Мәдениет және өркениет

Мәдениет пен өркениет. Мәдениет ұғымын тереңірек түсіну үшін, оған мағыналық жақындығы бар кейбір басқа ұғымдармен арақатынасын қарастырып өтейік. Осы сипатта біздің зердемізге бірінші түсетін үғым — өркениет. Өркениет (цивилизация) семантикалық жағынан алғанда (латын тілінің — «civilis» сөзі) азаматтық дегенді білдіреді. Римдіктер бұл үғымды «варварлықтар» деп өздері атаған, басқа халықтар мен мемлекеттерден айырмашылықтарын көрсету мақсатында қолданған. Яғни, «өркениет» олардың түсініктері бойынша азаматтық қоғамы, қалалық мәдениеті, заңға негізделген басқару тәртібі бар Рим империясының даму дәрежесін білдіреді.
Ғасырлар бойы қалыптасқан осы екі үғымның мағыналарын төмендегідей топтастыруға мүмкіндік бар:
• 1. Мәдениет пен өркениет бір. Олар синонимдер (И. Гердер, Э.Б. Тайлор).
• 2. Өркениет — мәдениеттің ақыры, оның кәрілік шағы, руханилықтың антиподы (Ж.Ж.Руссо, Ш. Фурье, О. Шпенглер).
• 3. Өркениет — мәдениеттің прогресі, болашаққа бой сермеуі, қоғамның парасаттылық деңгейі (Ф. Вольтер, Д. Белл).
• 4. Өркениет — тағылық пен варварлықтан кейінгі тарихи.мәдени саты (Л. Морган).
• 5. Өркениет — этностар мен мемлекеттерге тән мәдениеттің оқшау түрі (А. Тойнби, Н.Я. Данилевский және т.б.).6. Өркениет мәдениеттің техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы.
Бұдан көретініміз, мәдениет пен өркениет бір.бірімен байланысты ұғымдар екен. Мәдениеттанушы Г. Чайлдтың пікірінше, өркениетке еңбектің қоғамдық жолмен бөлінуі, қалалардың пайда болуы, жазбаша мәдениеттің дамуы, қолөнер мен сауданың өркендеуі, азаматтық қоғам мен мемлекеттің орнауы жатады.
Мәдениетті тұлғалық сипатта қарастырғанда, бірнеше елеулі түсініктерге тоқтала кету қажет, олардың ішіндегі маңыздылары: мәдени әрекет, мәдени орта, мәдени игіліктер мен қажеттіліктер және мәдени ұйымдар мен ұжымдар. Бүлардың арасында ең түбегейлісі — мәдени әрекет. Әрекеттену — жалпы адам мен қоғамның өмір сүру тәсілі, тіршіліктің тірегі. Мәдени әрекет деп, әдетте, мәдениет игіліктерін өндіруге, таратуға, тұтынуға бағытталған мақсатқа сәйкес әлеуметтік іс.қимылдарды атайды. Мәдени игіліктерді толассыз жасау нәтижесінде адам өзінің де мәдени деңгейін көтереді.
Осы әрекеттің қайнары, түпкі қозғаушы күші ретінде ғылым адамның талап.мұқтаждарын, мәдени қажеттіліктерді бөліп қарастырады. Осылардың қатарына біз мынандай адамдық қажеттіліктерді жатқызамыз: өмірдің мәні мен мағынасын іздеу, өмірден өз орнын табуға ұмтылу, шығармашылыққа талпыныс, альтруизм, гумандылық және тағы басқалары
        
        Мәдениет пен өркениет
Мәдениет пен өркениет. Мәдениет ұғымын тереңірек түсіну үшін, оған мағыналық жақындығы бар ... ... ... ... ... ... Осы сипатта біздің зердемізге бірінші түсетін үғым -- өркениет. Өркениет (цивилизация) семантикалық жағынан алғанда (латын ... -- ... ... ... ... Римдіктер бұл үғымды деп өздері атаған, басқа халықтар мен мемлекеттерден айырмашылықтарын көрсету мақсатында қолданған. Яғни, олардың түсініктері бойынша ... ... ... мәдениеті, заңға негізделген басқару тәртібі бар Рим империясының даму дәрежесін ... ... бойы ... осы екі ... ... ... топтастыруға мүмкіндік бар::: 1. Мәдениет пен ... бір. Олар ... (И. ... Э.Б. ... 2. Өркениет -- мәдениеттің ақыры, оның ... ... ... ... ... Ш. Фурье, О. Шпенглер).:: 3. ... -- ... ... ... бой ... ... парасаттылық деңгейі (Ф. Вольтер, Д. Белл).:: 4. Өркениет -- ... пен ... ... ... саты (Л. Морган).:: 5. Өркениет -- этностар мен мемлекеттерге тән мәдениеттің оқшау түрі (А. ... Н.Я. ... және ... Өркениет мәдениеттің техникалық даму деңгейі, оның материалдық жағы. ... ... ... пен өркениет бір-бірімен байланысты ұғымдар екен. Мәдениеттанушы Г. Чайлдтың пікірінше, өркениетке еңбектің қоғамдық жолмен бөлінуі, қалалардың пайда болуы, жазбаша ... ... ... мен ... ... азаматтық қоғам мен мемлекеттің орнауы жатады.Мәдениетті тұлғалық сипатта қарастырғанда, бірнеше елеулі түсініктерге тоқтала кету қажет, олардың ішіндегі маңыздылары: мәдени әрекет, ... ... ... игіліктер мен қажеттіліктер және мәдени ұйымдар мен ұжымдар. Бүлардың арасында ең түбегейлісі -- мәдени ... ... -- ... адам мен ... өмір сүру ... тіршіліктің тірегі. Мәдени әрекет деп, әдетте, мәдениет игіліктерін өндіруге, таратуға, тұтынуға бағытталған мақсатқа сәйкес әлеуметтік іс-қимылдарды атайды. Мәдени игіліктерді толассыз ... ... адам ... де ... ... ... Осы ... қайнары, түпкі қозғаушы күші ретінде ғылым адамның талап-мұқтаждарын, мәдени қажеттіліктерді бөліп қарастырады. Осылардың ... біз ... ... ... ... ... мәні мен мағынасын іздеу, өмірден өз орнын табуға ұмтылу, шығармашылыққа талпыныс, альтруизм, гумандылық және тағы басқалары. ... орта ... ... ... ... ... тығыз байланысты. Мәдени орта заттық-материалдық, әлеуметтік ұйымдар мен ... ... ... ... тұрады. Оларға техника мен қүрал-жабдықтардың даму деңгейі, ... ... ... ... ... ... ... рухани мәдениетті сақтау және насихаттау ұйымдары (мұрағаттар, мұражайлар, ... ... және тағы ... ... Қайсыбір ұлттық мәдениетті алсақ та, ондағы салт-дәстүрлер жүйесіне бірден назарымыз ауады. (И.Г. ... Идеи к ... ... ... ... 1977, с. 252). ... өзінің кең мағынасында бір ұрпақтың келесі ұрпаққа ... өмір сүру ... ... осы ... мұрагерлікті жүзеге асыратын салт-дәстүрлер жүйесі мәдениет өзегін қүрастырады. Әсіресе, жазу-сызу болмаған ерте ... ... ... мен ... . сенім-нанымдарға, дәстүрлі түсініктерге иек артқан. Ал салт-дәстүрлерге Ғұзыхан Ақпанбет мынандай баға ... . ... ... ... 1993, 36-бет). ... бойы ... ... ... ... ... мен азаматтық қоғам өлі жоқ кезде қалыптасқан салт-дәстүрлер мен ... ... ... ... ... болды. Ескі ырымдар мен әдет-ғұрыптардан надандық, анайылықты емес, қазіргі үлттық мәдениеттердің архетипін ... ... ... ... мәдениеттің негізі мен ділін, ондағы адамгершілік қасиеттер мен дүниетанымды үғыну үшін мәдениеттің тағы бір түп-тамыры ... ... ... ... жүйе ... ... құрту мақсатында, дінді деген марксизм қағидасын басшылыққа алып, ... ... ... жоқ, ... ... мәңгүрттерді тәрбиелеуге тырысты. Ал шындығында діни Ренессанс ( -- француз сөзі -- ... ... ... ... ... зор роль ... Дінге дейінгі дүниетаным ретіндегі мифте табиғат қасиетті күштерге ... ... ... ... ... адам мен ... ... басты назар аударылады. Осының нәтижесінде өркениет қалыптасады. Жалпы ... ... ... ... ... ... -- ... Таңбалы тастағы кескіндер мен тағы адамдардың ырым-билерінен бастап, Рафаэль мен Микеланджелоның мәңгілік ... ... ... ... ... туған талай сұлу дүниелерсіз, өнер әлемінсіз, қандай ... ... ... ... ... да, өнер ... ... қазынасы, адамның ұлылығын білдіретін ғажап көріністердің бірі -- оның әсемдікке, сұлулыққа үмтылуы.Осыған дейін қарастырылған анықтамалардан бір түйінді ой ... ... ... -- адам ... ... ... ... парасат, оқыл-ой, ізгілік пен әдемілік заттандырылып, игіліктер дүниесі құралған. Сонымен бірге мәдениет адамды тұлға деңгейіне көтеретін негізгі құрал. Әл-Фараби ... адам -- , ... ... жан. Адам -- ... ... және ол үшін ... орта ... қажеттілік болып қалады. Мәдениет адамнан табиғатты бөліп алады деген пікір қанша рет айтылса да, адамның табиғи ... ең ... ... екендігіне күмән жоқ. И. Гердердің тілімен айтқанда, адам -- ... ... ... ... ... -- ... мәдени дамуының куәсі. Бірақ осы алға қарай жылжу Жер-Анаға әр уақытта жайлы бола бермеді. Адам қоршаған ортаны өзіне ыңғайлы ... ... ... ... осы ... көп ... табиғатты күйзелтіп, қүлдыратып жіберді. Мәдениет пен табиғатты қарама-қарсы қоюдың бір түрі ... ... анти ... ... ... еді (киниктер, Ницше). Контрмәдениет атты XX ғасыр туындысы бұқаралық мәдениеттегі руханилықтың затқа, тауарға айналуына қарсы қозғалыс сипатында болды. Мәдениет пен ... ... ... ілім -- ... антропология. Оның негізін са-лушылардың бірі -- Э. Уилсон.Әрине аталған ілімдер табиғи-биологиялық ... тым ... ... ... оның ... бар ... Өйткені, XX ғасыр мәдениет пен табиғат дилеммасының адам тағдыры үшін қауіпті екендігін көрсетіп, заман талабына сәйкес экологиялық мәдениет ... ... ... ... тежейтін бүл ілімнің негізі есебінде мынадай идеяларды атап өткен жөн::: а) академик В.И. Вернадскийдің Ноосфера (парасатты ... ... ... ә) Рим ... ... түжырымдары;:: б) Тейяр де Шарденнің адам жөніндегі ... ... ... в) Л.Н. ... М. ... А. ... Э. Фромм т.б. дамытқан гуманистік этика т.б.Тағы айта кететін жайт, осы экология мәселелеріне байланысты Шығыс пен Батыстың ... ... ... ... ... мәдениеті табиғатқа жақын, ол үстемдік етуге шақырған жоқ.Сонымен, мәдениет адам мен табиғатты ... ... ... ... ... ... нәзік үндестік және рухани қыл-көпір. Осы үндестікті (гармонияны) одан әрі жетілдіру -- адамзаттың алдындағы келелі міндет.Адам және ... ... ... түсетін тағы бір жайт адамның қабілеттілігіне, жан-жақтылығына, шексіздігіне байланысты. Американ ғалымы К. ... ... адам ... үш дүниеге: физикалық, ментальдық (психикалық) және идеалдыққа жатады. Сонда мәдениет осылардың қайсысымен көбірек анықталады деген ... ... ... Егер біз ... тек ... және ... бөліктерге бөлудің қарадүрсін шеңберінен шыға алсақ, онда мәдениеттің өзінің ішкі ... ... ... ... жетеді. Себебі, адамды қоршаған заттар, дүние -- бұл мәдениеттің сыртқы көрінісі ғана, оның мәні -- ... адам ... ... заттандыруда жатыр. Мәдениеттің ішкі мәні қоғамдағы өмір сүріп жатқан адамдардың өзіндік санасында, парасаттылық сезімдерінде, рухани ізденістерінде ... Ж. П. ... ... ... адам ... ... ... ол еріктілік жазасына кесілген. Осы сипатта мәдениеттің құпиясы -- адамдағы . Одан ... ... бір нұр -- ... ... адамгершілік сәулесі нұр шашып түр. Мәдениетте адам ғажап биік деңгейге көтеріледі. Мәдениет дегеніміз менің өмірім, менен бөлінген, мен өлгеннен ... де тірі ... ... ... ... ... ... қызметтерін талқылайық. Алдымен қоғам және мәдениет ұғымдарында қаншама ұқсастық, үндестік болғанымен, олардың арасындағы мағыналық, айырмашылықты естен ... жөн. ... -- ... бір бөлігі, белгілі бір мақсаттарды іске асыру ... ... етіп ... ... ... ... этностардың, мемлекеттердің) байланыс нысандары. Яғни, қоғам үғымындағы негізгі мәселе -- адам және оның ... ... бұл ... қоғамды зерттейтін басты ілімді әлеуметтану деп атайды. Ал мәдениет осы тұрғыдағы ... ... бір ... ... ... ... қолданылады. Осыған дейін қарастырылған ұғымдарды негізге алып, қоғамдағы мәдениеттің төмендегідей қызметтерін айқындау мүмкіндігі бар:Адамды калыптастыру қызметі. Бұл -- ... ... ... ... ... ... және оның негізгі мазмұнымен тікелей байланысты нышан. Егер біз адамды әлде құдай, әлде табиғат, әлде еңбек жаратты деген ... сәл ... адам ... ал ... ... ... көзіміз жетеді. (С. Мырзалин, Ә. Әлпейісов. Қоғам және мәдениет. Алматы, 1992, 14-бет). Маугли -- ... ... ... арасында кездейсоқ өскен адам мәдениеттік қасиеттерден жұрдай болады.Адамға ең қиыны -- адам болу. Ал оның ... ... бірі ... ... пен ... ... пен ... әділеттілік пен өктемдік, бодандық пен азаттық, сұлулық пен ұсқынсыздық арасындағы адамның таңдауын аламыз. Соның нәтижесінде жеке тұлғада өзіндік сана тұрақталады, ол озық ... ... өз ... ... Жалпы алғанда, мәдениеттің алға басуы дегеніміз дүниежүзілік тарихтың адам үшін, оның мүдделері мен ... ... ... ... ... болып табылады. Жалғастық, мәдениет мұрагерлік қызметі.Мәдениеттің бұл ... бір ... ... ... ... ... адамдық өмір тәсілдерінің өзіндік ерекшеліктеріне қатысты. Ақпараттық (информациялық) беріліс әлеуметтік жүйеде ... ... ... ... жүреді. Шын мәнісінде қоғамда ұрпақтар жалғастығы мәдени ... ... ... және оны ... ... ... жүзеге асады. Мәдени ақпараттар -- салт-дәстүр, әдет-ғүрып, рәсім-рәміз, діл мен тіл, дін және ... ... т.б. ... ... бір ... меңгерудің нәтижесінде мәдениет субъектісінің өзіндік санасының жанды буынына ... ... ... бүл ... сан ... қыры бар. Бірден біздің назарымызды өзіне аударатын нәрсе -- мәдениет пен білімнің ара қатынасы. (Гегель) бағытталған ... ... ... ... негізгі қүрамдас бөлігіне жатады. Ертедегі гректің , ислам Өркендеуіндегі , ... ... ... мәдениет пен білімділіктің іштей туыстығын, үндестігін білдіреді. Осы сипатта, әсіресе зиялылар (интеллигенция) мәдениетті сақтау және ... ... ... ... ... (Ә. Наурызбаева, Н. Скалон. Диалогтың мүмкіндігі. , 1993, № 1, 8-бет). Яғни білімділік ... ... ... ... бұл екі ұғымның арасында елеулі айырмашылық, белгілі алшақтық, ... ... ... бар. Ғылымның бет алды дамуы, шектелмеген техникалық әрекет мәдениетке ... ... ... ... Тек ... ... мәдениеті бар өркениет ғылым мен техниканың дамуындағы теріс салдарларды ... ... Егер біз ... арқылы шындықты ашсақ, өнер арқылы әсемдікке ұмтыламыз, ал моральдық таным арқылы -- ... пен ... ... ... ... ... Одағында шыққан кітаптарда атты сөз тіркесі кең етек алғанды. Бірақ адамның дүниеде өмір сүру ... ... ... ... ... ... емес, әйтпегенде адамды тетікке, қуыршаққа айналдырған тоталитарлық айлашарғы үлгілерін көреміз. Айталық, Ертедегі Грекияда ешқандай ... адам ... ... неше ... ... ... ақпараттар жинаған жоқ. Солай болса да ол елдегі жоғары мәдениеттің және ... ... ... деңгейде болғаны бәрімізге белгілі. Алайда солай екен-ау деп мәдениетке сыртқы ықпал жасау мүмкіндігін ... ... ... Мәдениет -- . Мәдениеттегі реттеушілік әрекеттерінің ... ... бар. ... ... гөрі жоғарыға, идеалдыға, үлгіге көбірек көңіл бөлінеді. Мәдени үғымдарда нормативтік, ережелік талаптар басымырақ. ... ... оның ... ... ... ... ... тереңірек дарытқандығын көрсетеді. Ол -- білімі ғылым деңгейіне, киімі сол кезде көп ... ... ... осы ... ... талаптарына сай адам.Коммуникативтік, қарым-қатынастық қызмет. Бұл ... ... ... ... ... ... ... мәдениеттер сұхбаттасуы -- әлеуметтік шындықтың басым көрінісі. Адам ерекше бір өрісте -- қарым-қатынас өрісінде болады. ... пен ... ... пен ... тербелісі адамды нәзік тормен қоршаған; қоғамдық өмірде тек зат пен ... ... ғана ... ең ... идеялар, мамандық, шеберлік тәжірибелерімен, сезімдік үлгілерімен ауысу толастамақ емес. Мәдениет игіліктерін жас ... ... ақ ... ... оның әлди ... ... ... шомылып қана адамдық қасиеттерді бойына сіңіре бастайды. ... ... ... деп аталатын процесс те мәдени қарым-қатынасқа негізделген. Мәдени ... ... ... ... ... және көп мағыналылығына көңіл бөлу қажет. Мәдени құндылықтарды оларды жасаушылар және тұтынушылар арасындағы қарым-қатынас ретінде алуға болады. ... ... ... асыл ... егер ол рухани азық ететіндері белгілі бір себептермен жетпей жатса, онда ол ... ... ... қалады. Адам тұрмайтын үй қаңырап бос тұрады, отарба жүрмейтін ... жол -- жай ... мен ... ... ... ... кітап -- шаң басып жатқан қағаз. ... ... ... деп ... ... ... ... басқа да қызметтері жеткілікті. Зерттеушілер оның аксиологиялық, футурологиялық, герменевтикалық т.б. ... ...

Пән: Мәдениеттану
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 6 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Мәдениет пен өркениет7 бет
Мәдениет пен өркениет туралы9 бет
Мәдениет тарихы мен өркениет тарихы7 бет
Қазақстанның өркениеттік даму ерекшеліктері. Діни мәдениеттің қазақстандық қоғамдағы алатын орны99 бет
Әлемдік мәдениет пен өркениет3 бет
Әлемдік мәдениеттер мен өркениеттер165 бет
Әлемдік өркениеттегі қазақ мәдениетінің орны16 бет
Өркениет және мәдениет13 бет
Өркениет мәдениеті5 бет
Адам және мәдениет12 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь