Қылмыс құрамының субъективтік жағын талдау

Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..3
1. Тарау Қылмыстық субъективтік жағының түсінігі және қылмыстық құқықтағы маңызы
1.1.Қылмыстың субъективтік жағының түсінігі және оның қылмыс құрамында алатын орны ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .5
1.2. Кінәнің нысандары бойынша қылмысты квалификациялау ... ... ... ... .13
2.Тарау Қылмыс құрамының субъективтік жағын талдау
2.1. Қылмыстық құрамның субъективтік жағының қосымша белгілері бойынша калификациялау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...34
2.2. Қате және оның түрлері бойынша квалификациялау ... ... ... ... ... ... .42
2.3. Қылмыстың субъективтік жағының міндетті заңи белгілері ... ... ... ... 47
3.Тарау Қылмыстарды субъективтік жағы бойынша саралау
3.1.Атмосфераны ластаудың субъективтік жағының жалпы сипаттамасы ... 50
3.2.Ұрлықтың субъективтік жағын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 59
3.3.Құрамында есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз өсіру қылмысының субъективтік жағын талдау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 61
3.4.Адамды кепілге алудың субъектісі және субъективті жағы ... ... ... ... ..65
Қортынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 73
Пайдаланған әдебиеттер ... ... ... ... ..
        
        Кіріспе.....................................................................
.................................................3
1- Тарау Қылмыстық субъективтік жағының түсінігі және ... ... ... ... ... және оның қылмыс құрамында
алатын
орны........................................................................
.................5
1.2. Кінәнің нысандары бойынша қылмысты квалификациялау……………..13
2-Тарау ... ... ... ... талдау
2.1. Қылмыстық құрамның субъективтік жағының қосымша белгілері бойынша
калификациялау………………………………………………………34
2.2. Қате және оның түрлері бойынша ... ... ... жағының міндетті заңи белгілері…………….47
3-Тарау Қылмыстарды субъективтік жағы бойынша саралау
3.1.Атмосфераны ластаудың субъективтік жағының жалпы сипаттамасы….50
3.2.Ұрлықтың ... ... ... есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз өсіру ... ... ... ... алудың субъектісі және субъективті жағы……………...65
Қортынды………………………………………………………………………...73
Пайдаланған әдебиеттер………………………………………………………...75
Кіріспе
Қазақстан Республикасы Конституциясына сәйкес біздің мемлекетіміз
демоқратиялық, ... ... ... ... ... табылады.
Еліміздің өркендеуіне, мемлекетіміздің нығаюына құқық нормаларын, ... ... ... ... ерекше. Құқық нормалары барлық қоғамдык
катынастардың реггеуші тетігі, ... ... ... ... әділ заң ... арқылы жүзеге асырылуы қажет.
Заң талаптарын, құқық нормаларын құрметтеу және оны бұлжытпай жүзеге
асыру әрбір азаматтың ... ... ... ... оның ... одан әрі жетілдіруде
құқық ғылымы салаларының атқаратын міндеті зор болып ... ... ... заң ғылымының негізгі салаларының бірі — қылмыстық құқық ғылымына да
жүктеліп отыр. Қылмыстық құқық ... алда ... ... ... ... оның ... қылмыстық жазаны тағайындау, бас бостаңдығынан
айырмайтын шараларды ... ... ... өлім ... ... өмір бойы бас ... айыру жазасын орындаудың құқықтық ... ... ... ... ... ... жүзеге асыру
міндеттері түр.
Қазақстан ... ... ... біздің
мемлекетіміз демократиялық құқықтық, әлеуметтік, зайырлы мемлекет болып
табылады. Еліміздің өркендеуіне, ... ... ... ... қорғау органдарының маңызы ерекше.
Құқықтық мемлекетті орнатуда, оның ... одан әрі ... ... ... атқаратын міндеті зор.
Қылмыстылықпен күрес, қылмыскердің тұлғасына ғылыми негізде зерттеу,
орын алған қылмысты құбылыстардың ... мен оған ... ... - ... анықтау, бүгінгі күні заң ғылымдарының келесі міндеттерінің
бір болып саналады.
Қылмыстық құқық ...... ... ... ... ... қылмыстың түсінігі мен белгілерін, ... үшін ... ... мен ... ... – ақ ... ... және
жазадан босатудың шарттарын анықтайтын құқықтық нормалардың жиынтығы.
Қылмыстық құқық басқа да ... ... ... белгілі бір қоғамдық
қатынастарды реттейді.
Қылмыстық құқықтың бірден – бір жалғыз ... ... көзі ... ... ... табылады.
Қазақстан Республикасының Қылмыстық Кодекстің 11 - бабын алатын
болсақ, онда ... ... ... ... деп ... ... 11 - бабының бірінші бөлігіне сәйкес – жалғаспалы ... ... және ... ... ... алғанда, бірдей қылмыстық
әрекеттер қатарынан тұрады
Егер адам бұрын жасаған қылмысы үшін заңмен белгіленген тәртіп бойынша
қылмыстық жауаптылықтан босатылған ... не ... ... ... ... ... жойылған немесе онысы алынған болса немесе мұндай қылмыс
үшін қылмыстық жауапқа тартылу мерзімі өтіп ... ... ... ... деп танылмайды - деп Қылмыстық Кодекстің 11- ... ... анық ... сол сияқты, бұл жағдайды Қазақстан Республикасы
Жоғарғы Сотының ... да ... рет атап ... - Тарау Қылмыстың субъективтік жағының түсінігі және қылмыстық құқықтағы
маңызы
1.1.Қылмыстың субъективтік жағының түсінігі және оның ... ... ... құрамының басты элементтерiнің бiрi және ... ... ... ... орын алатын субъективтік жаққа қатысты
белгiлер болып табылады. Қылмыс құрамында субъективтік жақтың алатын ... ... iшкi ... ... ... яғни жасалған қылмысты iс-
әрекетке және тағы ... ... ... адамның ми жұмысында болған
сезімдердi ашу және осi негiзде iс-әрекетке құқықтық баға беру ретiнде
түсiну ... ... ... ... қылмыстық субъективтiк жағының
белгiлерiмен объективтiк жақтың белгiлерiнің арасындағы ... ... екi жағы ... ... ... қоғамға қауiптi iс-әрекет,
елеулi зардап және ... ... ... тәрiздi белгілер қылмыстың сыртқы
көрінісін көрсете алғанмен, оның iшкi ... яғни адам ... ... ой, ... ... ... онда ... құрамының
субъективтiк жағы. субъектiсi тәрiздi элементтерi жоқтығын ... ... ... ... Қ.К. ... бөлiмi баптарын
қолданудың басты ... ... ... ... ... ... болып қана қоймайды, сонымен бiрге заңның нақты бір бабына сәйкес
келетiн қылмыстың объективтiк және ... ... ... бойынша сәйкес келуi деп түсіну керек. Анығырақ айтқанда қылмыстық
субъективтiк жағындағы белгiлердi объективтiк жақ ... ... ... ... жағы ... қоғамға қауіпті iс-әрекет
жасаған адамның психикалық сезiмдерiн бiлдiретiн қылмыс құрамының iшкi жағы
белгiлерi болып ... ... ... ... ... деген кiнәлi
адамның ми жұмысындағы iшкi жақтың белгiлерiне кiнә, ниет және мақсат
жатады. Осы үш ... ... және ... құқықта зерттелетiн қылмыстық
құрамдардың субъективтiк жағын толық ашып ... ... деп ... ... ... ... сипаттайтын белгілердің бар екендiгін
анықтау кезiнде қасақаналық немесе абайсыздық түрінде бейнеленетiн кінәні
анықтаудың өзi де ... ... ... ... басқа құрам элементтерi болғанмен субъективтiк
жақтың болмауы, ол адамның кiнәсiз зардап келтiргендiгiн бiлдiрiп, ... жоқ ... ... алады. Адамның белгiлi бiр іс-әрекет жасау
кезiнде алдымен оны ми ... ... ... егер ми жұмысы
әрекеттi билей алмаса, онда ондай әрекет жасаған адамның есi дұрыс емес деп
танылады. ... ... ... және оның ... деген ми
жұмыстары тек қылмыстың субъективтiк ... ғана ... ... ол ... ... де қатысты болып табылады. Бұл екi мәселеде адамның
ми жұмысының құқықтық ... ... ... бар. ... ... ... жасау кезiнде есi дұрыс адамдардың ... ... ... ал қылмыстық субъектiсіне қатысты мәсіледе есi
дұрыс ... ... ... ми ... ... ... түрлерi
келтiрiледi.
Қылмыстың субъективтiк жағына қатысты мәселелер қылмыстық құқық
теориясында күрделi ... ... ... ... ... Ерекше
бөлiмiнде қарастырылған кейбiр қылмыс түрлерiның, мысалы өзiн-өзi өлтiру
жағдайына жеткізу қылмыстың кiнә нысандары ... ... ... ... туралы оқулықтардың кейбiреулерi бұл ... кінә ... және ... деп ... ал ... тек ... деп айып ... тақырыптың практикалық тұрғыдан күрделiлiгi, ол ... және оның ... ... ... ... яғни әр түрлi
психикалық қатынастарын көру, ашу барлық кездерде ... бола ... Бұл ... ... үшiн ... ... адамның
жасаған әрекетiнің сипатына, түрiне және өзге де объективтiк жағдайларына
көңіл ... ол ... ... ... ... ойын ... тырысады.
Практикалық тұрғыдан бұл мәселенің келесі күрделілігі және өзектігі,
адамның кінә ... дәл ... ... ... ... белгілеуде маңызды, шешуші роль атқаруына ... ... ... ... ... субъективтік жағы бойынша
қате квалификациялауы жиі кездеседі. ... М. Және Ю. мас ... М. ауыр ... ... ... Ю.-ны ... ... басынан асырып лақтырып жібереді. Осы тәсілге ... ... Ю. ... құдығынан шығып тұрған бетон плаформасына
басымен ... ... ... М. оның ... ... рет ... осы алған
жарақаттардан Ю. ауруханада қайтыс болады.[4]
Бұл істі Қарағанды қаласының ... ... соты ҚК 103 ... ... ... ... өліміне соқтырған қасақана денсаулыққа
ауыр зардап келтіру деп бағалайды. ... ... ... қылмыстық
істер бойынша сот алқасының қаулысымен үкім өзгеріссіз қалған.
Ал ҚР Жоғарғы Сотының қылмыстық істер бойынша сот ... 101 ... ... абайсыздықта қаза келтіру ретінде және 104 ... 1 ... ... орташа ауырлықтағы зиян келтіру деп квалификация
жасайды.[5]
ҚР Жоғарғы ... ... ... ... ... ... ... Соттың қылмыстық істер бойынша алқасының қаулысын дұрыс емес
деп бағалайды және 1 ... ... ... дұрыс деп
қайтадан ҚК 103 бабының 3 бөлімімен белгілейді.
Жоғарғы Соттың Президиуімі «М. ... ... ... қасақана
қолданып отырып, Ю.-дың денсаулығына ауыр зардап келуі ... ... және ... ... ... ... Бұл туралы М.-нің кейінгі
әрекетінен жәбірленушінің бетінен ... рет ұруы ... бола ... Сот ... ... қорытындысы бойынша денсаулыққа ауыр ... ... ... ... және ... ұру ... ... өліміне М.-нің кінәсі абайсыздықта болған, ол жәбірленушінің
өлімі болу ... көре ... ... көре ... мүмкіншілігі және
міндетті болған дей отырып, әдепкі қараған соттардың квалификациясын ... ... ... ... тұрғандай, қылмыстық субъективтік жағына
қатысты белгілер қылмысты іс-әрекет жасалар алдында ... ... ... ... ... ... анықталып отырады. Субъективтік жаққа қатысты
белгілердің бір ... ол ... ... кезіндегі объективтік
жағдайларға қарай өзгеріп отыруы да мүмкіндігінде. ... ... ... ... ... кісі ... ал ұрлық қылмысы тонауға
айналуы мүмкін. Бұл жағдайлар кінәлінің қоғамға қауіптілігін нақтылап, ол
қылмысты квалификациялауғада әсер етеді.
Қылмыстық ... және ... ... ... ... жақ ... осы ... сипаттай алатын барынша елеулі
белгілер болып табылады, олар қылмыстың ішкі көрінісін ... ... ... бір ... ... ғана ... ... қатар
қылмысқа квалификация жүргізуде маңызды роль атқарады. Кейбір оқулық және
зерттеу әдебиеттерінде субъективтік жақ ... ... ... ... ... ... ... жасалу кезіндегі адамның ашулану, қуану,
таңқалу түріндегі ерекше көңіл ... ... ... да ... ... ... тән білгі деп тануға болады. Өйткені ашу шегінен,
қажетті қорғану ... ... ... ... және ... ... ... момент маңызды белгі ретінде бағаланады[6].
Сонымен қатар ... ... өзге ... ... ... эмоциональдық күйде жасалуы мүмкін. ... ... ... ... ... ... эмоцияны
жатқызбайды.
Қылмыстың субьективтік жағын күрделі мәселелердің қатарына жатқызушы
келесі ... ол ... ... мен ... ... ... жасау
түріндегі шешімін байланыстыратындығында болып ... Бұл ... ... ... кезеңдерінің арасындағы байланыс кейде бір ... ... ... де ... яғни ... ... ... шешім сезінуден асып
немесе оған жетпей жатуы кездеседі.
Мұндай жағдайларда ... ... ... ... егер ... ерік білдіру жетпей жатса, онда іс-әрекет оқталу
деп, ал сезінуден ерік, шешім білдіру асып ... ... ... ... бағаланады.
Қылмыстың субъективтік жағының белгілері қылмыстың объективтік ... ... ... ... ... ... ... қолданылатын өзгеде объективтік білгілердің кездесуіне
әсер ете алады. Мысалы, қылмыс объектісінің, затының, құралының, тәсілінің,
уақытының, ... ... ... ... ақ ауырлататын
құрамдардың орын алуына, кінәні ауырлататын белгілердің кездесуіне басты
себеп бола ... ... осы ... ... ... қылмысты іс-
әрекеті психикалық қатынаста болады. Егер бұл белгілердің ... ... ... кінәлі білмесе, сезбесе немесе сезінуге мүмкіндігі
болмаса, онда бұл белгілер осы қылмыс үшін қылмыстық ... ... ... ... көре ... объективтік өзге белгілер, ол айыпталатын
бапта немесе оның жауаптылықты ауырлататын бөлімдерінде тікелей ... да ... ... ... бұл ... ... көрініс алатындығын
көре білмесе, ондай жағдайлардың бар екендігін сезінбесе, онда ... ... көре ... ... ... ... Бұл ... қылмыстық
құқықта қылмыс түрлеріне түсіндірме беру ... ... ... кісі ... ... ... ... болған әйелдің жүкті
екендігін ... ... әйел ... ... ... ... адамды
зорлағанын білуге мүмкіншілігі ... онда оның ... ... қатысты белгілердің ішінен тек өзі білген, сезінген белгілерді
қамтитын қылмыс құрамы бойынша ... ... ... ... квалификациялаудағы маңызы да осында, яғни бірінші тарауда
кваливикация жүргізу кезінде ... ... ... бірі ... ... ... бағыты бойынша іс-әрекетке құқықтық баға
беру немесе квалификациялау осыны білдіреді. Кейде сот тергеу қызметкерлері
нақты жасалған іс-әрекет немесе туындаған зардап ... ... ... ... ... ... ... негізінен субъективтік жаққа, оның
ішінде қасақаналығының бағытына, қылмысты ниетінің түріне, алдына қойған
мақсатына қарай қылмыстың түрі ... ... ... ... ... ... қолданылу себебі, ол біріншіден
кінәлінің ... ... ... түрі ... қоғамға қауіптілігі
анықталатындығына байланысты және осы ... ... ... ... оның ... кірген қылмыс түрі немесе заң бабы
қолданылу керек. Екіншіден, ... жақ ... ... ... ... бойынша квалификация жасайтын болсақ, онда қылмыскердің ... ... көре ... ... ... оның еркінен тыс
туындаған зардаптар бойынша да айыпты деп ... едік және ол ... ... ... ... ... ... жауаптылықты
тым ауыр немесе жеңіл белгілеген болар едік.
Мысалы, соттардың ... ... ... ... 1988 ... ... Б. ... ұрыс-керіс жағдайында А-ның төсіне пышақ ұрып, оның
денсаулығына ауыр зардап келтіргені үшін ҚР. ҚК 103 ... 1 ... ... ... үшін маңызды органдар днп танылатын ... ... ... ... ... ... зардап келтіру үшін
емес, адамның өміріне қарсы әрекет жасайды. Ал ... ... ... ... қайтыс болмай, тек денсаулығына зардап келгені үшін
103 ... ...... түрі ... ... табатын кінәлінің
ойына, мақсатына және қасақаналығының бағытына сәйкес келмейді.
Қылмыстың ... ... ... ... мен ... ... арасындағы ауытқулар екі түрлі жағдайда кездеседі. Бңрақ
нақты қылмыстың ... ... ... ... түрі ... ... ... сай келсін немесе сай келмесін, бірақ
қылмысты квалификациялау ... ... ... қарай
жүргізіледі. Объективтік және субъективтік жақ ... ... ... ... ... кінәлінің алдына қойған мақсаттарына
еркіне тәуелсіз себептерге байланысты жете ... ... ... ... ... қылмысқа оқталу және даярлану деп бағаланады. Формальдық
құрамдарда осы тәріздес аяқталмаған қылмыстарды квалификациялауда ... ... Ал ... ... яғни ... қасақаналығы,
мақсаты ауыр зардаптар келтіруге ... біақ оның ... ... жеңілірек зардап келтірумен аяқталғанда квалификация жүргізу
қиындайды. Мысалы, қылмыскердің мақсаты адам ... ... ... денсаулыққа ауыр немесе орта дәрежелі зардаптар келтірумен
аяқталса, ... ... ... ... ... ... мүмкін. Мысалы:
1. Кісі өлтіруге оқталу және денмаулыққа зардап келтіру ... 103 ... 104 ... ... зардап келтіру.
3. Кісі өлтіру қылмысына оқталу.
Бұл нұсқаулардың ішінен бірінші ... ... кісі ... және ... ... келтіру түүрінде квалификация жасау дұрыс
емес болып табылады, себебі ... ... бір ... ... кісі өлтіру мақсаты болды. Ол қауыпті әрекеттерін екі қылмыс жасауға
бағыттаған жоқ. Оның еркінен тыс ... ... ... ... ... зардап туындады. Демек денсаулыққа қарсы әрекеттер жасау
кінәлінің қасақаналығында болған жоқ, сондықтан 103 ... 104 ... ... ... ... ... ... яғни нақты келтірген зардап
бойынша квалификация жасауда қате ... ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіптілігінің жоғарғы дәрежесі мүлдем
көрінбей қалады, соған сәйкес денсаулыққа зардап ... үшін ... ғана ... шектелуге тура келеді. Бұл нұсқаулардың ішінен
тек үшіншісін, яғни кісі өлтіруге оқталу деп ... ... деп ... біріншіден мұндай квалификация жүргізуде кінәлінің қасақаналығы,
оның қандай ... ... ... ... сәйкес адамның қоғамға
қауіпті ойының жоғарғы мөлшері заң жүзінде ... ... ... ... тыс ... жеңілірек зардабы оның мақсатына,
қасақаналығына кірген ауырырақ қылмыстың жауаптылығына ... және ... ... ... жасалған қоғамға қауіпті әрекет және
туындаған зардап кісі ... ... ауыр ... ... асып, ауыр
болып көріне алмайды.
Іс-әрекеттің түрінің, келтірген зардабының ... ... ... ... сәйкес келмейтін жағдайлардың
бірі, ол келген зардаптың ... ... ... ... асып ... табылады. Мысалы, жәбірленушінің денсаулығына қасақана ауыр зардап
келтіру әрекеттері абайсызқта өліміне ... ... ... ... зардап келтіру қылмысының басты белгісі, адамның өліміне қауіпті
жарақаттар келтіру болып табылады. Мұндай ... де ... ... ... ... ... Мысалы:
1. Абайсыздықта қаза келтіру;
2. Абайсыздықта қаза келтіру және денсаулыққа ауыр зардап келтіруге
оқталу;
3. Абайсызда жәбірленушінің өліміне ... ... ... ... ... ішінен бірінші нұсқаны қате деп бағалауға болады, өйткені
тек абайсыздықта қаза ... деп ... ... ... ... ... кінә нысаны көрінбей қалады, екіншіден қасақаналықтың
бағыты бойынша іс-әрекетке құқықтық баға берілмейді, үшіншіден ... ... өз ... деңгейінен жеңіл жазалауға тура келеді.
Себебі абайсыздықта қаза келтіруді қарастыратын 101 баптың 1 бөлімі ... ... ... ... ... шектеу немесе бас ботандығынан айыру
келтірілген. Демек кінәліні өз деңгейінен жеңілрек жазалауға тура ... ... ... қаза ... ... ауыр зардап
келтіруге оқталу деп бағалауда дұрыс емес, себебі мұндай квалификацияда
біріншіден бір ... ой ... ... екі ... деп ... ... мұндай жағдайда жасалған қылмыс уақиғасының ... ... ... бір қылмыс, яғни абайсыздықта қаза ... деп, ... жағы ... ... ... яғни денсаулыққа ... ... деп ... едік. Үшіншіден, бір әрекеттегі абайсыздықта
қаза келтіру және денсаулыққа зардап келтіруге оқталу ... ... ... ... ... квалификацияны білдіреді.
Бұл мысалда үшінші ... ... деп ... ... өйткені
қылмыстық заңның бабы немесе оның ... ... ... белгілерін
толық қамтып тұрса, онда басқа баптарды қолдану артық, әрі ... ... ... ... ... ... бірінші бөлімінде
келтірілген қылмысты іс-әрекеттің абайсыздықта одан да ауыр ... ... бар деп ... онда ... ... ... ... ауыр зардаптардың туындағанына жеке квалификация тәртібін,
жеке жауаптылық түрін белгілейді. 1998 ... ... ... қылмыстық
заңнан қазіргі қылмыстық заңның сапалығы және заңды қолдану ... ол ... ... ... ... аралас нысанымен жасалатын
құрамдарды қажетті баптарда көрсету болып табылады. Қасақана қылмысты
әрекеттердің ... ауыр ... ... ... ... ... нәспі құмарлық сипаттағы күш қолдану, ... ... ... ... айыру, психатриялық стационарға заңсыз орналастыру,
кепілге алу, терроризм тәрізді баптарда келтірілген.
Қылмыстың субъективтік жағының белгілері қылмыстық заңның ... ... анық ... ... ... ... ол қылмыстың
объективтік жағын бейнелейтін іс-әрекет түріне, сипатына байланысты ... ... ... ... түрін немесе мағынасын ескере
отырып, кейбір қауіпті әрекеттер тек қасақаналықпен жасалады деп ... ... ... ... кәмілетке толмағандарды
қлмысқа, қоғамға қарсы әрекеттер жасауға тарту ... т.б. ... ... тек ... жасалатындағы белгілі. Сондықтан мұндай
қылмыс түрлеріне келгенде баптардың диспозицияларында кінә нысаны туралы
артық ... ... ... ... заңды тікелей көрсету, яғни
тек қасақана түрде жасалатындығын көрсету, бұл әрекеттің абайсыздықпен және
қасақаналықпен жасалуының ... ... ... бар ... ... ... ... айырмашылық, іс-әрекет абайсыздықта
жасалғанда, оның қасақана ... ... ... ... ... елеулі айырмашылықтың болуы болып табылады. Мысалы 96
баппен тек қасақана кісі өлтіру квалификацияланады. ... кісі ... қаза ... ... ... белсенділігі немесе оның
қоғамға қауіпті пиғылының арасында елеулі айырмашылық ... ... бұл ... ... ... қаза ... де қарастыру, абайсыздағы
өзге адамның өміріне зардап ... ... ... кісі өлтіруге
жақындастыру болар еді. Қазіргі заң ... бұл ... кінә ... емес ... да, ... дәрежесі де бір-біріне бөлек ... ... ... ... ... ... тікелей көрсетудің
келесі себебі, ол белгілі бір ... ... ... және ... ... іс-әрекеттің қылмысты болуы немесе болмауы мәселесінің
жатқандығы болып табылады. Мысалы 134 баптағы баланы ауыстыру ... ... ... ... ... ... ... қауіптік дәрежесі тым төмен деген мағына жатыр. Яғни
абайсызда баланы ... ... ... ... ... ... Ол үшін ... немесе тәртіптік жауаптылықтар туындайды.
Демек, ... ... ... кінә ... ... көрсетілуінде
бұл әрекеттің осы кінә нысанына қарай қылмыстылығын көрсету мағынасы да
жатады.
Ерекше ... ... ... ... жаққа қатысты
белгілер келтірілмеген. Мұндай қылмыстарды талдау кезінде объективтік жақ
белгілеріне, оның ішінде іс-әрекеттердің әр-түрлі көріністеріне, ... ... ... бұл ... ... де ... де жасалу
мүмкіндігі ашылады. ... ... заң ... субъективтік жақ
белгілерін анықтауды қылмыстық-құқықтық талдаудың еншісіне ... 172 ... 2 ... ... ... ... мәліметтерді
жариялау. Бұл қылмыс қасақаналықпен де, абайсыздықпен де жасалуы мүмкін.
Бірақ бапта қылмыстың кінә ... ... ... ... атпайды.
Қылмыстың субъективтік жағының қосымша белгілері болып табылатын
ниет пен мақсатта осы тәріздес мағыналарда заң ... ... ... ... бір ... ... әрекеттің қылмыстылығын көрсетіп, бұл
әрекеттің қылмыс ретінде заңда өмір сүру мүмкіндігін білдіріп тұрса (мысалы
206 ... ... ақша ... бағалы қағаздар жасау немесе өткізу қылмысы
үшін осы баптың диспозициясында «өткізу мақсатын» арнайы ... ... ... ... ... ... ақша жасағанмен, бірақ өткізу мақсатында
жасамаса, онда қылмыс деп танылмайды), ... бір ... ... ... диспозициясында көрсетіліуінде кінәні немесе жауаптылықты
ауырлататын жағдай ретінде тану мағынасы жатады.
Мақсатпен ниет субъективтік ... ... ... ... ... ... бұл ... туралы айтылмайды. Мұндай
қылмыстарда мақсат көбінесе іс-әрекеттің түпкі бағытын білдіретіндіктен
квалификацияға әсер етпейді, ... ... ... ... ... ... ауырлату немесе жеңілдету негіздеріне әсер ете
алмайды [7].
Қылмыстың субъективтік жағының белгілерін құрайтын кінә, ниет және
мақсат нақты өмір ... ... ... ... шындығын, өмір сүру
негіздерін білдіреді. Олардың ... ... ... ... белгілеріне талдау, бағалау жасай отырып анықтауға болады,
сонымен қатар бұл белгілер бойынша ... ... ... ... де ... ... ... қылмысты квалификациялау
Кінә-қылмыстың субъективтік жағының міндетті белгісі болып табылады,
себебі қылмыстың құрамының өзге ... ... ... ... ... немесе абайсыздық түрінде бейнеленетін кінә ... ... ... ... жоқ деп ... заң – ... құрамдарын анықтаудың заңды моделі ретінде
қолданылатындықтан, осы заңда қарастырылған барлық қылмыстардың ... ... ... ... Соның бірі кінә мәселесіне тек қылмыстық
– құқықтық тұрғыдан ғана емес, әлеуметтік саяси ... да ... ... ... ... ... ... талап етеді.
Кінәліліктің құқықтық мәселе ретінде әлеуметтік-саяси ... ... ... ... мен ... ... ... Конституциясында кінәлілігі дәлелденбей
ешкімнің де жаза тартылмауы тиіс екендігі және ... деп тану ... ... ... ... - жауапкершілік мәселесін қарастыратын қылмыстық құқық тәрізді
құқықтардың әділдік және заңдылық қағидаларын сақтауының бір кепілі түрінде
бағаланады. Өйткені ... ... ... ... ғана жауапқа тарту –
құқықтық мәжбүрлеудің кез-келген жағдайда емес, белгілі бір заңды ... ... болу ... ... ол ... ... тұрғыдан
қарағанда дұрыс, әділ жұмыс істеуді білдіреді.
Кінәлілік ... ... ... ... ... ... ... адамның заңның бүкіл мазмұны бойынша емес оның
тек белгілі бір баптары ... ғана ... ... ... деп танылуымен
анықтауға болады. Әрине заңдылық қағидасы нақты мағынада ... ... ... ... және құқық бұзушылықтардың түрлері заңда
көрсетілуімен анықалады.
Қылмыстық ... ... ... ... ең ... және өзге ... ... салыстырғанда да жауаптылықтың
ауыр түрлерін, көлемін қолданатындықтан кінәлілікте құқықтық қағидаларының
бірі ретінде келтіреді. Бұл қағида ... ... ... ... ... ... ... қоғамға қауіпті іс-әрекеттерді кінәлі түрде
жасаған және кінәсі ... ... ... ... ... Сондықтан кінәсі дәлелденбеген адамдарға қатысты қозғалған
қылмыстық істер уақытша тоқтатылады ... ... деп ... ... ... екендігі дәеледенгенде жауаптылықтан ... ... және ол ... ... ... ... ... қағидасын екінші мағынада «жеке кінәлі жауаптылық» деп
түсінуге болады. Себебі, 1960 және 1998 ... ... ... ... ... ... ... адамның өзі ғана жауаптылыққа
тартылуға жатады. Қылмыс ... ... ... ... туыстары
қудалауға, құқықтық шектеулерге алынбауы тиіс. ... деп ... ... мүшелерін, яғни жұбайы немесе зайыбын, баласын, өзге
туыстарын ... ... ... ... ... ... алмау, сенім
көрсетпеу, арнай лагенге қамау т.б.) ел тарихында кеңес өкіметі өмір ... ... 20-50 ... ... Бұл кезең тарихта сталин репрессия деп
татлады. Қылмысты деп танылған аданың отбасында қосып қудалау ... ... ... ... ... – құқықтық тұрғыда мойындалмаған
кезеңде өмір сүрді.
Қазіргі қылыстық заң кінәлінің ... оның ... ... ... ... және осы баптың екінші бөліміне сәйкес, объективті
айыптауға, яғни кінәсіз зиян ... үшін ... ... ... ескертеді. Сондықтан қандай ауыр зардаптар туындаса да,
бірақ адамның ол зардаптар үшін ... ... онда ... ... ... танылмайды.
Кінәсіз зардап келтірудің түрлері Қылмыстық кодекстің 23 бабында
келтіріледі. Зардап келтірудің мұндай ... ... ... ... ... себепті байланыста болуы мүмкін, бірақ ол зардаптарға
қасақаналық ... ... ... ... ... Демек, жазықсыз
зиян келтіруде қылмыс құрамының субъективтік ... ... ... ... ... ... келтірудің келесі жағдайы, ол мұндай зардапты
абайсыздықта келтіргені үшінде ... ... ... ... ... ... екендігін көре білуге мүмкіншілігі және
міндеттілігі болмауына, ... ... ... ... ... ... ... тоқтата алмауына байланысты субективтік
жақтың белгілері немесе кінә жоқ деп танылуы болып ... ... жағы ... жақ ... ... ... яғни ... және зардапқа, өзгеде белгілерге
қатысты қылмыскетдің сезімін және ... ... бұл ... ... ... ... Сондықтан кінә дегеніміз, қасақаналық немесе
абайсыздықпен бейнелейтін адамның өз іс-әрекетіне және оның ... ... ... ... Бұл ... ... деген
психикалық қатынас белгісі, адамның жасаған әрекеті немесе әрекетсіздігінің
қоғамға ... ... одан ... бір ... ... көре ... ... қылмыскердің нәтижеге деген психикалық
қатынасы қоғамға қауіпті ... ... ... елеулі
зардаптардың туындауын тілеу, сондай-ақ саналы түрде жол беру ... ... ... мән-мағынасыз, яғни бәрібір деп қарау немесе
болдыртпаймын деп жеңіл ойлылықпен есеп жасау, ... болу ... ... ... ... ... ... көре білмеуімен
анықталады. Демек, іс-әрекеттің орындалуына немесе ... ... ... ... ... кінә ... ... және
интеллектуальдық моменттері арқылы шешіледі.
Анығырақ айтқанда психикалық қатынас ... кінә ... және ... ... ... ... ... құрамының қоғамға қауіптілік дәрежелері кінә ... деп ... ... ... болмайды. Әрине қылмыс объектісіне,
объективтік жақ белгілеріне байланысты ауырлататын белгілер ... ... ... бұл бір жағынан осылай болып
көрінуіде мүмкін.[11]
Бірақ кінә түріне немесе кінә ... ... ... дәрежелері анықталмайды. Кінәнің ең жоғарғы, қауіпті жәрежесі
тікелей қасақаналық ... ... ... ... кінә ... ... қауіпті екендігін, зардаптің туындайтын біліп қана қоймайды,
ол ... ... ... задаптың болуын тілейді. Тікелей қасақаналық пен
салыстырғанда ... ... ... бойынша сәл төмендеп бағалауға
болады, себебі мұндай қасақаналықта қылмыскер ... ... ол ... ... жол ... ... зардаптың болуына мән-
мағынасыз қарайды. Жанама қасақаналықпен ... ... ... қарай жеңілірек кінә түрінде бағалануы мүмкін, себебі
менмендікте ... ... ... екенін және бұл ... ... ... көре біліп, бірақ басқа нәтижеге жету ... ... деп ... ... есеп жасайды.
Сондай-ақ менмендікпен салыстырғанда қылмысты немқұрайлылықтың
белгілері қауіптілік дәрежесі бойынша ... ... ... ... ... ... адам зардаптың туындау мүмкіндігін білуге міндетті және
мүмкіншілігі болғаны үшін ... деп ... ... кінә ... ... түрі тікелей қасақаналық, ал ең жеңіл түрі немқұрайлық ... ... ... ... дәрежелеу қылмыстың құқықта қолданылмайды ... ... ... мен ... кінә ... ... ... осылай болып келе бермейді. Мысалы ашу шегінен, қажетті қорғау
шегінен шығып кісі ... ... ... де ... Мұндай
жағдайларда қылмыс жасау кінәні және жауаптылықты ... ... ... Ал ... ... ... келтіру мүмкіндігіне
мағынасыз қарап бұзақылық ниетпен өзге адамға қару жұмсағанда ... бола ... Яғни ... адам өлеме, өлмейме бәрібір
болуы немесе ол жағын мүлдем ойламауыда мүмкін[12].
Мұндай жағдайда қажетті ... ... ... ... ... ... адамның қауіптілігінен жанама қасақаналықпен жасалған
қылмыстың ауырлығы асып кетеді. Сондай-ақ немқұрайлықтың ... ... ... орын алуы ... ... ... қауіпі бар объектілерде
немқұрайлылықтың салдарынан жарылыс болғанда, оның зардаптары ... ... ... асып кете ... ... ... ... барлық кездерде кінә, мақсат, ниет түрлеріне байланысты
емес, ол өзге құрам ... де ... бола ... ... ... ... ... бірі, ол қылмыстың жауаптылықтың бір
негізі болып саналатын,субьективтік негізді ... ... ... ... кінә түрлерін, яғни тікелей немесе жанама
қасақаналық ... ... кең ... деп ... ... Қылмыстың
құқықтағы тек тікелей қасақаналықпен жасалатын қылмыстардағы әрекеттердің
өдзі, мағынасы бойынша нақты қасақаналықтарды ... ... ... бөтеннің мүлкін ашық түрде қайтарусыз алу туралы қасақаналық
болса, ал ... ... ... ... ... ... ... мүлікке құқық беретін құжатты талап етуге қасақаналық болады. Демек
қылмыстардың ... ... ... ... ... ... ... арқылы ашу керек. Бірақ кейбір әдебиеттерде айтылғандай, кінә
нысанын ары қарай кінә ... ... еш ... жоқ. ... жақ
белгілері бірдей анықталатын қылмыстардың кінә нысаны ... ... ... кінә ... ... ... белгілі В.
Курдрявцев «әр ... ... ... тек ... ... ... оны осы ... ғана тән белгілі бір ой мазмұны
қамтитын қасақаналық ... ... ... ... ... тікелей
қасақаналықпен жасалғанмен, ондағы қасақаналықтың әйел зорлау қылмысындағы
тікелей қасақаналықтан мазмұны бөлек деп» ... кінә ... ... олар ... кінә ... бойынша бірдей болмайтындығын
келтіреді.[13]
Кінә мазмұнын кінә нысандарымен салыстырғанда кең ұғым ... ... ... оған ... ... ... ... жасау кезінде
қылмыскер көре білген, оның ... ... ... объективтік жақ
белгілерінен басқа да жәбірлеушіге, қылмыс ... ... ... ... ... кінә мазмұны ретінде жасалған іс-әрекеттің
елеулі ... ... оның ... ... ... ... және ... жасау жағдайының ... ... ... ... Кінә ... ... ... және оны Ерекше
бөлімдегі қылмыстарда қолдану маңызды болып табылады. Қылмыстың құқықтың
Ерекше бөлімінде әр ... ... ... ... ... кінә ... үшін, кінә мазмұнын бір қырынан қолданамыз. Бірақ адамның қылмысқа
деген психикалық қатынастарын және іс-әрекеттегі кінә ... ... ... ... кейбір қылмыстардың қылмыстық құқық ... ... ... ... ... ... болады.[14]
Кінәнің нысандары қылмыскердің іс-әрекетіне және оның ... ... ... ... қарай қасақаналық және абайсыздық
деп бөлінеді, қылмыстық құқықта әртүрлі ... ... ... ... және оның нәтижесіне қатысты интеллектуальдық және еріктілік
моменттерімен түсіндіріледі. Қылмысқа квалификация ... ... ... ... ... ... қасақана немесе абайсыздықтағы
қылмыстар деп бөлінгенде, осы интеллектуалбдық және еріктілік моменттері
қолданылытынын ескеру керек.
Қасақаналықтың өзі ... өз ... және оның ... ... білдіру түріне қарай тікелей және жанама ... ... ... ... 20 бабының 2 бөлімінде «Егер адам өз іс-
әрекетінің ... ... ... ұғынып, оның қоғамға қауіпті ... ... ... ... осы ... ... ... тікелей
қасақаналықпен жасалған қылмыс деп танылады» деп ... ... ... ... ... қатынастардың үш түрі келтірілген. Олар ... ... ... ... ... ... екінші зардаптың
туындау мүмкіндігін немесе болмай ... ... ... ... ... ... ... болуын тілеуі. Бірінші және ... ... ... ... ... ... табылады, яғни қылмыс
жасау жағдайында кінәлінің объективтік жағдайлар туралы ... ... ал ... ... ... ... «тілеу» еріктілік
белгісін білдіреді немесе адамның шешімін көрсетеді. Уақыты ... ... ... туындағанға немесе қылмыстың жасалуын
білдіретін әрекет орындалғанға дейңн анықталады. Ал ... ... ... ... ... ... зардаптың туындау уақыттарында болады.
Жанама қасақаналықтың тікелей қасақаналықтан ... ... яғни ... ... ... де оған саналы түрде жол
беруінде ... ... ... ... табылады.[15]
ҚК 20 бабында берілген ... және ... ... ... назар аударсақ, онда бұл ... ... ... қасақаналықтың түсінігіне арналған тәрізді. Өйткені
қоғамға қауіпті зардаптардың болу мүмкіндігін көре білуі және ... ... ... немесе саналы түрде жол беру деген белгілер
кінәлінің тек ... ... ... ... ... көрсетіп тұр. Ал іс-әрекетке қатысты психикалық ... ... өз ... ... ... ... ... түрінде
берілген.
Формальдық құрамдарда интеллектуальдық және еріктілік моменттер тек
қылмысты ... ... ... ... ... ... ... құрамдарда қылмыскер өз іс-әрекетінің қауіптілігін сезінеді
және осындай ... ... ... ... ... әрекеттің
орындалуынан саналы түрде бас тартады. Формальдық құрамдарға жататын
қылмыстар тек қана ... ... ... ... пайымдау
кездеседі. Шынында да моральдық зардаптар ... ... ... ... ... және ... заң ... қылмысты деп
тиым салынған іс-әрекетті жасау немесе жасамау ... ... ... ... ... ... әсер етеме деген
сұрақ туындайды. Кейбір ... кінә ... ... тек ... ... белгілі, мысалы ұрлық, тонау, ... әйел ... т.б. ... Бұл ... ... яғни ... ... қасақаналықпен қылмыстық ... ... ... әсер ... ... жоғарыда аталған қылмыстар
жанама қасақаналықпен жасалуы мүмкін емес. Екінші жағынан бұдан ... ... ... ... бабы ... ... ... ....
әрекеттер» деп баптың атауында немесе диспозиясында қылмысқа түсіндерме
бермейді. Заң кең ұғымда ... ... 96 бап, ... ... қаза ... ... заң жанама қасақаналықтың осы қылмыста
кездесу мүмкіндігін шектемейді.
Кінәнің ... ... түрі ... ... ... да ... ... қылмыстың орындалуына мүдделі болғанда), қылмыс
жасау туралы ой кінәліде алдын-ала ... ... ... ... немесе даярлану орын алғана кездеседі.
Мысалы 2001 жылы 24 қаңтарда Ц. өзара ұрыс- керіс жағдайында ... екі рет ... ... оның ... ауыр дәрежелі зардап
келтіреді.[16]
Жамбыл облыстық соты Ц- ның ... 96 ... 1 ... ( ... жай түрі ) және 24 ... 3 ... ( ... оқталу ) сілтеме
жасай отырып квалификациялайды.
Қазақстан Республикасы Жоғары Сотының қылмыстық істер туралы алқасы
бұл квалификацияны ... ҚК 103 ... 1 ... ... ауыр
дәрежелі зардап келтіру деп бағалайды және қайта квалификация жүргізу
себебін былай ... Ц ... рет ... ... ... ... екінші рет салғанда жеңіл дәрежелі зардаптар келтірген және жарақат
келтіргенен ... де таң ... ... бір ... ... ... ... Ц-да кісі өлтіру қасақаналығы болса, оған оны ... ... ... ... ... жоқ, ... ақ ҚК 24 бабының 3 бөліміне
сәйкес, қылмысқа оқталу тек тікелей өасақаналықпен жасалады, ал ... салу ... Ц. ... ... ... ... өз
әрекеттерінің салдарына мағынасыз қараған деп түсіндерме ... ... ... онда ... ... түрі қылмыс жасау
кезінде қандай түрде болғандығы қылмыс жасау кезінде ... ... ... уақиғасынан кейін де анықталына алады. Бұл қасақаналықтың
кісі өлтіруге оқталу немесе денсаулыққа ... ауыр ... ... ол қылмыс жасау әрекетерінен кейінде қылмысын аяғына ... ... ... ... ... іс-әрекет жасау кезіндегі
зардапқа қатысты психикалық ... ... ... ... ... Ц. кісі өлтіру қылмысын білдіретін әрекеттерді жасаған, бірақ ондай
зардап туындамай тұрып қылмысты аяғына дейін ... бас ... ... ... ... яғни, денсаулыққа зиян келтірудің ... 103 ... 1 ... ... ... ... теориясында қасақаналықты тікелей және жанама деп бөлуден басқа,
пайда болу уақытына ... ... ... ... және ... ... болған
қасақаналықтар, анықталу дәрежесіне қарай анықталған және анықталмаған
қасақаналықтар деп бөлу кездеседі. Кенеттен пайда болған ... ... ... ... ... табылады.
Қасақаналықты мұндай пайда болу уақытына және ... ... ... ... ... ... ... Оның себебі мұндай
түрлердегі қасақаналықтардың кінәлінің іс- әрекетке және оның ... ... әр ... ... ... ақ ... ... моменттерін қамти алмауына байланысты ... ... ... ... ... құқықта өмір сүруінің себебі қарапайым,
яғни қасақаналықтың пайда болу кезеңіне және нақты ... ... ... түрлерге бөлуге де болады. Шындап ... бұл ... және ... ... ... бсқа ... қарағандағы
түрлері деп түсіну керек. Мысалы алдын- ала пайда болған қасақаналық барлық
жағдайда тікелей ... ... ... жасау туралы ниет алдын-
ала пайда болғаннан немесе күні бұрын жоспарланғаннан кейін, ... ... ... ... не үшін осы ... ... зардапты келтіретіні белгілі болады. Бұл тікелей қасақаналық. Алдын-
ала пайда болған қасақаналық қылмысқа даярлау болғанда немесе топ ... ... топ ... ... нысандарында қылмыс жасағанда
міндетті түрде болады. ... ... ... ... бағаланатын
алдын- ала қасақаналықпен қылмыс жасалғанда, ол қылмыстық құқықта тікелей
қасақаналықпен жасалады деп ... ... ... ... аяқ ... ... болған қасақаналық тікелей және
жанама қасақаналық түрінде кездесе алады. Мұндай қасақаналықта кінәліде тек
қылмыс жасау ... ой ... ала ... ... онда ... ... туралы
шешім аяқ астынан пайда болады. Мысалы ұрлық жасау туралы ой ұрыда ... ... ... ... ... ... мүмкін. Бұл тікелей
қасақаналық. Ал жанама қасақаналықта ... ... ... ... саналы түрде жол беру немесе зардаптың болуына көз қарасы бәрібір
деген сияқты сипатта болады, бұл көпшілік ... аяқ ... ... ... болады.
Анықталған қасақаналықта қылмыскр қоғамға қауіпті әрекетті не үшін,
қандай мақсатқа жету үшін ... ... ... және ... қандай
түрі келетінін біледі.[17] Сондықтан анықталған қасақаналықтың мазмұны
тікелей қасақаналықты қамтиды. Анықталған қасақаналықтың бір түрі ... ... ... ... қасақаналықта кінәлі жасаған ... ... ... және бағытына байланысты қандай зардаптардың
туындайтынын көре ... яғни бір ... ... онда ... бір зардап
болатынын біледі. Мысалы адамның өмірі үшін маңызды деп ... ... қару ... ... я ... ... ... денсаулығына зиян келетінін біледі. Мұндай жағдайда ... ... ... ол ... екі ... ... ... оның болуын тілеуіне байланысты болып табылады.
Анықталмаған қасақаналықта кінәлі ... ... ... ... ... ол ... ... жасай отырып зардаптың
туындауына саналы түрде жол береді. Бұл жанама ... ... ... ... ... ... ... түрінде бола
алады деген көзқарас кездеседі. Бірақ олар дәлелдеп көрсетпегеннен кейін,
біз анықталмаған қасақаналық ... ... ... ... қасақаналықта кінәлінің іс-әрекеті нақты туындаған
зардап түрін қарастыратын қылмыс ... ... ... түрі ... ... ... ... анықталады,
себебі қасақаналықтың түрлерінің және ... ... ... ... ... ... ... Сондықтан зардаптың болуын
немесе болмауын кінәлі өз ойында нақтыламағанда немесе кем ... ... ... ... ... яғни ... ... белгісіз
болғанда туындаған зардап түрін қарастыратынын ... түрі ... ... ... құрамдарындағы кіәнің нысанын қалай анықтауға болады
дегенде , заңда ... ... ... атауында немесе диспозициясында тікелей көрсетіледі. Мысалы
134 бап. Баланы қасақана ауыстыру.
-Қолданылып отырған терминен шығады. ... ... ... ... көрінеу, кәнігі түрде деген ұғымдар қолданылады.
-Қылмыстың мақсатымен ниетінің түрін білдіретін ... ... ... ... қайтару, бұзақылық, қоғамды
үрейлендіру т.б. Бабтардың диспозициясында мақсатпен ниеттің ... ... ... қасақаналықпен сипатталады деп түсіну керек. Өйткені
заң абайсыздықтағы ниеттер мен ... ... ... жаққа қатысты белгілерді талқылау арқылы анықталады.
Қылмысты субъективтік жағы ... ... ... ... ... ... табылады. Мысалы қасақаналықпен немесе абайсыздықпен
бөтеннің ... жою ... ... ... қарасатыратын 187 және 188
бабтардың айырмашылығы тек кінә нысандарында болып ... ... ... ... жағы және ... ... ... өзара субъективтік жағының белгілеріне қарай ажыратылады. Бірақ бұл
белгімен кез-келген кінә ... ... ... ... ... ... қылмыстар субъективтік жағынан қасақаналықпенде,
абайсыздықпенде жасалады, мысалы 137 баптағы ... ... ... ... ... ... және 172 ... мемлекеттік
құпияларды заңсыз алу және жариялау
Заңдағы қылмыс түрлерінің тек қасақаналықпен, ал кейбір қылмыстардың
қасақаналықпен де, байсыздықпен де ... білу ... ... ... ... және квалификация жүргізу кезінде маңызды ... ... ... ... ... бойынша тек қасақаналықпен
жасалатын әрекет абайсыздықта жасалса онда, мұндай әрекеттің ... ... ... байланысты қылмыс құрамы жоқ болып
табылады. Мысалы ... ... ... субъективтік жағынан
қасақаналықпен сипатталады, ал егер баланы абайсызда ауыстырып алса, онда
қылмыс ... ... ... ... ... ... қылмыстардың қасақаналықпен де, абайсыздықпен ... ... ... ... өз ... ... алмайды
және сонымен қатар іс- ... ... ... ... оның
белгілі бір зиянды ... ... және ... ... ... көру арқылы қылмыс деп анықтауға құқы жоқ.
Мұндай болғанда ... заң ... ... ... ... үшін абайсыздық орын алуына байланысты қылмыстық жауаптылықты
қолданған ... ... ... ... кейбір қылмыстардың қасақаналықпен
де, абайсыздықпен де жасалатындығын белгілеу, ол тергеуші, соттардың емес
заң шығарушының, заңға түсіндірме берушінің ... ... ... ... ... ... берушілердің арасында кінә нысаны туралы
алауыздық болмау үшін және ... тек ... ... ... қауіптілігі жоғары болатындығын көрсету үшін баптың атауында кейде
кінә нысаны белгіленеді.
Кейбір қылмыс түрлері бойынша тек ... ... ... ... ... ... заңмен қорғалатын қатынастар
бұзылғанмен, іс-әрекет қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... ... төмен болуына яғни
абайсызда жасаған мұндай әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылыққа тарту ... ... ... пайымдау, бағалау болуына байланысты. Мұның
дәлелі ... ... ... ... ... ... әрекеттер үшін қылмыстық жауаптылық көрсетілуін келтіруге
болады. Яғни кінәнің абайсыздық нысанымен сипатталатын формальдық құрамдар
қылмыстық ... ... ... ... жасалатын формальдық
құрамдарды тек қоғам қауіпсіздігіне қарсы сипатталатын қылмыстардың ішінен
тек 244 ... 1 ... атом ... объектілерінде қауіпсіздік
ережелерін бұзу, 247 баптың 1 бөліміндегі жарлық қауіпі бор ... ... бұзу ... ғана ... ... ... ... абайсыздықтың қылмысты менмендік түрі болып табылады,
себебі мұндай қауіпті ... ... ... адамдар мамандығына
байланысты өз қызметінің тәртібін, ... ... ... ... ... ... жетістіктерге жету мақсатында жұмыс істеудің қауіпсіздік
ережелерін ... ... ... Бұл ... ... ... ... қатынасы қасақаналықпен анықталады. Зардапқа соқтырмаған, бірақ
ауыр заптарға ... ... ... ... ... ... құрамға жатқызылу себебі, ол бұл ... ... ... ... ... ... ... тілемеуінде
немесе саналы түрде жол беру, мән-мағынасыз қараудың ... деп ... Яғни ... ... ... ... қауіпсіздік ережелерін бұзу
әрекетін жасағанмен, зардаптың болуын тілемейді немесе ... Бұл ... ... ... қылмыстардың қасақана жасалған қылмыстармен
салыстырғанда қауіптілік дәрежесі төмен деп бағаланады.
Сондықтан ҚК 10 бабында келтірілгендей, ... ... ... аса ауыр ... ... ... қылмыстардың
қоғамға қауіптілігі негізінен материальдық зардаптардың ... ... ... ... абайсыздықтағы әрекеттер
жауаптылықтың объективтік негіздерінің ... ... ... ... ... ... бағаланады.
Абайсыздықтағы кінәнің түрлері менмендік және немқұрайлық түрінде
кездеседі. Құлмыстық заңның 21 бабына ... егер адам өз ... ... ... туғызуы мүкін екенін алдын-ала білсе,
бірақ бұл ... ... ... ... ... ... қылмыс менмендікпен жасалған деп танылады. Қылмысты
менмендіктің интеллектуальдық белгілері кінәлінің өз іс-әрекетінің қоғамға
қауіпті ... ... және одан ... бір ... ... көре ... түрінде анықталады. Ал еріктілік белгісі ретінде
кінәлінің басқа нәтижеге жету үшін ... ... деп ... ... ... ... қасақаналық бір-бірімен ұқсас, олардың
айырмашылығы ерітілік моментін ... ... ... ... ... ... интеллектуалбдық белгілері тек атауына қарай ұқсасдеуге
болады, ал терңірек қарағанда онда ... ... ... болып табылатын «адамның өз әрекетінің қауіптілігін сезінуі, одан
белгілі бір зардаптар ... ... ... көребілуі» қылмыс жасауға
тікелей бағытталмаған әрекеттер болып көрінеді.
Қылмыстық ... ... және ... ... толықтырушы белгілер болып саналады. Өйткені адамда жеткілікті
негіздердің болуы немесе ... ... ... ол ... жасаған
әрекетінің қауіпті екендігін, зардап келтіру мүмкіндігін көре білу ... ... Яғни адам ... ... жеткілікті негіздермен,
жеңіл ойлылықсыз әрекет жасаса, онда әрекеттің ... ... ... көре білу ... интеллектуальдық моменттің белгілеріде
болмайды.
Абайсыздықпен қылмыс жасаудың келесі түрі немқұрайлылықты қылмыстық
заңның 21 ... 6 ... ... адам ... ... ... болғанда
ол зардаптарды болжап білуге тиіс және болжап біле ... бола тұра өз ... ... ... ... ... болуы мүмкін
екенін болжап білмесе, қылмыс немқұрайлылықпен жасалған деп танылады», -
деп ... ... бұл ... ... өз ... ... ... және зардапқа соқтыру мүмкіндігін көре ... ... ... ... ... Ал қажетті ұқыптылықпен
сақтық болғанда зардаптың туындау мүмкіндігін болжауға тиісті және ... ... ... моментін білдіреді. Немқұрайлықтағы
интеллектуальдық және еріктілік моменттері, ... ... ... ... ... ұқсамайды. Немқұрайлылықта еріктілік
моменті ... ... ... ... ... бола ... ... алуға тиіс әрекеттерді орындамауы, ал ... ... ... ... жасауға міндетілігін және мүмкіншілігін орындамауы
танылады. Немқұрайлылықтың еріктілік ... ... ... ... шешімін немесе іс- әрекеттің заңға қайшы ... ... деп ... ... бұл ... ... моментті кінәлінің
осындай зардаптар туындаса қоғамға қауіпті екендігін білуімен және ... ... ... ... ... ... ... анықталады.
Абайсыздықтағы кінә түрлерінің қылмыстық заңда өмір сүру себебі ол
адамның өзгелермен бірге өмір сүруіне, сондай- ақ ... ... ... ... етуіне байланысты мұқияттылықты талап ету болып табылады.
Мұндай мұқияттылықты сақтамай, қоғам мен ... ... зиян ... ... ... ... бұзылып жауаптылық
туындайды. Адамға өз қимылына жауаптылықпен қарау, тек қызметіне байланысты
ғана ... ... өзге ... өмірімен денсаулығына, меншігіне,
қоршаған ортаға қатысты да талап ... ... ... ... ... заңның көптеген тарауларында, мысалы жеке адамдарға,
меншікке, ... ... ... ... ... ... ... қылмыстарда кездеседі.
Қылмыстық заңның 19 бабының 4 бөліміне ... ... ... осы ... ... ... ... бабында арнайы көзделген
жағдайда ғана қылмыс деп танылады». Жоғарыда ... 244, 245, 246, ... 1 ... диспозицияларында абайсыздық белгісі келтірілмеген.
Демек 19 баптың ережесіне сүйенсек, онда бұл ... 1 ... ... ... ... ... ретінде танылуы
керек. Ал бұл баптардың екінші бөлімдерінде абайсыздықта ауыр ... кісі ... ... ... үшін жауаптылық қарастырылған.
Мұндай жағдайда ... ... ... қарастырылатын құрамдар кінәнің аралас
нысанымен жасалған қылмыстар болып шығады. Яғни 1 бөлімде қасақана кінә
нысаны ... ... ... ... ауыр ... ... түрде жасалған әрекеттер кінәнің аралас нысанын білдіреді және
қасақана денсаулыққа ауыр зиян ... әйел ... ... күш ... ... ... алу, ... ұрлау сияқты
қасақана жасалатын ... ... адам ... соқтыруынан
ешқандай айырмашылығы болмай шығады.[18]
Мұндай пайымдаумен бұл мәселені ... ... Ең ... 19
баптың 4 бөлімге сәйкес, заңның Ерекше бөліміндегі қылмыстарды ... ... ... деп тану үшін ... ... ... ... ... ... қолданылуды дұрыс деп
бағалауға болады, егер қылмыстың абайсыздықпенде жасалу мүмкіндігін Ерекше
бөлім баптары ... ... ... ... Ал ... ... бөлімі
мұндай ережені талап еткенмен, бірақ Ерекше бөлім баптары абайсыздықпен ле
жасалуы мүмкін қылмыстарда бұл кінә нысанын ... ... ... онда
заң шығарушының Ерекше бөлімдегі ... кінә ... ... ... ... болады. Былай қарағанда 19 баптың 4
бөліміндегі ... өмір ... ... отырған талабын дұрыс деуге болады,
өйткені заңның мұндай нақтылыққа баруы арқылы практика қызметкерлерінің ... ... ... ... ... ... ... абайсыздықпен де
жасалатындығын өз бетінше анықтауы шектеледі. Нәтижесінде заңда ... ... ... ... үшін қылмыстық ... ... ... осындай ереже келтіруі, заң шығарушының ... есе ... ... Яғни заң ... ... жасалуы мүмкін
қылмыстық іс-әрекеттерді көре білуге міндеттілігі туындайды. Мұндай кезде
іс-әрекеттің ... ғана ... ... ... көре ... аса
қиындық тудырмайды[19]. Қиындық абайсызда ... ... ... ... дәрежесін анықтауда субъективітік негізде адамды
қылмыскер деп танудың негіздерін ... яғни ...... ... барлық негіздерінің бар-жоқтығын анықтауда болады.
Жоғарыда аталған тау-кен ... ... ... ... ... қауіпі бар объектілерде радиоактивті материалдар мен жұмыс істеу
немесе қауіпсіздік ... ... ... орын алу ... ... ... мекемелерде жұмыс істейтін адамдар өз қызметінің
міндеттерін, қауіпсіздік ... ... ... ... кінә ... интелектиуальдық мщментіне қарай емес ... ... ... ... яғни ... өндірістерде жұмыс істейтін
адамдар қауіпсіздік ережелерін ... бұза ... ... ... немесе саналы түрде жол ... ... ... ... ... оң ... жету үшін ... әрекеттер жасайды. Бұл
менмендік. Ал бұл қылмыстарды қасақана түрде жасалатын қылмыстар ... яғни ... ... ... ... ... оның ... мән-мағынасыз қарайды, саналы түрде жол береді деп анықтасық,
онда бұл қылмыстардың диверсиядан қандай айырмашылығы ... ... ... ... ... ... қауіпі бар объектілерде
қауіпсіздік ережелерін бұзуды қасақаналықпен жасалатын ... ... ... ... ... ғана ... мемлекетің қауіпсіздігі
мен қорғаныс қабілеттілігі болып бағалануы тиіс ... Бұл ... ... ... ... ... ... бар объектілерде
қауіпсіздік ережелерін бұзу ... ... 246, 249 ... 152 ... ... қорғау ережелерін бұзу деп квалификациялану керек
деп пайымдауға болады. Себебі біріншідеп радиоактивті ... ... ... қауіпі бар объектілерге ауыр зардаптарға соқтыру мүкіндігі
бар қауіпсіздік ... бұзу ... ... да, ... ... 152 ... ... ету қауіпсіздігі» деген объекті ұғымына сымайды,
мұнда ... ... ... ... ... ... ... объект «еңбек ету қауіпсіздігі» деген объектіге қарағанда құндылығы,
маңыздылығы үлкен, кең ұғым болып ... ... ... ... бұзу ... кінә ... ... сипатталатын материалдық құрам болып табылады. ... ... ... ... ... ... қылмыстар 1 бөлімі
бойынша формальдық құрамдар ретінде анықталған. Демек бұл ... ... ... ... ғана ... құрамның
конструкциясында да кездеседі. Сондықтан 19 баптың 4 бөліміндегі ... ҚК ... ... ... ... ... деуге болады.
Абайсыздықпен жасалатын қылмыстар үшін жауаптылық ... ... ... ал ... ... ... ... абайсыздықтағы
қылмыстар үшін қоғамға қауіпті іс-әрекет жасалған кезде белгіленеді және
аяқталған қылмыс деп ... ... ... ... ... ... ... оқтау сатылары болмайды, себебі абайсыздықпен іс-
әрекет ... ... ... ... ... ... ... алдын ала
қалыптаспайды. Қылмыс жасау сатылары абайсыздықтағы қылмыстарға ғана ... ... ... ... да орын алуы ... емес.
Қылмыстық кодекстің 24-бабының 1 және 3 бөлімдері бойынша қылмысқа даярлау
және оқталу әрекеттері ... ... ғана ... Ал жанама
қасақаналықпен немесе абайсыздықтың кез-келген түрімен жасалған қылмыстарда
кінәліде зардаптардың туындауын немесе қылмысты әрекеттің ... ... ... кінә ... ... ... ой-ниет қылмыс уақиғасы
жасалар алдында пайда болуы мүмкін, бірақ абайсыздықта жасалған қылмыстарда
кінәлі басқа нәтижеге ... ... ал ... қасақаналықта қылмыскердің
қылмыс жасауға деген ой-ниеті тұрақсыз ... ... ... ... ... ... қылмысты квалификациялау барысында 24 бапқа
сілтеме жасау үшін ... ... ... ... себептерге
байланысты іске аспауын анықтап ғана ... ... ... кінәлінің
ниетінде қылмысты әрекеттің жасалуын, ал материальдық құрамдарда ... ... ... ... ... қажет.
Абайсыздықпен жасалған қылмыстар қатысушылыққа тән ... ҚК ... ... « екі ... ... көп ... қылмысты қасақана бірлесіп
жасауы қылмысқа қатысу деп танылады» Қылмысқа қатысушылықта ... ... ... ол ... ... қылмыс жасаларда бұрын
келісім жасауына байланысты емес. Қылмысқа қатысушылық алдын ала келісімсіз
түрде қылмыс жасалар алдында ... ... ... кезінде де орын ала алады.
Абайсыздықпен жасалған қылмыспен ... бір ... ... қандай
да бір байланыста болғанда қылмысты орындаған, яғни қылмыстық ... жақ ... ... адам ғана ... ... ... іс-әрекетін қарастыратын баппен квалификация жүргізіледі.[20]
Қылмыстық құқық теориясында абайсыздықтағы қылмысқа ... ... ... зерттеушілер болған. Олар ... ... ... ... азғырушының, көмектесушінің
де абайсыздықтағы әрекеттерін келтіреді. Мысалы үш аңшы аңнан қайтып келе
жатып аулына ... ... ... ... ... тартып тұрған
ауылдасын көреді. Бірінші аңшы қасындағы адамға «сен мергенсің ғой, ... атып ... ... деп ... ... жасайды. Екінші
аңшы оқ мүлт ... деп ... ... ... көмектесушілік роль
атқарады. Үшінші аңшы мылтықты атқанда оқ трубкаға емес, адамның ... Яғни ... қаза ... ... ... азғыру, көмектесу
және орындау рольдері болған дейді, М.Д.Шаргороцкий мынадай мысал келтіреді
екі ... ... ... ... сынықтарын лақтырып жатып,
қауіпсіздік ережелерін сақтамай, төменде өтіп бара ... ... ... ... ... Мынадай мысал келтіруге де ... адам ... ... ... ... өлтіруді тілеп, бірақ мылтық таппай
жүреді. Ол адамның бір танысы аңнан қайтып келе ... оның ... ... арақ ... ... ... қайтар кезде мылтығын ұмытып кетеді. Қару
қолына түскеннен кейін үй иесі өштесіп жүрген адамды өлтіреді. Бұл ... ... ... ... ... орын ... ... көрінеді, ал
орындаушы қасақаналықпен қылмысты орындаған. Бұл сияқты мысалдар практикада
кездескенде қылмысқа ... деп ... ... ... ҚК 27
бабындағы қылмысқа қатысушылықтың анықтамасында ... ... екі рет ... яғни ... ... ... түрде жасауында мағына жатыр.
Қылмысқа қатысушылардың бірі ... ... ... ... ... ... қылмысқа қатысушылықтың бар-жоқтығын
анықтауда міндетті белгі болып саналатын, «қылмысты ой-ниеттің бірлескен
түрде» болуы және соған ... ... ... ... ... күш
біріктіріп орындалуы болмайды. Қылмысты ой-ниеттің, іс-әрекеттің бірлескен
түрінде болмағандығын былай ... ... ... ... ... ... ... болуын тілеп, қасақана
әрекет жасаған адамнан абайсыздықта әрекет жасаған адамға байланыс болады.
Яғни белгілі бір адамның ... ... ... ... ... ... ... тілек болған адамның әрекетіне байланысты
ьолады. Ал абайсызда ... ... ... ... толық түсіну болмайды,
ол әрекеттің зардапқа соқтыратынын білмейді. Сондықтан абайсыздықта әрекет
жасаған адамнан қасақана ... ... ... кері ... байланыс
болмайды. Осы себептен орырндаушы абайсызда, өзге адамдар ... ... ... ... жасаған адамдар осы қылмыстың
орындаушылары ретінде, абайсыздықпен зардап ... адам осы ... ... ... деп ... ... мысалдағыдай біреу
мылтығын ұмытып тастап кетіп, ол кейін ... ... ... да бұл ... араларында екі жақты субъективтік
байланыстар болмайды, яғни мылтықты ұмытып ... ... ... ... адамға қатысты кісі өлтіру қылмысына деген өзара түсіністік,
бірлескен қылмысты ... ... ... ... ... кісі ... пайдалансын деп әдейі ұмытып кеткенде де екі ... ... ... ... жағдайда мылтықты әдейі ұмытып кеткен ... кісі ... ... ... ... бір ... субъективтік байланыс
болады. Яғни ол мылтықты не үшін ... ... бара ... оның ... ... ... Ал мылтықты пайдаланған адам оның әдейі ұмытып
кеткенін білмейді, яғни қылмыстық ниетің ... ... ... ... ... пайдаланған адамнан әдейі ұмытып кеткен
адамға кері субъективтік ... ... ... әрекеттері ҚК бір
бабымен, 96 ... ... ... ... ... ... ... болып саналмайды. Мұндай жағдайда
мылтығын әдейі ұмытып кеткен адам кісі ... ... ... ... ... ... ... ереже-бірі қасақаналықпен, екіншілері
абайсыздықпен әрекет жасайтын барлық жағдайларға ортақ ... ... ... ... абайсызда әрекет жасаған адамда барлық кезде қылмыс
құрамы бола ... ... ... ... біреуге қылмыс жасап пайда
табатын және қылмыс ... ... ... ... айтуы мүмкін.
Екіншісі мұны кейін ... ... ... ... ... ... азғырушылық әрекетінде қылмыс құрамы жоқ, өйткені мұндай жай
әңгіме қылып айту ... ... ... ... бағытталған әрекет
емес, екіншіден қылмысты бірлескен түрде қатысып жасау орын алған жоқ. ... ... ... үш ... темекі тартатын трубкаға тигіземін деп,
абайсызда бөтен адамға зардап келтіру ... ... ... ... ... абайсыздықтағы қылмысқа көмектесу
және абайсыздықпен қылмысты орындау) арасында жне ... ... ... қылмысқа қатысушылыққа жатпау себебі, ол қылмыстық
заңның ... ... ... жауаптылық, тек орындаушының
әрекеттеріне белгіленуіне байланысты деп ... ... Үш ... ... қаза ... ... ... адам ғана қылмыстық
жауапшылыққа тартылады. Екіншіден бұл мысалда да және үй ... ... ... ... абайсызда бөтен адамға зардап келтіруде де ... ... ... яғни ... жасауға деген ой түсіністігі
мен іс-әрекетінің бірлестігі белгілері жоқ ... ... ... келтірген әрекет анықталып, абайсыздықтағы ... түрі ... ... ... ... ... ... мүмкіндігінің жанама
түрде мойындайтын бағыт кездеседі. Бұл бағыт бойынша абайсыздықтағы ... ... ... ... ... қатысушылық емес,
«абайсыздықпен бірге зардап келтіру» (неосторожное сопричинение) деп аталу
керек және мұндай бағытты тұтынушылар ... мен ... ... ... өзара араласу жиілеген кезде бірнеше адамдардың салақтығы, жеңіл
ойлылығы ... ауыр ... ... ... ... ... ... бірге зардап келтірудің қоғамға қауіптілігі де жоғары
болады, сонымен қатар осындай әрекеттер ... ... ... ... ... ... ... біріншіден, абайсыздықта бірге зардап ... ... бе және ... абайсыздықта бірге зардап келтірудің қылмысқа
қатысушылықтан ... ... ... сұрақ туындайды.
Өндірістерде немесе өзге де шаруашылық салаларында ... орын алуы жиі ... десе ... және мұндай өндірістік
апаттарда қауіпсіздік ... ... бір ғана адам ... ... ... ... ... Мекеме қаншалықты үлкен және қауіпті
зардаптар келтіруге ықтималдығы ... ... ... ол ... ... көп ... ... Осындай мекемелерде, құрылыс саласында
зардаптар туындағанда, осы апатты жағдайдың алдын алуға қызметі ... ... ... ... олардың әр қайсысы өз қызметінің түріне
қарай жауапты болады. Мысалы ... ... ... ... ... ... ... істейтін арнайы бөлім, инженерлер жұмыс
істегенде, олардың әрқайсысы бір ... ... ... осы ... алу ... ... ... болады. Бірнеше адамдардың
жауаптылығын өндіріс салаларындағы арнайы мамандардың қызметі бойынша ғана
емес, қарапайым ... де ... ... М. Д. ... ... мысалын, яғни екі жұмысшының үй төбесінен металл
сынықтарын төменге ... ... ... ... ... адамның өміріне
немесе денсаулығына зардаптар келтіруін ... ... ... осы
тәріздес жағдайларда зардап келтіргендік үшін бірнеше адам емес, тікелей
зардап ... ... ... ... ... және сол ... ... деген шешім қалыптасты. Біз осы ... ... ... екі ... ... темірді екі жағынан ұстап тұру арқылы
зардап келтірді ... ... ... екі ... қызметі бірдей
дәрежеде, яғни олардың арасында біреуі зардапты көре білуге ... ... ... де қоғамға қауіпті зардаптың туындауы мүмкін
екендігін көре білуге мүмкіндігі ... деп ... ... бұл екі адамның
тек біреуі емес, екеуі де кінәлі деп танылады. Осы тұрғыдан алғанда бірнеше
адамдардың абайсыздықта ... ... ... ... ... ... Бірақ
екі немесе одан көп ... ... ... ... ... келтірілген деп бағалауға болмайды. ... ... ... бұл ... ... ... өзара хабардар болуын,
нақты бір мақсатқа жету жолындағы күш ... және ... ... ... ... ... әрекеттің сипатын білдіреді.
Абайсыздықта бірге зардап келтірудің мүмкіндігін мойындайтын болсақ,
онда бұл ұғым абайсыздықтағы қылмысқа қатысушылықты білдіреме ... ... бар ... ұғым ба ... ... туындайды. ҚК 27 бабының атауы
«қасақана қылмысқа қатысушылық» деп аталып тұрған жоқ , ол жай ... деп ғана ... Яғни кінә ... ... ... Егер осы ... ... болсақ, онда қылмысқа қатысушылықтың
тек қасақаналықпен ғана емес, абайсыздықпен де жасалуына жол беруге болады.
Абайсыздықта ... ... ... мен ... ... бір қылмыстық
құқықтық ұғым деп бағалау үшін кінә нысанынан басқа, ... ... ... да табуымыз керек. Біздің ойымызша, екі немесе оданда көп
адамдардың абайсыздықта ... ... ... «бірлестік»
белгісі, яғни саналы түрде белгілі бір қоғамға қауіпті деп ... ... және ... бір ... ... ... ... және бір бірінің іс-әрекеттерімен себепті байланысты болуы орын
алмайды. Абайсыздықпен бірге зардап келтіруде ... ... ... ... ... бар ... барлығы да бірдей енжарлық немесе
жалқаулық, сонымен қатар жеткілікті негіздерсіз зардап бола ... ... ... ... ... бірлесу беогісін білдіретін күш
біріктіру және қылмыстың жасалуы үшін әр қатысушының өз үлесін ... ... ... болмайды. Демек, абайсыздықта бірге ... ... ... болмайды және осы себептен қылмысқа қатысу деген ұғымға
да сай келмейді, сондықтан ... ... ... ... ... арнайы ережелерінің бірі ретінде танылып, жеке құқықтық институт
ретінде заңға енгізілгенде ... ... ... ... ... ... ... қатысушылықтың басты ережесінің бірі, ол ... ... ... ҚК бір бабы ... ... ... Бұл қатысушылардың мақсатына кірген, барлығы бірлесіп орындаған
қылмыстың түрі ... ... Ал ... бірі ... ... әрекеттер жасағанда, олардың іс-әрекеттері ҚК
әртүрлі баптармен ... ... ... ... келмейді.Қылмысқа қатысушылықты квалификациялау ... ... ... ... ... заңдағы кейбір қылмыстық құрамдар субъективтік жағынан
кінәнің қос ... ... ... қос ... ... бір ... ол мұндай күрделі кінәмен жасалатын қылмыстар
ҚК Ерекше бөлім баптарында ... ... ... бір ... екі ... ... ... қылмыстық кодексте негізгі
құрамнан кейін жауаптылықты ауырлататын құрам ретінде қарастырылуы ... қос ... ҚК 22 бабы ... ... ... ... заң ... неғұрлым қатаң жазаға әкеп соқтыратын және адамның
ниетімен ... ауыр ... ... мұндай зардаптар үшін
қылмыстық жауаптылық, егер адам олардың пайда ... ... ала ... осыған жеткілікті негіздерсіз оларды болдырмауға менмендікпен сенген
жағдайда немесе адам бұл ... ... ... ... ... ... ала
білмесе, бірақ болжауға тиіс және болжай алатын болған жағдайда ғана ... деп ... қос ... ... ... ... өмір сүру себебі,
ол кейбір қасақана ... ... ... ... ... өзі ... тілеген мөлшерденде ауыр зардаптарға соқтыру
ықтималдылығы деп түсіну ... ... ... ... күш ... ... емес, адамның өмірі мен денсаулығына қауіпті түрде болады. Егер
қолданылған зорлық әрекеттер адамның өмірімен ... ... ... ... қылмыста жәбірленушінің өміріне немесе денсаулығына ... ... ... ... ... ... қылмыстық кодекстен бір
айырмашылығы және ... бұл ... ... ... бағытталған
әрекеттердің абайсыздықта одан да ауыр зардаптарға соқтыруы мүмкін қылмыс
түрлерін анықтап, ол ... ... ... ... ... ... құрамдарды келтіруінде. Заң шығарушының мұндай тәсілді
жеткілікті қолдануы қылмысты квалификациялау жұмысына да ... ... яғни заң ... ... ... қолданушылар жасалған
қылмыстың белгілерін толық анықтай отырып , кінәлінің қасақана қылмысты
абайсыздықта ауыр зардаптарға ... ... және ... ... ... келтірілсе, онда ҚК бір бабы ... ... ... күрделі кінә нысандармен сипатталатын қылмыстың орын
алған, ... білу үшін ... ... ... және ... осы ... әдетте тән емес, негізгі белгісі ретінде бағаланбайтын
абайсыздықтағы ауыр зардапқа деген психикалық қатынастарын ... ... ... ... қос ... ... қылмыстарда қылмыстық
заңда жеке-жеке қарастырылған екі қылмыстың белгілері болады, бірақ кінәнің
аралас нысанын келтірген ... ... бұл екі ... ... ... ... ... Мұндай кінә нысанында жасалатын ... ... ... ... норманың түрін білдіреді. Кінәнің екі
түрлі нысанымен жасалатын ... ... тек ... ... ... қасақаналықпен де, абайсыздықпен де жасалатын
қылмыстардан айырмашылығы, ол ... ... ... ... ... бір ... ал абайсыздықта ауыр
зардапқа соқтырған әрекеттердің екінші қылмысты ... ... ... ... тек екі кінә кездесіп қана қоймайды, сонымен бірге
екі ... ... ... деп ... ... Мысалы қарақшылық
адамның меншігіне бағытталған, ... ... ... болуына
абайсыздықта соқтырмаған әрекет 179 баптың 1 ... ... ... ... Ал 179 баптың 3 бөлімінің «б» пунктіндегі
абайсыздықта жәбірленушінің өліміне ... ... екі ... ... бар. Яғни ... және абайсыздықта қаза келтіру
қосылып, қарақшылық қылмыстың жеке құрамы ретінде анықталған. Кінәнің ... ... ... ... жиынтығымен квалификацтялауға
балмайды. Қарақшылық, бөтен адамның денсаулығына ауыр ... ... әйел ... адам ... ... ... ... қазасына соқтырғанда абайсыздықта қаза келтіруді арайы
қарастыратын 101 ... ... ... ... ... ... аталған қасақаналықпен жасалатын қылмыстар ... қос ... 3 ... ... ... қаза келтіруді объектісі, объективтік
жағы, субъективтік жағы және ... ... ... қамтиды.
Қылмыс жиынтығын қылмыстық заң кейбір қасақана қылмыстарда
абайсыздықпен ауыр ... ... кісі ... соқтыруды заң жүзінде
арнайы қарастырмағанда ғана қолдануға болады. Мысалы қортылып алушылықты
қарастыратын 181 ... ... ... жәбірленушінің өліміне
соқтырған әрекеттер келтірілиеген. Бірақ кінәлі ... ... ... ... ... ету кезінде жәбірленуші қарсылық көрсетіп, нәтижесінде
жәбірленуші абайсыздықта қайтыс болса, онда қорқытып ... ... қаза ... ... қосып квалификациялау керек,
өйткені 181 бап жәбірленушінің қазасын қарастырмайды.
Кінәнің ... ... ... ... ... ... ... құрамдарда да кездесе алады. Негізгі құрамы формальдық
құрамдар болып ... ... ... ійел зорлау сияқты қылмыстарда
кінәлінің іс-әрекетке деген психикалық қатынасында ... ... ... ... ал ол ... ... зардапқа деген
психикалық қатынасында зардаптың болуын көре білуге мүмкіндігі бола ... ... ... болдырмаймын деп жеңіл ойлылықпен есеп жасау болады.
Негізгі құрамы материалдық құрам ... ... 103 ... қасақана ауыр зардап келтіру қылмысында екі ... ... ... яғни ... ... ... қытынаста кінәлі адамда
денсаулыққа зырдап келтіруді тілеу немесе саналы түрде жол беру орын ... ... ... ... ... қатынас болуы мүмкін
зардапты болмас деп есеп ... ... көре ... мүмкіндігі болған
зардапты көре білмеумен анықталады.
Кінәлінің аралас нысанымен жасалатын ... ... ... ... ... білу ... Сөз 256 ... өрт қауіпсіздігі ережелерін сақтауға жауапты адамның өз міндетін
дұрыс ... ... ауыр ... ... ... ... ... қылмыстың кінәнің қос нысанымен жасалатын қылмыстармен ұқсастығы, ... ... ... ... ал ... ... да ... табылады. Әрине заңда тікелей көрсетілгендей өтр
қауіпсіздігі ережелерін сақтауға міндетті адам бұл ... ... ... ... зардаптың болуын тілемейді немесе оған саналы түрде
жол бермейді. Ол басқа нәтижеге жету үшін зардаптың ... ... ... ... ... ... мүмкін. Ал бұл қылмыстың кінәнің қос нысанымен
жасалатын қылмыстардан айырмашылығы, ол абайсыздықта зардапқа соқтырмаған
өтр қауіпсіздігі ережелерін бұзу ... ... ... ... ... ... ... ретінде бағаланатындығында. Мұндай
әрекеттер тек зардапқа соқтырған жағдайда ғана емес ... деп ... өрт ... ережелерін бұзуда іс-әрекетке деген қасақаналық
қылмыс болып ... оның тек ... ... ғана ... деп
танылады. Сондықтан бұл ... ... ... ... Ал кінәнің қос нысанында екі кінәда қылмысты болып бағаланады,
яғни жасаған қасақана әрекетте (мысалы адамды ұрлау) және одан ... ... ... ... деп ... ... ... жасалатын қылмыстар бірден өзіне ұқсас екі қылмыс ... Олар осы ... ... және ... ... ... болып табылады.
Кінәнің осы нысанымен жасалған қылмыстардың және олардың заңдағы
бейнесіне зер салсақ, ондакінәліде ... ... одан ... ғана
абайсыздық орын алатынын байқауға ... Кінә ... ... тәртібі сақталмағанда, яғни керісінше болып, бірінші кезекті
абайсыздық, одан кейін қасақаналық болғанда ... ... ... ... деп танылмайды. Себебі мұндай жағдайда абаймыздықта жасалған
қылмысты әрекет қасақана түрде одан ауырырақ ... ... ... Бұл ... ... олар бір қылмыс құрамы болып
есептелмейді және бір ... ... ... жасаған жасаған қылмысты
әрекеттерді білдіреді. Ал кінәнің қос нысанында жасалған іс-әркеттер бір
қылмысқұрамын ... ... ... ... ... кезекте
қасақаналықтың орын алуы жағдай кінәнің қос нысанымен жасалған қылмыс болып
саналмайтынын мынадай мысалмн дәлелдеуге ... ... ... ... өтңп бара жатқан адамды абайсызда қағып кетіп, адамның қазасына
соқтыратын ... ... Бұл ... ... Мұнан кейін ол
жауаптылыққа тартылдан қорқып, одан бой жасыру ... ... ... ... ... алып, басқа жаққа апарып тығып ... ... ... ... ... ... қасақаналықтағы және
абайсыздықтағы қылмысты әрекеттерді бір құлмыстық құрам ... бап ... ... жоқ. ... ... әрбір кінәсі оның
қасақаналығы мен абайсыздығы жеке-жеке жасалған қылмыстарды білдіреді, яғни
бірінші ... ... ... ... ҚК. 296 ... 2 ... кісі өліміне соқтырған көлік жүргізуші адамның жол жүру немесе
көлікті пайдалану ережесін бұзуы және 297 ... жол – ... ... ... кетіп қалуретінде бағаланып, қылмыстар жиынтығымен
квалификациялануы ... ... қос ... жасаған қылмыстарды ҚК. 22 бабы қасақана
жасалған қылмыс ретінде тануды ұсынады. Қылмыстық ... ... ... ... жеке кінә ... ... ... ұсынатын бағыт кездеседі.
Қылмыстық заң неліктен кінәнің аралас нысанымен ... ... бір түрі ... ... ... сұрақ
туындайды. Мұның ... ... ... ... нысанымен
жасалғанқылмыстарға және заң ... ... ... ... ... қылмысты әрекетте алдымен қасақаналықтың болатындығын айту керек.
Яғни қылмыс қасақаналықпен басталады, абайсыздықта ауыр ... ... ... қос ... ... ... бойынша
квадификация жүргізу қиын емес. Себебі кінәнің қос ... ... ... ҚК Ерекше бөлімінің баптарында ауырлататын құрам
ретінде келтірілген. Тек жасалған қылмыстың белгілерінде қасақана ... ... ауыр ... ... ... мұндай
белгілерді қамтитын баптың қылмыстық кодексте бар ... ... ... Егер жоқ ... онда абайсыздықта туындаған зардапты қарастыратын
заң бабын қолданып, қылмыс ... ... ... ... ... субъективтік жағын талдау
2.1.Қылмыстық құрамның субъективтік жағының қосымша
белгілері бойынша калификациялау
Қылмыстық құрамның субъективтік жағының қосымша ... ... ... мен ... ... Бұл белгілердің қосымша белгі ретінде
қолданылу себебі, ол қылмыстың субъективтік жағының бар-жоқтығын анықтау
кезінде қоғамға ... ... ... ... ниет түрі болмасада
абайсыздық немесе қасақаналық нысандардағы кінә ... ... бар деп ... ... ... ... ... оның ішінде
абайсыздықпен жасалатын қылмыстарда ниет, мақсат туралы мәселе қозғалмайды,
олар кінәнің болуымен-ақ субъективтік жақ бар деп ... ... ... ... ниет бір ... ғана ... балама түрде де
анықталады. Мысалы, 189 баптағы заңды кәсіпкерлік қызметке ... ... ... ... немесе ниет әр түрлі болуы мүмкін.
Мысалы ... өзге ... ... ... ... ... ... элементтері өатарында ниетпен мақсат ... және бұл ... ... түрде анықталғанда қылмыстық ниетпен
мақсаттың квалификация жүргізу үшін ... ... ... ... ... ... ... қатарына жатқызылу
себебі, ол бұл белгілердің кінә нысандары тәрізді ... ... ... ... ішкі ... ... белгілер ретінде
бағалануына ғана байланысты емес, сонымен бірге ниет пен мақсаттың ... ... ... ... Қылмыстық құқықта жекелеген қылмыс
құрамдарын талдау кезінде қолданылатын ниеттер, көбінесе кек, бұзақылық,
қызғаншақтық, ... ... ... ... ... ... зиянды және дұрыс құқықтық санаға қайшы ниеттер түрінде
анықталады. Мұндай ниеттердің көпшілігі қылмыстық заңда кінәні ... ... ... ... ... түрін қылмыстық ниет деп бағалау үшін оның барлық жағдайда
қоғамға қауіпті зұлым сипатта болуы шартты емес. Қылмыстық заңдағы ... ... ... мағынасы жағынан пайдалы, сипаты ... ... ... ... ... ... ... қасақана жай
кісі өлтірудің ниеттері қызғаныштық, жеккөрушілік, кек алу ғана емес,
жәбірленушіге жаны ашу да ... ... ... пайдақорлық ниетпен
сипатталатын ұрлық қылмысы кедей адамдарға жаны ашу ниетімен де ... ... ... ... Яғни бай ... ... ... беру.
Мұндайпайдалы ниеттермен қылмыс жасалғанда іс-әрекеттің бәрібір қоғамға
қауіптілігі, ... ... қала ... ... ... ... үшін ұрлық жасағанда, ол адам бөтен адамның меншігіне
зиян келтіреді, оған қарсы саналы әрекет жасалады деп ... ... ... яғни ... оң, ... ... болуы жауаптылықты жеңілдетіп
белгілеуге негіз бола алады. Осы сияқты ... ... да ... ... көрсетуі мүмкін. Бірақ осы пайдалы ... ... ... таңдап алған тәсіл немесе әрекет түрі қауіпті болғанда, өзге ... ... ... келтіріледі және бәрібір іс-әрекеттің
қылмысылығы сақталады.
Пайдалы ниет, мақсатпен қауіпті іс-әрекет жасау бір ғана ... адам өз ... ... ... ... қауіпті екенін
түсінуге мүмкіндігі болмағанда ғана қылмысты деп таныдмайды.
Ниет және мақсат бұл кінәлінің ... ... ... ... ... ... ... мақсаты ретінде ниетті қанағаттандыру бағытында жасалған
іс-әреттің түрлі нәтижесінде қатысты кінәлінің ішкі шешімі ... ... ... ... ... ... бағаланғанымен,
оларды нақты қылмыстық құрамдар бойынша ажырату немесе ... ... ... кісі ... қылмысының ниеттері немесе өзге адамның
өміріне қарсы бағытталған әрекеттердің себептері қызғаныштық, ... ... ... т.б. ... мүмкін. Ал кісі өлтіру қылмысының
мақсаты немесе әрекеттің түпкі нәтижесі бөтен ... қаза ... ... айыру болып табылады. Сондай-ақ ұрлық қылмысының ниеті пайдақорлық
болса, ал ұрлықтың мақсаты өзге адамның ... ... ... ақша
қаражатын алу болады.
Қылмыстық ниеттің нақты мағынада алғанда, қылмыстың жасалу себебімен
байланысы ... ... ... себеп ниеттің пайда болуына ... ... ... тұрған объективтік жағдайдың салдарынан субъективтік
тұрғыда ниеттің іске асуын көздейді. Бұл екі ұғымдарды ... ... ... ... ... іске ... кінәлінің мұқтажтығын
білдіреді деп түсіну керек. Қылмыстық ниет ... ... ... ... ... ... болатын белгіні білдіреді, бұл әсіресе арнайы ниет,
мақсатпен жасалатын қылмыстарда анық байқалады. Ал ... ... ... ... болатын ниеттер қылмыстың жасалу қарсаңында ғана пайда бола
отырып, қылмысты әрекеттің орындалуының сол кездегі ... ... ...... ... ... ... дамитын фактор. Себебі қоғамда даму орын алған сайын адамның ... да ... ... арта ... ... техниканың
жетістіктері өзінде болмаса, адам соны табуға тырысады. Оның бір ... ... ... ... яғни ... жолмен қанағаттандыру болуы
мүмкін.
Ниет – қыдмыстық құрамдарда қосымша немесе міндетті белгі ретінде
қолданылсада кінә ... ... ... жағдайда әсер ете бермейді.
Қылмыстың тікелей қасақаналықпен жасалғанын анықтауға ... ниет ... ... ... ... пайдақорлық ниет барлық жағдайда ұрлық, тонау,
алаяқтық тәрізді қылмыстардың тек тікелей қасақаналықпен сипатталатынын
білдіреді. ... жиі ... ... ... ... қылмыстың
қасақаналықпен жасалғанын анықтауға себеп болғанымен, қасақаналықтың
түрлерін анықтауға әсер ете ... ... ... ... ... ... бұзақылық ниетпен жасалған әркеттер жанама қасақаналықпенде,
тікелей қасақаналықпен де ... ... ... ниет барлық жағдайда
кінәлінің өз іс-әрекетіне деген тікелей қасақаналығын ... ... ... ... ... бермейді.
Қылмыстың мақсатында субъективтік жақтың жеке ... ... ... еріктілік моментін білдіретін «тілеу» белгісімен,
мақсаттың іске асуы үшін «тілеу» болатын ... ... білу ... қасақаналықтың белгісі ретінде «тілеу» қоғамға қауіпті іс-әрекеттің
және оның ... ... ... ... яғни ... жақ
белгілерінің ішкі айнасы ретінде анықталады. Ал қылмыстық ... ... – бұл ... ... ... жасалған әрекетке оның
салдарына қатысты ... ... емес ... ... ... ... ... кінәлінің шешімін білдіреді, екіншіден,
мақсаттың орындалуын тілеу тікелей қасақаналықтағыдай тар ... ... ... сипатталады, яғни әрекеттің, зардаптың болуын тілеу ғана емес,
зардап нәтижесін ... ... ... ... деп ... керек.
В.А. Сергиевский «қылмыстың мақсаты тек тікелей қасақаналықта орын
алады. Қылмыстың ... ... ... ... ... ... болуы мүмкін емес»-дейді. Мұндай қорытындыны «мақсат»
ұғымын, оның түрлерін нақты қылмыстардағы міндеттілігін ескергенде жасауға
болады.
Абайсыздықпен сипатталатын ... ... ... ... ... екенін көре білуге міндеттілігі немесе мүмкінділігі ... оны көре ... ... ... деп есеп ... ... ... жасауында енжарлық, жауқаулық, мақтаншақтық тәрізді ... ... ... ... ең қатал түрін қолданумен
айналысатындықтан нақты ұғымдарды ғана қолданады, соның бір ... ... ... ... ... және ... ... тырыспайды.
Қылмыстың ниеті мен мақсатының қылмыстық құқықтық мәселе ретінде
қандай маңызы бар ... ең ... ... мақсаттың түріне қарай
қылмыстың қоғамға қауіптілігі дәрежесін анықтауға ... ... ... ... ... санаттарын белгілеуге себепші болады. Мысалы 96
баптың 2 бөліміндегі ... ... ... қайтару ниеттерімен жасалған
кісі өлтірудің сас ауырлататын құрамға жатқызылу себебі, ол ... ... ... болып табылады. Сондай-ақ өзге адамның дене мүшесін
немесе тілін алу, бұрын жасаған ... ... ... ... жасалуын
жеңілдету мақсаттарында кісі ... де ... түрі ... ... себепші болған. Сондықтан кейбір ниетпен ... ... ... ... ... белгісі ретінде
келтірілгенде, осы ниеттің немесе мақсаттың осы ... не ... ... ... аса ауырлататынын түсіну керек. Ниеттің
түрі кейбір қылмыстарға тән ... ... ... ... ... ... бағаланбайды. Мысалы, ұрлық қылмысына пайдақорлық, әйел зорлау
қылмысына жыныстық құмарлығын қанағаттандыру ниеті тән ... ... ... ... айтқанымыздай, кейбір қылмыстарға тән ... және ... ... ... ... ниет түрі ... ... ниет), басқа қылмыс түрінде ... кісі ... ... ниет) ауырлатады. Мұндай құрамдарда ниеттің түрі
қылмыс объектісінің түрімен, оның ... ... ... ... ... Яғни мұндай қылмыстарда ниеттің түрі
қылмыскердің аса қауіптілігін, шектен шыққан дөрекілігін білдіреді.
Қылмыстық ниетпен мақсаттың ... ... ... жасалған қылмыстарды тергеу кезінде анықталуы қажет екендігін
Жоғарғы ... ... ... ... ... ... көрсетіп келеді.
Мысалы, 1960 жылдың 4 маусымындағы «қасақана кісі өлтіру қылмыстары бойынша
сот практикасы туралы» КСРО ... соты ... ... ... ... ... квалификациялауға және жазаның мөлшерін
белгілеуде маңызы бар жасалған ... ... ... анықтамайды.
Кісі өлтіру кезінде болған ниеттің түрін анықтамағандықтан соттар ... ... ... ... кісі ... деп жиі ... дей отырып қылмыс ниетін анықтаудың маңыздылығын дұрыс көрсеткен.
Қ.К. Ерекше бөлімінің баптарында мақсат немесе ... түрі ... бұл ... ... ... ... белгінің ролін атқарады.
Яғин жасалған қылмысты осы баппен немесе осы бөліммен квалификациялау үшін,
жасалған қылмыс бапта ... ... ... мақсатта жасалған болуы
керек. Қылмыстық кодекстің кейбір баптарында мақсаттын немесе ниеттің түрі
арнайы көрсетілгенде, бұл ... өзге ... өзге ... ... ... мақсат түріне қарай ажыратылады немесе әрекет ... ... ... ... ... ... ... мынадай үш жағдайда
жүргізіледі: біріншісі, мысалы 234 баппен адамды кепілге алу деп бағалау
үшін адамды ... тұру ... ... ... ... азаматты
белгілі бір іс-әрекет жасауға немесе одан қылыс қалуға мәжбүрлеу мақсатында
жасалған болуы керек. Егер адамды ... ... ... мемлекетті,
азаматтарды белгілі бір іс-әрекеттер жасауға немесе ... ... ... онда адамды ұрлау немесе заңсыз бостандығынан айыру
қылмыстары ретінде бағаланады, ... ... заң ... ... немесе мақсаттың жасаған іс-әрекетте болмауының қылмыстық құрамының да
жоқтығын білдіретін ... ... ... ... осы қылмысқа ғана болуына
байланысты деп және осы қылмысқа объективтік жағы ... ... ... жоқ ... ... деп ... керек. Мысалы 135 ... ... алу ... жариялау қылмысында пайдакүнемдік, немесе өзгеде ... ... ... ... белгі ретінде қолданылады. Ал бала қылып
асырап алу құпиясын ... ... ... ... басқа да зұлым
ниеттер болмаса, онда қылмыстың субъективтік жағы жоқ деп танылады. Немесе
206 ... ... ақша ... ... ... ... жасау әрекеттерін
қылмыс деп бағалау үшін әрекеттің мақсаты, яғни жалған ... ... ... ... ... ... Ал жалған ақша жасалғанымен
бірақ адамға өткізу мақсаты болмаса, онда ... жоқ деп ... ... заң ... ... ... бөлімінде
арнайы көрсетілген ниетпен мақсаттың түрі ... ... ... ... ... немесе басқа баппен квалификациялауға
негіз бермейді. Мұндай жағдайда іс-әрекет ... ... ... ... ... ... ... бар деп саналады. Мысалы адамды
ұрлау, бас бостандығынан заңсыз айыру, ... ... ... үшін жауаптылықты қарастыратын баптардың екінші бөлімінде
пайдақорлық ниетпен жасау арнайы келтірілген. Егер адамды ... ... ниет ... онда ... осы ... 1 ... яғни негізгі
құраммен квалификацияланады. Қылмыстың ниеті мен мақсаты ... ... ... ... ... бұл белгілерді осы қылмыс түрі үшін
міндетті, оған тән ... деп ... ... Ал, ниетпен мақсаттың түрі
негізгі құраммен ... ... 2 ... 3 ... ... ол
ауырлататын құрамның негізгі белгісі деп бағалау керек. Мұндай ... яғни ... ... түрі ... оның ... ... көрсетілгенде квалификация жүргізуде қолданылатын
белгі болып табылады.[25]
Факультативті белгілер, кінә ... ... ... ... талданып
жатқан қылмыстың субъективтік жағын толық теориялық сипаттау үшін ... бар. “… ... ... қылмыстың субъектитік жағын сипаттайтын
факультативті элементтердің арасында, жасалған қылмыстың ниеті мен ... роль ... ... ... /28/. Олар ... жағдайда
міндетті түрде анықталуы керек. Ниетсіз бірде-бір қасақана қылмыс ... ... не ... да, ... ... ... да тап осы
ниет құрайды /11/.
Мақсат дегеніміз бұл, адам ... ... ... туралы
субъективтік ойы /20/. Егер ниет, адамның қылмыс жасау барысында немен
жетекшілік ... ... онда ...... ... ... ... зардаптарды анықтайды.[26]
Сонымен мақсат, өңдеуге тыйым салынған, құрамында есірткі заттары бар
өсімдіктерді заңсыз өсіру ... ... ... ... ... оның ... тыс болғанымен оны анықтаудың маңызды мәні ... ... ... ... ... ... дәлелденуін
қамтамасыз етсе, ал кейбір жағдайларда мұндай әрекеттерді жиынтық ... ... ... ... ... қарастырылып жатқан қылмыстар үшін
жазаны жекелендіру барысында қажет. Әрбір нақты жағдайда жасалған ... және ... ... ... мәні зор ... ... ... В.И.Ленин де қылмыстың ниетін анықтауға ерекше маңызды мән берген.
“Әртүрлі ниеттер ... ... ... ... өзгертпейді, кінәлінің
жауаптылығын жекелендіру үшін үлкен мәні жоқ” деп атап ... ол ... ... ... ... ниетті анықтау қылмыстың қоғамдық қауіптілігіне
сөзсіз ықпалын тигізеді, яғни ... ... ... ... ... ... ... орындауға мүмкін емес” /13/. ... Сот ... осы ... ... мән қоя ... 1999 ... “Қылмыстық
жаза тағайындаған кезде соттардың заңдылықты сақтау туралы” қаулысында
істің басқа да ... ... ... ... ... мен
мақсатын, қылмыстық мақсатқа жету үшін жасалған әрекеттердің мағынасын жан-
жақты зерттеу қажет деп ... ... ... ... жағдайда қылмыстың ниетін анықтау
қажеттілігін дәлелдейді. Қылмыстық ... ... ... қылмыс жасауына
шешімділік тудыратын санасының оянуы /15/. Біздің жүргізген зерттеуіміз,
басым көп ... (99,9 ... ... ... қылмысты жасау ниеті
анықталғандығын көрсетеді.
Қылмыстық құқық теориясы және қылмыстық заң, қылмыс жасаған ... бар ... ... ғана ... ... ... мүмкін деген
қағидаға негізделінеді. Ал, кінә - ... ... ... ... және міндетті белгісі.
ҚР қылмыстық құқығы субъективтік кінәлау позициясында тұр, ... ... ... ... ... іс-әрекет үшін қылмыстық
жауапкершілік тағайындалынады. Ғалымдар, қасақаналық пен абайсыздықтың
заңды ... ... ... ... рет ... атап
кеткен жөн. Қасақаналық пен ... ... ... қылмыс
жасаумен байланысты интеллектуалды-еріктік процестердің ... ... ... модификациялары арасында анық белгілі шекара ... ... ... ... кінә мен ... ... жағының
қатынастылығы туралы пікірлердің бірлігі жоқ. Бір авторлар, кінә дегеніміз
ол қылмыстың субъективтік жағы деп ... яғни ... ... ... ... мазмұнын қамтиды, бұл түсініктер біртұтас /32/.
Басқалары, кінә қылмыстың субъективтік жағының маңызды ... бола ... ... ... алмайды деп санайды. Субъективтік жақ өзіне басқа
белгілерді (ниет, мақсат, эмоция) қосады ... - бұл ... өзі ... ... ... ... қоғамдық
қауіпті іс-әрекетке және оның зардаптарына деген психикалық қатынасы /64/.
Тек кінә бар ... ... ғана ... жауаптылықты тағайындау,
отандық қылмыстық құқының маңызды қағидасы болып табылады. Өйткені ... ... ... ... яғни кінәсіз зиян келтіргені ... ... ... яғни кінәсіз зиян келтіргені үшін қылмыстық
жауақа ... жол ... ҚР ҚК 19 ... Қазақстандық қылмыстық құқық
ғылымының ең маңызды қағидасы – адам соларға қатысты өз кінәсі ... ... ... ... ... әрекетсіздігі) және пайда
болған қоғамдық қауіпті зардаптар үшін ғана қылмыстық жауапқа тартылуға
тиіс ... ... - ... ... ... жағының қажетті белгісі
ретінде, қасақаналық және абайсыздық түрде болады. ... ... ... қылмыс құрамының міндетті элементі болып табылады. Бұл
жағдай ... ... ... емес” дейді профессор А.Н.Трайнин /38/.
Сондықтан да қылмысты жасау түрін анықтаудың мәні ... КСРО ... ... бұл ... ... ... бөле ... өзінің 18 наурыз 1963
жылғы “Соттың қылмыстық істерді қарастыру барысында заңдарды ... ... ... ... және ... ... қылмыстырдаң арасында
айырмашылық өткізу қажеттігін көрсетеді. Сондықтан да ... ... ... ... анықтаудың мәні үлкен.
2.2. Қате және оның түрлері бойынша квалификациялау
Қылмыскердің ... ... ... ... ... ... ... белгілерімен ұштастырса іске асырылады, бірақ барлық
жағдайларда субъективтік ... ... ... бір-біріне сәйкес
келе бермеуі мүмкін. Яғни кінәлінің қасақана ойында ... ... ... ... орнына, уақытына қатысты шешімдері іс
жүргізгенде өзі ойлағандай бола бермеуі мүмкін. ... ... ... «қате» деп атайды және қате ретінде адамның өз ... ... ... ... ... дұрыс түсінбеуі алынады. Соған
орай адамның ... ... екі ... ... заң ... ... жағдайлардан қателесу. Заң тұрғысынан қателесу-адамның қолданыстағы
заңды дұрыс түсінбеу немесе білмеу салдарынан жасалған іс-әрекеттерін қате
бағалауы боып ... ... заң ... өзге ... қате
бағалауының себептері, заңды дұрыс түсінбеуі немесе заңнан сауатсыз болуына
байланысты болуы мүмкін. Заң ... ... ... ... ... ... адам өзі жасаған іс-әрекетін қылмысты деп бағалайды,
ал заң жүзінде бұл іс-әрекет ... ... ... ... іс-әрекеттер қылмыс болып саналмайды, өйткені адам ... ... ... деп ... жауаптылықтың болуы немесе
болмауы заң бойынша шешіледі. Яғни қылмыстық заңда ол ... ... ... ... норма жоқ. Мысалы адам кінәсіз зардап келтіре
отырып, қылмыстық құқық ережелерінен хабарсыз ... ... ... ... ... ... ... ұстау, қажетті қолдану
кездерінде қорқу, шошу, сасқалақтау нәтижесінде абайсыздықпен әрекеттер
жасап өзге ... ... ... ... ... ... ... Заң тұрғысынан қателесудің бұл түрі көбінесе бөтен адамның
өміріне, денсаулығына, меншігіне зардаптар ... ... ... ... адамның жасаған іс-әрекеті қылмысты емес ... ... ... ... осындай іс-әрекетті немесе ... ... ... ... ... емес, ең алдымен өзін қылмыс
жасадым деген адамның іс-әрекеттерінде кінә бар жоқтығын анықтау керек.
Заң тұрғысынан қателесуінің екінші түрі ... адам ... ... қылмыс емес деп бағалайды, ал бұл іс-әрекетті заң қылмыс ретінде
қарастырады. Мұндай жағдайда қылмыстық жауаптылық ... ... ... ... ... ... қылмыстық
жауаптылықтан босатылуға, сонымен қатар қылмысты квалификациялау мәселесіне
де әсер ететін ... ... ... яғни ... ... ... ... келсе, сол баппен квалификация жасалады.
Адамның жасаған әрекеті қылмыс болғанда оны қылмыс емес деп тусіну
себебі, ол ... шала ... ... ... өз ... өзге мүдделермен
салыстырғанда артық бағалауы тәрізді жағдайлар болады.
Практикада мұндай жағдайлар қылмыстың құрамы бар екендігі ... ... ... ... кездеседі. Сондай-ақ қылмыстық құқықта
кейбір қылмыстардың объективтік жағының белгісі ретінде ... ... ... да ... Қылмыстық заңның Ерекше бөлімнің
баптарында кездесетін ... ... ... ... ... ... ұғымдардың жасалған қылмыста орын алғандығының кінәлінің
жеткіліксіз деп ... ... ... емес деп ... орын алуы ... ... ... болуының себептері бар өйткені «үнемі» ... ... орын ... білу үшін ... ... ... емес»,
деген әрекеттің мөлшерін ашу керек болады.
Қылмыстың орнынан немесе уақытынан қателесу нақты жағдайлардан
қателесудің ... ... ... ... ... тәртібі бойынша
заң тұрғысынан қателесуге белгіленген ереже ... ... ... ... ... ... құрайтын белгілердің бірі, тиым салынған уақытта
немесе тиым салынған ... аң ... ... табылады. Кінәлі тиым
салынған уақыт немесе орын екенін ... де ... ... Ал ... ... ... ... қылмысты деп
бағалап, бірақ заң жүзінде бұл уақыт немесе орын ... ... ... ... деп ... ... түрлерінде іс-әрекеттің жасалу орны мен уақыты
жауаптылықтың ауырлататын немесе аса ... ... ... ... ... ... Сондықтан мұндай қылмыстардағы уақыт пен ... ... ... ... ... ... бір
түріне жатқызылады.[27]
Кінәлінің жасаған әрекетінің заң бойынша жауаптылықты ауырлататын
белгі ... ... ... оны ... ... орын ... заң
тұрғысынан қателесудің ... ... орын ... Мұндай қате
квалификациялаудағы қате деп аталады. Квалификациялаудан ... ... мен ... ... ғана ... қылмыс тәсіліне, жағдайына,
құралына, сондай-ақ Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... негіз беретін қылмысты ұйымдасқан
топпен, қызмет ... ... ... ... ... өкімет өкілінің киімін немесе құжатын ... ... ... т.б ... бола ... ... ... әрекеттердің заң
бойынша ауырлататын құрам ретінде бағаланатынын ... ... ... яғни жасалған қылмыста ауырлататын белгілер
болғанда жауаптылықты ауырлататын құрам бойынша квалификацияланады. Мысалы
адам ... ... ... ... заң ... ... ... білмеуі мүмкін.[28]
Заң тұрғысынан қателесудің төртінші түрі жаза түрімен көлемімен
қателесу болып табылады. ... ... ... ... ол
қылмыскердің қылмысты әрекет жасағанда оның ... ... ... бір
мөлшерді есептеуін білдіреді. Ал заң бойынша бұл ... ... ... ол ... аз ... көп ... ... жағдайлардан қателесу дегеніміз қылмыстық объективтік
белгілерінен қателесу болып табылады. Нақты жағдайлардан ... ... ... ... ... ... екі ... болады.
Біріншісі, адм қылмыс жасауға жеңіл объектінің затты, құралды, ... ... ... ... ... ... сол жағдайды дұрыс
түсінбеуіне, толық мағлұматы ... ... ауыр ... ... зардапты тудыруы түрінде болады. Мұндай қателесу түрлерінде қоғамға
қауіпті ... ... ... ... ... ... ... жүргізіледі. Мұндай қателесуде қылмыс жиынтығымен, ал ... ... бап ... оның ... болғанда кінәнің аралас
нысанымен квалификацияланады. Нақты жағдайлардан қателесудің екінші ... аса ... ... ... ... ауыр ... келтіру
қасақаналығында болғанмен, қылмыстың объектісінен, затынан, ... ... ... ... ... ... немесе жеңіл зардап
туындайды.
Қатеге байланысты квалификация ... ... ... ... ... ... түрі ... қылмысқа оқталу
түрінде квалификация жиі қолданылады.
Нақты ... ... ... ... қате ... келтірейік.
Объектіден қателесу екі түрде кездесе алады. Бірінші жағдайда кінәлі
заңмен қатал ... ... ... зиян келтіруге қасақаналығын
бағыттайды, ... ... ... ... немесе құндылығынан
қателесіп, жеңілірек ... зиян ... ... ... шиеленістіру ниетімен шетелдік қайраткерге немесе халықаралық
қорғау аясындағы адамға қастандық жасау әрекеттерін көздеп, бірақ ... ... ... ... ... 163 баппен халықаралық қорғау
аясындағы адамдарға немесе ұйымдарға ... ... ... деп 24 баптың 3
бөліміне сілтеме жасай отырып квалификацияланады. Мұндай жағдайда қателесіп
жай адамға шабуыл ... ... ... түрі ... қосымша
квалификация жасалмайды. Басқа адамға қаза келген жағдайда 163 баптың 2
бөлімімен «абайсыздықта адам өліміне ... ... деп ... ... ... екі қылмыс емес, бір қылмыс жасау туралы
тілек болды, екіншіден халықаралық қорғауға ... ... ... зиян
келгенде бейбітшілік немесе халықаралық қатынастарға нақты зардап келмейді.
Қателесіп жеке ... ... ... жасаудың қауіптілігі бейбітшілікке қарсы
қылмыстың қауіптілік дәрежесінен аспайды, жауаптылық белгілеуде қателесіп
нақты зардап келтіргендік 163 ... ... ... ... Бұл ... керісінше де болуы мүмкін, яғни кінәлі жеңілірек
объектіге қарсы бағытталған қылмысты ... ... ... қателесу
салдарынан одан да ауыр объектіге зиян ... ... ... ... ... ... нақты туындаған зардап немесе бұзылған объекті түрі
бойынша емес, кінәлінің іс-әрекетінің бағыты, қасақаналығына ... ... ... ... ... ... жай адамды өлтіремін деп,
бірақ жағдайды ... ... ... қателесіп, шетел қайраткеріне
зардап ... ... кісі ... ... оқталу деп
квалификацияланады. Ал нақты шет елдік қайраткердің өлімі түрінде туындаған
зардапты ... ... ... ... қылмыстық заң мүмкіншілік
бермейді. 163 баптың 2 ... ... ауыр зиян ... адам ... соқтырған әрекеттер үшін жауаптылық ... ... ... , олардың от басы мүшелеріне шабуыл жасау
немесе ұрлау, бостандығынан айыру әрекеттері абайсыздықта ауыр ... үшін ... ... ... бір түрі жарамсыз объектіге
оқталу ... ... ... адам ... жасау мақсатында бөтеннің
меншігіне қарсы ... ... ... ... пайдалануға
келмейтін жарамсыз затты алғанда, қылмыс кінәлінің қасақаналығы бойынша,
яғни ұрлыққа оқталу деп бағаланады. Бұл ... ... ... ... ... ... жағдайлардың объектіден қателесу түріне жатқызылу
себебі, ол ... заты ... ... ... ... ... ... байланысты болып табылады.
Қылмыстың затынан қателесуде екі түрлі болып кездеседі. ... ... ... ... ... ... қателесу салдарынан
есірткі заттарды ұрлау түрінде жасалуы мүмкін. Мұндай ... ... ... ... ... ... ... оқталу деп бағаланғаны
дұрыс. Бірақ қателесіп есірткі ұрлаған адам бұл қателесуді артынан ... осы ... ... ... ... көздегенде әрекет есірткі заттарға
қатысты ... ... ... ... ... ... кінәлінің
қоғамға қауіптілігі есірткі заттарға қатысты немесе халықтың денсаулығына
қарай дәрежеге дейін ... ... ... ... болған
объективтік белгілерімен кінәлінің субъективтік белгілері түсіністік
табады. Мұндай квалификация ... ... анық ... дәлелдеуге
болады. Мысалы адам жай ұрлық көлеміндегі ... ... ... ... ... ірі ... ұрлықтың затын алуы мүмкін. Мұндай жағдайда
қылмыскерде алғашқы қателесуге қатысты кейінгі ... ... ... ... ... орын алып, қоғамға ... ... ... ... басқа мағынасы бірдей затты алу, пайдалану
түрінде де болуы мүмкін. Мұндай жағдайда квалификация өзгермейді. ... ... ... деп ... ... алуы мүмкін. Ал қылмыс
заты жарамсыз ... ... ... ... ... деп
квалификацияланады.
Құралдан қателесуде бірнеше түрлерде кездеседі. Бірінші ... ... ... ... ... ... ауыр немесе жеңіл
мағынада болуы мүмкін. Құралдан қателесу орын алғанымен кінәлі жоспарланған
қылмысын ... ... ... онда қылмыстың аяқталуына және кінәлінің
қасақаналығының бағытында ... ... ... ... ... ... қателесу түрі, қауіптілігі жеңіл құралды пайдалануға
әрекет жасап, бірақ қолданып отырған құралдың қауіптілігі дәрежесінен толық
хабардар болмауына байланысты ауыр ... ... ... Мұндай жағдайда
адам құралдың өзі ойлағаннан да қауіпті ... ... ... ... мүмкіндігі, міндеттілігі болған болса, онда абайсыздықпен жасалатын
қылмыс түрі ... ... ... ... құралынан қателесуде жарамды деп есептеген құралдың
шын мәнінде ... ... ... аз ... салдарынан қылмыстың
аяғына дейін жеткізілмеуі орын алады. Мұндай ... ... ... түрінде квалификация жасалады. Мысалы кісі өлтіруге
бағытталған әрекетте ... ... ... ... ... шын ... білмеуі мүмкін. Немесе «у» екен деп беріп отырған затының «у»
емес екенін білмеуі т.б.
Қылмыс құралынан ... ... ... ... жарамды болып
есептелмейтін, қылмыстың жасалуына немесе зардаптың туындауына ... ... адам ... ... ... ... ... Шын
мәнінде құрал ретінде қолданылмайтын әрекетті немесе затты пайдаланғаны
үшін, ... ... ... оған оқталу деп саналмайды. Бұл ... ... ... ... ... Мысалы сыйқырлау арқылы
қылмыс жасамақшы болу.
Сонымен қорта айтқанда, ... ... ... өзге ... ... квалификациядағы маңызы, кінәлінің қоғамға
қауіпті ой-ниетінің немесе қасақаналығының бағыты, сондай-ақ өзге зардаптың
туындау мүмкіндігінің көре білуге ... ... ... ... зардапты негізгі белгі ретінде қарастыратын қылмыс түрі бойынша
құқықтық бағалау болып табылады.
2.3. ... ... ... ... заңи ... ... зерттеу қажеттілігі Қазақстан Республикасының
Жоғарғы сотының барлық қаулыларында көрсетілген. Мысалы, ... ... ... 1999 ... 30 ... пленумының «Қылмыстық
жазаны тағайындау кезінде соттардың ... ... ... ... және ... ... үшін ... заңдарды соттардың қолдану тәжірибесі туралы» қаулыларында
қылмыстың өзге де мән-жайлары мен ... ... ... ... назар
аударылған. ... көп ... ... ... сипаттайтын белгілер заңда көрсетілмеген. Осы жағдайларда тиісті
белгілер талқылаудың әртүрлі ... ... ... ... ... жасау кезінде анықталады. Мысалы, ұрлықтың(ҚР ҚК 175-
бабы) құрамын анықтау кезінде заңның ... ... ... ... ... ... Осы ... сипатынан ол қасақана пайдакүнемдік
мақсатында жасалады деген қорытындыға келуге болады. 
Қылмыстың құқықта кінә дегеніміз ниет немесе ... ... ... ... ... ... және оның қоғамға ... ... ... ... ... ... қылмыстың себебі
және мақсаты жатады. Атап айтқанда белгілер қылмыс жасап ... ... мен ... және ... ... ... қауіпті әрекет арасындағы
байланысты көрсетеді. Алайда осы ... ... ... ... ... және ... нысандағы кінә әр
қылмыстың қажетті белгісі болып табылды. Кінәсәз қылмыстың ... ... ... ... ... ... үшін ... жауаптылық
туындамайды.  ... ... ... ... ... ... ... белгілерінің өзге мағынасы бар. Олар
факультативтік белгілер болып ... және ... ... ... ... ғана ... субъективтік жағының қажеттік белгісі ретінде
кіреді(Мысалы, ҚР ҚК 165-бабы бойынша ... ... ... ... ... ретінде ҚР сыртқы қауіпсіздігін және егемендігін бұзу
мақсатында ... ғана ... ... ... ... ... қылмыс жасаудың
ниеттері мен мақсаттарын дұрыс анықтаудың зор маңызы бар. Ол ... емес ... ... ... жағымен ұқсас қылмыстық
құрамдардың арасында айырмашылықтарды анықтау, қылмыстық әрекетті жасаған
адамның ... ... ... және әділ ... беруге мүмкіндік
береді. ... ... ... ... ... былай тұжырымдауға болады: егер қылмыскер
сол немесе нақты мән-жайлардың және қылмысты жасау ... бар ... ... алса және олар бар ... қылмыс жасаса, онда олар оған
кінә болып тағылуы керек.
Қылмыстың субъективтік жағының ... ... ішкі ... белгілері, яғни адам істеген ... ... ... не
психикалық қатынас сипатталады. Субъективтік жақтың белгілеріне кінә, ... ... ... Кінә екі түрлі нысанда: касақа-налық және абайсыздық
түрінде (20,21-баптар) көрініс табады. ... ... бір ... (ұрлық), екінші біреулер абайсыздықпен (абайсызда кісі
өлтіру), үшіншіден қасақаналықпен де, ... де ... ... нысанының көпшілігі қылмыстық заңның ... ... ... Ал ... ... олар ... ... белгілеріне
талдау жасау арқылы анықталады. Кейбір қылмыс құрамының субъективтік
жағының ... ... ... мен ... да ... Мысалы,
пайдакорлық ниетпен кісі өлтіру, басқа қылмыстың ізін ... ... ... ... ... субъективтік жағының белгілерін анықтау,
қылмысты саралауда кылмыстың және ... ... ... үшін және жаза ... белгілеу үшін аса маңызды болып табылады.
Қылмыстың субъективтік жағының белгілеріне ... ішкі ... ... яғни адам ... ... ... ... не
психикалық қатынас сипатталады. Субъективтік жақтың белгілеріне кінә, ... ... ... Кінә екі ... ... ... және абайсыздық
түрінде (20,21-баптар) көрініс табады. Субъективтік жағынан бір қылмыстар
қасақаналықпен ... ... ... ... ... кісі
өлтіру), үшіншіден қасақаналықпен де, абайсыздықпен де ... ... ... ... ... заңның өзінде тікелей ... Ал ... ... олар ... ... белгілеріне
талдау жасау арқылы анықталады. Кейбір қылмыс ... ... ... ... ... мен мақсаты да жатады. Мысалы,
пайдакорлық ниетпен кісі өлтіру, ... ... ізін ... ... ... Қылмыс құрамының субъективтік жағының белгілерін анықтау,
қылмысты ... ... және ... ... ... үшін және жаза мөлшерін белгілеу үшін аса маңызды болып табылады.
Қылмыстық заң бойынша ... ... ... ... ... кез ... адам жатады. Қылмыстық жауаптылыққа есі дұрыс, қылмыс
жасаған уақытта 16-ға, кейбір қылмыстар үшін 14,18-ге ... (14, ... ... ... кез ... ... құрамының субъектісінің жалпы белгілері
болып: жеке адам, есі ... ... ... ... ... ... қылмыс құрамдары үшін жауаптылыққа осы жалпы белгілерден бөтен
қосымша ... ... ғана жол ... ... ... ... қосымша
белгілер осы қылмыс үшін жауап беруі мүмкін адамдардың шеңберін шектейді.
Мысалы, пара алудың ... ... тек қана ... органдардың
адамдары ғана, ал әскери қылмыстардын субъектісі ... ... ... ... ... ... белгілердің қылмысты
саралау үшін, қылмыстық жауаптылық мәселелерін ... және жаза ... ... зор. Осы ... алғанда қылмыстық құқық теориясында
қылмысытың кұрамының жалпы тусінігі, ... ... ... ... және ... ... болып өзгешеленеді. Мұндай
өзгешелену қылмыс құрамының мазмұнын ... ... ... ... ... ... ... кажетті, міндетті белгілері
дегеніміз бұл кез келген қылмыс ... ... ... Ондай
белгілердің кем дегенде біреуінің болмауы қылмыс құрамының мүлде болмауының
көрінісі ... ... ... ... жататындар: әрекет немесе
әрекетсіздік, кінәнің нысаны, адамның есі дұрыстығы және оның белгілі ... ... ... ... дегеніміз бұл заң шығарушының
кейбір қылмыс кұрамдарын сипаттау үшін қолданатын белгілері болып ... ... ... уақыт, қылмыс істеу тәсілі, қылмыстық
ниет, ... ... ... ... арнаулы субъектісі, қылмыстың
зардабы, себепті байланыс.
Егер ... ... сол ... ... бір кұрамда атап көрсетілсе,
онда ол өзінің мәні жағынан осы құрамның кажетті, негізгі белгісіне айналып
кетеді. Мысалы, басқа біреудің мүлкін тонауды ... ... ... тәсілі
— мүлікті ашықтан ашық алу, осы кылмыстың белгісі. Егер ... ... ... ... онда ол ... саралауға әсер
етпейді. Тек қана ... жаза ... ... ... ... ... қолдан жасау қылмысын саралауда оның ... ... ... ... ... ... (314-бап). Бірақ
қолданылған тәсіл, мақсат, жаза тағайындалғанда сөз жоқ ... ... ... ... ол ... ілімінің заңдылықты сақтауда және оны
нығайтудағы маңызы орасан зор.
Қылмысты дұрыс саралау үшін, ... ... ... ... ... түсіну кажет. Осындай әдіс қылмыс құрамының жалпы белгілерін
білуге ... Ал ... ... ... ... нақты қылмыс
құрамын қатесіз табудың аса кажетті сатысы ... ... ... ... жағы ... саралау
1. Атмосфераны ластаудың субъективтік белгілерінің сипаттамасы
Қылмыстың субъективтік жағын анықтау қиын, себебі кінәлінің психикасында
өтетін процесстермен ... және ол ... ... мүшелерімен
қабылданбайды. Қылмыстың субъективтік жағының мазмұнын ашу үшін келесі заңи
белгілер қажет, олар: кінә, ниет, мақсат және ... ... ... әрекетінде кінә болмаса да қоршаған ортаға келген зиян өтеледі, ал
қылмыстық жауапкершілік тек қана ... ... кінә ... ... ... ... ... ғылым бойынша жасаған әрекеті үшін тұлға ... ... ... ... өз ... ... ... отырып,
түсініп, шешім қабылдап жасаған болу керек.
Тұлғаны кінәлі деп тану- ол әрекетті қасақана немесе абайсызда жасады деп
тану. Заң мен ... ... ең жиі ... кінәнің қасақана нысаны.
Қылмыскердің іс- әрекеттеріндегі нақты ниет экологиялық қылмыстардың кейбір
құрамдарында бар болуын ... ... ... ... ластау
кезінде кінәні тура ниет нысанында екенін мойындау мүмкін емес. Әдетте,
атмосфераның ... ... ... өзінің іс әрекетінен зиянды салдардың
басталу мүмкіндігін біледі, іс - әрекетінің қоғамға зиянды екенін ... онда ... ... ... ... ... немесе
ауылшаруашылыққа зиян келтіру мақсаты болмайды. Ал егер осындай салдардың
болуын тілесе, іс- әрекетті ... ... ... кодексінің
171 бабы бойынша (диверсия) саралау мүмкіндігі ... ... ... Себебі
бұл баптың диспозициясында көзделген іс- әрекеттің нысанының бірі ... өмір ... ... ... ... ... жоюға
немесе зиян келтіруге бағытталған іс- әрекеттер, ал заң атмосфералық ауаны
осы категорияға ... Бұл ... ... ... ... ... үшін ... жасаудың мақсатын ескеру қажет, себебі диверсия жасау
кезінде міндетті, саралаушы белгінің бірі ... ... ... ... ... атмосфералық ауаны қылмыстық ластаудың мақсаты
өндіріс қалдықтарынан, зиянды заттардан және т. б. құтылу қажеттігі ... ... ... ... жанама ниетпен жүзеге асырылуы мүмкін,
яғни егер ... өз ... ... қоғамға қауіпті екенін
ұғынып, оның қоғамдық қауіпті зардаптардың болуын тілемесе де, бұған саналы
түрде жол берсе не ... ... ... қылмыс жанама ниетпен жасалған
деп танылады[2].
Атмосфералық ауаны ластаушы тұлғалардың қылмыстық қызметіндегі абайсыз
кінәлі болу ... ... бұл ... ... ... ... ... немесе бұл салдардың болатынын білуі
керек болғанымен, ... ... ... ... ... ... ... тиісті бабында
арнайы көзделген жағдайда ғана қылмыс деп ... ... ... кодексінің 19 бабының 4 тармағы жағдайында
көрсетілген, бұл ... ... ... ... 282 ... қылмыстық жаупкершілікке әкелетін ... ... [3]. ... ... ... беру үшін ... 282 бабының диспозициясына кінәнің абайсыз нысанына байланысты
нұсқау кіргізу керек. Соттық ... ... ... ... жиі ... ережелерді бұзу нәтижесінде жасалады, ал табиғи
объектілерге зиян келтіру, әдетте, жиынтықтар түрінде ... ... ... ... ... ... ... 282 бабының 3 бөлімінде (адам өлімі болса ) айтылған, бірақ бұл
жағдайда Қылмыстық заңның 22 бабы ... ... ... ... ... істің салдарына абайсыздық жасау туралы айтылады.
“Жалпы осындай ... ... ... деп ... (ҚР-ң ҚК-ң ... ... ... субъективтік жағын, олардың ойы бойынша, ниет
пен мақсатты қамтитын кінәмен теңестіреді.[3] Бірақ бұл оймен келісу ... ... ... ... қылмысты неге және не үшін жасаған деген
сұрақтарға жауап бермейді. Қылмыстық іс жүргізудің ... ... ... ... ... ... ... дәлелдеуді талап
етеді. Қылмысты жасаудағы кінә сипатынан басқа Қазақстан Республикасының
Жоғарғы Сотының ”Сот ... ... ... ... ... мен
мақсаттарын нақты анықтауды талап етті.
Тергеу және соттық қызметте кінә нысаны мен түрін анықтаумен ... ... ... жасау ниетін анықтау табылады. Алайда, ... ... ... ... ... теориясы мен тәжірибесін зерттеу
қылмыс жасаудың осы түрінің, оның ... ... және ... ... ... ... ... айғақтайды. Табиғат
объектілеріне қылмыстық қол сұғушылық түрлі ... іске ... ... кеңінен тарағандары: іс мүддесін жалған түсіну, экологиялық
көрсеткіштерді ... ... ... мүддесін елемеу, экономикалық
мүдденің экологиялық мүддеден басым болуы.
Қазіргі заңнама ауаны қылмыстық ... ... ... ... ... заңның 54 бабында көрсетілген бір де бір жағдай (жазаны
ауырлататын мән – ... ... ... ниет ... ... ... ... (мысалы: дүниеқорлық немесе
бұзақылық) ... ... ... кодексінің 282 бабының
диспозициясына немесе жазаны ... ... ... ... мақсаты болып тұлға қылмыс жасаған уақытта қол жеткізуге тырысу
нәтижесі ... ... ... ... ... ... ... сондықтан ол қылмыстың саралануына ықпал ... ... ... ол ... ауырлату ретінде жазаны
тағайындауға ықпал етуі мүмкін. Қылмыстық заңның 54 бабы 1 ... ... ... ... бір қылмысты жасыру мақсатында жасау немесе
оның жасалуын жеңілдету мақсатында ... ... ... ... ... ... орын алады, эмоция арқылы
қылмыс жасауға байланысты тұлғаның уайымдап, мазасыздануы анықталады. Олар
ниетпен тығыз ... және ... ... үшін ғана ... ... мән - ... және ... заңның 53 бабында
қарастырылғандай жеңілдетеін мән-жайлар ретінде енгізілуі мүмкін. Сот кез
келген ниет пен ... ... ... ... ... алуы ... егер
бұл құқыққа сай деп танылса.
Қылмыстың субъективтік жағының ... ... ... кез ... ... қажетті белгісін анықтауға кері әсер етеді. Ең алдымен,
тікелей қасақана немесе қылмыстық ... ... ... ... ... ... бір түрін ғана жанама мақсаттың белгілерін
сипаттағанда теоретикалық және практикалық ... ... ... ... ... сұрақтарды қысқартады[5].
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 282 бабында бұл қылмысты
жасау барысында эмоция, мақсаттарын, ниеттерін ... ... ... міндетті, сараланған белгілер қатарынан шығарады, олардың
жазаны жеңілдету үшін маңыздылығы да зор ... ... сот ... ... ... осы ... ... кінәлі тұлғаларға онсыз да
айыппұл түріндегі жеңіл жазалар қолданылатынын ... ... Егер ... ... ... жаза қолданылса, шартты түрде айыптау
институты қолданылады, сондықтан ... ... ... ... іздестіру қажеттігі өзекті емес. 1996 жылы 29 ... ... ... Сотының Пленумының “Сот үкімі туралы” № 1 ... мен ... ... ... ... мен тергеу органдарының
міндетті анықтауы ҚазақстанРеспубликасының Қылмыстық кодексінің 161 бабында
көзделген экоцидпен ауаны ... ... ... ... ... қабылдау
кезінде белгілі бір роль атқарады, бұл қылмысты жасағанда қылмыскер
Қазақстан ... ... ... және ... ... ... үшін экологиялық қылмыстарда диверсиялар
жасауды ... ... осы ... ... ... ... бірі ... заңның 282 бабында қарастырылғандай, қылмыстың
субъективтік жағының спецификалық аймақтық белгісінің жоқтығы.
Қылмыс субъектісі болып қылмыстық құқық ... ... ... тыйым
салынған әрекетті жасаған және сол үшін қылмыстық жауапкершілікке тартылуға
қабілетті тұлға саналады. Бұл қабілеттілік екі жағдайда бұзылады:
1. Егер тұлға ... бір ... ... ... ереже бойынша 16 жас,
бірақ ҚР- ң ҚК-ң 15 бабы 2 тармақта белгіленген ... ... ... ... ... үшін ... тұлға 14 жасқа толғанда жазаға
тартылуы мүмкін . Бір де бір ... ... бұл ... енген жоқ,
сондықтан ауаны ластауға байланысты қылмыстық ... ... ... 16 ... толған тұлға тартылуы мүмкін ).
2. Сот тұлғаны есі дұрыс емес деп ... ол үшін екі ... ... ...... (созылмалы психикалық немесе уақытша психикалық
ауытқушылықты, кемақылдық пен ... да ... ауру ... бар
болуын болжайды) және заңды (іс - жүзінде мінез - құлқын тану және ... ... ... және оны ... мүмкіндігінің жоқтығын
болжайтын).
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 15 бабында көзделгендей,
қылмыс субъектісі тек жеке тұлға болуы мүмкін. ... ... ... құқықта заңды тұлғаның жауапкершілік мәселесі дау-дамайлы болып
табылады.
Экологиялық қылмыстар үшін ... ... ... ... өндіріс қызметінің барлық жұмысшыларына (тек қана нақты
жеке тұлғаларға ... ... ... ... ... Одан ... ... айыппұл санкциялары бұзылған экологиялық балансты
орнына келтіруге ықпал ете ... ... ... өте аз. ... ... айыппұлдар осы функцияларды орындауы мүмкін болар еді.
Көптеген жағдайларда 100- ден 200 ... ... ... ... айыппұл
салынады, бұл табиғатқа келтірілген зиянның орнын толтыру туралы айтуға
мүмкіндік ... Егер ... және ... ... ... тұлғалардың
жауапкершілігі дәйекті болса, оны неге ... ... ... ... ... үшін қылмыстық процесте заңдылық деңгейі
әкімшілік және ... ... ... ... жағдайда экологиялық
қылмыстан жәбірленушінің құқығының басқа сот формасына ... ... ... ... ... ... ... Еуропалық комитет, Еуропалық
кеңес ... ... заң ... ... ... ... үшін қылмыстық жауапкершіліктің субъектісі деп тануды
ұсынғанын ескеру қажет. Бұл ... ... ... ... ... ... ... , Франция және басқалар). Нью-Йорк штатының
(АҚШ) қылмыстық кодексінде экологиялық қылмыс үшін корпорациялардың (басқа
да заңды тұлғалардың) қылмыстық ... ... ... ... ... ... да тәжірибеден өткенін
еске сала кету қажет мысалы, фашистік қылмыскерлерді айыптау ... ... ... ... Трибунал тек жеке тұлғаларды ғана
емес, бүкіл партияларды, тіпті, елді ... деп ... ... ... ... қылмыстық тәжірибе қылмыстық процесс шеңберінде
мекеменің ... ... ... ... өздерінің қылмыстық жобаларын
өңдейтін жобалау институттары сияқты мекеме жойылса немесе ... ... ... ... ... сөз жүзінде емес, іс жүзінде жүзеге
асырылуда деп айтуға ... ... ... ... ... ... ретінде анықтаудың
пайдалылығы жөнінде айтуға мүмкіндік беретін тағы бір ... бар. ... ... да бір тұлғаны қылмыстық жауапкершілікке тарту ... да ... ... Су және ... ... 6 - баллдық классфикация
бойынша мазуттық тасталуынан ... ... 5 ... жатқызылды. Ол өз
кезегінде шекаралас аймақтардың тұрғындарында тері және ... ... болу ... ... ... ... ... лауазымды
тұлғалар мазуттық өткізгішпен жұмысты ұйымдастырудағы өз қызметін,
міндеттерін тиісінше ... ... ... алатын субъективтік және
объективтік факторларды - ... ... ... ауаны қорғау туралы заңның бұзылу нәтижесінде келтірілген
залалдың орнын толтыру мәселелері тәжірибеде ... ... ... ... ... орнын толтыруға байланысты
қылмыстық ізге түсу жағдайлары өте аз кездеседі. ... ... ... ... ... прокуратурасымен “УКСЦК” АҚ атмосфералық ауаны
ластау фактісі бойынша ... іс ... ... ... Бұл ... ... айыппұл тағайындаумен аяқталды. Бірақ осы
саладағы арнайы ... ... ... ... ... ... алуға
және экологиялық құқық бұзушылықтармен жұмыс істеу үшін сот мүмкіндіктерін
жеңілдетуге әрекет ... ... ... ... ... ... ретінде танылу мәселесі заң шығарушы
деңгейде 1991 ... бері ... келе ... . ... Қылмыстық кодексінің жобасын алдын – ала қарастырылған
кезде бұл мәселе жағымды шешілген еді, бірақ ... ... ... ... осы ... ... қалды, сөйтіп Қылмыстық заң бұл қатынаста ... ... ... ... бұл ... ... түбегейлі
шешілгендігін білдірмейді, себебі мақсатқа сәйкес келуден басқа мәселені
шешудің қажеттілігі Қазақстанның Еуропа Кеңесіне ... ... ... ұйым ... ... ... ... қабылдауға міндетті
екендігінен туындап отыр.
Қылмыс субъектісін сипаттауды аяқтай келе, ” ... ... ... жөн, ол ... ... ... міндетті белгілерден басқа ( жас,
есі дұрыстық ) тағы қандай да бір ... ... ие адам ... Олар оның әлеуметтік, қызметтік, мамандық жағдайын, әскери
қызметке ... ... ... ... сипаттай алады. Бұл белгілер тек
қана қылмыстық – ... ... ... ... жағдайда ғана саралауға
әсер тигізуі мүмкін.[7] Қазақстан Республикасының Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ластаған адамға тән қосымша қандай
да бір белгілер туралы айтуға рұқсат бермейді. Сондықтан да, егер берілген
қылмыс ... ... ... ... ... ... адаммен
жасалса) онда екі немесе одан көп қылмыстың жиынтығы жөнінде сөз ... ... ... ... ауаны қылмыстық түрде ... ... ... ... ... ... ... бас технологтар және басқа да бас ... цех, ... ... ... ... жүргізілуі үшін, қоршаған ортаны
қорғау туралы заңды сақтау үшін яғни атмосфералық ауаға ... ... ... ... үшін жауап беретін және тазартушы құрылғылардың
дұрыс жұмыс істеуі, өндіріс қалдықтарын тазарту үшін тікелей жауап ... және ... да ... Сонымен қатар тазартушы құрылғылары ... ... ... құрылғылары бар объектті, агрегатты, ... ... ... ... Бұл жерде қоршаған ортаға
залал келтіруде жанама ойдың болғаны ... ... ... жағдайда
көбінесе қылмыстық жауапкершілік болмайды, себебі ... кінә ... ... ... қылмыс субъектілері болып тікелей потенциалдық
ластаушылар мен жұмыс істейтін адамдар болып табылады. Мәселен, мұнай ... ... ... ... ... ... адамдар, транспорттық
құрал жүргізушілері, авиаторлар және басқа адамдар.
Атмосфераны ластағаны үшін қылмыстық ... ... ... асырудағы басты орындардың бірін, бұрын да
аталып өткендей ... ... ол ... ... ... жемісті
реттеуші ретінде қызмет етуі ... ... ... ... Республикасы қоғамды қоршаған ортаға оның жағдайы туралы шын
ақпаратқа және табиғат қорғаушы заңнама келтірген ... ... ... ... ... Конституция ережелерінің үлкен мәні бар.
Экологиялық құқықты бұзған үшін заңды жауапкершілік мәселесі, ең алдымен
сот билігінің органдарына ... ... ... қолданатын тәжірибесі осы
категорияның нақты бір істерін құқықтық соттық ... өз ... ... қоя ... ... әкімшілік, азаматтық - ... ... ... ( ... ... етуші заңнаманы шын өмірде қолдануының жағдайын көрсететін сот
статистикасының мәліметін ... ... ... ... ... ол ... Қалыптасқан жағдайды тек нашар деп сипаттауға ... ... ... ... ... үшін ол болу ... Осы берілген категория
бойынша әкімшілік материалдар толығымен дерлік басқа өкілетті ... ... ... осындай материалдардың көлемі ... ... ... ... ... үшін айып ... ... істердің жағдайы шамалы болса да жақсырақ. ... ... ... ... ... ... жемістілігін жоғарлатуға
бағытталған нақты шараларды жедел түрде қолдану қажет. Ауаны қылмысты түрде
ластағаны үшін ... ... саны ... ... қасы ... ... анықтаған кезде ”катастрофалық” деген сөз анағұрлым жиі
қолданатын елдегі қалыптасқан жағдай ма екен ?!
Соттардың табиғатты ... ... ... ... ... ... ... қаулыда соттар жерді, оның байлықтарын, орманды, ауаны,
жануарлар және ... ... ... ... ... ... қатал орындауға назар аударды, табиғи ресурстардың ұқыпты да
ұтымды ... ең ... ... ... бірі болып табылады. Ол
мәселе адамдардың денсаулығы мен әл - ... ... ... ... ... ... тығыз байланысты.
Қаулыда табиғатты қорғаумен байланысты істерді қарастырған кезде сотта
пайда болатын нақты құқықтық мәселені шешуге арналған ... ... ... Сот бұл ... ... ... рет айналысқан болатын,
1991 жылы осы ... ... ... сот ... кең жалпыламасы
өткізілді, оның нәтижесі Жоғарғы Соттың ... ... ... ... бүкіл соттарына таратылып жіберілген шолуда осы саладағы
істің жағдайы ... деп атап ... ... ... тоқтала кетсек, онда
табиғат қорғаушы заңнаманы бұзғаны үшін соттаудың күрт төмендеп кетуі істің
шын жағдайын көрсете алмайды және де ол ... ... ... ... ... кемшіліктердің бар екендігі деп жазылды. ... ... ... көбі сот жаупкершілігіне тартылмайды,
себебі материалдың басым бөлігі ... ... ... ... ... немесе алдын – ала тергеу процесінде
тоқтатылады.
Өнеркәсіптік және ауыл шаруашылық өндірістің ... ... ... ... олар ... тазартылмаған, залал келтіретін қалдықтарымен
ауаны, көлдерді, өзендерді басқа да су қоймаларын ... ... ... ... соттар осы категория істерінің талдауына басқаша қарайды, ал
табиғат қорғау прокуратурасы үнсіздік сақтайды..
Бұл категориядағы қылмыстық ... ... ... мен ... сондай-ақ Батыс Қазақстан облыстарында республикалық, облыстық,
аймақтық қорларында жоқ. Бұл Қазақстан ... ... ... бабы ... ... ... ... нақты қиыншылықтардың өз
ерекшелігімен қорқытатына байланысты, себебі тергеу ... ... ... ... ... ... өткізумен байланысты әрекет
нысаны, тәртібі туралы қажетті нұсқаулар, негіздер, оның мерзімін ұзартудың
шарттары туралы ... ... жоқ, ол ... ... ... әрекетінде заңның жиі бұзылуын туғызады : тәртіпті сақтамау
қылмыстарына сәйкес ... мен ... ... ... мен есеп ... ... оларды жасырумен аяқталады. Экологиялық қылмыс үшін
жауапкершілікті ... ... ... ... ... табиғатты
қолданудың қандай да бір ережелеріне сүйенетін диспозицияларды құрайды[10].
Бұл ережелер залалды ... ... ... ... да ... әсер ... мүмкін болатын шектеулі концентрациясы туралы,
табиғи объектілерді ... ... ... ... мен ... залалды қалдықтардың жерге көмілуі туралы мәліметтерді құрайды. Осы
көрсетілген салада маман ... ... ... ... ақпаратты
дұрыс бағалау қиынға соғады. Мәліметті жоғары маманданған ... ... ... ала ... ... ... белгілерінің бар - жоқ
екендігін болжау ... ... ... қылмысты түрде ластаудың ерекшелігі -
фактілік мәліметті жинау процесінде алуан түрлі ғылыми салалардың арнайы
танулары ... ... ... тұр. ... ... отырған орган
немесе адам соттық- химиялық, токсикологиялық, ... ... ... ... ... соттық медициналық, соттық ветеринарлық,
ихтиологиялық, балық ... ... ... ... ... ... оның
өткізілуі едәуір материалдық шығынды қажет етуі мүмкін.
Азаматтық ... ... ... ... ... қарастырылуын
әрекет нәтижесіне терең талдау жасау қажеттілігін туғызбайды.
Біздіңше, табиғат ... ... ... үшін ... құқықтық нормалар санкцияларымен қарастырылған ең қатал ... ... ... Қылмыстық істің, атап айтқанда бөлім анализі соттың
жаза белгілеуде ... ... ... ... ... ... ... жауапкершіліктің әділеттілік қағидасы бұзылады. Оған
қолданылатын шара – жазалау. Белгіленген жаза жасалған қылмыстық қоғамдық
қаупінің дәрежесіне және ... ... ... тиіс оны ... жағдайға,
кінәлінің өзіне сәйкес келуі тиіс. Егер сот осындай позициядан белгіленген
жаза түрін таңдаған жағдайда, онда көрсетілген ... ... ... ... ... таңдау құқығын қолданар еді: түзеу ... ... ... ... ... ... анық нұсқауына қарсы (ҚПК-ң 314
б) сот өзі ... ... ең ... ... таңдау туралы шешімін
негіздеп, түсіндірген жоқ, ... ... ... ... бірдей емес жаза
түрін қолданылғаны түсіндірілмейді жоқ.
Бүкіл Қазақстанда ұрлық немесе бұзақылық үшін бір жыл ... тек ... ғана бас ... ... көз ... ... ... Неліктен жала жабудан, қамаудан ұсақ қылмыстан болатын зардаптан кем
болмайтын экологиялық қылмыс бойынша жоқ ... ... ... ... ... қаупінің қаншалықты терең, зор екендігі әлі
де адамның санасына жетпегені ме?
Жоғарыда аталғанды қорытындылай келе, бұл мәселенің бүгінгі ... ... ... ... ... анық шыға ... Қазақстан
Республикасының Қылмыстық кодексінің 282 бабының санкциясы тек жалпы
превенцияның мақсатына әкеп ... ... ... тек осы ... ... бар ... да, олар ... қарамастан қылмыспен күрес
ісінде үлес қосады. Бұл жерде ҚР-ң Мемлекеттік ел туы мен ... ... ... гимнін қорлау үшін қылмыстық жазалау жазылған
баптар ... сөз ... отыр (ҚК 317 б), бала ... алу құпиясын жария ету
(ҚК 135 б) т. б. Осы баптар бойынша сотта ... істі ... ... ... ... ауаны заңсыз ластау сияқты сандар
тәртібі айтарлықтай бірдей.
Қылмыстық заңның ... ... алу және ... ... ... орындалады, алайда қалыптасып қалған ... ... ... ... ... ... ... жалпы превенцияға
жатқызуға болмайды.
Жазалау мемлекеттік мәжбүрлеудің шарасы бола отырып, мемлекеттің
жасалған ... ... ... ... ... ... әрбір мемлекет,
біресе бір, біресе басқа арнайы мақсаттарға тырысады”, - деп ... ... ... ... ... ... ... берілген белгілі бір
уақытта ... ... ... ... ... екені оның
жасалған қылмысқа жазалаудың қандай ... ... ... ... ... ... бойынша қылмыс белгілі бір түрінің классификациясы
қылмыстық – ... ... ... ... көлемімен
анықталады. Бұл қағида жоқтан пайда болған жоқ. Әрекеттің қаншалықты
жазаланатына ... ... ... бөлінуі Қазақстан құқығының
көне көздерінде боған еді, олар ... бұл ... ... ... ... және ... бөлуді ұсынды. Бұл тенденция ... ... да ... еді. ... ... 1997 ... кодексінің 10 бабына сәйкес әрекеттің қоғамдық қауіптілігінің
дәрежесі мен сипатына ... ... ... төрт ... бөлінеді.[31]
Осы классификацияға сәйкес экологиялық қылмыстардың көбі
онша ауыр емес ... ... ... ... ... санкциясына сәйкес
анықталатын бас бостандығынан айыру ... ең ... жаза екі ... ... ... ... ауырлығы орташа қылмыстарға жатады.
Тек қана Қылмыстық Заңының 247 бабының 3 ... ... ... ... ... заттарды өндіру мен ... ... ... ... және 292 бабы 3 ... (орманды жою
немесе зақымдау) бойынша жауапқа тартылатын қылмыс ауыр ... ... ... ... ... ... қоршаған ортаны қорғау жөніндегі мәселедегі
мемлекеттік саясат туралы күмәнданбай ... ... ... және қоршаған ортаны қорғау сияқты бүкіл өркениетті әлемде
басты ... ... ең ... құндылықтар біздің мемлекетте, сірә,
ерекше, жақсы ойластырылған заңдық жағынан жетілген қорғауды қажет етпейтін
шығар. Мен өзім пікірімді ... ... ... орта ... тек ... ... институтын қылмыстық құқықта оқып - зерттеудің үлкен мәні бар. Ол
қылмыстық құқықтық қорғаушы пәні бола отырып, қылмыстық әрекетті қылмыстық
құқықтық ... ... ... болып табылады. Өткен ғысырдың соңында,
қылмыстық құқық ғылымының пәнін анықтағанда профессор Таганцев Н.С. былай
деп ... еді: ... ... курсының пәні қылмыстық әрекет
конструкциясын зерттеу және ... ... ... мемлекеттің жазалаушы
әрекеті, қылмыстық әрекеттің жазалануын анықтайтын нормалар ... болу ... ... ... талдау
Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексінің 282 бабымен қарастырылған
қылмыстың қылмыстық-құқықтық аспектілерін зерттеу жөнінде айту қажет деген
қорытынды ... ... ... Бірақ атап өткен жөн болар бұл зерттеу
көбінесе теориялық сипаттамаға ие болады. Әрине, теориялық жобаны ... құру – ... ... ... ... сөз айтуға мүмкіндік
бермейді, бірақ мүмкін берілген ... ... ... ... болуы оны практикада кеңінен қолдануға
мүмкіндік бермейтін де ... ... ... мен ... ұрлықтың субъективтік жағын
сипаттайтын нышандарға ... Бұл ... ... ... ... ішкі ... көрінісі, ол ұраушының санасы мен еркінің
жасалған қоғамға қауіпті әрекетпен байланысын сипаттайды.
Субъективтік ... ...... ... жасалатын әрекет. Ол
дегеніміз – айыпты өз әрекетінің қоғамға қауіпті ... ... ... ... ... алдын ала біледі және соны тілейді;
ешқандай құқығы болмаса да бөтен мүлікті жасырып алады, өзіне ... ... үшін ... ... ... келтіретіндігін түсінеді.
Ұрлық жасағанда айыпты өз әрекетін заңға қайшы екендігін де, мүлікті
жасырып ... де ... ... жасаудың себебі – пайда табу. Пайда
табу болмаса ұрлық та болмайды. Ол ұрлықтың субъективтік себебі. ... ... ... оның тереңдігі, оны ұғыну дәрежесі және тұрақтылығы ... ... ... – ұры ... ... оған ... ... әрекеттер арқылы қол
жеткезеді. Себебке қарағанда қылмыс жасаудағы ... ... ... ... ... ... қол жеткізген тікелей нәтижесімен сипатталады.
Мақсат пен ... ... ... ... ... әр түрлі
сипаттауға негізделген.
Ұрлықтың себебі ұрық асаған адам нені байлыққа алды ... ... ... ... мақсаты әрекетіне бағытталған адам ұмтылған жақын
арадағы нәтижені анықтайды.
Қылмыстық нәтиже - бөтен мүлікті ... ... ... алу – ... айыпты алға қойған тікелей мақсат, ол ұрлық ... ... Онда ... ... ... ... одан пайда көруге ұмтылу сипаты
бар. Ұрланған мүліктен пайда көру, іс жүзінде, ... ... ... Ол ... ... ... ... бағытталған.
Субъективтік жағынан меншікке қарсы қылмыстар тікелей ... ... ... тек бір ... ... бөтен мүлік абайсызда жою
немесе бүлдіру (Қылмыстық кодекстің 88 бабы) кінәнің ... ... ... ... қылмыстар пайда табу мақсатында және ... ... ... ... табу мақсатындағы қылмыстардың субъективтік жағының міндетті
белгісі- пайда табуды көздеу немесе ... ... ... ... табу мақсатындағы қылмыстарды, ... ... ... ... алу мін байланасты ұрлау деп аталатын
қылмыстрға және ұрлау мен байланысты емес қылмыстарға ... ... мына ... ... ұрлық, иемденіп алу немесе ысырап ... ... ... ерекше құнды заттарды ұрлау. Пайда табу
мақсатындағы, бірақ ұрлаумен байланысты емес ... ... ... ... сенімге қиянат жасау жолымен мүліктік залал келтіру, көрнеу,
қымыстық жолымен табылған ... ... алу ... ... ... құқықтарын бұзу, автомобильді немесе өзге де көлік құралдарын ұрлау
мақсатынсыз аңсыз иемдену, жерге заттай құқықтарды бұзу. Ал ... ... жою ... ... ... ... абайсызда жою немесе бүлдіру
пайда табу мақсатынсыз жасалған қылмыстарға жатады.
Субъективтік жағынан ... ... ... ниет ... алдау
немесе сенімге қианат ету жолымен бөтен мүлікті ... ... ... ... ... алатынын субъект ұғынады, нақты зиян ... ... ... оның ... да ... алдын ала біледі, соны тілейді. Бұл
қылмыстың субъективтік жағының міндетті нышаны – пайда көру мақсаты, ... ... ... өз ... немесе үшінші адамның пайдасына
айналдыруы. Алаяқтықты ұрлықтан ажыратқан жөн. ... ... ... ... ... жасырып алғанда соны жеңілдететін шарт қана ... ... ... ... өндірістік жағдайға кіру үшін алдау). Алаяқтық
жасалғанда алдау мүлікті субъектіге берудің негізгі себебіне айналады. ... ... ... мүлік жәберленуден жасырын, оның еркінсіз ұрланады. Ал,
алаяқтықта мүлік қылмыскерге «еркімен» беріледі.
3.3.Құрамында есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз өсіру қылмысының
субъективтік ... ... ... құрамында есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз
өсірудің кінәсінің түрі туралы осы уақытқа дейін тұрақты бір пікір жоқ.
Көптеген авторлардың ... ... ... ... ... ... ... тек қасақана жасалынады дегенге тіреледі. Мысалы,
профессор Б.А.Куринов ... ... ... ... ... ... ... жасалынады, кінәлі өңдеуге тыйым салынған құрамында
есірткі заттары бар ... егу ... ... ... саналы түрде
сезінеді және солай әрекет етуді қалайды” /65/. Тап осы позицияны украин
ғалымдары Н.А.Мирошниченко мен ... және ... ... ... ... Л.Н.Анисимов қарастырылп жатқан қылмыс абайсыздық түрде, ал
В.К.Глистин қасақаналық түрде жасалу ... ... ойды ... ... ... ... пен В.К.Глистиннің көзқарастары дұрыс
емес. Олардың позициясының негізсіздігі, “формальды деп ... ... ... және ... деп ... ... анықтайтындығы бізге
мәлім, яғни субъектінің әрекетіне немесе әрекетсіздігіне, ... ... ... ... қатынасын көрсетеді. Материалды құрамынан
айырмашылығы формальды құрам үшін зиян ... ... ... ... ... ... яғни оған деген психикалық қатынас тіпті жоқ
немесе ... және ... ... әсер ... ... ... “…
формальды құрамды қылмысты жасауда қасақаналықтың мазмұны ... ... ... ... ... ... және бұл ... қалаумен қортылады” /68/ деп қылмыстық-құқық ... ... ... ... бұл қасиеттері өңдеуге тыйым салынған құрамында
есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз өсіруге де тән. ... ... да бір ... ... ... бар ... не жеке өзі ... не өткізу мақсатымен өсіреді, яғни арнайы мақсатпен ... ... және ... ... ... ... ... ретінде де, қандай да бір басқа мақсатқа жету үшін құрал ретінде де
керек ... ... ... ... ... ... заттары бар өсімдіктерді
заңсыз өсірудің қасақаналық сипаты туралы қорытындының 1961 жылғы ... ... ... ... ... бекітілінуі біздің
көзқарастарымызды жақтайды. Аталған конвенцияның 36 бабында былай делінеді:
“Жақтардың пікірі бойынша, осы ... ... ... деп
саналатын әрекеттер, жазаланылатын іс-әрекет деп танылады, егер олар
қасақана жасалса”.
Бұл қылмысты ... ... ... ... ... кінәнің бар
болуы туралы мына факт дәлел, кінәлі, өңдеуге тыйым ... ... ... бар өсімдіктерді заңсыз өсіріп жатқанын саналы сезінеді,
халықтың денсаулығы үшін зиян келетінін алдын-ала біледі және оны ... да, ... ... ... ... ... заттары бар
өсімдіктерді заңсыз өсірудің кінәсінің жалғыз түрі, тікелей ... ... ... ... ... ... ... бағыттылығының мазмұны туралы сұрақ туады. Кез-келген
қылмыстың ... ... ... біз ... ... да мазмұнын
интеллектуалды және ерікті деген белгілер құрайды.
Оның интеллектуалды белгісі, кінәлінің өңделуге ... ... ... ... бар өсімдіктерді заңсыз өсіргенін және оның
қоғамдық қауіптілігін санналы ... ... ... ... ... ... ... есірткілер
жасалынатындығымен көрінеді. Есірткілерді ... ... ... ... ... ал ... жиі ... нашақорлыққа соқтырады.
Сонымен бірге кінәлі, қол сұғатын қоғамдық қатынастың сипатын, яғни ... ... ... өлшем бірлігінің (категориясының) белгілерін
саналы сезінеді.
Кінәлінің құрамында есірткі ... бар ... ... қатысты
шатасуы оның әрекетін саралауға ықпалын тигізбейді. Мысалы, егер адам
апиынды көкнәрдің ... ... деп, ал ... ... ... ... т.б. ... ұрығын ексе, мұндағы қате істелген әрекетті саралау
туралы ... шешу ... ... құқықтық мәні жоқ, өйткені аталған
зығырлардың бәрі ... ... ... ... ... заттары бар
өсімдіктердің шеңберіне кіреді, сондай-ақ ... ... ... есірткі заттары бар өсімдіктерді заңсыз егу немесе өсіру
барысында субъектінің санасымен ... ... ... ... ... қамтылады. Кінәлі заңмен тыйым салынған құрамында есірткі
заттары бар өсімдіктерді егіп ... ... ... түсінеді, мұның
барысында субъект өзінің іс-әрекетінің қауіпті сипатын саналы сезінеді.
Ауырлататын ... мына ... ... ... егер ... санасымен қамтылса. Бұл дегеніміз, кінәлі, құрамында есірткі
заттары бар қандай да бір өсімдіктерді өсіре ... ... ... ... ... ол ... іс-әрекетті бірінші рет емес, әлденеше рет
(қайталап) жасап отырғандығын, яғни бұл өсімдіктерді ... үшін ... ... ... ... ... ... үшін
сотталғандығын және сотталғандығы алынбағандығын; бір топ адамдармен алдын-
ала сөз байласып, яғни ... ... ... ... ... ... ... тыйым салынған, құрамында есірткі заттары ... көп ... ... яғни ... ... ... Есірткілерді қадағалау бойынша Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... мөлшері туралы
қорытындысында көрсетілген ... ... ... кінә ... негізгі белгі сияқты, талданып
жатқан қылмыстың субъективтік жағын толық теориялық сипаттау үшін ... бар. “… ... ... ... субъектитік жағын сипаттайтын
факультативті элементтердің арасында, жасалған қылмыстың ниеті мен ... роль ... ... ... /18/. Олар ... ... түрде анықталуы керек. Ниетсіз бірде-бір қасақана қылмыс ... ... не ... да, ... ... ... да тап ... құрайды /21/.
Мақсат дегеніміз бұл, адам өзінің іс-әрекетінің ... ... ойы /30/. Егер ... ... ... ... барысында немен
жетекшілік еткенін анықтаса, онда мақсат – іс-әрекеттің бағытын, адамның
ойының ұмтылатын зардаптарды анықтайды.
Сонымен ... ... ... ... ... есірткі заттары бар
өсімдіктерді заңсыз өсіру құрамының ... ... ... ... оның ... тыс ... оны анықтаудың маңызды мәні бар.
Соңғысы жарастырылып жатқан ... ... ... ... ... ал кейбір жағдайларда мұндай әрекеттерді жиынтық ... ... ... ... ... қарастырылып жатқан қылмыстар үшін
жазаны жекелендіру барысында қажет. ... ... ... ... ... және сондай-ақ ниетін анықтаудың мәні зор екендігі белгілі /21/.
Кезінде В.И.Ленин де қылмыстың ниетін анықтауға ... ... мән ... ... ... әрекетті саяси бағалауды өзгертпейді, кінәлінің
жауаптылығын жекелендіру үшін үлкен мәні жоқ” деп атап ... ол ... ... мұнан шығатыны, ниетті анықтау қылмыстың қоғамдық қауіптілігіне
сөзсіз ықпалын тигізеді, яғни ... ... ... жазаны
жекелендіру қағидасының талаптарын тиісті орындауға мүмкін емес” /33/. ҚР
Жоғарғы Сот Пленумы осы ... ... мән қоя ... 1999 ... ... ... кезде соттардың заңдылықты сақтау ... ... ... да ... ... ... ... ниеті мен
мақсатын, қылмыстық мақсатқа жету үшін ... ... ... ... ... ... деп ... /24/.
Келтірілген жайттар, барлық жағдайда қылмыстың ниетін ... ... ... ниеті дегеніміз адамның қылмыс жасауына
шешімділік тудыратын санасының оянуы /75/. Біздің жүргізген ... көп ... (99,9 ... ... ... қылмысты жасау ниеті
анықталғандығын көрсетеді.
Н.А.Мирошниченко мен ... ... ... ... ... байланысты қылмыстардың ішіндегі ... ... ... ... ... Авторлар оларды, өзгермейтін сипаттағы
ниеттер және өзгермейтін ... ... ... деп ... ... ... ниеттерінің бірінші тобына пайдақорлық, кек, көре алмаушылық
және т.б. жатады; екіншісіне - қызық ... ... ... ... ... ... құштарлық және т.б. Өзгермейтін ниеттердің ішінде сот
тәжірибесінде пайдақорлық жиі кездеседі, субъект ... ... ... ... ... ... нақты жеке алынған іс-әректке тән емес,
сондай-ақ ол есірткілердің ... ... ... ... ... Жеке алғанда, ұрлаудың, есірткілерді заңсыз ... ... ... ... және т.б. ... ... жалған достық
сезім, ауыру, пайдақорлық, есірткілік ашығу және т.с.с. болуы ... ... ... ... ... с ... ... средств” деген монографиясын құрамында есірткі заттары бар
өсімдіктерді заңсыз өсірудің ниеті ... ... ... ... бірге
ниеттері едәуір шектелген қылмыстар бар. ... ... ең ... ... ... ... ... бар өсімдіктерді заңсыз
өсіруді жатқызу керек. ... ... ... – пайдақорлық,
есірткілерді тұтыну арқылы табиғи және моральды қанағат алу үшін ... ... бұл ... ... ... құрамында есірткі заттары бар
өсімдіктерді заңсыз өсіріп сонан соң материалды пайда алумен ... ... ниет ... тек ... ... ғана ... ... /15/,
Осы жағдайда бұл қылмысты жасау ниеті кінәлінің қасақаналығының бағытын
анықтайды. Кінәлі, осындай ниеттерді ... ала ... ... ... ... ... ... бар өсімдіктерді қандай да бір мақсатта
заңсыз өсіреді. ... да, ... ... ниеті оның мақсаттарын
анықтайды деуге болады, яғни “… ... ... ... жетуге
жетелейтін белсенді күш болып табылады” /7/. Аталған қылмыстың пайдақорлық
ниеті жеке өзі тұтыну ... ... ... ... ... ... басқа да қылмыстық-құқықтық салдарлар туғызады. Осыған
байланысты, ... ... ... заттары бар өсімдіктерді пайдақорлық
ниетпен, яғни есірткілерді өткізу мақсатымен әсіресе, онда ... ... ... ... жиынтық бойынша саралану керек.
Сонымен, әрбір жағдайда өңдеуге тыйым салынған, құрамында ... бар ... ... ... ... ... анықтау маңызды,
өйткені соңғысы аталған қылмысты ... ... ... ... ... ... ... субъектісі және субъективті жағы
Есі дұрыс, қылмыс жасаған ... ... ... ... белгілі
бір жсқатолған жеке адам қылмыстық заң бойынша қылмыс субъектісі бола
алады. ... ... ... ? Егер ... ... жеке ... бойында,
есі дұрыстық, қылмыстың заң тағайындаған жасқа жету сияқты белгілер ... ... ... үшін ... жауап беруге қабілетті. Қылмыстың
субъектісі тек жеке тұлға ғана бола алатындығы ... ... ... ... ... туындайды. Мысалы, ҚР ... 6, 7, 14 ... ... ... ... ... ... және
азаматтығы жоқ тұлғалар қылмыстық және қылмыстық жауаптылықтың ... ... ... ... субъектісі міндетті түрде есі дұрыс, яғни ... ... ... ... оның шын мәніндегі сипаты мен
қоғамға келтіретін қауіптілігін түсінуге ... ... жеке ... ... Ал, ... ... ... мұндай қабілеттен айырылған есі
дұрыс емес (ҚР ҚК 16 - бабы) тұлғалар қылмыстың ... бола ... ... сау адамның да сана мен еркінің қабілеті белгілі бір ... ғана ... ... Осыған байланысты – қылмыстық заң қылмыс
жасаған тұлғаны қылмыстық жауаптылыққа тартуға ... жас ... ... ... үш ... ... субъектісінің ортақ заңды белгілері болып
табылады. Олар қылмыстың ... ... ... ... ... және ... ... болмауы іс-әрекетте қылмыс ... ... ... ... ... Ерекше бөлімінде кейбір жағдайларда тиісті қылмыстың субъектісін
сипаттайтын жалпы ғана емес ... да ... бар ... ... ... ... қызметке қарсы қылмыстардың
субъектісі болып әскерге шақырылып, міндетін өтеп ... ... ҚР ... ... ... және ... ... қатарында келісіп
шартпен жүрген әскери қызметкерлер ғана сол ... ... ... ... ... ... және де кейбір басқа тұлғалар табылады. Бұл
қосымша белгілер тиісті тұлғаны қылмыстыңарнайысубъектісінеайналдырады.
ҚР Қылмыстық ... ... ... алу қылмысының субъектісі – 14 жасқа толған, ақыл есі дұрыс жеке
тұлға.
Қылмыстың субъективтік жағы дегеніміз адамның өзі ... ... ... және оның салдарына (зардабына психикалық қатынасы).
Сыртқы көріністі білдіретін қылмыстың ... ... ... жағы ... ішкі ... ... ... қатар, қылмыстың
объективтік және субъективтік жақтары ... ... ... және ... да бір ... ... ... да, қылмыстың субъективті жағын
зерттеу қылмыстың тиісті құрамының объективті жағына талдау жасаумен тығыз
байланыста ... ... ... ... ... ... ... жасаудағы ниет (себеп) және мақсат.
Бұл ... ... өз ... жасаған адамның психикасында пайда болатын ішкі процесті сипаттайды,
адамның санасы мен еркінің ... ... ... бейнелейді.
Бұлбелгілердің әрқайсысының мәні әртүрлі. Кінә - қылмыстың ... ... ... ... ... Кінәсіз қылмыстың құрамы
да ... ... ... ... та ... заңға сәйкес, кінә бұл әрқашан не қасақаналық, не абайсыздық ҚР
ҚК-нің 19 – б. 3 – б. ... ... ... ... ... жасаған
адам ғана қылмысқа кінәлі деп ... ... та, ... ... ... пен оның ... ... психикалық қатынастың
нысандары болып табылады. Бұл – олардың ... Ал, ... ... және абайсыз кінәні құрайтын интеллектуалдық және еркіне ... ... ... ғана тән ... мен ара ... субъективтік жағына оның міндетті белгісі болып табылатын
кінәмен бірге қылмыстың ниеті және мақсаты кіреді,
Егер қылмыстық кодекстің Ерекше ... ... ... ... ниет ... оның белгісі ретінде көрсетілсе, онда ол осы құрамның субъективті
жағының міндетті, қажетті белгісі болып, ал ... ... ... ... ... саналады.
Қылмыстық ниет деп ... бір ... мен ... ... ... байланысты адамның соларды басшылыққа ала отырып саналы түрде
қылмыс ... бел ... ... ... мақсат деп адамның қылмыс істеу
арқылы болашақта белгілі бір ... ... ... ... ... ... ниетке негізделіп пайда
болады, ал қылмыстық ниет мақсатпен ... ... бір ... жүзеге
асыру арқылы түпкілікті нәтижеге жетуге итермелейді.
Қылмыстық ниет пен мақсат ... ... ... ... ... ... ... байланысты болса, ал мақсат пайда болған ниеттің қандай
әдіспен, ниетпен жүзеге асырылатынын анықтайды.
Қылмыс жасаудағы ниет пен ... ... ... олар бір құрамдар
үшін міндетті болып табылса, екіншілері үшін – ... ... ... ... ... ... жақтарын – кінәнің нысандарын, қылмыс жасаудағы ... ... ... анықтаудың маңызы зор; ол ... ... емес ... айырып алуға, қылмысты дәл саралауға, объективті
жағы бойынша өте ұқсас қылмыс құрамдарын бірбірімен ажыратуға, ... ... ... ... ... анықтауға, жазаны жеке
даралауға мүмкіндік ... ... ... ... ... зерттеу қажеттігі Қазақстан
Республикасы жоғарғы соты ... 1993 ... 24 ... ... ... заңдылықты сақтауы туралы» қаулысында көрсетілген:
«жасалған қылмыстың қоғамдық қауіптілік деңгейін анықтағанда сол нақты
қылмыстық іс-әрекет ... ... ... (кінәнің нысаны, қылмыс
жасау себебі, әдісі, мән-жайы, кезеңі, ... ... ... ... ... ... ... ... алу ... ... жағы тікелей қасақаналық түріндегі к!нә
нысанымен сипатталады. Тұлғаның кепілге алғанын не ... ... ... ... және ... ... қалайды. Пайдакүнемдік, өш алу немесе басқа
опасыз ниеттер қылмыстың себебі болуы мүмкін, олар ... ... ... ... жеке жаза ... ескеріледі.
Бұл құрамның субъективті жағының міндетті ... ... ... ... ... ... Ол – ... кепілдікке
алған адамды босатудың шарты ретінде қандай да болса бір әрекетті ... ... да ... бір ... ... бас ... ... алынғанды
немесе сотатталғанды босату, айыптыны құралмен, ақшамен, көлік құралдары
мен т.б. қамтамасыз ету. ... ... 234 – ... 2 – ... ... ... алу
қылмысының сараланған түрін көздейді. Саралаушы белгілер ретінде ... ... ... ... ... ... сөз ... ... Егер ... кепілге алуды
бірлесіп жасау туралы күні бұрын уағдаласқан адамдар ... ол ... ... сөз ... ... қылмыс деп танылады.[33]
Б. Бірнеше рет. Бұл қылмыстың бірнеше рет жасалуы дегеніміз ... ... екі ... одан да көп рет ... егер адам ... ... қылмысы
үшін заңмен белгіленген тәртіп бойынша қылмыстық жауаптылықтан босатылған
болмаса не ... ... ... ... үшін соттылығы жойылған немесе
онысыалынған болмаса немесе мұндай қылмыс үшін ... ... ... өтіп ... ... ... ... қауіпті күш қолдана отырып. Өмірге және
денсаулыққа қауіпті күш ұғымы денсаулыққа жеңіл, ... ... ... зиян ... ... ... ... немесе қару ретінде пайдаланылатын заттарды қолдана отырып.
Қолдану дегеніміз қаруды немесе адамның ... мен ... зиян ... қару ... ... заттарды іс жүзіне қолдану.[34]
Қару ретінде пайдаланылатын өзге де ... ... ... ... ауыр зиян ... болатын кез-келген заттар. ...... ... ... заттарды жатқызуға болады, мысалы,
балта, айыр, шалғы, пышақ, таяқтар және т.б. олардың дене ... ... ... ... ... ... ... толмаған адамға қатысты, яғни 18 жасқа толмаған адамға
қатысты.
Е. Айыптыға жүктілік жағдайы көрінеу мәлім әйелге ... ... ... ... жоқ). Іс көпе ... ... ... ... ... ҚР Қылмыстық
кодексінің 234 – бабының 2 – бөлімінің «д», «е», «ж» ... ... үшін ... ... ... кәмелетке толмағандығын, жүкті әйел
екендігін немесе оның дәрменсіз күйде екендігін айыптының ... ... ... З. Екі ... одан
да көп адамға қатысты жасалған кепілге алу ... ... ... және ... ... қарсы қиянат жасаудың бір мерзімде орын
алатындығымен сипатталады. Бұл жерде, екі не одан да көп тұлғаларды кепілге
алу туралы ниет ... ... ... Ал, егер ... ... ... ниет әр жолы жаңадан пайда болып отырса, онда мұндай ... ... ... ... ... ... ... пайдакүнемдікпен немесе жалдау арқылы адамды кепілге алу
айыптының өзі үшін ... ... ... үшін ... пайда алуға (ақша,
мүлік, мүлікке құқық т.б.) немесе ... ... ... ... ... қатысты міндеттемелерді орындау т.б.) ... ... ... 234 – ... 2 – ... «И» тармағы бойынша,
сонымен қатар, адамды ... ... ... ... ... яғни
айыптының үшінші тұлғалардан алынатын ақу үшін адамды кепілге алуы ... да ... ... ... ақы алу ... адамды кепілге
алуды іске асыруға дейін ... одан ... ... ҚК-нің 234 – б. 3 – т. заң шығарушы
адамды ... ... ... ... көздеді. Адамды кепілге алудың
ерекше сараланған белгілері ретінде, оны ұйымдасқан ... ... ... адам ... ... өзге де ауыр ... әкеп ... ажырату
аталған салдардың ерекше әлеуметтік мәнімен негізделеді. Заңшығарушының ҚР
ҚК-нің 234 – б. 3 – т. конструкциясына аталған ... ... ... ... немесе өзге де ауыр зардаптарға әкеп соққан адамды кепілге алу
материалдық құрам болып табылатындығын және ол орын алуы үшін ... ... ... ... ... ... ж. Қазақ ССР ҚК 115 – 1 – б. 2 – т. заң шығарушы адамды кепілге алудың
міндетті сандары ... ... ... ... ... салдардың
қатарына заңшығарушы арнайы атап өтпесе де ... адам ... әкеп ... ... ... салдардың адамды кепілге алу кезінде салыстырмалы
түрде кең таралғандығы абайсызда адам ... әкеп ... ауыр ... ... ... ... негізі болыптабылады.
Адамды кепілге алудың ерекше сараланған
түрі ретіндегі ... де ауыр ... ... ... ... қылмыстық
заңдылықта ашылмайды, сондықтан да, ол бағалаушы ұғым ... ... ... ... ... мән-жайларын ескере отырып құқыққолданушылармен
субъективті талқылануы тиіс1. Алайда, бұл ... ... ... ... ... ... ... құрамдары үшін бірдей болуы керек.
Дегенмен, заңгер ғалымдар аталған белгіні әр ... ... ... ауыр ... ... ... әртүрлі түрлерін, оның ішінде
денсаулықтың қысқа мерзімге ... ... ... емес ... ... ... әкеп соққан, жеңіл дене жарақаттарын да»
жатқызады1. ... ... ... ... ... ... алу
кезінде ауыр зардаптар ұғымына адамды өлтіруді, денсаулыққа ауыр зиян
келтіруді, ... ... ... ... немесе жойылуын жатқызу
қажет2. ... ... ... ... ... ... ауыр ... немесе көптеген адамдардың өлуін, олардың денсаулығына ауыр зиян
келтіруді, жаппай улануды, экологиялық апаттарды, ірі ... ... және ... ... ... және т.б. жатқызу қажет3.
И.Ш.Борчашвилидің пікірі бойынша терроризм,
адамды кепілге алу кезінде ауыр ... ... ... денсаулығына
ауыр зиян келтіру немесе ... ... ... ... зиян ... ... ... аса ірі мөлшердегі материалдық
залал ... ... ... белгіле түсінік беретін заңгер ғалымдар ... ... ... зиян ... ... кепілге алудың ауыр
зардабына жатқызу туралы сұрақ ... ... ... ... ... объектісі, сонымен қатар, оның мазмұны жәбірленушінің
денсаулығына ... ... зиян ... ... ... ... ... көздейді. Заңшығарушы бұл ... ... ... ал адамды кепілге алуды ерекше ауыр қылмыстарға
жатқызады.
Адамды кепілге алудың ерекше сараланған түрі үшін (ҚР ҚК-нің 234 – б. 3 ... ... он ... он бес ... ... ... бас бостандығынан
айыру түріндегі жаза көздеді.
Абайсызда адам өміріне ... өзге де ауыр ... әкеп соғу ... ҚР ... 234 – б. 3 – т. ... ... үшін ... шарт болып
табылады. Бұл жағдайда адамды кепілге алудың ерекше сараланған ... ... 234 – б. ... ... ... ... белгілерімен қатар
бірқатар өзге белгілермен сипатталады. Мұндай мән – ... ... ... ... ... ... қылмыстың объективтік жағын
сипаттайтын, яғни ҚР ҚК-нің 234 – б. 3 – т. ... ... ... қоғамдық қауіпті іс-әрекет пен осы салдар арасындағы себептік
байланыс, екіншіден, субъективтік ... ... атап ... ... ... ... немесе кепілдік ретінде ұстауға және
туындаған қоғамдық қауіпті салдарға әртүрлі ... ... адам ... ... өзге де ауыр ... әкеп соққан
адамды кепілге алу ҚР ҚК-нің 234 – б. 3 – т. ... ... ... алу ... ұстау мен осы салдар арасында себептік байланыс болса,
екіншіден, ... ... ... туындаса сараланады.
Себептік байланыс «қажеттілікпен, заңдылықпен садарды туындатады»1.
Іс-әрекет пен салдар арасында себептік ... бар ... ... біріншіден, қоғамдық қауіпті іс-әрекеттің қоғамдық қауіпті
салдардан бұрын орын алуы; ... ... ... салдарды туындатады,
яғни, себеп салдардың пайда болуы үшін ... және ... ... ... ... ҚР ҚК-нің 234 – б. 3 – т. бойынша саралау үшін ... ... алу ... ... ... ... объективті түрде адамның өміріне
немесе өзге де ауыр ... әкеп ... ... қажет.
Ауыр зардаптың туындайы және адамды кепілге алу мен ауыр зардаптар
арасындағы себептік байланыс іс-әрекетті ҚР ҚК-нің 234 – б. 3 – т. ... үшін ... ... шарт ... Бұл ... ... ... абайсызда келтірілуі тиіс екендігі туындайды, яғни, ... адам ... ... өзге де ауыр ... әкеп сққан адамды
кепілге алу деп тану үшін кінәлінің адамды кепілге алуға және ... ... ... ... ... ... ... ҚК-нің 234 – б. 3 – т. ... ... ... ... ... асыратын тұлғаға оның ниетінің ауыр
зардаптар келтірілуінің қамтылмауы тән. Оның адам өліміне немесе өзге де
ауыр ... ... ... менменді немесе немқұрайлы болуы
мүмкін.
Бірінші жағдайда кінәлі адамды кепілге алу кезінде аамның өлуі ... ... ауыр ... ... ... екенін алдын-ала біледі, бірақ бұл
зардаптарды жеткілікті негіздерсіз жеңілтектікпен болғызу ... Бұл ... ҚР ... 234 – б. 3 – т. ... ... ... ... алдын-ала білу және ... ... ... сену ... ... ... сәттерін, ал мұндай
салдарлардың туындауын қаламауы ... ... ... ... ... яғни, қылмыстық немқұрайлықта кінәлі қажетті ұқыптылық пен сақтық
болғанда ол зардаптарды болжап білуге тиіс және болжап біле ... ... ... ... алу кезінде адамның өлуі немесе өзге де ауыр
зардаптардың туындауы ... ... ... ... Бұл жерде қылмыскер
ауыр зардаптардың туындауын болжап білмейді, оларды абстрактылы түрде
мүмкін деп ... ... ... ... қылмыстық құқық
теориясында оның екі критериін – объективті және субъективті ажыратады1.
Бірінші критерий ... ... ... ... ... ... заңдық ұйғарымдарға, т.б. негізделуі ... ... ... туындау мүмкіндігін болжап білуге міндетті; екінші критерий
–тұлға оның физикалық және ... ... ... мұндай
салдардың туындау мүмкіндігін алдын-ала болжап білу мүмкіндігінің болуы.
Абайсызда адам ... ... өзге де ауыр ... әкеп ... ... алу ... кінәнің екі нысанымен жасалған қылмыс орын алғанымен
заңшығарушы ҚР ҚК-нің 22 – б. ... ... ... ... ... деп ... деп ... ... ... келесі қорытынды жасауға болады: ҚР ҚК-нің
234 – б. 3 – т. көзделген адамды ... ... ... сараланған түрі
адамды кепілге алудың қоғамдық қауіптілігі жоғары түрі болып табылады, ол
орын алу үшін ... ... ... ... ... ... белгілерін де анықтауды қажет етеді.
ҚР ҚК-нің 234 – б., 3 – т. заңшығарушы абайсызда бір адамның да, ... да ... әкеп ... ... Егер ... ... алу ... ретінде ұстау кезінде кепілге алынған адамға немесе өзге де ... ... ... өлім ... бұл ... ... ... ҚР ҚК-нің 234 – бабы мен 96 – баптың 2-бөлігінің «В» тармағы
бойынша саралау қажет. ... ... ... ... кісі өлтіру спецификалық, ауыр және заңдық
анықталған іс-әрекет болғандықтан, ... ... ол ... ... жиынтығы ережелеріне қатысты көрініс ... ... ... кісі ... ... қоғамдық
қауіптілігін ескереді және қасақана қаза келтірудің барлық жағдайында, егер
іс-әрекет тікелей адам өміріне қарсы бағытталмаса, немесе ... ... ... ... белгісі блып табылмаса, іс-әрекетті ҚР ҚК-нің
96 – б. 2 – бөлігі «В» тармағымен ... ... ... ... ... ... ... объектісі адамның өмірі емес, ал, мысалы, адамды кепілге
алу кезіндегі қоғамдық ... ... ... ... адам өліміне
немесе өзге де ауыр зардаптарға бұл ... ҚР ... 234 – б., ... ... ... ... 234 – ... ескертуіне сәйкес кепілге алынған адамды өз ... ... ... етуі ... ... ... егер оның іс-
әрекеттерінде өзге қылмыс ... ... ... ... ... адамды кепілге алу қылмысына қатысты мұндай норма ең алғашқы рет
1997 жылы жаңа ... ... ... ... Бұл ... кінәліге
адамды кепілге алғаннан кейін ойлануға және ... ... ... ... ... ... қатысты өзге е күштеу
әрекеттерінен тартынуға ықпал ... деп ... ... ... кейбір
заңгерлер жаңа Қылмыстық ... ... ... ... ... ... ... іс жүзінде жәбірленушілердің мүдделеріне
қарағанда қылмыскерлердің мүдделерін көздейді деген пікір ... ... ... мен ... ... немесе заңның мәтіннен
толығымен алып тастауды ұсынды1.
Кінәлі адамды кедергісіз кепіл ретінде ... ... ... (мысалы,
кепілге алынған адамның қай жерде ұсталып отырғаны ешкімге белгісіз болуына
байланысты) және оның өз ... ... ... ... етуі ... қажет. ... ... ... ... қарсыласу барысында кепілге алынған адамдарды
босатуға мәжбүр болса, немесе, одан әрі ... ... деп ... ... ... босату ерікті деп саналмайды.
Адамды кепілге алуға кінәлі тұлғаны қылмыстық жауаптылықтан босату оның іс-
әрекеттерінде өзге қылмыс құрамы болмаса ғана орын алуы ... ... ... алынған адамдарды босатқанымен оның іс-әрекеттерінде
өзге ... ... ... ... ... ... ... кепілге
алу барысында оның денсаулығына зиян келтіру, кісі өлтіру, т.б.) ... ... онда ... осы ... үшін қылмыстық жауапкершілікке
тартылады. ... ... ... ... егер кінәлі жәбірленушіні заңсыз ұстауды жалғастыра
алғанымен оны босатса, және егер де ... ... ... өзге ... талаптарын орындағанға дейін жүзеге асырылса, немесе егер де
босатудың шарты ретінде қандай да бір талаптар ... ... ... ... ... ... аталған жәбірленушіні ... ... ҚР ... 234 – ... ... ... екі ... қамтиды:
Біріншісі – кінәлінің жәбірленушіні заңсыз ұстауды жалғастыруға ... ... ... ... Бұл шарт қажетті (міндетті) болып
табылғанымен жеткілікті емес. Егер бұл шарт ... ... ... ... да, ... да ... ал егер бұл шарт ... босату ерікті
болмайды.Екіншісі – шарт бойынша босату жәбірленуші немесе өзге ... ... ... ... ... ... немесе босатудың
шарты ретінде қандай да бір талаптар мүлдем ... орын алуы ... шарт орын ... ... екінші шарттың бар-жоқтығын анықтау
жәбірленушіні босату ... ... я ... ... ... ... кепілге алу қылмыстық жауаптылықтан босатудың
шарттары болып есептеледі:
а) кепілге алынғандарды өз еркімен босататын – еріктілік ... ... ... ... ... заңда сипатталған әрбір қылмыс, яғни қылмыс құрамы өзінің
ерекше белгілерімен сипатталады. Қылмыстың құрамы — бұл қылмысты ... тек ... ... ... түрі ... Ол — ... қылмыстың заңды
сипаттамасы. Жеке нақты қылмыстың зандылық түсінігі. Егер ... ... ... тән ... — қоғамға Қауіптілік, құқыққа
қайшылық, кінәлілік және жазаланушылық аталған болса, ал қылмыс құрамында
іс-әрекеттің қоғамға Қауіптілігін ... ... ... ... ... ... ... Қоғамға қауіптілік қылмыс кұрамының
емес, ... ... ... ... Осы екі ... ... бағыты да әр түрлі. ... ... ... ... ... ... ал ... жалпы түсінігі нақты қылмыстың
құрамының заңдылық базасын жасаудың, қылмыстык құқықта оның ... ... ... ... туындайды.
Қылмыстық кұқық теориясында, оқулықтарда қылмыс құрамының жалпы
түсініктері кеңінен ... ... және ... ... ... жалпы қылмыс түсінігіне қарағанда заңдылық ұғым емес, ғылыми ұғым
болып табылады. Бұл ұғым теорияда нақты қылмыстардың ... ... ... ... белгілері арқылы анықталады және өз бойында
жалпылама барлық қылмыс құрамдарының белгілері мен ... ... ... ... ... ... ... тән белгілерді көрсетеді
деп жоғарыда атап өттік. Бірақ әрбір қылмыс құрамында барлық қылмыстардың
кұрамына тән, жиынтығында ... ... ... ... ... ... ... кұрамының жалпы белгілерін белгілейтін белгілер бар.
Қылмыстық құқық теориясы әрбір қылмыста ... төрт ... ... ... объектісін, қылмыстың объективтік және субъективтік
жақтарын, ... атап ... Осы ... орай кез ... құрамы осындай төрт түрлі топтағы элементтерге бөлінеді. Әрбір
қылмыс құрамында оның ... ... ... ... және
– субъектіні бейнелейтін белгілері міндетті түрде болады. Осы элементтердің
әрқайсысы қылмыстың құрамдас ... ... ... ... да ... ... жоқ болуы қылмыс құрамының, мүлде және ... ... де жоқ ... ... ... ... ... барлық қылмыс құрамына тән осы төрт түрлі элементтермен
сипатталады. Қылмыстың осы ... ... ... ... ... кұрамының элементтерін сипаттау деп аталады. ... ... ... ... ... қылмыс құрамының субьективтік жағы
деп аталады.
Қылмыстың объектісі деп, сол қылмыстық қиянаттың неге бағытталғанын,
оның ... зиян ... ... келтіруге нысана алғанын айтамыз.
Қылмыстың объектісі заң қорғайтын қоғамдық ... ... ... кұқықта олар шартты түрде жалпы, топтық және тікелей объект болып
бөлінеді. Қылмыстың объектісін оны сипаттайтын қылмыс құрамының ... ... ... зиянды іс-әрекеттің сипаты мен дәрежесін белгілеу
үшін және оны саралау үшін маңызы ерекше.[36]
Қылмыстың сыртқы пішінің, көрінісін ... ... ... ... ... құрайды. Объективтік жағының ... ... ... ... ... актісінің сыртқы көрінісі — адамның
әрекеті немесе ... ... ... ... ... немесе
әрекетсіздіктің нысандары мен түрлері қылмыстық заң ... әр ... ... ... жою ... ... өмірді жою, қауіпті жағдайда
қалдыру, т. б.). Біршама ... ... ... жағы ... ... басқа қылмыстың зардабы және іс-әрекеттің ... ... ... ... ... ... ... заңда кейбір
қатынастардың объективтік жағын сипаттауда оның міндетті белгілеріне уақыт,
орын, жағдай, ... ... ... де жатады. Қылмыстарды ажыратып
жіктеуде, оның қоғамға қауіптілігінің ... ... ... ... ... осы белгілерінің маңызы зор. Қылмыстың
субъективтік ... ... ... ішкі ... құрайтын белгілері,
яғни адам істеген ... ... ... не ... ... ... жақтың белгілеріне кінә, ниет және мақсат жатады.
Кінә екі түрлі нысанда: касақа-налық және абайсыздық түрінде ... ... ... ... бір ... қасақаналықпен (ұрлық),
екінші біреулер абайсыздықпен (абайсызда кісі ... ... де, ... де жасалуы мүмкін. Кінәнің нысанының
көпшілігі қылмыстық ... ... ... ашып ... ... жағдайда олар қылмыстың құрамының белгілеріне талдау ... ... ... ... ... ... ... белгілеріне
қылмыстың ниеті мен мақсаты да жатады. Мысалы, пайдакорлық ... ... ... ... ізін ... ... кісі ... Қылмыс
құрамының субъективтік жағының белгілерін анықтау, қылмысты ... және ... ... ... ... үшін және ... ... үшін аса маңызды болып табылады. Қылмыстық заң ... ... ... ... ... ... кез ... жатады. Қылмыстық жауаптылыққа есі дұрыс, қылмыс жасаған ... ... ... қылмыстар үшін 14,18-ге толған (14, 15-бап) жеке ... ... ... ... ... ... ... А.: Жеті Жарғы, 2002. – 100 б.
2. Қазақстан Республика Қылмыстық кодексі. Алматы, Жеті Жарғы, 1999
3. Международная ... о ... с ... ... ... ... П.Ф., ... В.А. Преступление против общественной
безопасности, общественного порядка и здоровья населения. М., 19635. Ұлттық
қауіпсіздік туралы ҚР Заңы №233 / Қазақстан заңдары, 1998 ... ... Л.Д. ... с ... посягательствами». М.:
«Юридическая литература», 1969. 120 с.
2. Иванов В.Н. «Уголовное законодательство Союза ССР и союзных республик:
единство и особенности». М.: ... ... 1973. 208 ... ... И.Н. ... ... ... порядка». М.:
«Юридическая литература», 1973, 200 с.
4. Уголовное право Республики Казахстан. Особенная часть. Учебник. / Под
ред. И.Ш.Борчашвили и С.М.Рахметова. В 2-х ... ... 2. – ... ... 2000. – 481 ... Ағыбаев А.Н. «Қылмыстық құқық» Ерек бөл: Алматы: Жеті Жарғы, 2000. .
6[37]7. Уголовное право. Особенная часть. Учебник / Под ... – М.: ... ... 1999. – 608 ... ... ... ... часть. Учебник для ВУЗов. Отв.ред.
И.Я.азаченко, З.А.Незнамова, Г.П.Новоселов. – М.: Издательская группа
Инфра. М.-Норма, 1997. – 768 с..
9. Уголовное право ... ... ... ... ... / ... – Изд.2-е, перераб.и доп.- М.: Юрист, 2000. –
552 с.
10. Российское уголовное право. Особенная часть: Учебник / Под
ред.М.П.Журавлева и ... М.: ... ... 1998. ... ... ... право. Особенная часть. / Под ед. В.Н.Кудрявцева,
А.В.Наумова. – М.: Юрист, 1997. – 496 с.
12. Угловное ... ... ССР. ... ... ... Часть 2 /
Под ред. Г.Ф.Поленова. А.: Мектеп, 1981. – 224 с.
13. Қазақстан Республикасының Қылмыстық кодексіне түсінік. / Жауапты
ред.С.М.Рахметов, Т..Бапанов. Алматы, ЖШС ... 2001. – 704 ... ... Б. К ... о понятий захвата заложника. / Фемида №12 2000
г. с.25-28
15. Егоров В.С. Уголовная ответственность за преступление против
общественной безопасности и ... ... М.: ... ... ... ... Издатель МПО «Модек», 2000. – 64 с.
16. Уголовное право: Ч.Общая , ... ... / Под ... и ... М.: Юриспруденция, 1999. – 784 с.
17. Новое ... ... ... ... ... ... пособие / Под
ред.Н.Ф.Кузнецова. М.: Зерцало, ТЕИС, 1996. – 156 с.
18. Панов В.П. ... ... ... ... М.: ...... – 320 ... Скобликов П. Критерий добровольности освобождения похищенного и
заложника. / Законность, 2002 №7 (813).
20. Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы ... А.: Жеті ... 1999. – ... ... ... ... құқығы: Жалпы бөлім. / Жауапты ред.
Е.О.Алауханов, С.М.Рахметов. А.: Жеті Жарғы, 2001. – 272 ... ... Б.Ы. О ... уголовного законодательства об
ответственности за захват заложника (В свете норм международного право и
законодательства арубежных стран). / Вестник КазНУ им.аль-Фараби. Серия
«Международные ... и ... ... 2003 №3 ... ... Б. ... за заложника / Мир закона, 2002 №10.
24. Комментарий к Уголовному кодексу Российской Федерации. М.: Проспект,
1997. – 760 ... ... к УК РК / ... ... И.Ш., ... ... Ткаченко В.И. Преступление против обществен безопасности. М.: 1984,
27. Карпец И.И. Преступл ... ... М.: ... ... 1979. – 262 ... Расследование отдельных видов преступл. Уч.пос. О.Баев. Воронеж, 1986
29. Курс Советс уголовн права. Ч.Особ. / Отв.ред. Н.А.Беляев. Т.4. Л.: ... ... П.С. ... за ... ... ... ... порядка и здоровья населения. М.: 1964
31. Кудайбергенов М.Б. Международное уголовное право. А.: 1999
32. Ефимов М.А. Борьба с ... ... ... ... ... и ... населения. Минск. 1971
33. Гришанин П.Ф., Владимиров В.А. Преступление против общественной
безопасности, общественного порядка и ... ... М., ... ... Н.Д. ... ... за преступление против
общественной безопасности и здоровья населения. М.: ... ... С.М. ... ... ... ... Алматы, 2006
ж Оқулық.
-----------------------
[1] Апенов С.М. Қылмысты квалификациялаудың ғылыми негіздері Алматы, 2006
ж Оқулық.
[2] Гришанин П.Ф., ... В.А. ... ... ... ... порядка и здоровья населения. М., 1963
[3] Данилин И.Н. «Уголовно-правовая охрана общественного порядка». М.:
«Юридическая литература», 1973, 200 ... ... ... Ч.Общая , ч.Особ. Учебник / Под общ.ред.Л.Д.Гаухмана,
Л.М.Колодкина и С.В.Максимова. М.: Юриспруденция, 1999. – 784 с.
[5] ҚР Жоғарғы ... ... сот ... . ... ... ... , ч.Особ. Учебник / Под
общ.ред.Л.Д.Гаухмана, Л.М.Колодкина и С.В.Максимова. М.: Юриспруденция,
1999. – 784 с.
[7] ... ... ... ... ... ... Воронеж, 1986
[8] Гришанин П.Ф., Владимиров В.А. Преступление против общественной
безопасности, общественного порядка и ... ... М., ... . Комментарий к УК РК / Отв.ред. Борчашвили И.Ш., ... ... ... ... ... ... Особенная часть. Учебник. / Под
ред. И.Ш.Борчашвили и С.М.Рахметова. В 2-х частях. Часть 2. – Алматы:
Институт ... 2000. – 481 ... А.Н. ... ... Жалпы бөлім. А.: Жеті Жарғы, 1999. – 320
б.
[12] . Комментарий к УК РК / Отв.ред. Борчашвили И.Ш., Караганда, 1999
[13]Қазақстан ... ... ... түсінік. / Жауапты
ред.С.М.Рахметов, Т..Бапанов. Алматы, ЖШС «Баспа», 2001. – 704 б.
[14] Апенов С.М. Қылмысты квалификациялаудың ғылыми ... ... ... ... Курс Советс уголовн права. Ч.Особ. / Отв.ред. Н.А.Беляев. Т.4. Л.:
1978
[16] Уголовное право. Особенная часть. Учебник / Под ред.профессора
В.Н.Петрашева. – М.: ... ... 1999. – 608 ... Қазақстан Республикасының қылмыстық құқығы: Жалпы бөлім. / Жауапты
ред. Е.О.Алауханов, С.М.Рахметов. А.: Жеті ... 2001. – 272 ... ... Республикасының қылмыстық құқығы: Жалпы бөлім. / Жауапты
ред. Е.О.Алауханов, ... А.: Жеті ... 2001. – 272 ... ... М.А. Борьба с преступлениями против общественного порядка,
общественной безопасности и здоровья населения. Минск. 1971
[20] . Уголовное право. Особенная часть. Учебник для ... ... ... ... – М.: Издательская группа
Инфра. М.-Норма, 1997. – 768 с..
[21] Ағыбаев А.Н. «Қылмыстық құқық» Ерек бөл: Алматы: Жеті ... 2000. ... ... В.И. ... ... ... безопасности. М.: 1984,
[23] Дурманов Н.Д. Уголовная ответственность за ... ... ... и здоровья населения. М.: 1962
[24] Новое уголовное право России. Особенная часть. Учебное пособие / Под
ред.Н.Ф.Кузнецова. М.: ... ... 1996. – 156 ... ... В.П. ... ... право. Учеб.пособие. М.: Инфра – М.,
1997. – 320 с.
1Курс Советс уголовн права. Ч.Особ. / Отв.ред. Н.А.Беляев. Т.4. Л.: ... С.М. ... ... ... ... ... 2006 ж
Оқулық.
2 Курс Советс уголовн права. Ч.Особ. / Отв.ред. Н.А.Беляев. Т.4. Л.: 1978
[25] ... ... ... ... Учебник / Под ред.профессора
В.Н.Петрашева. – М.: Издательство Приор, 1999. – 608 ... . ... В.Н. ... ... Союза ССР и союзных
республик: единство и особенности». М.: «Юридическая литература», 1973. 208
с.
[27] [28] ... С.М. ... ... ... ... Алматы,
2006 ж Оқулық.
[29] [30] Расследование отдельных видов преступл. Уч.пос. О.Баев. Воронеж,
1986
2 Гришанин П.Ф., Владимиров В.А. ... ... ... ... ... и ... ... М., 1963
[31] Ағыбаев А.Н. Қылмыстық құқық. Жалпы бөлім. А.: Жеті Жарғы, 1999. – 320
б.
[32] . ... к УК РК / ... ... И.Ш., ... ... ... ... Казахской ССР. Особенная часть. Уч.пособие. Часть 2 /
Под ред. Г.Ф.Поленова. А.: ... 1981. – 224 ... ... М.А. ... с преступлениями против общественного порядка,
общественной безопасности и здоровья населения. Минск. 1971
[35] Апенов С.М. ... ... ... ... ... 2006
ж Оқулық.
2Гришанин П.Ф., Владимиров В.А. Преступление против общественной
безопасности, общественного порядка и здоровья населения. М., 1963

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 70 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Қылмысты саралаудың түсінігі және қылмыс құрамының қылмысты саралаудағы маңызы75 бет
Кінә нысандарының және қылмыстың субъективтік жағының өзге белгілерінің қылмысты саралауға ықпалы19 бет
Қылмыстың субъективтік жағы38 бет
Қылмыс және қылмыстық құқық жайлы93 бет
Қылмыс құрамы49 бет
Қылмыс құрамы және түсінігі31 бет
Азаматтық құқық қатынастарының ұғымы және олардың түрлері14 бет
Азаматтық құқықтық қатынастардың пайда болу, өзгеру және тоқтатылу негіздері23 бет
Азаматтық – құқықтық қатынастың мазмұны және түрлері6 бет
Азматтың құқықтық қабілеттері8 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь