Қазақстан Республикасын құқықтық мемлекет ретінде орнықтырудың конституциялық негіздері

Мазмұны
Кiрiспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 3

I тарау. Құқықтық мемлекет түсiнiгi.
1.1. Құқықтық мелекеттiң ұғымы мен белгiлерi ... ... ... ... ... ... ... .6
1.2. Демократия және халық билiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..14

II тарау. Қазақстан Республикасында құқықтық мемлекет құру ерекшелiктерi.
2.1. Заң шығарушы билiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...18
2.2. Атқарушы билiк ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 30
2.3. Сот билiгi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...39

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .52
Пайдаланған әдебиеттер тiзiмi ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .54
        
        Тақырыбы: “Қазақстан Республикасының құқықтық мемлекет ретінде орнықтырудың
конституциялық негізі”
Мазмұны
Кiрiспе.....................................................................
...............................................3
I тарау. Құқықтық мемлекет түсiнiгi.
1. ... ... ... мен
белгiлерi.............................6
2. ... және ... ... ... Республикасында құқықтық мемлекет құру ерекшелiктерi.
2.1. Заң ... ... Сот ... ... ... бойы ... ... ... ... ғана елiмiздiң бар болмыс бiтiмi, Бүкiл кескiн ... ... ... де ... ... ел атанып, ес жиып, еңсемiздi тiктедiк,
халық болып қалпымызды танып, империя тозағының астында ... ... ... ... ... ... адамзат тарихының алып айдынына
адаспай жол тауып, өзiнiң ертеңiне екпiндеп еркiн ... ... ... ... Кеңестiк Социалистiк Республикалар Одағы
ыдырады. КСРО ... ... ... Республикалар өз егемендiгiн алып,
тәуелсiз жеке ... ... ... ... бастады. Кеңестiк Социалистiк
Қазақ Республикасы ... оның ... ... ... ... жаңа ... пайда болды.
Қазақстан мемлекетi – республикалық басқару ... ... ... ... белгiлi бiр мерзiмге халық сайлаған өкiлеттi
органдармен жүзеге асырылды. Қазақстан ... ... ... ... ... ... бастап бiрталай құқықтық
актiлердi қабылдап, олар жаңа мемлекеттiң ... ... ... ... ... ... КСР-нiң мемлекеттiк Егемендiгi туралы Декларация
Қазақстан Республикасының Мемлекеттiк тәуелсiздiгi ... заң 1993 ... 1995 ... Конституциялар.
Аталған Конституциялық актiлер Қазақстанның тәуелсiздiгiн дербестiгiн
жариялап демократиялық құқықтық мемлекет құру туралы мақсатты алға ... ... ... ... ... өзiн ... ... құқықтық, әлеуметтiк мемлекет деп
орнықтырудың екi негiзгi бастауы бар: ... ... ... өзiнiң қолданылуы ... ... ... ... ... ... ... бiлдiредi;
екiншiден, стратегиялық бағыт, мынадай Қазақстан Республикасы демократиялық
зайырлы, ... және ... ... құру ... ... тиiс. Демек,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасының
Конституциясында баянды етiлген, өзiн демократиялы, зайырлы, ... етiп ... ... ... ... ... ... жоғары
деп саналатын және мемлекеттiң iшкi және сыртқы саясаттағы қызметтiң жүзеге
асыруға жаралған мемлекеттiң негiзi феноменi – ... ... ... ... ... ... ... көптеген
нормалары мемлекеттiк билiктiң мәнi мен мазмұнына сипаттама жасайды, оның
ұйымдасуы мен жүзеге асуы ... мен ... ... ... ... ... бекiткен бiрнеше құрылымдық ... ... ... бастауы халық деп, бекiтетiн нормалардан;
мемлекеттiк ... ... ... туралы ережелерден; құқықтық және
демократиялық мемлекет құруды ... ... ... ... ... бекiтетiн нормалардан мемлекеттiк билiк органдарын
үйымдастыру және оларды қызметiнiң негiзiн ... ... ... ... ... мемлекеттiк билiк тармақтары туралы және
оның белгiлерi, принциптерi, жүйесi жайлы ... ... ... ... атап ... ... ... көмегiмен дипломдық жұмыс
жобасы әзiрлендi.
Олардың қатарына Е.Баяновтың “Мемлекет және ... ... ... ... онда ... билiк түсiнгi және оның түрлерi
жөнiнде толық ақпарат ... ... ... ... түсiнiктеме” Ғ. Сапарғалиев. “Қазақстан Республикасыныңң
Конституциялық құқығы” Ғ. ... ... ... ... ... тағы ... көптеген авторлар, ғалым, заңгерлердiң ұжымдары әзiрлеген
әдебеттер көмегiмен орындалды.
Тағы басқа айта кететiн мәселе, ол осы дипломдық ... ... ... ... ... ... орындалды, және де
көптеген нормативтi актiлер, оның қатарына “Парламент және ... ... ... тағы ... көптеген нормативтi актiлер
жинағы номерiмен орындалды.
Билiк ... ... ... бөлу және ... ... ... ұштастыру әлемдiк тәжiрибеде ... ... ... ... Ал ... барлық үш
тармағын ынтымақтастырып отыратын жауапты органға айналды. Ол халық алдында
жауап беретiн Қазақстан ... ... ... ... ... Қазақстан Республикасы құқықтық демократиялық бiртұтас мемлекет.
1. Құқықтық мемлекеттiң ... мен ... ... ... ... құру ... түстi.
Құқықтық мемлекет ұзақ тарихи даму процесiнде қалыптасады. Құқықтық
мемлекеттiң идеясы мен ... ... ... ... ... ... ... бұл құбылыспен ... және ... ... ... әдiлдiкпен адамгершiлiктiң жетiстiктерiн
байланыстыруда. Осыған байланысты құқықтық мемлекет ұғымын ашу, ... мен ... ... ... ... ... ... рөлiн
көрсету үлкен теориялық және практикалық мәнге ие болды.
Құқықтық мемлекет мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... да тек қана ... органдар мен лауазымды
тұлғалардың ниетiн емес, сондай-ақ азаматтардың және ... ... ... ... бостандықтары мен мүдделерiн қамтамасыз етiп,
кепiлдiк берiп қажеттiгiнде ескеретiн құқықтық нысандар мен ... ... ... ... ... ... ... және
рухани процестерге, сондай-ақ жеке тұлғалар арасындағы ... ... ... жат құбылыс. Ол қоғамдық қатынасқа түсушiлердiң арасындағы
әрекетке айтарлықтай автономия мен бостандық бере отырып, ... ... ... ... ... ... және оның ... отырады.
Өзiнiң бүкiл қызметiнде барлық азаматтар мен қоғамдық қатынастың
басқа субьектiлерiнiң мiндеттi ... және ... ... ... ... және бұйрықты нұсқаулардың нысандары мен әдiстерi басып ... ... ... оған ... ... табылады. Бұдан басқа,
аталған субьектiлердiң бостандығы мен дербестiгi, ... ... ... ... тән. ... ... ... тыс, кейде
қалыптан тыс ұлғаюынан, экономикалық, әлеуметтiк ... ... ... жеке өмiрiн тiкелей өз қарауына жеке бағынысына
алуға деген талпысынан екiншi ... жеке ұсақ ... ... ... ... статистiк қоғмның ... ... ... Жеке ... және ... ... ... субьектiлерiнiң
жағдайы тек тұрақты заң нұсқауларынан ғана емес, олардың ... ... ... ... мен ... ... субьективтi
қарауына да байланысты.
Құқықтық мемлекеттердiң пайда болуы мемлекеттiк-құқықтық процестердiң
ұзақ эволюциясының заңды сандары, реакциялық ... ... ... және ... институттардың өзiнен ерекше селекциясы мен мұқият
iрiктелгендiгiнiң нәтижесi болып табылады. Бұған ... ... ... ... және полицейлiк – бұйрықтық
нысандарынан басымдығын және пайдалылығын теориялық ... ... ... ... теориялық бастаулары түбiрiмен өткен шаққа айналды
деуге болады. Көне ... озық ... ... ... ... ... ... рөлiн ескермегiнше, мемлекеттiң құрылымы
мықты, тұрақты және ... ... ... емес” деген пiкiрлер айтып кеткен.
Қылмыстың рөлi мемлекеттiк ... ... ... ... заң әлде кiмнiң билiгiнде болмауы керек, ... ... ... ... және ... ... ... арналған.
Құқықтық мемлекеттiң теориялық тұжырымдамасының ережелерiн бiрқатар
елдердiң өмiр тiршiлiгiнде практикадан ... ... ... тап ... және оны ... жеңе отырып мемлекеттiк және
қоғамдық қызметтiң барлық жағынан терең жаңғыруымен ... ... ... ... ... жетiлдiрiлдi, жеке адамның мәртебесi айқын
мазмұнмен толықты, құқықтық құндылықтар бiрiншi дәрежелi ... ие ... ... ... ... қызметi бiртiндеп реттелген және
тәртiптелген арнаға түсе ... ... ... ... жаңа ... белгiсi құқықтық
мемлекеттер отбасының пайда болып, көбеюi. Бұл – мемлекеттiк - ... мен ... ... ... ... заманғы өркениеттiң
орнығуы.
Теорияда құқықтық мемлекеттiң мынадай жалпы белгiлерi ... ... ... ... Азаматтық мемлекеттiк -
құқықтық нормалар негiзiнде ғана емес, сондай-ақ ... ... ... етушi экономикалық, этникалық, дiни, қоғамдық - саяси институттар
мен мекемелерден ... ... ... ... мемлекетке тек барлық азаматтардың заң тұрғысындағы теңдiгi
ғана емес, сондай-ақ оны қамтамасыз ету үшiн ... ... ... ... да ... ... мемлекетте заң үстемдiк етедi. Бұл заң барлық қоғамдық
қатынастарды реттеу, адамның әр ... ... ... ... ретiнде
пайдаланылады деген сөз емес. ... ... ... құқықтық
құралдардың көмегi мен әр азаматтың, тұтас алғанда ... ... ... және өзге де ... қанағаттандыру үшiн маңызды
және қажет ... ... ... ... ... ... ... нормативтiк құқықтық актiлер қоғамдық прогресстiң обьективтi
қажеттiлiгiмен ерекшелендi, ... ... ... ... тиiс; ... ... өз ... тек заңға
негiздеуi құқықтық нормалардың талаптарын қатаң сақтауы, онда белгiленген
шеңберде әрекет етудi, ... және ... ... ... мемлекетте азаматтар кең ауқымды саяси, ... ... ... ... ғана ие ... ... ... оларға жауапты сұрақтар да жүктеледi. Саяси және ... ... ... ... ... азаматтар мемлекет iсiн басқаруға
белсендi қатысып, ... ... өзi ... ... заң ... басқа азаматтардың құқықтарына, бостандықтарына нұқсан келтiрмеуi
тиiс.
Мемлекет билiгi -келесi ... ... ... Осы ... әр ... ... ... органдар арасындағы өкiлеттiлiктi
қамтамасыз етедi, мемлекет пен қоғамды мемлекеттiк билiктiң бiр ... ... ... ... ... ... ... тәртiбiнiң
орнығуына алғы шарттар жасайды.
Құқықтық мемлекеттiң бiрiншi көрсеткiшi – ... ... оның ... ... үстемдiк ететiндiгi. Қоғамдық өмiрдiң
неғұрлым маңызды жақтары арқылы реттелiп ... тиiс, ... ... ... осы ... қарай нұсқайды. Конституцияға сәйкес
Қазақстан Республикасының Парламентi аса ... ... ... және заңды тұлғалардың құқық субьектiлерiне азаматтардың құқықтары ... ... ... ... ... басқару
органдарын ұйымдастыру мен олардың қызметiнiң, мемлекеттiк және ... ... ... негiзгi принциптер мен нормаларды белгiлейтiн
заңдар шығарушың т.б. өкiлдi органы.
Құқықтық мемлекеттiң тағы бiр маңызды принципi – ... ... ... ... заң талаптарының мiндеттiлiгi. Лауазымды
тұлғалар, мемлекеттiк органдар, ... ... ... ... ... ... бұзатын болса, мемлекеттiң өзi үшiн мұның ауыр
зардаптары болады. Жақсы-жақсы де мемлекеттiк органдар ... ... бұл ... ... құру процессiн кейiн шегерiп тастайды, ... ... ... ... ... туғызады. Мемлекеттiк
органдар мен әруақытта болып келген, әлi де ұзақ уақыт орын алмақ. ... ... деп ... ... ең ... ... де
кездесiп жүр. Бiрақ, бұл жерде әңгiме, бiрiншiден, сол заңды бұзушылықтың
көлемi ... ал ... ... сол ... ... үздiксiз
күрес жүргiзуге бекемдiгi жайында болып отыр. Егер заң бұзатын жолсыздықтар
жалпылама сипат алып кетсе, ал ... ... ... дәрменсiз болса,
немесе оларды байқамағансып отыра беретiн болса, ондай ... ... ... ... сөз ... ...... ұлттық құқықтық жүйенiң болуы, тек оның нақты
қызмет ... ... ғана ... деп ... Сонымен қатар,
мемлекеттiң құқықтық сипатының дәрежесi неғұрлым ... ... ... ... идеяларды өз бойына жинаған халықаралық құқық
мемлкеттiң қалай қарайтындығымен де анықталады. Бұл ... ... ... ... ... ... ... механизмi және әрбiр орган, әрбiр
лауазымды тұлға өз қызметiнде жеке алғанда құқықтық ... ... ... ... ... ... ... мемлекет құқық пен заңның арасындағы этатистiк мемлекетке тән
мұндай үлкен қарама-қарсылықты бiлмейдi. Онда ... ... ... ... ... мазмұны және бағыттылығы, қабылдау және
рәсiмдеу процедурасы, iске қосу ... ... ... ... ... ... мен одан ... жөнiнен құқықтық жоғары
критерииiлерiне әлi келедi.
Құқықтық мемлекет нормативтiк ... ... оны ... ... ... ... атқаратын шаруасы мемлекеттiң нормативтi
актiлерiнiң әрекет етуiнiң субординациясын сақтау болып табылады.
Құқықтық мемлекетте жеке адамның және қоғамдық ... ... ... ... ... ... олардың қалыпты
тiршiлiк әрекетiн және олардың алдында тұрған мiндеттердi табысты шешудi
қамтамасыз етуге жеткiлiктi ... мен ... кең ... ... және қоғамдық институттар мен құрылымдарды ... ... - ... мемлекеттiң ерекшелiк белгiлерiнiң бiрi.
Құқықтық мемлекетте биiлiктi болу принципi жариялалады және жүзеге
асырылады. Соған сәйкес, бiртұтас мемлекеттiк ... ... бiр ... ... ... пайдаланып өзара iс-қимыл жасайтын дербес әрi тәуелсiз
үш тармаққа- заң шығарушы, атқарушы және сот тармақтарына бөлiну қамтамасыз
етiледi.
Құқықтық мемлекетте ... iшкi заңы мен ... ... ... ... мен ... арасындағы тиiмдi ара қатынасты орнату
жөнiндегi шаралар жүзеге асырылуы.
Құқықтық қоғам үшiн азаматтардың мемлекет алдындағы және мемлекеттiң
азаматтар алдындағы ... ... ... ... жоғарыда аталған белгiлерiн бiр-бiрiнен бөлiп
қарамай, бiртұтас түрiнде алып қараған дұрыс, яғни осы ... ... ... ... ... пiкiр ... сөз қозғау қателiк болар
едi.[1]
Қазақстанда әлеуметтiк мемлекет құрудың негiзi жасалған. Әлеуметтiк
мемлекет ұғымы алғаш рет екiншi ... ... ... ... ... ... және соғыстан кейiн Еуропада көптеген мемлекеттер үшiн үлгiлi
айналған Беверидж жоспарында тұжырымдалды. Әлеуметтiк мемлекеттiң үш ... ... Онда ... ... ... ... ... қорғауға негiзделген. Мұндай мемлекетте әлеуметтiк
саясат бақылау құрамы болып қана қалады.
2.Жұмыспен толық қамту саясаты жүргiзiлетiн, ... ең ... ... және табысқа тең үмiт қамтамасыз етiлетiн жеке әлеуметтiк мемлекет.
3.Бәрiне бiрдей қызмет ... ... ... ... ... ... ... Мұндай мемлекетте теңдiк, корпоративтiк және
ынтымақтастық қамтамасыз ету ... ... ... ... жанақыларда әркелкiлiктiң азаюы, ... ... ... берiлдi, еңбекшiлердiң саясаттағы өктемдiк жағдайы ... ... ... ... ... идеологияларын,
нормаларын талдау, оның азаматтық қоғам ... үшiн, адам ... ... мен ... қамтамасыз ету үшiн заңнан
үстемдiгiн орнықтыру үшiн, ... ... ... лауазымды
адамдардың саяси және құқықтық жауапкершiлiгiн iске ... үшiн, ... ... ... ... ... шiн ... кеңiстiк
жасайды. Демократиялық, зайырлы және әлеуметтiк мемлекет қалыптастыру ... ... ... ол ... ... ... ... азаматтардың, мемлекеттiң, оның органдарының, лауазымды
адамдардың Конституциялық құқықтық қатынастарға тұрақты түрде күш ... ... ... ... және ... ... ... үшiн адам, оның өмiрi, құқықтары мен бостандықтары жоғары
құндылық болып табылады. ... ой ... ... ... құндылық
ретiнде, аса маңызды жалпы адамзаттық құндылықтарын мемлекеттiк құрылысқа
нақты сiңiру көрiнiсi ретiнде қарастырылады. Оған – ... өзi, ... ... мен ... ... ... ... құндылық деп тану
мемлекеттiң адамға қамқорлық, оған материалдық игiлiк жасаудан артық мiндет
жоқ ... ... ... ... ... ... ете алуы үшiн
өзiне қатысты барлық жағдайларды жасауға мiндеттi. Мемлекет адам ... ... де ... ... ... мүмкiндiк бере отырып құқыққа
қайшы қол ... ... ... Конституция да бекiтiлген,
ағымдағы ... ... адам ... мен ... ... ... ... iске асыруға жан-жақты көмек көрсетуi қажеттiгiн
бiлдiредi.
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... тең құқық бере отырып, олардың тату тұруына заңды негiз құрады.
Сондықтан Қазақстан – бүкiл халықтық мемлекет. Бұл жағдайда ... ... оның ... ... ... ... Бiрiншiден, мемлекет, оның органдары қоғамдық татулық пен саяси
тұрақтылықты қамтамасыз етуге талап ... ... ... ... ... ... ... топтар арасында, түрлi ұлттар арасында қарсы
тұрушылыққа жол бермеу. ... ... ... ету қоғамның
тұрақтылығының, әр адамның ... өмiр ... ... жұмыс iстеуiнiң алғы
шарты. Екiншiден, мемлекет ... ... ... ... ... ... тек бiр топ ... емес, бүкiл халықтың
тұрмыс жағдайын жақсартуға бағыттауы керек. Үшiншiден, мемлекет органдары
мемлекет ... ... ... демократиялық жолмен шешуi керек. Бұл
халық ең маңызды мемлекеттiк ... тек қана ... және ... ... ... ... ... және халық билiгi.
Қазақстан Республикасы демократиялық мемлекет құруды мақсат қылып
қойып отыр. Мұндай мемлекет құрудың негiзi шарты ... ... ... тең ... ... бiрiктiру.
Осы интернационалдық идеяға сүйене отырып, Конституция “халық” деген
ұғымды қолданады. Саяси құқықтың ... ... ... – мемлекет көлемiнде
саяси әрекеттерге қатысуға хақысы бар, барлық ... ... ... ... ... Конституцияға: Президенттiң Қазақстан
Республикасының сайлау туралы Жарлығына сәйкес азаматтар, саяси партиялар,
басқа ... ... ... Парламентiнiң ... ... ... ... ... жан-жақты талқылап, қолдап
немесе қарсы үгiт жүргiзуге хақылы. ... ... ... тең ... ... қандай да болсын жеңiлдiк немесе артықшылық берiлмейді.
Азаматтар өз қалауымен саяси партиялардың бiреуiн қолдай ... ... ... ... ... қолдауға ерiктi. Мұның өзi халықтың ой-
пiкiрiн айқындауға мүмкiндiк бередi.
Демократияның бiр ...... ... мемлекет органдарының заңсыз ... ... ... бiрлiстiктердi азаматтар түрлi мақсатпен: өздерiнiң ... ... ... дiни, ... ... ... Заң ... нақтылық тұрғысынан да Қазақстан халқы референдумда
Республика Конституциясын қабылдап ... ... ... ... ... еттi.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы халықтық жоғары ... ... ... ғана ... адам мен азаматтың құқықтық жағдайынында
көрiнедi. Конституцияда ... кең ... ... ... ... азаматтарға сөз, ар-намыс еркiндiгiн пайдалануға, мемлекеттiк
органдардың iстерiн басқаруға қатысуға, қоғамдық ... ... ... ... ... ... бередi. Құқықтар мен бостандықтар тек
азаматтардың әр түрлi жеке мүдделерi мен ... ... ... ... Әр ... әлеуметтiк, ұлттық, конфессиональдық, кәсiптiк
және басқа топтарға жататын азаматтар ... ... ... ... отырып, өздерiнiң корпоративтiк ... және ... ... ... ... ... ... iске асырылуы үшiн ұйымдық, саяси және заңдық кепiлдiктердi
де қарастырған.
Қазақстан ... ... ... да ... ... өкiлеттi органдарға жалпы ... ... ... және ... ... мүдделерiн, жеке азаматтардың
заңды мүдделерiн бiлдiретiн және сол мүдделердi ... ... әрi ... өз ... ұсынуға және ... ... ... ... белгiлейдi.
Қазақстан мемлекетiнiң демократиялығы референдум ... ... ... ... ... принциптерге
негiзделедi: 1) азаматтардың референдумға қатысуға және одан ... ... ... 2) ... референдумға жасырын дауыс беру
жағдай баршаның тең және ... ... ... 3) жариялылығы.
Қазақстан Республикасының демократизмi азаматтардың, олардың
бiрлестiктерiнiң, мемлекеттiк органдардың ... ... және ... жүзеге асыру процесiне өз мүдделерiн көздеп ықпал
етуге мүмкiндiгi болуынан да көрiнедi. Ол үшiн ... ... ... ... ... ... ең ... – демократиялық саяси
режим болып табылады.
Саяси режим дегенiмiз – қоғамдағы саяси билiктi жүзеге ... ... ... ... ... ... ... түрiн, оның қоғаммен, жеке адаммен арасындағы реттелген, ең әуелi
Конституциялық құқық нормалары арқылы ... ... ... режим– Конституциялық нормалардың нақты iс жүзiнде қызмет ... ... ... ... ... ... саяси режим
болуын көзделедi, бiрiншiден, демократиялық саяси режим өкiлеттi ... ... ... ... ... ... саяси режим кең көлiмде азаматтық ... ... ... ... ... ... Конституция тәуелсiз
бұқаралық ақпарат құралдарының ... кең жол ... ... қуатты құралы болған саяси цензура келмеске кеттi. Цензураның
болмауы – демократиялық саяси, ... өмiр ... ... ... ақпарат құралдарының тәуелсiздiгiн қамтамасыз ету ... ... ... ... ... заңды бұзу
фактiлерiн жариялап отыруға көмектесiп заңдылықты нығайтады. Төртiншiден,
Қазақстан Республикасының ... ... ... ... ... ... әр түрлi ұйымдардың олардың iшiнде
мемлекеттiк органдардың, iс-қимылын ... ... ... ... ... ... демократизмнiң негiзi, бiр көрiнiсi ұлттық және халықтық
егемендiктiң орнықтырылуы ... ... ... тәуелсiздiк, ұлттың өз
тағдырына өзi ие ... ... ... және ... ... ... ... ету мүмкiндiгiнен көрiнедi.[2] Қазақстан Республикасының ... ... ... бар. Олар Конституцияда, сондай- ақ
Қазақстан Республикасының ... ... ... және дiни ... 1992 жылғы 15 қаңтардағы заңында көрсетiлген. Дiни бiрлестiктер
мемлекеттен бөлiнген. ... ... мен дiни ... заң ... ... дiни ... ешқайсысында бiр-бiрiне қатысты
артықшылықтарды пайдаланбайды. Дiни бiрлестiктер қайсы бір мемлекеттiк
қызметтi ... егер ... ... ... ... дiни
бiрлестiктердiң қызметiне араласпайды. Мемлекет дiни ... Дiни ... ... ... органдарын сайлауға
қатыспайды. Саяси партиялар және дiни негiздегi өзге де құрамалар құруға
сондай-ақ саяси партиялардың ... ... ... оларға қаржылай
көмек көрсетуге жол берiлмейдi. Дiни бiрлестiктерге қызмет ... ... ... ... тек өз ... ... ... басқа
азаматтармен бiрдей қатыса алады.
Республикада мемлекеттiк ... ... беру ... ... ... және ... сипатта болады. Дiни пәндерден сабақ
жүргiзу мемлекеттiк емес оқу және тәрбиелiк орындарда ерiктiлiк ... ... ... мемлекетiнiң зайырлы сипаты ... ... ... дегендi бiлдiрмейдi. Олар дiнге
сенушiлердiң дүние танымын қалыптастыруда елеулi қызмет атқарады. ... ... ... жөнiндегi мемлекеттiк органдар құрылады. Олар
Қазақстан Республикасының жоғарғы мемлекеттiк өкiлетті органдарына дiни
жағдайлардың мән-жайы, дiни ... ... ... ... ... ақпарат бередi, дiни ұйымдардың, қоғамдық бiрлестiктердiң,
мемлекеттiк органдардың ... дiн ... ... және
адам құқығы мен бостандығы санасындағы басқа да мамандардың қатысуымен дiни
сараптама өткiзудi қамтамасыз етедi.
II тарау. Қазақстан ... ... ... құру ... Заң ... ... әлемдiк саясаттану және мемлекет теориясында танымал нәрсе
– ол саяси ұйымдасқан қоғамда жоғарғы деп саналатын және мемлекеттiң ... ... ... қызметiн жүзеге асыруға жаралған мемлекеттiң негiзi
феноменi – мемлекеттiк билiк.[3]
Мемлекеттiк билiк – бұл мемлекеттiк-құқықтық ... ... ... жүйесi. Осылардың көмегiмен билiк етушi субъектiлердiң еркiн
жiгерi iске асырылады немесе қоғам өмiрiнiң экономикалық, ... ... ... ... ... асырылады. Билiк мемлекеттiк буындар жүиесi
арқылы көрiнедi. Олар әралуан. Мемлекеттiк органдар ...... ... азаматтар ұйымы, ол бiрыңғай мемлекеттiк аппараттық
бөлiгi болып табылады. Оған ... ... тән: ... ... орнатқан тәртiпте құрылады; екiншiден, органға мемлекет өз
мiндеттерi мен ... ... ... үшiн ... бередi: Бұл орайда
ол жекелеген қызметтi де, қызметтер жиынтығында ... ... ... ... ... ... билiк берiлген.
Қазақстан Республикасында мемлекеттiк органдарды құру және
олардың қызмет етуiн айқындаушы негiзi қағида билiктi бөлу ... ... ол ... ... және ... ... ... мекемелер
немесе жекелеген адамдар тарапынан қиянат болмауы үшiн амалдар жасайды.
Бұл орайда олардың әрқайсысы дербес әрi бiрiн-бiрi тежеушi әрi ... ... бола ... өз ... ... айрықша жүйесi және
ерекшелiктi нысандар арқылы жүзеге асырады.
Тежемелiк және ... ... (аса ... қағидаттың бiрi)
– онда әлде бiр билiктi, басқа органның ... ... бiр ... ... ... мемлекеттiң әлдебiр тұтқасының билiктi өз
қолына шоғырландаруын ... ... ... бөлу ... ... (IV ... ... (V бөлiм) мәртебелерiн
белгiлейтiн нормаларда iске асырылап нақтылынған.
Бұл қағидалардың мазмұны олардың ...... ... ... жүзеге асырылуын бiлдiредi.
Республикадағы мемлекеттiк билiк бiртұтас, өйткенi оның бiрден-
бiр бастауы Қазақстан халқы және мемлекеттiң егемендiгi ... ... Бұл ... ... ... сәйкес заң шығарушы, атқарушы және сот
тармақтарына бөлiнiп, олардың тежемелiк әрi тепе-теңдiк жүиесiн пайдалану
арқылы жүзеге ... ... ... билiктi толық бiр органның қолына шоғырландыруды
болдырмайтын мемлекеттiк билiк құрылысын бiлдiредi.
Бөлу-бiр мемлекеттiк ... заң ... ... және ... арасындағы қандайда бiр үстемшiлiктен аулақ болуы шарт.
Бұл демократиялық принцип Қазақстанда алғаш рет жаңа ... 1993 ... ... ... ... ... ... ол бұрынғы толық билiктi кеңестер үлгiсiндегi Қазақстан Республикасы
Жоғарғы кеңесiнiң мiндетiн анықтайтын басқа конституциялық нормалар мен жиi
қайшылықтарға түсумен ... Оған қоса ... ... ... ... ... сүйенген ол кезде билiк бөлу принципi ... ... және ... ... жеткiлiктi мөлшерде нығайтылған жоқ.
Мұның өзi бұл ... ... ... үшiн ... едi, яғни ... құзiретi, мiндеттерi мен құқықтары толық мәнде айқындалмады.
1995 жылғы ... бұл ... тек ... ... ғана ... сондай-ақ Парламенттiң, Үкiмет пен ... ... дәл ... шек қоятын және бiртұтас ... ... ... ... ... iстеуiн қамтамасыз етудегi Қазақстан
Республикасы Президентiнiң өкiлiттiгiн ... оның ... ... ... ... ... ... тапқан. Кез келген
мемлекеттiң атқаратын қызметi белгiлi бiр дәрежеде қоғамның материалдық
(экономикалық, ... ... ... (ақпарат), сондай-ақ
адамгершiлiк пен этно-мәдени өмiр саналарын реттеуге ... тиiс. ... ... ... қоғамға тиiмдi түрде жан-жақты ықпал етуi қажет. Ең
алдымен бұл мемлекеттiң өзiн ... ... ... арқылы
нормативтi тұрғыда берiлiп, жалпы келiп жеке ... пен ... ... ... iске асуын қамтамасын ету қажеттiгi
туады. Бұл әрекет ... ... ... қалыптасқан ережелердi
қолданбай, олардың орындалуына бақылау жасалмай, ... мен ... заң ... ... жүзеге аса алмайды.
Қазақстан Республикасында билiктiң бөлiнуi - Қазақстан қоғамында
бiрыңғай билiктiң мәнi мен ... ... ... ... Бұл ... ... ... бiрақ жаңа тәуелсiз мемлекеттiң саяси және
заңдық тұрғыдан ... ... ... ... ... ... билiктiң бөлiнуi мемлекеттiк
органдар мүмкiншiлiктерiнiң жай ғана ... ара ... ... емес.
Мемлекет билiгiнiң әрбiр тарамдары жоғары дәрежеге ие болып, мемлекетте өз
қызметтерiн дербес ... ... ... бұл ... мемлекетте толық
билiктi жүргiзетiндiгiн бiлдiрмейдi. Мемлекеттiк билiктiң әрбiр тармағы
бiрiн-бiрi толықтырып, ... ... ... бiрi ... ... ... келтiрiп, бiрiн-бiрi ауыстырмауы қажет. Тек
осы ... ғана олар жеке ... пен ... ... ... бiр қалыпта ұстап, олардың тұтас алғанда, жүйелi ... ... ... әр ... өз ... ... Қазақстан
Республикасының немесе оның ... ... ... өз
қызметтерi барысында жалпы мемлекеттiк мүддеге сай ... ... ... ... мiндеттi болып есептелетiн ... ... ... алып ... тиiс. ... әрекетiнiң iшкi және
сыртқы бағыттарының өзара байланысты болып келуi де ... ... ... ... ... мемлекеттiк билiктiң объективтiк түрде заң
шығарушы, атқарушы және сот билiгiн жүргiзуші тармақтарға бөлiнуiмен ... шын ... ... iске ... үшiн ... ... ... қолданатын тәуелдi органдардың ... ... ... нақтылау мен оқшаулау әрбiр мемлекеттiк органдардың өкiлеттiктерiн
шектеуге мүмкiндiк бередi. Немесе оны, екiншi сөзбен, ... ... ... ... ... деп ... болады. Ал әлеуметтiк өмiрдiң
әртүрлi көрiнiстерi объективтi түрде анық ... ... ... ... ... ... ... келтiрiп отыратын дербес
жүйелi билiк жүргiзушi құралымдар қажет болады.
Мемлекеттiк билiктiң ... ... ... ... ... берiп, әлеуметтiк әділеттiлiктi бiлдiрiп Үкiмет құрылымындағы
органдардың жауапкершiлiгi мен ... ... ... ... билiктiң бiрнеше тармақтарға ... ... ... ... өз әрекеттерiн жүзеге асыруы, оның азаматтар мен
қоғамнан алшақтауына жол бермейдi.
Қазақстан үшiн билiк ... ... ... аталып өткендей,
әр қайсысы өз бетiнше дербес, бiрақ ... ... ... ... ие бола ... ... тармақтарының Қазақстан қоғамының нақты
тарихи өтпелi кезеңiнде мемлекеттiң бүкiл әлеуметтiк ... ... ... ... ... мемлекетке ғана тиесiлi, ... ... ие. ... ... бөлу,, принципi билiк өкiлеттiгiнiң,
“ауырлық орталығының” мақсатты түрде ауысып отырып және ... ... ... уақытқа тән басқару формасын ескере отырып, оларды
қолданатын өмiр саналары арасында динамикалық тепе-теңдiгiн сақтап ... ... ... мәнi оның ... мен ... ... ... билiктiң атқарушы тармағына қызмет
әрекетi ол шығаратын жарлықтар, қаулылар мен өкiлдердi ғана ... ... ... ... қол ... және ... және ... бiрiмен келiсiмiн бiлдiретiн жалпы Қазақстандық заңдарды
жүзеге асыруға бағытталады. ... ... ... ... ... ... ... осы заңдардың жалпыға бiрдей мiндеттiлiгiмен,
жоғарылығымен анықталады. Заңдылық-мемлекет ... ... ... ... билiктiң бiрлiгiн арттырады. Кәсiби, саны ... ... ... ... ... ... ... негiзiнде құрылған,
әкiмшiлiк әкiмiне қатысты нақты бiр бақылау және қарсы шығу ... ... ... ... ... ... ... құрылымына
кiредi
Қазiргi кезде билiктiң үш тармағы жөнiнде саясаттанушы ғалымдардың
арасында әр түрлi көзқарастар бар. ... ... ... ... ... екiншiлерi кемiткiсi келедi.
Билiк санын көбейткiсi келгендер төртiншi билiк деп ... ... ... ... ... ... демократияланып жатқан
дәуiрiнде алар орны зор. Бесiншi ... деп ... ... ... ... еркi, ... ... қатар кейбiр елдерде
сайлаушылар соты барлығын тiлге тиек ... ... ... ... ... ... ... - саяси билiк. Мұнда билiктi ... ... ... ... сөз болып отыр.[5]
Билiк – дәйектiлiгiмен, iс әрекетiнiң қисындылығымен қазiргi кезеңде
соңғы қорытынды ... айта ... де ... ... ... ... ... Республикасының мемлекеттiк
және аумақтық тұтастығының шешушi шарты және ... ... ... Бiртұтас Қазақстан мемлекетiнде мемлекеттiк билiктiң бiрлiгi
жоғары ... ... ... ... ... ... жүйесi
бар екендiгiн бiлдiредi. Аталған органдар, Қазақстан Республикасында
мемлекеттiк билiктiң бiрегей жүйесiнiң әртүрлi ... ... ... ... байланыстар мен қатынастарда бола отырып, барлығы бiрге бiртұтас
мемлекеттiң қызметiн ... ... ... ... өз ... ... ... кезiнде
қайсыбiр мемлекеттiк билiктiң тармақтарын контституциялық және басқа ... ... ... ... шығып кетпеуi, басқа тармақтың
өкiлеттiгiн иеленбеуi және айналып келгенде ... ... ... ... ... және ... ... белгiленген.
Тежемелiк – ол билiк тармақтарының қызметiн заң ... ... ... ... заң ... ... тек ... мәселелер бойынша жүзеге асыра ... ... ... ... ... заңға сәйкес актiлермен реттеледi.
Жоғарғы Сот тек сот ... тағы ... ... бойынша нормативтiк
қаулылар қабылдауға құқылы.
Тепе-теңдiк – ол өзiнiң Конституциялық өкiлеттiгiн қорғау ... ... жол ... үшiн бiр билiк тармағының екiншi бiр
билiк тармағына қарсы әрекет жасайтын ... ... ... ... ... ... ... қарсы әрекет қолдану ... ... салу ... ... Егер Үкiметтiң алдында тұрған және
басқа мiндеттерге анық бағдарламасы жауап алмаса Парламент оны ... ... ... ... ... үш ... ... Республикасының мемлекеттiк тәуелсiздiгi туралы ... ... заң ... ... және сот ... бөлу ... нәтижесiне Парламент - Қазақстан Республикасының заң ... ... ... ... ең ... ... ... Парламент
тұрақты негiзде жұмыс iстейтiн екi Палатадан: ... және ... екi ... қалыптасады: 1. Депутаттың бiр бөлiгi әр ... ... бар ... және ... ... екi
адамнан, тиiсiнше облыстардан, республикалық маңызы бар ... ... ... ... ... ... ... бiрлескен
отырыстарында сайланған депутаттардан тұрады; 2. Сенаттың жетi депутатын
Республика Президентi Парламент ... ... ... ... ... ... ... немесе тоқтатылған
жағдайда Президент 10 ... ... ... орнына Парламент
өкiлеттiгiнiң қалған мерзiмiне Сенат депутаттарын тағайындайды.
Азаматтығына кем ... бес жыл ... отыз ... ... ... және кем дегенде бес жыл ... ... бар, ... ... ... қала не ... астанасы аумағында кем дегенде
үш жыл тұрақты тұратын азамат Сенат депутаты бола алады.
Мәжiлiс республиканың әкiмшiлiк-аумақтық ... және ... сан ... тең ... ... отырып құралатын бiр мандатты
аумақтық сайлау құрады. 25 жасқа толған Республика азаматы Мәжiлiс депутаты
бола алады. Парламент ... қос ... ... мүше бола ... ... органға депутат болуға, оқытушылық, ғылыми немесе өзге
шығармашылық қызметтен басқа ақы ... ... ... ... жүзеге асыруға, басшы органның немесе коммерциялық ұиымдардың
бақылау кеңесiнiң ... ... ... жоқ. Осы ... бұзу ... тоқтатуына әкелiп соқтырады. Парламент депутатының өкiлеттiгi
тоқтатылған жағдайда немесе өкiлеттiк мерзiмiнiң өтуi бойынша оның ... ... ... ... ... ... Республикасы Конституциясымен,
Президенттiң “Қазақстан ... ... және оның ... ... ... заң күшi бар ... және басқа
нормативтiк құқықтық актiлермен белгiленедi.
Парламент депутатының өкiлеттiгi Республикалық Орталық ... оны ... ... етiп ... кезден басталады.[6]
Депутат Парламент сессияларында және ол оның құрамына ... ... ... ... ... ... ... пайдаланады. Депутат Парламенттiң және оның ... және ... ... ... және ... ... күн тәртiбi бойынша ұсыныстар мен ескертулер енгiзуге. Парламент
сессиясында Палаталарға есеп беретiн ... ... ... тыңдау
туралы ұсыныс енгiзуге депутаттардың сауал салуға, Парламент қабылдайтын
заңдар, қаулылар, ... ... ... ... ... қоғамдық маңызы бар өтiнiштерiмен депутаттарды таныстыруға,
басқа да өкiлеттiктердi ... ... ... ... ... ол ... түскен; депутат iс-әрекетке қабiлетсiз деп танылған;
Парламент ... ... ... ... кейiн лауазымды қызметiн
жалғастыру үшiн сол ... ... тиiс ... жағдайда тоқтатылады.
Парламент Палаталарының бөлек отырысында мәселелердi әуелi мәжiлiсте,
ал содан соң Сенатта өз ... ... ... ... ... ... және оның ... туралы есептердi, бюджетке
енгiзiлетiн өзгерiстер мен толықтыруларды талқылайды, мемлекеттiк ... ... ... және ... алып тастайды; ... ... ... ... шешу ... азаматтарға рақымшылық жасау туралы актiлер ... ... ... ... ... ... ... да
өзгерiстердi жүзеге асырады.
Республиканың мұндай заңдары Республика Президентi қол ... ... ... ... пен оның ... заң ... егер
Конституцияда өзгеше көзделмесе, Палаталар депутаттары жалпы санының
көпшiлiк ... ... ал ... ... ... ... бойынша әр Палата депутаттарының жалпы санының кемiнде
үштен екiсiнiң көпшiлiк дауысымен қабылданады.
Қаралған заң жобасы ... ... ... сияқты қарсылық
бiлдiру құқығы бар. Тұтас алғанда, Сенат ... ... ... ... ... жоба ... ... билiк органдарының iс-әрекетi ... өзге ... ... бiр ... ... ... Бұл iс жүзiнде оның жұмысының құрамын анықтайды,
оған арнайы құқықтар берiп, ... ... оның ... анықтайды. Алайда, ескере кететiн жайт, бұл нысандарды
таңдау мемлекеттiң жетiлу деңгейiне, оның ... даму ... ... ... ... билiк органдары құрылымындағы
орны мен ролiнiң қалай анықталатындығына, белгiлi бiр тарихи ... ... ... ... Мысалы, кеңестiк дәуiрде өкiлдi
органдардың жоғарғы дәрежесi ... ... ... шын мәнiнде, олар
партияның саясатын жүргiзушi, солардың шешiмдерiн ... бiрi ғана едi. ... ... ... тән ... ... бар ... жүие деп түсiндiрiледi. Бұл, жүйе
тiпті, Кеңесте жұмыс жүргiзетiн тұлғаның мемлекеттiк құқықтың статусымен де
анықталып, ... ... ... ... даму ... ... Парламенттiң
тұрақтылығы; заң шығарудағы кәсiбилiгi мейлiнше ... әрi ... Бұл, ... өз кезегiнде Республикамыздың жоғары өкiлеттi
органдарында қалыптасқан дәстүрлi ұйымдық шаралардың барлығын ой ... ... жаңа ... негiзiнде жаңартуға мәжбүр еттi. Мәселен,
қазiр Парламент жұмысындағы тек демократиялықтығына емес, ... ... ... заңдардың сапалығына да тiкелей әсер ететiн парламенттiк
тыңдаудың ролi мен ... ... арта ... ... ... ... мемлекет басқару жөнiндегi ғылым парламенттiк тыңдаудың
проблемаларына жеке ... ... ... ... осы ... ... аталмыш
ұйымға нақты анықтамада берiлмеген. Бұл мәселе бiздiң заңнамаларымызда ... ... ... “Қазақстан Республикасының Парламентi және оның
депутаттарының мәртебесi туралы” Конституциялық заңда ... ... ... ... ... ... ... алатындығы және оларды
тиiстi тұрақты комитеттер бюросының шешiмi арқылы ... ... ... ... ... төрт жылдық жұмыс тәжiрбиесiне
сүйенiп, аталмыш институттың мұрат-мақсаты мен парламенттiк ... ... ... ... жасауға болатын сияқты. Ең
алдымен, парламенттiк ... ... ... ... ше оларды үш топқа бөлуге болады. Бiрiншiсi-құқықтық даму ... ... ... ... ... ... ... қажет ететiн, қоғамда қайшы пiкiр ... ... ... ... ... жеке меншiк құқын беру туралы, салық ... ... ... ... ... шарттарды бекiту туралы
т.б. құжаттарды жатқызуға болады. ... ... ... ... ... ... де кiредi. Мұндай мүмкiндiктi ... ... отыр ... 6-тармағы). Яғни, палата депутаттары
Үкiмет ... ... ... үштен екi бөлiгi дауыс, жағдайында
Президентке мәлiмдеме жасай алады. Сайып ... бұл екi ... ... ... ... Ол заңдардың орындалуы жөнiнде дәйектi және ... алу, ... ... ... ... ... ... заңдардың салдарын алдын ала бағамдау, депутаттардың
көзқарасын байқау.
Осы айтылғандарға ... ... ... Заң және сот-құқықтық
реформалар жөнiндегi комитетiнде Азаматтық iс жүргiзу кодексi жобасының
арнайы ... атап ... ... едi. Аталмыш мәжiлiске Сенаттың
халықаралық iстер, қорғаныс және ... ... ... және ... және ... ... ... мәселелерi жөнiндегi
комитеттерiнiң мүшелерi, Бас ... ... ... ... ... ... ... Әдiлет министрлiгi заң
институтының ... ... ... да ... ұйымдар мен
ведомстволардың мамандары қатыстырылады. Белгiленген тәртiп ... ең ... ... ... орынбасарының “Азаматтық iс жүргiзу
кодексiнiң жобасы” туралы баяндамасы тыңдалып, ... ... ... ... барысында депутаттар көптеген сұрақтар қойып,
оларға министрдiң орынбасары, жобаны ... ... ... ... ... ... Соттың судьялары, сарапшылар ... ... ... ... ... комитеттердiң
мәжiлiстерiнде заң жобасының мiндеттi түрде талқыланатындығын ескерсек,
әрине, ... ... ... ... болады. Мәселен, бiрiншi
шақырылған Парламенттiң төрт жылдық жұмысы барысында 500 -ден ... ... ... ... айту ... ... пен Мәжiлiс тыңдауларды классикалық
тұрғыда тым ... ... ... де, олардың әрқайсысы Парламент
өмiрiнде өзiндiк iз қалдырады. Бұл тұрғыда “бiлiм туралы” заң ... ... ... тыңдауды еске алса да жеткiлiктi. Бұл
шараны ... ... ... ... ... ... ... талдау үшiн арнайы депутаттар тобы, бiлiм ... ... ... ... ... ... мектеп
басшыларымен, жоғары және арнайы оқу орындарының ... ... ... ... ... ... заңдарды қабылдау
барысындағы парламенттiк тыңдау жөнiнде де ... ... ... ... ... ... өз жемiсiн бередi деп айтуға толық негiз бар.
Алайда, бiздiңше, мұндай тыңдаулардың тым көп ... ... ... заң жобаларын талқылау барысында ... ... ... тездетiлген мәжiлiспен де министiрлiктер мен ведомстволардың
жауапты қызметкерлерi, заң жобаларын әзiрлеушi жұмысшы топтардың мүшелерi,
сарапшылар, ... ... ... ... Әрi ... өз ... ... немесе жазбаша түрде ортаға салуға толық
мүмкiндiк берiледi.
Сонымен қатар, ... өз ... ... олардың
алдында есеп беру тәжiрибесiн атап өту керек. Осының өзi бiр ... ... ... ... ... бiр ... екенiн көрсететiн нақты
белгi деуге болады.
Жоғарыда әңгiме ... ... ... ... келе ... ... даму мәселелерi практикалық жағынан ... ... да әлi де ... ... қажет ететiндiгi.
2.2. Атқарушы билiк.
Қазақстан Республикасының Үкiметi – ... ... ... асыратын, атқарушы органдардың жүйесiн басқаратын және ... ... ... орган. Оның құқықтық мәртебесiнiң ... ... ... ... ... ұиымдастырылуы мен қызметiнiң тәртiбi Республика
Конституциясына сәйкес “Қазақстан Республикасының Үкiметi туралы” Қазақстан
Республикасының Конституциялық Заңымен белгiленедi.
Республика Президентi Нұрсұлтан ... ... ... мемлекет ретiнде қалыптасуы мен дамуының стратегиясында” атқарушы
билiк туралы былай ... ... ... ... билiктi күшейту
тенденциясы сақталады, онсыз iс жүзiнде экономиканы реформалау ... ... ... болсын, сондай ақ мемлекеттiк институтар тарапынан
болсын қоғамдық тәртiппен ... ... ... ... дәйектi iс-қимылы ерекше сипатта болуға тиiс”
Үкiметтi ... ... ... ... ... тәртiппен құрады.
Республика Премьер министрi өзi тағайындалғаннан кейiн он ... ... ... мен ... ... ... ... енгiзедi.
Қазақстан Үкiметi – алқалы орган. Оның ... ... ... ... оның орынбасарлары, министрлер және
республиканың өзге де лауазымды адамдары кiредi.
Атқарушы ... ... ... ... ... ... Конституциясымен және Президенттiң “Қазақстан Республикасының
Үкiметi туралы заң күшi бар жарлығымен орнықтырылған кең ... ... ... ... ... саясатының негiзi
бағыттарын, оны жүзеге асырудың стратегиялық және тактикалық шараларын
әзiрлейдi: экономикалық бағдарламаларды, ... ... ... оның ... туралы есебiн құрады, оның орындалуын қамтамасыз етедi;
республикалық қаржы жүйесiн әзiрлеп, оны ... ... ... ... валюталық қаржылық және материалдық ресурстарды құру ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
етедi; құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыратын; ... ... ... саясатты әзiрлеп, жүргiзедi, мемлекетпен
реттелушi баға ... өнiм, ... және ... ... ... ... ... ұйымдастырады, оның қорғалуын
қамтамасыз етедi.
Әлеуметтiк ... ... ... ... мемлекеттiк
бағдарламаның негiзгi бағыттарын әзiрлейдi: еңбекке ақы төлеудiң жүйесi мен
шартын, азаматтардың әлеуметтiк қорғалуын, мемлекеттiк ... ... ... мен ... қамсыздандырылуын белгiлейдi; аймақтардағы
әлеуметтiк дамыту мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; жастар, ... мен ... ... ... ... ... ... етедi.
Ғылым, техника, бiлiм мен мәдениет саласында Үкiмет ғылыми-
техникалық даму ... ... және ... ... ... ... ... пен бiлiмдi дамыту, жаңа технологияны енгiзу жөнiндегi
мемлекеттiк саясатты ... ... ... - ... ... ... ... консультативтi кеңесшi
органдарды құрып, таратады, үкiметтiң құрамына кiрмейтiн министiрлiктердiң,
мемлекеттiк комитеттердiң, ... ... ... ... ... пен ... актiлерiн орындауын бақылайды; министрлiктердiң
орынбасарларын қызметке тағайындап, қызметтен босатады; жергiлiктi ... ... ... олардың заңдарды орындауын бақылайды.
Заңдылық пен құқық ... ... ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз етедi; азаматтардың ... ... ... мен ... заңдылық пен құқық тәртiбiн,
республиканың қауiпсiздiгi мен қорғаныс ... ... ... ... мен қорғалуын қамтамасыз ету жөнiнде шаралар ... ... ... саласында Үкiмет келiссөз жүргiзiп, өкiметаралық
келiсiмдерге қол қою туралы ... ... ... шет
мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен өзара қарым-қатынасын
дамытуды қамтамасыз етедi; сыртқы экономикалық ... ... ... ... ... ... ... дамыту жөнiнде шаралар қолданады;
халықаралық қаржы ұйымдарымен ... ... ... ... Премьер-министр басшылық етедi, оның өкiлеттiгi Республика
Конституциясымен және Президенттiң Үкiмет туралы ... ... ... ... ... ... жұмысын ұйымдастырады және өзiнiң ... ... ... ... ... ... ... Парламентпен, Конституциялық кеңеспен, Жоғарғы сотпен, Бас
Прокуратурамен басқа да мемлекеттiк органдармен қатынаста Үкiмет ... ... оны ... ... ... ... ... Үкiмет атынан сөйлейдi немесе мұны үкiметтiң
өкiлдiгiне тапсырады және халықаралық шарттар мен келiсiмдерге қол қояды;
- Республика ... ... ... мен ... ... ... ... министiрлiктердi, мемлекеттiк комитеттер мен орталық
атқару органдарын құру, қайта құру және ... ... ... ... ... ... ... кандидатуралар туралы;
мемлекеттiк комитеттiң ... ... ... ... ... ... астанасы туралы; аталған тұлғаларды қызметтерiнен босату
туралы ұсыныс түсiредi;
- Президентке Республикалық мемлекеттiк бюджетiмен қаржыландырылатын ... ... ... ... ... ақы төлеудiң
бiрiңғай жүйесiн бекiтуге ұсынады;
- Президентке Үкiмет қызметiнiң ... ... және оның ... ... шешiмдерi туралы баяндайды;
- Үкiмет мүшелерiнiң, орталық және ... ... ... есебiн тыңдайды;
- Премьер-министр оған заң жүктеген және Үкiмет қызметiн ұйымдастыруға және
оған басшылық жасауға қатысты ... да ... ... ... “Қазақстан Республикасының Үкiметi туралы” жарлығымен
Премьер-министр орынбасарларының өкiлеттiгi белгiленген. Олар ... ... ... кiредi және мынадай өкiлеттiктердi атқарады: Үкiмет
құрамына кiрмейтiн тиiстi министрлiктердiң, мемлекеттiк ... ... ... сондай-ақ жүктелген шекте мемлекеттiк басқару
салаларының қызметiн үйлестiредi; мемлекеттiк басқаруды ... ... ... ... ... заңдардың, Президент және
Үкiмет актiлерiнiң орындалуына бақылауды жүзеге асырады;
- Премьер-министрдiң және ... ... ... ... кiрмейтiн
тиiстi орталық атқару органдарының басшылықтарын қызметiне ... ... ... туралы ұсыныс енгiзедi;
- Премьер-министрдiң орынбасарлары Премьер-министрдiң тапсырмасы бойынша
басқа да қызметтер атқарады;
- Министрлер, мемлекеттiк ... ... ... ... ... Олар ... министрлiктермен мемлекеттiк комитеттерге басшылық
жасайды және тиiстi министрлiктер мен мемлекеттiк комитеттердiң ... ... ... ... ... жай ... жауап
бередi. Сонымен бiрге Үкiмет мүшелерi, ... ... ... ... ... ... дауыс бермеген болса да Үкiмет қабылдаған
шешiм үшiн алқалы түрде ... ... ... Премьер-министрiнiң жанынан Үкiметтiң тұрақты жұмыс
iстейтiн органы ретiнде төралқа құралады. ... ... ... ... ... орынбасарларын және ҮкiметАппаратының
басшысы кiредi. Премьер-министр Төралқа құрамына Үкiметтiң ... ... ... ... ... ... әзiрлеу және өткiзу
тәртiбiне Регламент белгiлейдi;
- Үкiмет отырысы айына кем дегенде бiр рет ... ... ... не ... ... Аса маңызды мәселелер бойынша Үкiмет
қарауы кезiнде оның отырыстарына Президент төрағалық ... Егер ... ... кем ... ... екiсi қатысса ол құқылы болып
есептеледi. Президенттiң не ... ... ... ... ... ... жабық өткiзiлуi де мүмкiн;
- Үкiмет пен Премьер-министрдiң қызметiн ақпараттық - ... ... және ... ... ... ... асырылуын қамтамасыз
ететiн өз Аппараты құрылады. Аппарат басшысын Премьер-министрдiң ұсынысы
бойынша ... ... ... ... ... ... ... Аппаратының Президент әкiмшiлiгiмен, Парламент
Аппаратымен, ... ... ... ... атқару органдары мен өзара қарым-қатынасын
ұйымдастырады;
- Қазақстан Республикасының Үкiметі өз қызметiнде Унитарлық принципiн,
мемлекеттiк билiктi ұш ... ... ... жариялылық, келiсiммен
саяси тұрақтылық, адамдар мен азаматтардың құқықтары мен бостандықтары
принциптерiн басшылыққа ... ... ... ... ... пен ... ... асыратын заң шығару процесiне
қатысады; екiншiден, өз құзыретi шеңберiнде норма шығарушылықты ... ... ... мен ведомстволардың норма шығарушылық
қызметiн бақылайды; төртiншiден, атқарушы ... ... ... ... ... ... ... билiк жүйесiндегi жоғарғы орган ретiндегi ролi оның елдiң
бүкiл аумағында iске асырылатын және ... ... және ... органдарда қолданылатын өкiлеттiгiнен көрiнедi. Сонымен бiрге
Үкiмет дербес шешедi.
Экономика саласында Үкiмет мемлекеттiң экономикалық ... ... оны ... ... ... және тактикалық шараларын
әзiрлейдi; экономикалық бағдарламалар ... т.б. ... ... ... ... ... қызметi нысандарының бiрi болып табылады. Үкiмет
қаулысы, бұрын айтылғандай, оның құзiретiнде ... ... ... ... ... ... ... мәселелер бойынша
қаулы қабылдай алмайды. Үкiмет қаулысының екi түрi болады: ... ... ... ... қаулылар құқық нормаларынан тұрады
және ... ... ... ... ... ... әр ... қосымша түрлерi болуы мүмкiн: а) бiртұтас; ә)
екiншi нормативтiк актiлерi ... ... ... т.б.)
бекiтiлген нормативтiк қаулылар.
Премьер-министрдiң құзiретiне жатқызылған мәселелер бойынша ол өкiмдер
қабылдайды. Үкiмет қаулылары мен Премьер-министрдiң өкiмдерi заңға сәйкес
актiлер болып ... Олар ... ... және жай ... ... мен ... ... және орындалу үшiн
әзiрленуi және қабылдануы тиiс. [8]
Қазақстан Республикасының атқарушы органдар жүйесiн ... ... ... ... басқа тармақтарымен қатынас жасайды.
Республика Конституциясы, Президенттiк ... ... ... ... ... мен ... ... Конституциялық кеңес
туралы жарлықтары Үкiметтiң басқа мемлекеттiк органдармен өзара қарым-
қатынасының ... ... ... ... ... осы ... ... Үкiметтiң басқа мемлекеттiк органдармен өз құзiретiне және
мемлекеттiк билiктiң әр ... ... ... жүйесiнде алатын өз
орнына орай өзара қатынасының ... ... ... ... Президентпен қатынасы.
Үкiметтi Президент құрады. Үкiметтiң құрылымын және құрамын бекiтедi.
Үкiмет мүшелерi халық және Қазақстан Пезидентi ... ант ... ... ... мен ... ... алдында жауапты. Ол Үкiмет
бағдарламасының, Президент тапсырмасының ... ... және ... басқа бағыттары туралы Президентке ұдайы хабарлап отырады.
Үкiмет Республика Президентi актiлерiнiң орындалуын ұйымдастырады және
министрлiктердiң, мемлекеттiк комитеттердiң, өзге де ... ... ... ... ол актiлердi орындауын бақылайды. Үкiмет
Парламент мәжiлiсiне заң жобасын ... ... ... тапсырмасын
орындайды. Мемлекеттiк әлеуметтiк-экономикалық және ғылыми техникалық
бағдарламаларды өзi таңдап Президенттiң бекiтуiне ... ... пен заң ... ... ... ... ... Президент
Үкiмет актiлерiнiң қолданылуын қабылдамай тастауға, тұтастай немесе
жекелеген тұстарын тоқтата тұруға құқылы. Бұл жұмысты ... ... ... ... да, Бас ... ... ... да жүзеге
асыруы мүмкiн.
Үкiметтiң Парламентпен қатынасы. Үкiметтiң заң ... ... бар ... ... Бұл ... ... тек Парламент мәжiлiсi
арқылы ғана жүзеге асырады, яғни ... ... ... ... ... заң жобасын енгiзедi. Парламент қабылдайтын Конституциялық және
жай заңдар Үкiметтiң маңызды құқықтық негiзi ... ... ... өзi ... орындауы, министрлiктердiң, мемлекеттiк
комитеттердiң және ... ... және ... ... органдардың
заңды орындауын бақылауы тиiс.
Үкiмет жыл сайын Республикалық бюджеттi құрады, оны Паламенттiң
бекiтуiне бередi. ... ... оның ... ... ... бередi.
Мемлекеттiк кiрiсте ненi қысқарту немесе мемлекеттiк шығында ненi ұлғайту
керектiгiн ... шеше ... ... ... заңның жобасы Үкiметке
қорытынды әзiрлеуi үшiн берiлуi керек. Тек оң қорытынды болғанда ғана
Парламент Мемлекеттiк кiрiстi ... ... ... шығынды ұлғайту
туралы заң қабылдай алады. Қазақстан Республикасының Конституциясы Үкiмет
Парламент алдында жауапты болатын жағдайды да қарастырады. Егер Парламент
Үкiмет бағдарламасын ... рет ... ... ... ... ... ... мемлекеттiк комитеттермен және өзге
органдармен қатысы.
Республика Үкiметi Үкiметтiң ... ... ... ... және ... ... ... қызметiне
басшылық жасайды. Ол аталған органдардың ... ... ... актiлерiн орындауын қадағалайды. Үкiмет өз құрамына
кiрмейтiн министрлiктер, мемлекеттiк комитеттер және ... ... ... ... құрылымын, олардың орталық аппараты мен
жергiлiктi органдарын ұстауға Республикалық бюджеттен бөлiнетiн қаржының
көлемiн бекiтедi. Тек ... ... ... ... ... бұған жатқызылмайды. Оның мәртебесi Үкiметпен емес, Парламенттiң заң
қабылдау жолымен белгiленедi. Мұндай ерекшелiк экономикалық ... ... ... екендiгiмен және инвестициялық қаражаттың
бiр органның қолына ... ... ... кiрмейтiн министрлiктерден, мемлекеттiк комитеттерден,
орталық атқару органдарынан басқа республикалық органдар құрылады, олар
ведомстволар деп ... ... ... ... ... мен жауапкершiлiгiн белгiлейтiн ... ... ... ... ... ... ... көлемiн белгiлейдi; ведомстволардың басшыларын ... ... ... ... ... ... органдармен: аудандық, қалалық және
облыстық әкiмшiлiктермен белгiлi бiр қатынаста болады. Үкiмет ... ... ... болып табылады, сондықтан жергiлiктi атқарушы
органдармен қатынас ... ... ... ... Үкiмет
жергiлiктi атқарушы органдарға басшылық қызметiн мемлекеттiк басқару
мәселелерi ... ... ... ... органдардың заңдарды,
Президент пен Үкiметтiң актiлерiн оындауын бақылайды; Үкiмет ... ... ... ... ... ... ... тыңдайды;
жергiлiктi атқарушы орган актiлерiнiң қолданылуын толық немесе оның бiр
бөлiгiн тоқтата тұрады; оларды не керi ... не ... тұру ... қарауына ұсыныс түсiредi.
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес Республиканың ... ... ... ... ... ... бiрi болып
табылады.[9]
2.3. Сот билiгi.
Қазақстанның 1995 жылғы 30 тамыздағы жаңа ... 3 – ... ... бiртұтастығын және оның заң шығарушы, атқарушы ... ... ... ... сондай-ақ, тежемелiк әрi тепе-теңдiк
жүйесiн ... ... ... ...... ... ... бердi.
Сол сәттен бастап сот билiгiн нығайту процесi шынайы ... ... Бұл ... ... ... ... ... жағдай
жасаудан, судьялар мен соттардың материялдық қамтамасыз етiлуiн
арттырудан, ... ... үшiн ... ... ... ... кеңейтуден айқын байқалды. Әсiресе азаматтардың
Конституциялық ... мен ... ... қауiпi бар жағдайларда,
қылмыскерді iздестiрумен және қылмыстық айту мен ... ... ... ... ... заңдылығы мен
негiздiлiгiн бақылауға соттар ... ... ... Республикасында сот билiгi мемлекеттiк билiктiң бiр тармағы
ретiнде қаралады және ол қоғамда пайда болатын әр ... ... ... заңдарға және де ... да ... ... ... ... ... билiктiң бiр тармағы ретiнде сот билiгiнiң бiр тұтас
(бөлiнбейтiн) ... ... ... ... бар. Оның ... кеңестiгiнiң барлық аумағында жүзеге асатыны жөнiнде Қазақстан
Республикасының Конституциясында негiзделген.
Оның қызметi елдiң ... ... ... Сот ... ... ... ... ғана қабылдануы тиiс.
Сот органдарының шешiмдерiн барлық мемлекеттiк органдар мен лауазымды
адамдар орындауы тиiс.
Сот ... ... мен ... тәртiптердi нығайтуға күш салады.
Соттар шешімдерiнiң, үкiмдерi мен өзге де қаулыларының Республиканың
бүкiл аумағында мiндеттi күшi ... ... ... сол ... ... өзге де көрiнiстерi заң бойынша жауапкершiлiкке ... ... 76 ... ... ... ... судьялардың мәртебесi туралы” Президенттiң 2694 заң күшi бар
жарлығының 1-шi ... Сот ... ...... азаматтық,
қылмыстық және заңмен белгiленген өзге де нысандары ... ... Сот ... ... ... ... қорғау органдары
пирамидасының жоғарғы сатысын айғақтайтын соттар болып табылады.[11]
Өзiне ... ... ... оның ... ешкiмнiң
өзгертуiне болмайды:
Сотта әркiм өз сөзiн тыңдатуға құқылы, ... ... ... және ... ... ... ... туыстарына қарсы айғақ
беруге мiндеттi емес. Дiни қызметшiлер өздерiне сенiп сырын ашқандарға
қарсы куәгер ... ... ... қылмыстық заңды ұқсастығына ... жол ... ... кiнәсiздiк презумциясы принципiн ерекше атап өту керек.
Оның мәнi ... ... ... ... күшiне енген сот үкiмiнен
танылғанша, ол жасалған қылмысқа кiнәлi емес деп есептеледi.
Сот билiгiнiң ерекше сипатын айғақтайтын тағы да бiр ...... ... ... арнаулы жарлығымен судьялық
лауазымға тағайындалуы. Сондай-ақ, Қазақстан ... 79 ... ... ... ... ие болып табылады.
Қазақстан Республикасы өз егемендiгiн ... ... ... ... барысында сот жүйесiн мемлекеттiк билiктiң бiр тармағы ретiнде қарай
отырып, оның атқаратын ролiн ... ... бұл ... ... құқық қорғау
органдарына қарағанда адамдардың құқықтары мен бостандықтарын негiздедi
деп толық айта ... ... сот ... ... ... және олардың құқықтарының бұзылғандығы туралы қаулы немесе
шешiм шығару ... ... ... ... iстерге соңғы нүкте қояды.
Қазақстан Республикасының Президентiнiң “Сот және судьялар мәтебесi”
туралы Конституциялық заң күшi бар ... 4 – ... ... қызметi заңдылық, судьялардың тәуелсiздiгi, баршаның заң және сот
алдында теңдiгi, тараптардың жарыспалығы мен тең ... ... ... ... ... ... деп көрсетiлген.
Заңдылық принцип. Азаматтық және қылмыстық iстердi қараған кезде
соттар түрлi салалар бойынша ... ... ... және
солардың негiзiнде қолданылатын кодекстердi басшылыққа алуы тиiс.
Мәселен, қылмыстық iстердi ... ... ... ... Республикасының
қылмыстық кодексiн басшылыққа алады. Бұл қылмыстық заң ... жеке ... ... қауiптi iс-әрекеттiң қандай қылмысты
екенiн анықтайды және ... ... ... ... тиiстi жазаларды
белгiлейдi. Сонымен қатар соттар мемлекеттiк және әскери қылмыстар үшiн,
қажет болған ... ... ... ... ... өзге қылмыстар үшiн де жауапкершiлiктi белгiлейтiн
Республикалық заңдылықтарды қолданады.
Ал, ендi, ... ... мен ... тек қана ... ... ... болсақ, әрбiр судья да бiр азаматтық, қылмыстық,
шаруашылық және әкiмшiлiк ... ... ... тек қана ... ... ... арқылы үкiм, шешiм шығарады.
Судьялардың тәуелсiздiгi және олардың тек қана ... ... ... сот төрелiгiн жүзеге асырудың қажеттi шарты, iстiң әдiл
шешiлуiнiң кепiлi болып ... ... сот ... сот процесiнiң барлық сатысында
Бүкiл iс жүргiзу жұмысын орындау тәуелсiз болатындай етiп ... ... сот ... соттың шешiмi, үкiмi, ұйғарымы, қаулысы;
- шағымдық немесе кассациялық iс жүргiзу;
- ... iсi ... ... 29 қараша мен 13 желтоқсан аралығында Бiрiккен Ұлттар Ұйымының
Бас Ассамблеясыныңң “Сот отырысының тәуелсiздiгi жөнiнде” ... ... онда ... ... ... ... сот ... тәуелсiздiгiне мемлекет кепiл бередi және ... ... ... ... мемлекеттiк органдар немесе
мекемелер сот органының тәуелсiздiгiн ... және ... ... Сот ... ... берiлген iстердi кiмнiң тарапынан болса да заңсыз
ықпал етудiң, терiс ниеттiң,қысым көрсетудiң, күш ... ... не ... ... ... ... ... да бiр кедергiлер
мен себептерге қарамастан фактiлердiң негiзiнде және заңға сәйкес
тәсiлдермен ... Сот ... ... ... ... ... ... жол берiлмеуi
тиiс және сот шығарған шешiмдердi басқа ... ... ... жатпайды.
Бұл принцип заңға сәйкес сот жолымен қайта қарауға немесе сот ... ... ... ... ... ... iстi ... жүргiзу мен тараптардың құқықтарын мiндеттi түрде
сақтауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... және басқа да ұйымдарын құру және
оларға өздерiнiң ... ... ... даярлығын жетiлдiру және
тәуелсiздiгiн қамтамасыз ету үшiн кiру еркiндiгiне ие;
- Сот лауазымына ... ... ... ... ... ... ... құқық саласындағы даярлығы мен бiлiктiлiгi мiндеттi
түрде жоғары болуы тиiс;
- Судьялардың өкiлеттiк ... ... ... ... ... қызмет жағдайына, зейнетақысына,
зейнетке шығу жасына лайықты түрде заңмен кепiлдiк берiлуi тиiс;
- ... ... және ... ... ... кезiнде олардың
үстiнен түскен арыздар мен шағымдар тиiстi тәртiп бойынша ... ... ... ... ... ... ... қызметтiк мiндеттерiн орындауға қабiлетсiздiгiне
немесе атқаратын лауазымына лайықсыз терiс ... ... ... ... ... ... ... жаза немесе жұмыстан шығару туралы шешiм толық дәленденуi,
сондай-ақ, тәуелсiз тексеруден өтуi тиiс.
Қазақстандағы сот жүйесiнiң ... ... ... осы ... ... ... шыққан. Мұндағы ең негiзгi мәселе -
Қазақстан Республикасындағы сот қызметiн материалдық-техникалық және
өзгедей ... ету ... ... орган ретiнде Қазақстан
Республикасы Жоғарғы ... ... Сот ... ... ... ... ... бұл дегенiмiз сот жүйесiнiң атқарушы органға
мүлдем тәуелсiз болатындығын және ... ... ... ... ... ... керек.
Ал, ендi, азаматтардың заң мен сот алдындағы теңдiгi принципiне келетiн
болсақ, Қазақстан Республикасының Конституциясында ... ... сот ... ... ... ... әлеуметтiк, лауазымдық
және мүлiктiк жағдайына, жынысына, нәсiлiне, ұлтына, тiлiне, ... ... ... ... ... немесе кез келген
өзге жағдайаттар бойынша ешкiмдi де кемсiтуге болмайтындығы көрсетiлген.
Сот билiгiн ... тағы бiр ... ...
тараптардың жарыспалығы мен құқылығы жатады.
Тараптардың, яғни, сот iсiне ... ... ... ... ... ... сот алдында өзара сөз
жарыстыруын туғызады.
Ал, ендi, сотта iстi қараудың жариялығына ... ... бұл ... әдiлдiгiн жүзеге асыруға салалы түрде әсерiн тигiзедi. Сотқа қатысып
отырған былайғы ... және сот iсiне ... ... ... ... олардың адам құқық көрсетуiне және дұрыс
түсiнiктемелер мен айғақтар ... ... ... ... ... ... жол ... он алты жасқа толмаған жасөспiрiмдердiң қылмыстықтары туралы
iстер бойынша, не iске қатысушы адамдардың жеке немесе ... ... ... ... ... ... болдырмауы мақсатында жыныстық
қылмыстар туралы немесе басқа да ... және ... ... ... дәлелдi қаулысы негiзiнде iстердiң жабық мәжiлiсте қаралуына жол
берiледi.
Соттың жабық мәжiлiсiнде қаралған iс бойынша ... үкiм ... ... ... жұрт алдында жарияланады, тек сот мәжiлiсiнiң жабық
жүргiзiлу себебi жарияланбайды.
Сонымен, соттағы iстiң ... ... ... көрiнiсi
және халықтық сот билiгiн бақылап отырудағы формасы деп айтуға ...... ... ... ... ... түрде алынды ма, заңсыз
алынды ма, соған ерекше көңiл бөледi. Ешкiм өзiнiң мойындауы негiзiнде
сотталуы тиiс емес. ... ... ... мойындаудың мынандай
шарттары көзделедi:
- Дәлелдеменi сол iс бойынша iс жүргiзуге тиiстi өкiлеттiгi бар адам алуы
тиiс;
- Дәлелдеме осы iс жүргiзу ... ... ... Нақты деректер осы заңда көрсетiлген негiз бойынша алынуы тиiс;
- Дәлелдемелер iс жүргiзу нормаларында ... ... ... ... тиiс.
Сотта iс қараудың тағы бiр демократиялық қағидасы – ... ... алу ... ... жарыс сөз аяқталған соң төрағалық етушi сотталушыға
соңғы сөз негiзiн бередi. Ал, судья ... ... ... ... оның өз ... баға беруiн негiзге алады.
Сотталушы соңғы сөзi кезiнде ешқандай сұрақ қоюға жол берiлмейдi.
Сот сотталушының немесе айыпталушының соңғы ... ... ... ... ... сот ... тек ... ғана азаматтар мен
мемлекет мүдделерiнiң шынайы әрi әдiлеттi қорғалатындығына көз жеткiзу
қиын ... ... ... оның ... нығайтуға зор әсер тигiзген “Қазақстан
Республикасының сот жүйесi және ... ... ... ... ... ... лауазымға тағайындау
рәсiмдерiнiң ашықтығы мен жариялылығын қамтамасыз ету мәселесi түбегейлi
шешiм тапты. Тәртiптiк билiктiлiк алқаларының ... ... ... ... ... ... де сот ... жаңаша
қадам болуы”.
Мұнымен қоса Қазақстан Республикасы Президентiнiң жарлығымен бекiтiлген
“Судьялыққа кандидаттық тағлымдамадан өту туралы ... ... және ... ... ... алқалары туралы ереже
“Қазақстан Республикасы судьяларының бiлiктiлiк сынақтары туралы” ... ... мен ... ... ... бекiтiп бердi.
Мұндай маңызы зор заң актiлерi жедел ... ... ... ... ... ... жүрiп жатқан сот құқықтық реформасына
ерекше назар ... ... ... Бұл сот беделiнiң биiктей
түсуiне кепiлдiк бередi деген ... ... сот ... мен судьялардың мәртебесi туралы”
қабылданған Конституциялық заңның бiр ерекшелiгi, республикадағы сот
тарихында ... рет ... ... ... ... бағалау ресми
енгiзiлген. Қазақстан Республикасының Президентiне судьяларды мемлекеттiк
наградалармен марапаттау және оларға ... атау беру ... ... ... ... сот ... бағытты атқарылатын
iстер әлi аяқталған жоқ. Мiне өзiмiз көрiп отырсақ, бiр ... ... ауыз ... ... ... ... iстi ... қамсыз отыруға
болмайды. Алда қабылдаған заңдарды жүзеге асыру судьяның жоғары лауазымды
атағына лайық емес адамдарды сот ... ... сот ... көтеру. Сот шешiмдерiнiң мезгiлiнде орындалатын ... тағы ... ... ... ... келесi қаралатын өзектi мәселенiң бiрі сот iсiне ... ... ... ... ... ... сот iсiне қатыстыруды iске асырмас бұрын, оның ... ... ... ... жете ... бөлу ... ... қалыптасуын ұлттық әдет ғұрпы мен дәстүрiн,
менталитетiн ... ... ... ... ... ... ... Халық атынан
сот билiгiне араласатын алқа заседательдерiнiң саны 4-5 адамнан аспағаны
жөн.
Қазақстан Республикасынң ... сот ... ... және ... мен ... мәртебесi туралы” Конституциялық заңда да судьялар
сот әдiлдiгiн жүзеге асырғанда тек қана заңға ғана бағынып, сот билiгiн
жүргiзуi ... ... ... ... ... билiктен
бөлiнгенiне де бiр жыл толды. Республикадағы жоғарғы сот жанындағы ... ... ... ... жабдықтармен толық
қамтамасыз етедi.Қандай маңызды iстi атқарғанда оның толыққанды ... ... ... қол ... ... керек.Тоқсаныншы жылдардың
ортасында сот орындаушылары ... ... ... ... ... қызмет атқаратын. Сот орындаушылары әдiлет
министiрлiгiнен шығарылып ... сот ... сот ... ... берiлуi тиiмдi екенiн уақыт көрсеттi.Ендi Сот орындаушыларының
атқарушылық ... және ... ... ... ... ... ... санына сот орындаушыларының санын
сәйкестендiру қажет. Өйткенi мамандар ... ... ... ... жеткiзу қиын. Сот приставтарының санын арттыру да ... ... ... ... шараларында приставтарға жүктелер жүк ... ... ... ... iске ... ... ол ... кандидаттарына жоғары талаптар қойылады.
Мәселен, заң бойынша аудандық (қалалық) сотқа тек мыналар ғана судья ... ... ... ... ... кiр келтiрмеген, беделдi азаматтар;
- 25 жасқа толғандар;
- Заңгерлiк жоғары бiлiмi бар;
- Заңгерлiк мамандығы бойынша ... 2 ... ... ... ... ... ойдағыдай тапсырғандар және әдiлет бiлiктiлiк
алқасынан ұсынымын алғандар.
Бұған қоса, мыналар ... ... ... ... бола алады. Мамандығы
бойынша кемiнде 5 жыл жұмыс ... бар, оның екi ... ... прокуратура, анықтау және тергеу органдарында судья болып iстеген
заңгер, ... ... ... және ... Сот ... алғандар.Әскери соттың судьясы, сонымен қатар, әскери қызметкер
болуға тиiс.Жас мөлшерi Конституцияға сәйкес белгiленедi және 60 ... ... ... жағдайларда бұл мерзiм 5 жылдан аспайтын уақытқа
ұзартылуы мүмкiн.
Жоғарғы Соттың, сот алқаларының төрағаларын және ... Сот ... сот ... ... ... республика Президентi қызметке
тағайындайды. Сот учаскелерiнiң және басқа соттардың төрағаларын, ... мен ... ... ... ... ... әдiлет министрiнiң ұсынуы бойынша республика Президентi
қызметке тағайындайды.Заң судьяларға белгiлi бiр ... ... ... ... құқығы жоқ:
- депутат болуға;
- ғылыми оқытушылық немесе өзге шығармашылық қызметтердi есептемегенде,
басқа ... ... ... ... ... ... ... коммерциялық ұйымдардың басшы органының немесе бақылау кеңесiнiң
құрамына ... ... ... ... ... ... ... да бiр саяси партияны қолдауға немесе оған шығуға.
Судьяның өкiлеттiгiн тоқтата тұруды, оны қызметтен босатуды ... ... ... заң ... ... ... ... Осыған орай, әр түрлi оқуға және өзiнше ... ... ... бұл ... ... ... бойынша айқын
дәйектелген. Нормаларды ... ... ... ... ... күшейте түседi.
Мәселен, “Қазақстан Республикасындағы соттар және судьялардың
мәртебесi туралы” ... ... ... мына ... өкiлеттiгi тоқтатыла тұрады:
- қылмыс жасаған жерiнде қолға түскен немесе ауыр қылмыс жасағаны үшiн
қылмыстық ... ... ... судьяны күзетпен ұстауға немесе оны
қылмыстық жауапқа тартуға немесе тұтқынға алуға келiсiм берiлгенде;
- Судья соттың ... ... ... ... ... ... ... әрекет қабiлеттiгi шектеулi деп танылғанда;
- Судья сот шешiмi бойынша үштi-күйлi жоғалды деп танылғанда;
- Судья депутаттыққа кандидат ... ... ... ... ... ... өз қалауы бойынша;
- денсаулығына байланысты;
- қызметте болудың ақтық ... ... ... ... ... ... атқаратын қызметiне сәйкес келмеуiне немесе Жоғарғы Сот ... ... ... ... ... ... судья қызметiмен
сыйыспайтын кәсiппен айналысқан деп танылғанда;
- егер ... оған ... ... үкiмi ... ... ... жағдайда;
- Қазақстан Республикасының азаматығынан айырылған жағдайда;
- Конституция мен заңдарды бұлжытпай орындау ... және ... ... ... ... мен ... мүдделерiн қорғауды
қамтамасыз етпеген жағдайда;
- Шешiм бойынша әрекет қабiлеттiлiгi шектеулi немесе қайтыс болды деп
танылғанда;
- ... ... ... ... ... ... ... басқа қызметiне ауыстырылған жағдайда.
Судьялар өз қызметiне есеп бермейдi және бақылауға ... ... ... ... олар ... ... ... соттың тәртiптiк алқасының құрамы ... Сот ... екi жыл ... ... ... беру ... мен ... Республикасы Жоғары Сотының тәртiптiк алқасы сот алқалары
төрағалары мен ... ... ... және ... ... ... осы ... сот алқалары төрағаларына, сондай-ақ,
облыстық және соларға теңестiрiлген тәртiптiк ... ... ... ... ... ... қарайды.
Облыстық және соларға теңестiрiлген тәртiптiк алқалар облыстық және
соларға теңестiрiлген соттар ... ... ... ... ... ... соттардың төрағалары мен ... ... аға ... ... тәртiптiк iстердi қарайды. Заң
талаптарын өрескел бұзған судьялардың заңға сыйыспайтын әрекеттерi туралы
халықтың ... ... ... ... ... ... ... алқасына, сондай-ақ, министрлiгiне жолдануға тиiстi.
Алқа мәжiлiстерiне материалдарды қарау мiндеттi түрде өзiне қатысты iс
қозғалған судьяның қатысуымен өткiзiлуi керек.
Тәртiптiк iстi ... ... ... ... ... ... алқа қажеттi құжаттар мен материалдарды, оның iшiне лауазымды
адамның пiкiрiнше, тәртiптiк iстi қозғауға себеп ... iстi ... ... ... ... деп ... сот ... талап етуге
құқылы.
Судья мынандай жағдайларда тәртiптiк жауапкершiлiкке тартылуы мүмкiн:
- Сот iстерiн қараған ... ... ... ... үшiн;
- атына кiр келтiретiн терiс қылығы үшiн;
- iстi ... ... ... ... ... өрескел
сақтамағаны үшiн;
- еңбек тәртiбiн бұзғаны үшiн;
Мұнымен қоса, соттардың, алқаларының төрағалары және учаскелердiң ... ... ... ведомстволарға басшылық жасауға байланысты
қызмет орнының ... ... ... үшiн ... ... ... қатысты тәртiптiк iс Қазақстан Республикасы ... ... ... және судьялардың мәртебесi туралы”
Конституциялық заң күшi бар Жарлығының 52-бабында қарастырылған негiздер
бойынша ғана қозғалуы ... Осы ... ... ... iстi ... бар ... ... қозғайды.Республиканың
Жоғарғы Сот Кеңесi сот жүйесiнiң құрамына кiрмейтiн ... ... ... ... Ол ... ... ... орган
болып есептеледi. Оның құрамына мемлекеттік билiктiң барлық үш тармағы да
кiредi: Конституциялық Кеңестiң Төрағасы; Жоғары ... ... ... ... ... Сенаттан екi депутат; Жоғары Соттың Пленумында
сайланған алты судья (екеуi ... ... ... ... ... ... (қалалық) соттардан); Президент тағайындаған екi мүше.
Жоғары Сот Кеңесi мыналарға өкiлеттi:
- Жоғарғы Соттың, облыстық және соған теңестiрiлген ... ... ... ... судья iрiктеуге;
- осы судьяларды қызметтен босату туралы ұсыныс жасауға;
- Бiлiктiлiк алқасының ... ... ... ... ... ... және қол сұғылмауын қамтамасыз етуге.
Әдiлет бiлiктiлiк алқасы автономды, тәуелсiз мекеме бола тұра, ... ... ... бiлiктiлiк алқасы судьяларға кандидаттарды iрiктейдi.
Қорытынды
Республикадағы мемлекеттiк билiк бiрегей, ол Конституция негiзiнде ... ... ... Оның ... ... заң ... ... және
сот тармағы болып қалыптасады әрi олар ... ... ... ... бөлудiң принциптерi Конституцияда ғана ... заң ... және одан ... ... заң
актiлерiнде атап көрсетiлген. Конституция және одан тарайтын заңдар
бойынша мемлекеттiк ... ... ... әсер етуi ... ... заң ... және өкiлдi органдары белгiлi бiр
дәрежеде халықтық егемендiктi белгiлейдi. Егемендiктiң бiр ... ... бiр ... ... ... ... Конституциясында былай делiнген: Республикада мемлекеттiк
билiк бiр тұтас. Мемлекеттiк билiктiң бiр тұтастығы жоғарғы мемлкеттiк
билiкке бiрiктiрiлген органдар ... өмiр ... ... Ол ... ... және сот тармақтарына бөлiне келе өз өкiлеттiгiнiң
шеңберiнде бүкiл мемлекеттiң қызметiн атқарады.
Парламентке, Үкiметке және Сот ... ... ... олар ... мүлде тәуелсiз болады деген сөз емес. Олар бiр
мемлекеттiң органы болып ... ... ... ... ықпал етедi.
Парламент заң шығарушылығынан басқа бiр ... ... де ... ... және оның орындалуы туралы есептi
бекiту, Үкiмет пен басқа атқарушы органдардың қызметiне бақылау жасау,
мемлекеттiң бiр ... ... ... ... тұлғаларын сайлау
немесе тағайындауды жүзеге асырады.
Атқару органдары жүйесiндегi маңызды орынды Үкiмет ... Ол ... ... ... асыратын министрлiктер мен ведомстволардың,
жергiлiктi атқарушы органдардың қызметiн бiрiктiрiп және ... ... ... ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасында сот билiгi мемлекеттiк билiктiң бiр ... ... және ол ... ... ... әр ... сипаттағы
жанжалдарды, Конституцияға, заңдарға және де басқа да нормативтiк
құқықтық актiлерге негiздей ... ... ... ... бiр түрi ... сот билiгiнiң өзiндiк
арнайы өте маңызды ерекшiлiктерiн бiрi болып оның ... ... ... ... ... яғни заң ... атқарушы сондай- ақ,
Қазақстан Республикасының Президентi де сот өкiлеттiгiн қолдана ... бұны ... ғана ... ... ... сот ... жүзеге
асырады.
Қорытындылай келе бiр тұтас мемлекеттiк билiктi заң шығару атқарушы
және сот тармақтарына бөлу қағидасына негiздеп жүзеге асыру ... ... ... ... деп айта ... ... ... мемлекеттiң мақсаты мен алға қойған мiндеттерiн жүзеге асыру
бағытында өзара келiсiп қимыл жасап, бiр-бiрiн тежеп ... ... ... ... мен ... ... ... деп бекiтетiн Қазақстан
Республикасы демократиялық, құқықтық, ... және ... ... ... ... ... ... актiлер
1. Қазақстан Республикасының Конституциясы 1995 ж. 30.08.
2. Қазақстан Республикасының Сот ... мен ... ... ... заңы. 2000 ж. 25.12.
3. Қазақстан Республикасының Соттар және судьялардың мәртебесi ... заң күшi бар ... 26. 02. ... Мемлекеттiк егемендiк туралы деклорация 25.10.1998 ж.
5. Конституциялық заң мемлекеттiк ... ... ... ... ... ... ... Конституциялық заңы.
18.12.1995 ж.
7. ... және оның ... ... ... Президент жарлығы.
16.09.1995 ж.
Арнайы әдебиеттер
8. Қазақстан Республикасы Конституциясына түсiнiктеме. ... ... 1999 ... ... және ... негiздерi. Е. Баянов. Алматы, Жеты жарғы 2001 ж.
10. Егемен Қазақстан құқығы. З.О.Ашитов, ... ... ... мемлекетi: хандық билiктен Президенттiк Республикаға дейiн.
Е.К.Нұрпеисов, А.К.Котов. Алматы, Жетi жарғы, 1996 ... ... С. Ө ... Байтұрсынов құқықтық мемлекет туралы» Ақиқат
журналы. №7, 1994ж
13. Мемлекет және құқық теориясы. Ғ.Сапарғалиев, А.Ибраева ... ... 1997 ... Таныс бейтаныс тәуелсiздiк. Қ.Сұлтанов.
15. Сакен Өзбекұлы. Абай және адам құқығы. Алматы. Жеті Жарғы-1995ж
16. Парламент Республики Казахстан в ... ... ... ... Алматы 1997 г.
17. Конституция и Парламент. С.З.Зиманов Алматы 1996 г.
Баспа материалдары
18. Заң журналы. 2000 ж. ... ... ... 2000 4,2,6; 2001 ... 1,4
20. Саясат журналы.№7,1998 ж.
21. Заң газетi . Мемлекеттiк билiк кепiлдiктерi 2001ж.4.05.
-----------------------
[1] Е.Баянов. Мемлекет және ... ... ... Жеті жарғы 2001 ж. 63-
бет.
[2] Ғ.Сапарғалиев. ... ... мен ... ... 30 бет.
[3] Е.Нұрпейісов. А.К.Котов. қазақстан ... ... ... ... дейін. 1996 ж. 59 бет.
[4] Қазақстан Республикасы. Конституциясы. 1995ж. 3 ... ... ... 35-39 ... «Парламент және оның депутаттарының мәртебесi туралы» Президенттің
конституциялық заң күші бар ... ... ... ... ... Конституциясы. 64 бап, 1тармақ
[8] Заң газетi . Мемлекеттiк билiк ... ... ... Республикасының Үкiметi туралы Конституциялық заңы.
18.12.1995 ж.
[10] Қазақстан Республикасы. Конституциясы. 76 ... ... ... ... З.О.Ашитов, В.З.Ашитов. А-1998ж

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 51 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Алдын ала тергеудегі конституциялық қағида ретіндегі кінәсіздік презумпциясы29 бет
Дәрістік кешен87 бет
Заңдар – Қазақстан Республикасы тарихының дерек көзі (1990-2007 жж.)187 бет
Конституциялық құрлыс5 бет
Саяси партияларды құқықтық тұрғыдан зерттеу64 бет
Қазақстан Республикасының егемендігі аясындағы сұрақтар, саяси партиялар жайында12 бет
Қазақстанның шетеелдермен байланысы. елдер арасындағы ынтымақтастық11 бет
Антик философия. Софистер4 бет
Мемлекеттік басқарудың мәні мен ерекшеліктері6 бет
"Адам" ұғымы, адам мәселесі9 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь