н. ... взаимодействия
на организаций аэрозолей свинца различного ... ... ... ... ... ... ... А,19877
С106-111
29.Альберт А. Избирательная токсичность. Физико-химические основы терапии.
Пер. С. Анг. В ... Т2-М: ... ... ... М.Е. ... ... ... металлов в почвах средней полосы
Восточного Казахстана, ... 1999- ... ... и ... ... ... ВОЗ. 1975 ... 74с.
32.Смоглянский Б.А. Алиментарные заболевании. М: Медицина. ... Г.И., ... А.И. ... / АМН, ... ... ... ... В.А., Биогеохимия почвенного покрова.-М. Наука 1985-263с.
35. Рейли К. Металлические загрязенении пищевых продуктов / Пер.С. анг. М-
Агропромиздат. 1995-184с.
36. ... Р.Д. ... Л.С. ... основы охраны продуктов
питания І вредных химических веществ. Киев. ... ... Б.А. ... ... ... и здоровье
населения.
Введение в экологическую эпидемиологию. Учебное пособие М: изд. ... ... В.А., ... А.Д. ... ... ... ... Каспаров А.А. Гигиена труда и промышленная санитария. М.Медицина 1977
40. Бочков В.А. ... ... ... ... ресурсы Чимкентской области Казахской ССР-Л:
Гидрометеоиздат-1979, 170с.
42. Қазақстанның дәрілік өсімдіктері және оның ... ... ... ... проб. Минерализация для определения токсичных элементов.
ГОСТ 26929-86-М: 1986.
44. Үлкен практикум әдістемелері. Алматы 1999, ... ... Е.Г. ... ... техногенного загрязнения //
токсикологический вестник-1995, 1с-15,20//
46. Славин У.И. ... ... ... ... ... Б.В. ... ... анализ. М:Наука,1966-
320с.
48.Дарибаев Ж.Е. Опыт промышленного производства аглопорита из ... ... ... ... в ... ... ... Уфа,1999 С62-64
49. Эмигзон М.П., Васильков С.Г., Попов В.В. ... ... М: ... ... ... Дарибаев Ж.Е., Дарибаева Н.Г., Шевко В.М. Кинетика выгорания коксового
остатка из ... ... ... ... ... ... ... 2000 С297-300
51. Попов Л.И. Исследования основных параметров спекания топливных шлаков и
зол методом ... //В кн: ... ... ... для
легких бетонов. М. 1954 С3-5
52. Проект книга 1. Объект: « Консервация с рекультивацией ... ... А, ... ... том ... «РГП ... ... Баялдырского
хвостохранилаща» А, 2004
54. Тезиева С.Ч., Легостаева Е.Г. Особенности условии труда и состояние
здоровья рабочих свинцово-цинкового ... ... и ... ... ... токсикологии и проф. патологии цветной металургии.
М. Алма-Ата, 1989.
55. Бурханов А.И. Оценка токсичности пыли ... ... ... ... и ... ... М. ... Легостаева Е.Г. Содержание свинца, кадмия и цинка в моче у ... ... // ... ... и ... ... М. ... Нищий Р.А., Шущкевич Н.И., Голдобин В.Н., Гуров А.А. Гигиеническая
оценка внедрения на электродуговых ... при ... ... свинца в
свинцовом заводе // Вопросы промышленной ... ... ... ... П.Н., Ревич В.А., Ликутова И.В. Взаимосвязь между содержанием
тяжелых металлов в рабочей ... ... у ... и ... // ... вопросы гигиены труда и проф. заболевания. Алма-
Ата, 1989.
59. А.Ж. Ақбасова, Г.Ә. Саинова Экология. Алматы, 2003.
Әл- Фараби атындағы Қазақ ... ... ... ... және ... кафедрасының
2–курс магистранты Табылдиева Гүлназ Анықбекқызының «Кентау қаласының
қазіргі ... ... баға ... ... ... ... адам мен оны қоршаған ортаның қарым-қатынасы күрделене
түсті. ... ... жер ... тіршілікке тигізген әсері
табиғаттың ... тән ... әлде ... асып ... ... елде даму ... шешімін табуы тиімді экологиялық
жоспарлауды талап етеді. Қазақстанның қай аймағына зер ... ... ... экологиялық проблемалардың бар екендігін байқауға болады.
Өйткені кезінде сол ... ... ... ... ... ... аз ... аралығында аймақтық, содан кейін глобалдыға айналып жатады.
Ауыр металдармен қоршаған ортаның ... ... ... соның ішінде қалардың жағдайы қауіп туғызады. Осыған байланысты
Табылдиева Гүлназдың «Кентау қаласының ... ... ... ... ... ... жұмысы актуалды проблемаға арналған. Жұмыс
өзінің жаңалығымен және орындау ерекшелігімен ... ... ... ... ... үлгілерде ауыр металдар концентрациясы
ШРК-дан бірнеше есе артатындығы көрсетілді.
Автор қазіргі ... ... ... ... зерттеулер жүргізе отырып, кең көлемде тәжиірбе ... ... ... шолу кең ... жазылып, жұмыс сапалы әрі ұқыпты
орындалған. Өз мәліметтерімен қатар басқа да ... ... ... ... қорытынды жасаған.
Табылдиева Гүлназ Анықбекқызының «Кентау қаласының қазіргі экологиялық
жағдайына баға ... ... ... ... барлық талаптар
мен міндеттерге сәйкес келеді. Жұмысты өте жақсы деп бағалауға ... ... ... ... ... ... ... ортаның ауыр металдармен ластану және
олардың адам ... әсер ету ... ... ... проблеме загрязнения окружащей среды ... и ... их на ... ... work is devoted to problem of enviroment pollution with heavy ... ... of them on human ...

Пән: Экология, Қоршаған ортаны қорғау
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 35 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Кентау қаласының табиғи және экологиялық жағдайы80 бет
12 жылдық білім беру мақсаты6 бет
Ақпараттық жүйе құру арқылы білім беру процесінің тиімділігін арттыру98 бет
Ақпараттық технологиялар сұрақ-жауап түрінде30 бет
Білім беру саласының дамуы105 бет
Білім беру қызметі дамытуының факторлары66 бет
Бағдарлы оқытуды ұйымдастырудың педагогикалық-психологиялық маңызы7 бет
География сабағында экологиялық тәрбие беру әдістемесі.61 бет
Дидактикалық ойындар-оқыту құралы7 бет
Жалпы білім беретін мектептерде оқушыларға экологиялық білім және тәрбие беру26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь