Қазақстан мен Ресей мемлекеттерінің арасындағы келісім – шарт

Мазмұны
І. Кіріспе

1.1. Байқоңыр қаласы және ғарыш айлағы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..2

ІІ. Негізгі бөлім
2.1. Қазақстан мен Ресей арасындағы келісім.шарт, оның мәні ... ... ... 4
2.2. Зымыран әкелетін зардап ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .6

а) Аймақтың ауа.райы және оған «Байқоңырдың» әсері ... ... ... ... ... ... ... ..9
ә) Қоршаған ортаға тигізетін әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 13
б) Адам денсаулығына тигізетін әсері ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..17

2.3 Байқоңыр болашағы . «Бәйтерек» ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 19

ІІІ. Қорытынды
Алапаттың зардабын аластатайық ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .20
Пайдаланылған әдебиеттер ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...21
        
        Мазмұны
І. Кіріспе
1.1. ... ... және ... ... ... ... мен Ресей арасындағы келісім-шарт, оның мәні……......4
2.2. ... ... ... ... және оған ... ... ... ... Адам ... тигізетін
әсері..........................................................17
3. ... ... ... ... ... ... қаласы және ғарыш айлағы
Байқоңыр ( бұрынғы Ленинск ) – Қызылорда облысы, Қармақшы ауданында
орналасқан қала. Іргетасы 1955 жылы қаланған. ... – 53 мың адам ( ... ... ... ... ). ... – тым континенттік. Бұл аймақтың ауа
– райы өте құбылмалы. Қысы-суық, ... ... ... 90-150мм-
дей аз жауады. Сол себепті ауа – райы ылғалсыз, әрі ... жиі ... Жер ... ... тау – ... жоқ. Тек қана құм ... ... ... көп ... ... ... онша көп емес. Орман – тоғай
бұл аймақта өспейді. ... ... ... де өте ... ... ... тілімен айтқанда – эфемерлер. Көктем айларында
құлпырып өсіп, қызылды – жасылды бәйшешектер атып, ұрық береді де, ... ... олар ... жойып, қурап қалады. Дегенмен, ... ... бұл ... өте көп. Шөбі ... ... келеді.
Бірнеше мың гектар жерді алып жатқан қала ұзақ ... бойы «аса ... ... есептелініп келді.
Бүгінгі таңда Байқоңыр – қасиетті мекен, киелі орда әлемге әйгілі
ғарыш алаңымен ... Ол – ... ... ... ... ... Бұл
күнде ғарыш айлағының көлемі 6800 шақырым көлемінде. Ұшу трассасы - Арал
теңізінен Камчаткаға дейін созылып жатыр.
Кез-келген ... ... тән ... болатыны тәрізді аспан
кеңістігінің жер планетасындағы айлағын салу ... де өз ... ... Бұл ... КОКП ... ... 1954 жылы континентарлық
зымырандарды сынақтан өткізіп, қару ретінде қатарға қосу және ... ... мен ... нысандарды іске қосу үшін ғылыми сынақ полигонын
ашу ... ... ... қанатын кеңге жая бастады. Таңдау Арал
теңізінің ... ... ... ... ... түстік беткейінен 100
км жерде орналасқан шаң далаға ... ... ... ... ... ... елді – ... қашық болуы, экватор жазықтығына
жақын ... ... ... қауіпсіздігі, қайтіп оралатын ... үшін ... қону ... ... т.б. факторлар ескерілді.
Мұнда келешек жер кіндігі атанғалы тұрған аумақтын тек өзінде ғана ... ... ... ... ... астында жататын аймақ бойында
тұрған халық санының сиректігі бірінші қатерге ілінген.
Бұл аймақтарды мұқият зерттеген орыс ... ... ... ... 1955 жылдың 12 ақпанынды ғарыш айлағын құру жөнінде шешім
қабылдайды. Осылай ғарыш айлағы Қазақстанда ең алғаш рет 1957 жылы ... ... ... ... ... әр ... ... мамандықты
көктеген қазақстандықтар қатысты. Олардың арасында Байқоңыр ... ... ... ... ... ... т.б. болды.
Байқоңыр ғарыш айлағының көлемі – 6717 шаршы шақырым. Ол ... ... 75 ... ал ... ... ... 90 шақырым
қашықтыққа созылып жатыр.
1957 жылдың 4 қазанында ғарыш алаңынан тұңғыш ғарыш зымыраны сәтті
ұшырылды. Ол ... ... ең ... Жердің жасанды серігін (ЖЖС)
орбитаға шығарды. Алайда ол ұзақ уақыт геостанционарлық орбитада ұшып ... ... ұшу ... ... соң, ... ... кетті.
Ал 1961 жылы 12 сәуірде Байқоңырдан адамзат тарихында тұңғыш рет
зымыран жасау жөніндегі ... ... ұлы ... ... ... - ... Ю.А.Гагарин «Восток» ... ... ... Ол ... ... жер ... 87 минут ішінде айналып
шықты. Оның ... ... ... 270 ... еді. Бұл –
геостанционарлық орбита болатын.
1991 жылдың 2 ... ... ... ... Тоқтар Әубәкіров
«Союз Т-13» ғарыш кемесімен ғарышқа ... ... ... ... 2 рет ( 1994 және 1998 ... ) болды.
өткізіледі.
Жалпы 1957 жылғы 1 қазан айынан 1999 ... 21 ... ... яғни
42 жыл ішінде, Байқоңыр ғарыш айлағынан 1129 зымыран 1115 ... ... ... ... ... одан ... де ғарыш кеңістігін игеруде көптеген жаңашыл
бастамалардың старттық орнына айналды. Себебі, планетааралық ... тек қана ... ... айлағында сынақтан өткізіледі.
1991 жылы Байқоңыр ғарыш айлағы Қазақстан Республикасының иелігіне
өтті.
Негізгі бөлім
2.1. Қазақстан мен Ресей ... ...... жылы ... ... мен Ресей Федерациясы арасында
Байқоңыр космодромын пайдалануға байланысты және ... ... ... беру үшін ... шарт жасалынып, оған үкімет басшы-лары қол
қойған. Жал мерзімі – 20 жыл деп белгіленген.
Ал 2004 ... 9 ... ... ... және ... ... уақытын тағы да 25 жылға ұзартты.
Ресей жағы Байқоңыр ғарыш айлағының және сол ... ... ... ... ... ... деп міндет алған. Ол міндет
іс жүзінде ... ... ма, жоқ ... орындалмай жатыр ма, ол жағы
бізге беймәлім?!
Осы көрсетілгендердің бәрі Қазақстан Республикасының ... үлес ... деп ... орыс ... ... Мұның бәрі,
шын мәнісінде, бос сөз екенін өмірдің өзі көрсетіп ... ... ... ұшу ... күні ... ... ... Тек қана Байқоңыр ғарыш айлағы қазақ жерінде болғандықтан, ... ... ... ... рас. Ал шын мәнісінде, ... ... ... істейді.
«Зымырандардың отындарының қалдықтары түскен жер ... ... ... - ... ...... ... бар.Тазарту
жұмыстары белгілі дәрежеде жүргізілген емес. Зымырандардан ... бәрі тірі ... өте ... Өйткені олар радиоактивті
заттардан тұрады. ... жағы ... ... ... ... ... ... пайдалануын қадағалап отырады. Зымыран ұшатынынан
5 күн бұрын, қай ... ... ... ... ... Қазақстан
Республикасының басшыларына алдын ала ... ... ... ... ... ... отыратын түрақты комиссия бар. Ол комиссия "Байқоңыр" деп
аталады.
Бұл күнде ғарыш айлағының көлемі – 6800 ... ... Ал ... ... ... 18 млн гектар алқап.Әлемде теңдесі жоқ бұл
шахарды көршіміз Ресейдің жалға алғанына да он ... ... ... беру құны - 115 млн доллар белгіленген қаржыда ... ... Ал ... ... ... Ресейдің ғарышқа бір рет зымыран ұшыру
бағасы – 50 млн ... ... ... қол қойылғаннан бергі уақыттан
орташа айына 4 реттен зымыран ұшырылып жүр.
Сондықтан да Байқоңыр – екі ел үшін ... ... ... ... әрбір ұшырылған зымыран өзімен бірге қанша залал әкелуде. Мысалы,
1986 жылы ... ... ... киік ... Одан басқа мысал,
аспанда жарылған темір-терсектер, ... ... ... Ол ... ... ... сынықтары Қызылордаоблысын айтпағанда, Ұлытау, Жаңаарқа, Шет,
Қарқаралы, Баянауыл аймақтарына нөсер боп «жауса» керек. Сол ... ... және ... ... ... ... улы химиялық қоспаларды
былай қойғанда, міндетті түрде радиациямен сәулеленген болып келеді. Біздің
мемлекетпен келісімінде сол ... ... ... ... ... ... отырып, өздері жинап – теріп алуы тиіс еді. Ол
жоқ. Денсаулыққа аса зиян қаңылтыр, басқа да ...... ... жөніндегі қауіпті нұсқаумен таныстырылмаған ... ... ... ... болып шыға келді. Жылтырақ ұсақ –
түйек детальдары балалардың ойыншықтарына айналды...
Осындай ... ... және ... ... 115 ... ... болар ма еді?!
Кезінде, ұлтымыздың тұңғыш ғарышкері Тоқтар ... ... ... ғарыш айлағы қылайық» - дегенде, құлақ
асатын ешкім болмады.
Қазір ғаламда ғарыш ... ... ... Әсіресе, АҚШ пен
Ресей алдыңғы сапта. Қытай ше? Бұл бағытта ... ... он ... ... ... жұмсамақ ниетте. Жапония мен Бразилия да қол ... ... ... ... 125 ел ... ... айналысады. Олардың жиырмадан
астамы өздерінің ғарыш қондырғыларын ұшыру үстінде.
Ғарышқа зымыран ұшыру, ... ... ... ... ... ... мына деректер дәлел: әлемде бұл саланың 1998-2002
жылдары әкелген табысы – 577 млрд доллардың үстінде. Ал ғарыш ... ... таза ... – 7 млрд доллар көлемінде. Компю-тердегі интернет
жүйесі, ғарыштық қондырғылар жасау, т.б ... ... ... екені
рас.
Алдыңғы уақытта аэроғарыш - Қазақстанның экономикалық ... ... ... Бұл ... ... 2005-2007 жылдары ғарышты дамыту
жөніндегі бағдарламасында айтылған.
Мамандар сараптамасы бойынша Байқоңырды ... беру ... ғана ... Егер ... ... ... қаржыға кенелер едік. Өйткені
кешен-ғарыш ғылымы және жаңа технологияларды дамыту ерекше сипатқа ... 2006 жылы ... жер ... ... ниетте. Жұмысты қаржыландырущы
– Қазақстанның даму банкі. Енді бірнеше ... соң ... ... ... ... ... өмірге келеді. Оның артықшылығы -
экологиялық тиімділігінде.
Ұлттық ғарыштық жүйені дамытуға жыл ... ... – 200, ... – 1,2 ... ... – 1,5 млрд, Жапония – 3,5 млрд, АҚШ – 13 ... ... Бұл ... ... ... 0,8-0,9 ... ... Қазақстанның 2002 жылы мұндай мақсатқа жұмсағаны 370 мың доллар, 2003
жылы бұл қаржы екі еседей өскен.
2.2. ... ... ... ... ... айлағынан қандай жақсылық көрдік? Ресей жазық
даламызда «күнде» ғарыш зымырандарын ... ... ... ... ... ... жылдар ішінде «Байқоңырдан» 1200 ғарыш аппараты мен ... ... ... ... ... ... Бұл зымыран
тасымалдаушы «Протон» секілді кемелерді қоспағанда... Тіпті, бұған дейін
дүниені дүркіретіп жатқан ғарыштың ... ... ... те ... Шынында, ғарыш – қазба байлыққа, ауа райын болжау, экологиялық
болжау, ... ... ... ... ... ... почта, телефон байланысына қызмет ететін көрінеді. Ресей үшін
оның ең маңыздысы - ... ... ... ... ... ... ... навигациялық координатты анықтайды. Ең
маңыздысы - ең ... ... ... түсемін» - деген ... ... ... қалмақ емес. Әлемдегі 30 ғарыш айлағының төртеуі Ресей
меншігінде. Олар – ... ... ... Яр және ... – Байқоңыр.
Капустин Яр Қазақстанмен шекаралықта жатса, ...... ... ... «Байқоңыр» - ғарыштық сынақ секілді.
Сенімсіз ... әуе ... ... ... ... ... 1964 ... 23 қазаннан бастап 1999 жылдың 27 ... ... ... кемелердің жиырмасы Қазақстанның «тас төбесінен» құлаған
екен. Әуе кемесі өз басымен ... ұшып келе ... құс ... ... ... түскен метеорит емес, ол қазақ даласын қасірет арқалап келе
жатқан құбыжықтың өзі еді. Сол құбыжықты көзіңізге ... ... ... ... ... әуе қара ... ... салмағы –
50 тонна. Ол жағатын отын немесе жанармай ... – 662 ... ... ... тонна. Осыны ойлағанда құбыжық екеніне күмәніңіз қалмайды. Ол ... ... ... және ... орбитаға 25 тонна жүк алып ... ... ... ... ... шығару үшін жер бетіндегі электр
қуатының, дария, жер асты ... ... ... Жағатын гептил отынының
зияндылығын былай қойғанда, 750 тоннадай кемені жер ... ... ... ... ... ... белгілі. Міне, «Протон» секілді
құбыжықты көтеретін 4 ғарыш алаңы тек «Байқоңыр» айлағында бар. Біз ... ... ... ... жері - ... ... деп әлем алдында
масайрап жүрдік. Ал «құтты қоныстан» ... 280-і ... ... есе «бақыттымыз» деп айта алар ма едік?! Ресейдің өз территориясындағы
3 ғарыш айлағынан ... үшін бір ұшу ... ... ... не ... отырған жоқ. Ақиқаты сол үшін өзінің денсаулығы қымбат.
Қазір әлемнің түкпір-түкпірінде белсенді ... 15 ... ... ... ... – 3, Жапонияда – 2, Индияда – 2, Қытайда – 2, ... және ... ... ... ... ... осылардың
барлығы дерлігі мұхит ортасында, аралшықтарда, елді – ... ... ... Ал, ... қазақ ауылының ортасында орналасқан. Тұран
ойпатының төсіне жайғасқан. Қазақстанмен өтетін ... ... өзі елді ... ... ... Тағы ... үстімізден ұшып баражатқан аққу,
не қаз емес. Тотықтырғыш арқылы гептил майын жағып, оның улы ... ... ... бара жатқан ауыр салмақты ғарыш кемесі. Оның біздің елге
әсер ету аймағы ғылыми түрде белгіленген. Одан ... ... ... ... да ... Біз ... ... отырмыз. Ал,
шетелдік ғарыш айлақтары бұл қалдықтарды мұхит үстінде қалдыруды жоспарлап,
сызып қойған. Ресейдің жоспарлы жолы қазақтың тас ... ... ... ... ... ... ... кеңістікке шыққанша бірнеше
орбиталық белестен өтеді. Бірінші белеске шыққан кезеңде кемеден ... ... ... май ... ... түрде 1,5 тоннадай
кепілдік қалдық қалады. Ол қалдықтың Қазақстан жеріне келіп түсетіні ... ... ... ... ... көз ... ... Қазақстан Ресейдің
қалта қамын ойлап, қалайша бас қатырады. Қысқасы, ХХ-ХХІ ғасыр кезеңінде
гептил ... ... ... ... екен. Осы кез ауыз
әдебиетіндегі:
«Зымыран деген бір құс бар,
Көмірден ... ... ... ... деген еске түседі.
Тағы бір айта кететін, «Атасу» ауылдығы жағдай. Кезінде осы өңірге
«Протон» кемесі ... ... ... ... ... кеткен. Біздікілер
соның пайда зиянын анықтау үшін Ресей сарапшаларына ... ... ... ... ... ... гептилдің адамға, ауаға, малға ешқандай зияны жоқ.
Залалды деген ... ... ... ұшып ... деп ... ... ... «бізге қатер» деген нәрсенің бәрі «ауаға ұшып» кетіп жатты.
Сол ауаны Америкадан, Жапониядан біреу келіп ... ... ... біздер. Кезінде Давид Кугульдинов Калмыкияға жақын ... ... ... ... еш ... жоқ дейсіздер. Неге онда бәрін Мәскеуге
әкеліп, Қызыл алаңның ортасына жармайсыздар. ... ... - ... ... ... ұшып ... астары осы. Себебі, ... ... ... ... ... ... ... берген Қазақстандығы
Бектұров атындағы химия ғылымдары институтының «Казмехонбр» бірлестігі және
басқа да ғылыми мекемелердің ... ... ... таңға дейінгі
«Байқоңыр» ғарыш айлағының тиімді, тиімсіз жағын сарапқа салудан жасқанып
отырғанымыз – адамзат тарихында ... ... ... үшін ... ... ... ойлаймыз, қай елдің абырой-ұятын
қорғаштаймыз. Осының бәрі алдымен Қазақстан мен Қазақстан халқы үшін керек
емес пе?
Біз ... ... ... ... ... өмір сүріп
келеміз. Осы жөнінде Тоқтар Әубәкіров бұған ... ... ... ... ... оған қатысты ғылыми кемесінің сәтсіздігі жағдайында айып
ақы белгілеу, ... ... ... ... тағы ... ... қойып,
өткізе алмағанын, Заң қабылдаттыру мүмкіндігі туралы айтты. Қазақстанда
арнаулы заң болмаса, Ресейдің заңсыз әрекетке ... ... ... ... ... бізде зымырандық – ғарыштық қызметтің қоршаған ортаға ... ... ... ... база жоқ. ... ... ... мен қоршаған ортаға зардабы туралы еш жерден ғылыми ... ... ... ... ... ... үшін ... талдау
жүргізілетін шағын зертханалар да жоқ. Мы-салы, ұшу ... ... ... ... ... тұрғындарының халдері
әлдеқайда төмен болып шықты. Тұтқасын тапқанмен оны дәлелдеудің Қазақстанда
ресми жүйесі, жалпы бұл бағытта мемлекеттік ... ... ... ғана ... келтіруге болады. Парламент ... ... ... ... ... аралық министрліктер мен агенттіктерге,
институттарға міндетті және ... ... ... жұмыстарды белгілеп
беріпті. Төтенше ... ... ... ғарыштық сипаттағы төтенше
жағдайларды жою, әсер ету аймағындағы халық үшін ...... ... ... ... ... беру ... әзірлеп,
енгізу туралы ұсыныс қойыпты.
Әлемде ғылыми күрделі құбылыс жүріп жатыр, онда біреу пайда, біреу
зиян ... ел ... ... ... Осы ... ... ... алу, сақтану шекарасын ғылыми негізде ұйымдастыру үшін кешенді
партиялық функционерлердің білім – білігі жетер ме ... жылы ... Арқа ... ... ... ... білеміз.
Аталған өлкенің бір ұшы Қызылорда облысымен шектеседі. Екі аймақта емін
еркін жүрген ақбөкенге тағы да ... ... 130 ... ... ... ... ... тіршілігі тоқтады. Қазір ресми деректер бойынша Сыр
өңірі мен Арқа аумағында қасірет ... 300 ... ... ... туралы оптимистік көзқарас танытудың өзі қиын. Алайда білмейтініміз
қаншама...
2.2. Байқоңыр экологиясы
а) Аймақтың ауа-райы және оған ... ... ... ... бұл ... ... адамдарға немесе қоршаған
ортаға тигізетін ... ... және ... ... ... аймақ тұрғындары үшін ауыр қасірет болып тұр. Көңілге кірбің
ұяталар тұс ... ... ... ... – адам ... жақсы болуы. Осы ауа
райы мәселесіне тоқталып көрейікші.
Атмосферадаға стратосфера ... жер ... ... ... қорғау арқылы ... ... ... ... ... азон ... ... 5-7
пайызға азая түскен. Стамбұлдағы Бағазис университетінің доценті Хазрет
Делдоестің ... ... ... ... ... ... ... күн
жылуы мүмкін. Эколог – профессор Атилла ... ... жер ... ... себепші озон қабаты тесілуі – мәңгілік ... ... ... және бұл дүниенің болашағына қауіп төндіреді екен.
Сынақтан өткізілген зымырандардың бәрі ... озон ... ... ... ... ... ... озон қабатына айрықша
әсер ететіні ... ... ... ... ... пайдаланған
отындарынан өте улы қосылыс — көміртектің радиоактивті элементтердің ... көп ... ... ... Ол ... ... ... барлық
тірі ағзаларға өте улы әсер етеді. Ауадағы және жердің ... ... ... ... ... Егер ... ... қос тотығы
молаятын болса, онда күн сәулесі ... ... ... ... ... заманда мұндай көріністер болғанын ғалым-биологтар жақсы біледі. Күн
сәулесі ... ... ... ... ... ... тау
шыңдарындағы мәңгі қар мен мұздар еріп кетіп, теңіз және мұхит ... ... ... ... су басып, "топан суы" қаптауы сөзсіз
деп ғалымдар дәлелдейді.
«Ақыр заман боларда, топан суы қаптайды ... ... ... ... ... елі жақсы біледі. Ауа райының жылынып келе жатқанын халық
сезеді. Өйткені бұрынғы кездерде болатын аяздар осы ... аз ... ... ... адам ... да зиянын тигізеді. Мысалы,
1999 жылдың 5 шілдесі мен 27 қазаныңда ғарышқа ... екі ... ... ... ... ... ... Тек біреуінің 420
гептил майы ... Ал 1996 жылы 14 ... ... » ұшқан «Союз-5»
зымыраны Жезқазған маңына құлап түсті. Зымыраннан төгілген адамға зиянда
гептил 120 литр және азот ... 420 ... ... жарықшақтары 60
шақырымға дейін шашылған.Олар білген жанға жай қалдықтар емес – радиациялы,
улы, сирек кездесетін металдар. «Сол ... ... ... – осы
маңайдың тұрғындары. Опат боламын деп ... бұл ... - оң ... баю ... ... ... мал қорасын тұрғызғандар баршылық.
Есептей келсек, жағдайымыз мәз болмайтыны анық. ... ... жер 300-400 ... ... іске ... ... Ал ... ғасыр ішінде
ғарыш айлағынан гептилмен ... ... ... ... ... ... Сол радиация уынан Сыр халқы зардап шегуде.
Байқоңырды Ресей жалға бергеннен ... сол ... жұрт ... ... ... Одан ... ұшты ... бұл өңірде ауа райы қақап
сала береді.Ондай суық қатарынан 3-4 ... ... қыс ... алай-дүлей
борандатып, «екі аяқты бір етікке» тығады. Жаз болса дауыл тұрып, топырақ
суырады.
Осындай ... Сыр бойы ... ... ... Жайқалып тұратын
даланы қуаңшылық жайлады. Шабындық, жайылымдық, шөп ... ... ... ... ... бар ... ... Қызылқұм,
Қарақұл өңірі бос қалды.
Мұндай қүбылыстар ғарыш айлағы орнамай тұрған уақытта болмаған.
Қандай болмасын, ұшырылған ... ... мен ... ... ... ... айналаны қоршаған табиғи ортаға елеулі өзгерістер
енгізетіні кейінгі кезде айқындала ... Ол ... ... ... зерттеулер анықтап берді. Ол өзгерістер төмендегідей:
1. Ұшырылған ғарыш кемелері және басқадай ... ... ... ... бойы ... ауа ... төтенше түрде бұзып
жіберетіні белгілі болды;
2. Ғарыш кемелерін тасымалдайтын зымырандардың пайдаланатын ... ... ... ... ... ... қоршаған
ортаның мөлшерден тыс улануына әкеп соғады;
3. Ғарыш ... ... ... өсімдік әлеміне, жануарлар
дүниесіне айрықша әсер ететінін арнаулы түрде жүргізілген ғылыми-зерттеу
жұмыстары толығымен ... ... тірі ... ... табиғи ортасы кенет бұзылып, өзгерістер, ... ... ... ... ... өзгеріс туатыны байқалды;
4. Жер бетінде зымырандардың жұмыстан шыққан бөлшектері құлап түсіп,
оны ластайды (ол бөлшектерде де радиоактивті ... бар). Ол ... егін ... не мал ... ... ... ... айлағынан ұшырылған ғарыш кемелерінің қалдықтарының
жерге түсетін аймақтары алдын ала белгіленген. Ол ... және ... ... 10 ... ... ... ... осы
көрсетілген аудандардың территорияларының үстін басып ұшады. ... отын улы ... және усыз ... ... Усыз отынның негізгі компаненті - сұйық күйіндегі (радиоактивті) оттек
, сонымен бірге ... ... және ... ... ... сутек
болады.
ә) Өте улы зымыран отынның қүрамында — улы тотықтандырғыш ... ... ... және ... ... ... ... қатар,
симметриялы емес радиоактивті — диметил-гидразин (гептил) бар. Осы аталған
компаненттер 1-кластағы өте улы қосылыстардың қатарына ... Бұл ... ... ... ... ... ... жануарлар дүниесін
айрықша уландырады. Олар биосферадағы барлық тіршілік ... ... ... ... да ... ... ... апатқа ұшырауы
– табиғи қүбылыс. Неге десеңіз, техниканың аты ... ... де ... деп ... бере ... ... ... жасағанда, оларды ғарыш
айлағында ұшуға дайындағанда, бірнеше қателер ... ... ... ... 40-50 ... ... ... бірнеше себептерге байланысты
кенеттен апатқа ұшырап отыратын жайттар болады. Зымырандар апатқа ... ... ... улы ... ... ... ... кетеді де, ал қалған аз мөлшері жерге түседі. Олар ... ... ... Ал отын ... ... оны ... ... немесе
отынның улылығын жоятын бірнеше химиялык препараттар қолданады.
Бір ғана РН — ... ... ... ... ... ауаға
200 тонна радиоактивті көміртектің қос тотығы, ал РН ... ... ... ауаға 133 тонна көміртектің қос тотығы келіп
қосылып отырады. Қазақ жерінің атмосфералық ауасына ... ... қос ... ... ... кездегі жүргізілген ғылыми
деректердің қорытындыларына ... 221478 ... ... ... ... аз ба, жоқ ... көп пе, өздеріңіз есептеп ... ... ашық ... ... ... ... ... айлағынан
ұшырылып жатқан саны ... ... 1955 жылы ... ... саны 19-ға ... Олардың ішінде өте улы радиоактивті
отынмен ұшатын 8–РН "Союз", 8-РН ... 2-РН ... 1-РН ... еді. ... ... ... ... қос тотығыньщ мөлшері
2965 тоннаға жетті. Алайда, оны ешкім де өлшеген жоқ. Тек ... ... ... ... ... бұл ... көміртектің қос тотығы
көп болуы да немесе аз ... да ... ... ... ... шыққан көміртектің қос
тотығының көлемі 0,001 ... ... Бұл ... өте көп сан, ... көміртектің қос тотығының мөлшері – 0,003 пайыз. Атмосфералық ауаға
бөлініп шығатын өте улы ... бірі – ... ... ... оны иіс тигізетін газ ретінде қазақ елі жақсы біледі. Тек қана бір РН
"Протон" зымыранын ғарыш кеңістігіне ұшырған ... ... ... ... ... ... ... Ал автомобильдерден 1 тонна бензин жаққанда
0,42 ... ғана ... ... ... Бір ... 40-50 автомобильдер не
бәрі 4-5 тонна көміртек тотығын бөледі. Бұл сан РН ... ... ... ... ... ... әлде қайда аз екенін
көрсетеді. Сонымен зымырандарға пайдаланылатын отын – ... ... ... ... көзі деп ... болады. Сондай-ақ, өнеркәсіп
орындары отқа тас көмір жағатыны белгілі, одан да айтарлықтай ... ... ... шығып, ол атмосфералық ауаға қосылып жатады. Сөйтіп
ауа режиміне айтарлықтай өзгерістер енгізді.
Ал стратосфера ... ... ... тек қана ғарыш кеңістігіне
ұшырылған зымырандар. Олар стратосферадағы су ... әсер ... да озон ... тез ... жер ... ... жойылуына
себепші болады.
Радиоактивті азот тотығы да озон қабатын бұзушы фактордың бірі ... Ол өте ... ... ... ... әсерінен үнемі
стратосферада пайда болып отырады. РН "Протон" зымыраны ғарыш кеңістігіне
көтерілгенде, зымыран ... ... ... әсерінен радиоактивті азот
тотығы кеп түзілетінін арнаулы ... ... ... 20-30 ... озон ... зымырандардың әрекетінен көп мөлшерде бұзылатыны
анықталды. Зымырандарды ұшыруға гептил ... ... озон ... ... ... ... түрде жүргізілген зерттеулер анықтады.
Озон қабатын тез арада бұзып ... улы ... бірі — ... бір молекуласы, озонның жүз мың молекуласын жойып жібереді. Хлор
зымыран отындарының басты ... ... ... ... ... ... ... ол көп болады. Бұл зымыран Америка
Құрама Штаттарында жасалды. Сол елде ғарыш ... ... ... ... ... ... жатады. Бұл зымыранды ғарыш кеңістігіне
ұшырғанда, ол 180 ... хлор және ... ... ... ... бөліп
шығарады. Олар атмосферада неше түрлі реакцияға түсіп, аса қауіпті қосылыс
- метаболиттер түзеді. Бұл метаболиттер ... ... әсер ... ... онша ... ... ... Хлор және хлорлы сутектің
зиянды ... ... ... кең ... ... жұмыстарын
жүргізуді қажет етеді.
Айта кететін бір жайт, 1999 жылы жүргізілген арнаулы ғылыми-зерттеу
жұмыстарының қорытындылары мынаны көрсетті: ... ... ... ... ... ... жерінің ауа райына, климатына оншама
өзгеріс енгізе ... ... ... ... 50 жылғы ауа құрамы
ешбір өзгеріссіз сол күйінде сақталып тұрғанын көрсетті. ... ... ... әсер ... РН ... ... ... бөлігі жұмыстан
шыққаннан кейін жерге түскен кезде, ондағы жанбай қалған радиоактивті отын
мен тотықтандырғыштардың мөлшері 2-3,5 ... ... ... ... ... ... ыдыстары оқыс жарылатын болса, онда ауада
көптеген қауіпті ... ... ... ... болып, аспанда біраз
жүзіп жүргеннен кейін жауын- шашынмен жерге түседі. Бұлттар аса ... ... ... ... зиян келтіреді. Әсіресе, ауыз су қатты
уланады. ... улы ... неше ... ... туғызуы
мүмкін. Ол метаболиттер жинала-жинала келе ... ... ... да ... Бұл ... ... ... барлық
тіршілік иелеріне үлкен қауіп төндіреді. Улы ... ... ...... және оның ... ... есептеледі. Радиоактивті
гептил — суда ерімейтін қосылыс. Ол жер ... көп ... ... ұзақ уақыт сақтай алатын ғажап қосылыс. Тез арада тотығып кетеді
де, кез келген денелермен реакцияға ... және неше ... ... ... ... концерогенді түрде әсер ететін заттар болады. Олар адам
ағзасына қауіпті ісіктер туғызып, рак дертін ... ... ... ... ... 90 ... ... жанып кетіп, ал ... ... ... ... ... тіпті түспеуі де мүмкін. Ал жерге ... ... ... ... ... ... ... жоймай жата береді.
ә) Қоршаған ортаға әсері
Арнаулы түрде жүргізілген ... ... ... ... түскен гептил жер бетіне, жердің үстіндегі және оның
астындағы суларына ... ... ... ... ... ... ... қатар, зымыраңдарға, қажетті су ретінде ... ... ... ... қалдықтарын арнаулы тәсілдерді
пайдаланып жағып жіберуге болатынын ғалымдар дәлелдеп ... ... ... ... ... ... суды, жерді, тіпті биосфераны көп
көлемде ластамайтыны анықталды. Су ... ... ... де ... ... РН ... зымыранының отыны улы
қосылыстар, оның ... ... де бар. ... ... суға ... ... үшін жетілдірілген әдістерді қолдану керек. Сонымен ... ... үшін көп ... пен ... ... ... оны ... реактивтер өте қымбат тұрады.
Байқоңыр ғарыш айлағындағы әскери бөлімшелер ... ... ... ... ... ... болмаса да, көпшілік
талаптарын сақтауға тырысады. Қазақстан ... - ... ... байланысты заңдарын орындауға қолдан келген мүмкіншіліктерін
түгелдей жасайды. Қазақ жеріне, ... ... ... ... ... ... ... зиянды әсер еткізбеудің тәсілдерін жетілдіреді. Әсіресе
адамдардың денсаулығына зиян келтірмеудің жолдарын іздестіреді. Байқоңырда
тұратын халықтардың ... ... ... Сол ... ... орналасқан аймақтарға улы қосылыстарды түгелдей жойып ... ... ... ... ... ... жерлер мұқият түрде
залалсыздандырылады. Залалсыздандыру үшін ... ... ... ... ... ... ... жойылып кетеді. Сонымен бірге,
жерді өртеген кезде, жердің ... ... ... микроағзалар
түгелімен жойылып кететіні сөзсіз. ... ... ... айрылып
қалады. Ондай жерлерге өсімдіктер өспейді.
Осы кезде гептилдің улылық ... тез ... ... жетілдірілген
тәсілдері қарастырылуда. Бұл кезек күттірмейтін күн тәртібінің басты
мәселелерінің бірі. Зымырандардың ... ... ... ... құлап түсетін жерлерінде адамдар тұратыны белгілі. Оларды басқа ... алып кету ... ... ... Тек ... ... ... кейін олардың улы қалдықтары орасан ... ... ... ... ... ... Осы қайғылы оқиғаны
болдырмау үшін Ресей Федерациясы мен Қазақстан ... ... ... ... пайдаланады. Әсіресе РН "Протон" зымыранынан
бөлініп шығатын улы қосылыстардың зиянды әрекетін ... ... ... ... ... технологиялық үрдістер пайдаланылады. Осының
нәтижесінде РН ... ... улы ... ... ... ... ... шығаруда. Мұның өзі кейінгі кездегі ... мен ... ... өзінен-өзі белгілі. Экологияны мөлшерден тыс бұзбайтын РН
"Протон" зымыранының отыны ретінде КБ "Салют" деп алатын отын қолданады. ... ... ... Ресей ғалымдары. Олар М.В. Хруничев атындағы ... ... ... Егер РН ... ... апатқа ұшырай
қалған кезде, ондағы гептилдердің барлығы жерге түспей, әуеде жанып кетеді.
Ал жерге түскенде, оның көлемі айналаға онша көп ... ... ... әсерін Қызылорда облысының жеріндегі Арал
теңізінің тартылуымен ... ... ... теңізінің бұрынғы түбінде қалың қабат-қабат болып жатқан тұздар
су тартылғаннан кейін күн көзінің жылуымен құрғап, желмен ... ... Арал ... ... жеріне (70 шақырым) орналасқан Байқоңыр
ғарыш айлағына әсері бар. Теңіз түбіндегі ... ... ... ... және алыс аймақтарға таралып жатқанын ғалымдар жақсы біледі. Осының
салдарынан Қызылорда облысының ауа-райы және климаты үлкен өзгеріске ... ... ... ... ... ... ... экологиялық мінездеме беріледі. Ол
зымырандарды ұшырған кезде ... ... өте көп зиян ... ... алынады. Ал зымырандар экологияны бұзатын ... ... ... ... Осы ... ... ... қорыта
келе, Байқоңыр ғарыш айлағы қазақ ... ... зор ... ... ... ... кезде Байқоңыр ғарыш айлағының пайдасыз жағын ... ...... жас ғалымдардың міндеті деп есептейміз. Байқоңыр
ғарыш айлағын салғанда, ... көп ... ... ... ... ішінде металл сынықтары, темір бетон қалдықтары ... ... ... ... ... ... болатыны анықталып
отыр. Байқоңыр ғарыш айлағының экологиясын ... ... ... бірі - ... ... Табиғи ресурстары мен табиғат
қорғау министрлігі. 1996 ... ... ... улы ... азайып,
тек азғантай жерлерге түсетін болды. Айналаны қоршаған ортаға ұзақ ... ... тез ... ... ... ... ... белгілерден
аспайтыны белгілі болды. Мұның сол аймақтардың тұрғындарына дәтке қуат
әкеліп ... ... ... енді 1999 жыл ... ұшыраған зымыран-тасығыш РН "Протон"-ның
қазақ еліне әкелген зиянына ... ... ... ... ... қоршаған ортаға үлкен зиян келтіретіні айтпаса да
түсінікті. ... ... ... ... ... ... тигізбей
қоймайтынын өмірдің өзі көрсетіп отыр.
1996 жылы 14-ші ... күні РН ... атты ... ... ... бұрынғы Торғай облысы Амангелді ауданына қарайтын
Сары-Торғай жылқы заводының территориясына құлап түскен болатын. ... ... ... ... ... ... судың,
ауаның агрессивті улы қосылыстарымен ластанғаны ... ... ... ... ... әсері орасан күшті екені байқалған.
Зымырандардың пайдаланатын отындары өте улы ... ... ... ... ... және азот ... де бар. Зымыранның апатынан 810
шаршы шақырым жер зақымданған. Бұл апаттан келген ... ... ... мың ... жеткен. 1997 жылы 20 мамыр күні "Зенит" атты зымыран 49
секундтан кейін апатқа ұшыраған болатын.
8 ... ... ... ... ... ... құлап түсіп,
кенеттен жарылып кеткен. Бақытқа орай, зымыран ... ... ... ... бос аймақтарына құлап түскен. Сондықтан да адамдар шығыны
болмаған, улы отынның негізгі ... ... ... ... Дегенмен, 200
тонна сұйық оттек жерге түскен. Бұл жанармайлар зымыран құлаған 300 ... ... ... мүлдем жойып жіберген. Жарылған зымыран
корпусының жарылғанынан шыққан металл сынықтары 1 ... ... ... 1999 жылы 5 ... күні және 27 ... күні ... облысына
қарайтын Қарқаралы ауданының территориясына зымыран-тасымалдаушы ... ... 90 ... биіктікте апатқа ұшырап, жерге құлап түскен.
Сол жердің түрғындарына әсер етті ме, жоқ болмаса етпеді ме ... ... ... ... ... ... ... топырақтан
өсімдіктерден үлгілер алынып, олар лабораторияда анализден ... ... ... жері - ... деп ... елді – ... Ол
жерде Беталыс көлі де бар болатын. Қазақстан мен Ресей ... ... ... ... ... ... келтірген зиянын
анықтады. Ол үшін жерден 195 үлгі, судан — 61, өсімдіктерден – 101, барлығы
– 357 үлгі ... ... ... санитарлық эпидемиялық станциясының,
Әл-Фараби атындағы Қазақтың Ұлттық Мемлекеттік ... ... ... ... ... ... Суда, өсімдіктерде, малдардың сүттерінде
гептил байқалған жоқ. ... 3 ... ... ... ... өте аз болған. Экологиялық зерттеулер күні ... ... ... 2187 адам ... ... ... Олар
Карбышевка, Ақжол, Қоянды және Матақ елді-мекендерінің тұрғындары болатын.
Химиялық және иондалған радиоактивті элементтердің ... тиді ме екен ... 501 ... ... ... 201 бала ... түрде анализден
өткізілді. Бұл адамдар Корнеевка елді-мекеңдерінің ... ... ... ... ... ... ... Осыған орай
адамдардың денсаулығына ешқандай зиян келмегені байқалады. Тек бұрын
сырқаттарға ... ... ескі ... ... ... улы жанармайларынан айналаны қоршаған ... ... ... зиян ... ... ... арнаулы түрде
тағайындалған комиссия жасады. Бұл шешім жергілікті тұрғындардың ... ... ... мүмкіншілік туғызды. Мезгіл-мезгіл бойы, яғни 3, 6,
12 айлар ... ... ... ... ауданның жергілікті
тұрғындары арнаулы бақылаудан өткізіліп отырады.
1999 жылы шілде айының 5 күні ... РН ... ... зымыран апаты неден болғаны анықталды Апатгың себебі: зымыранның
үшінші бөлігінде отын ... ... РН ... ... апатынан болған
зиянның көлемі 37 миллион 947 мың теңге екенін комиссия анықтап шықты. Бұл
шығынды Ресей Федерациясы ... деп уәде ... Ол ... ... ... келе ме ол туралы қолымызда нақтылы деректер жоқ.
1999 жылы 27 қазан күні ұшырылған РН "Протон" ... ... ... ... ... ... ... ауданнының орталығы Атасу
елді-мекенінің шығыс-солтүстігінің 25 шақырым келетін жеріне құлап түсті.
Ресей Федерациясы мен ... ... ... ... комиссия
құрып зерттегенде, комиссия мүшелері ... ... 129 ... ... ... ... өңдеуден өткізіп, ұшақпен Мәскеу қаласына
зерттеу ... ... үшін алып ... ... ... зымыранның
тигізген әсерін білу үшін ... ... ... ... ... материалдардан 562 үлгі алынып, зерттеуден өткізілді.
Зерттеу қорытындысы мынаны ... ... ... ... ... ... бір ... табылған. Ондағы гептилдің мөлшері өте
аз болғанын көрсетті. ... ... ... онша зиян ... ... үй ... 150090 басына зерттеу жүргізді. Олардың
ішінде 20011 ірі қара малды, 7173 шошқа, 528 ит, 2080 құс ... ... ... ... ... әсерінен пайда болған аурулар жоқ екенін ... ... ... ... орман, балық, аң шаруашылығының
қызметкерлері зымыран апатқа ұшыраған ... ... ... ... жүргізгенде, олар зымыран салдарынан зардап шеккен өсімдік әлемі
мен жануарлар дүниесін кезтестіре алмаған. Зымыранның апат ... ... 22605 ... 20011 адамына арнаулы түрде медициналық бақылаулар
өткізгенде, өте жоғары улану адамдар ... ... ... және ... ... ... ... тұратын адамдардың ескі дерттері
қозғаны ғана байқалды. Зымыран отындары мен радиациялы ... ... ... ... әсер ... анықталды. Адамдардың көп
ойлағандықтан, психоэмоциялық сезімдерді артқан.
Зымыран-тасымалдаушы РН ... ... ... ... ... ... ... экологиялық мониторинг жүргізіліп отыратын болды.
Алайда, Қазақстан Республикасы ғалымдарының болжауы бойынша, ... ... әуде неше ... ... ... ... қазақ жеріндегі
ерсілі-қарсылы соққан желмен бірге, басқа аймақтарға ығысып кеткен. Ол
бұлттар улы деп ... ... ... анықтау үшін, ұзақ жылдар бойы
арнаулы түрде ғылыми-зертгеу жұмыстарын жүргізуді ... ... Оған ... ... жылы ... 5 күні ... РН ... зымыран
тасымалдаушының апатынан кейін Қазақстан Республикасы мемлекеті мен Ресей
Федерациясы арасында 1999 жыл ... 18 күні ... – шарт ... қол ... Ол келісім – шарттан кейінгі ... ... ... ... пайдаланудың жолдары көрсетілген. Зымыран апатының ... ... жою ... ... Адам ... ... ... экологиясына байланысты әлі де болса шешім ... ... ... Қалаға жақын Төретам және Ақай елді мекендерінің,
сондай–ақ Байқоңырдағы қазақстандықтардың ... ... ... ... ... ... 1995, 1999 жылдағы келісім–шарт тармақтары
бүгінгі күн талабына сай емес. Дәрігерлік қызметке ... ... ... нысаналар мен ұшырылған зымыран тасығыштардың зардабын
мұндағы халық көріп-ақ келеді. Талай сәби ... ... ... ... Ана ... мерт ... ... дәрігерлердің пайымдауынша ғарышқа ұшырылған зымырандардың
әсерінен осы аймақтағы нәрестелердің 73 пайызы шала туылады ... ... ... ... ... болашақ тағдыры қорқынышты. Әсіресе
қазақтың «ми суы» деп ... ... де бұл ... жиі көрініп жүр. ... бас ... ... мен ми ... орнына су
толатын гидроцефал сырқатына шалдыққандар көбейе түсуде. Емі түгілі түрі
таңсық ... ... ... ... трагедияны ғалымдар ғарыш
айлағымен байланыстыра айтуға дәрменсіз. Қазақстандық және ... ... ... ... ... ... ... адамдарға әсері» деген бағдарламаны әзір етті. Бірақ нақты шешімге
келу үшін бірнеше жыл ... ... ... осы ... ... дүниеге
келетін сәбилердің 100 пайызы дені сау болып ... кім ... ... ... ... ... Сыр бойындағы кез келген
аурудың түрі бірнеше есеге дейін өскен, ал ... ... 50 ... ақыл есі ... ... Ресейлік шенеуніктер қолында зымыран
жанармай гептилдің топырақ пен өсімдікке тигізетін ... ... ... Қазір БАҚ Байқоңыр әсері Семей полигонынанда асып түсуі
ықтимал деген ... ... ... ... ... майы ... ... өсімдік өзегіне
енеді, малдың қан құрамына енеді, ... ... ... ... ... Ал, гептилдің зәруі тамақ немесе хош иісті ауа емес екені мәлім.
Улану ... адам ... ... ... жүйесі бұзылады. Бауыр, бүйрек
зақымданып, қан құрамы бұзылады, тері ... ... ... Бұл ... 1979-2001 жыл аралығында Қызылорда қаласында жұқпалы аурулардың –
39, жүрек, ... ... – 18, ... тас ... – 15 ... бейнелеуге болады. Осының барлығы адам денсаулығы үшін өте
қауіпті.
Айталық 2004 жылы ана өлу ... ... ... ... ал ... ... 1,8 есеге, өкпе дертімен мерт болғандар 4,5 есеге
өсуі жақсылық емес. ... екі жыл ... 237 адам ... ... ... түрі жыл санап көбею үстінде. Қоршаған ортаны өте ластануынан Сырда
соңғы жалдары ... ісік ... ... саны өсіп ... 100 мың ... ... ол 1980 жылы 127 болса, ал 2002 жылы – ... ... ... да ... құрамының өзгеруі – адам денсаулығына
әсері айтарлықтай.
2.3. Байқоңыр болашағы – « ... ... ... «Бәйтерек» деп аталатын қазақстандық ұшу ... Одан жаңа ... ... жабдықталған мүмкіндігі қазіргі
ғарыш зымырандарынан он есе жоғары «Ангар» зымыраны ұшырылады деп күтілуде.
Қазірдің өзінде Ресей жағы бұл ... 6 ... ... ... ... бұл жобаға 15 миллиард рубль салмақшы. Ал Астана 300 миллион ... Егер жоба ... ... ... екі ел де әлемдегі ірі ғарыштық
державаға айналмақ.
«Бәйтерек» – ... ... ... ... ... сатысы.
Әлемнің отыздан аса мемлекетінің жер серіктері ғарышта ұшып жүр. Міне пайда
көзі осы. «Бәйтерек» ... ... ... ... ... ... ... көтерілгеннен кейін жанар майы мен ... ... ... 300 ... ... жаққандағы жұмысқа пара – пар
екен. Осы экология проблемасы тұрғысында Қазақстан жоғарыдағы жобаны жүзеге
асыру барысында.
«Бәйтерек» - ... ... көп ... ... Ең ... ол ... ... кемелері көкке көтерілген жеріне қайта қона ... ... ... ... ... кеңістігінен орын алмақшы. ... ... ... ... Сыр ... ...... Бұл өңір
инфрақұрылымға өте-мөте қолайлы. Әрі ... ... ... ... ... ... ... ғарыш зымыран кешенінің алғашқы тасын қалаған, екі ел
Президенттері Н.Ә.Назарбаев пен ... Ең ... әрі ... жағымды
жаңалық, ол екі мемлекет басшылырының еларалық меморандумға ... ... ... ... айлағы адамзат ғылымының аса үлкен жетістігі екендігі мәлім.
Бірақ сол тұрып ... ... үшін оның ... пайдасы көп болды ма, зияны
көп болды ма? ... ... ... адам ... бері қаншама жер
серіктері, ғылыми-зерттеу ... ... ... ... ... ... ... табиғаттың талай тылсым құпиялары ашылды.
Демек, «Байқоңыр» ғарыш айлағының адамзат баласы үшін де, ... үшін ... орны ... Бұл ... ... басқа да полигондармен қатар
айналадағы орта мен табиғатқа орасан зиян келтіріп ... ... Оның ... ... 1 ... шаршы метр жерді қамтиды. Аспаннан
жауған ғарыш аппараттарының сынықтары мен қалдықтары, бұлардың ... ... ... да, ауаға да, өсімдікке де аз ... ... ... ... да «Байқоңыр» - Қазақстан
жеріндегі ең маңызды ... бірі ... ... ... ... ... саусақпен санарлық ел ғана ие.
Қазіргі кезде ... ... ... қожалық етумен бірдей. Ғылымның соңғы
жетістікке жетуі, экономиканың дамуы бәрі де осы ... ... ... деп ...... тал бесігіміз, тірі жан атаулыға атам заманнан ... ... ... тыс ... , оның жойқын күшіне айналуына байланысты
адам мен табиғат арасындағы тепе-теңдік табиғатқа залал болып әсер ... ... ... зардаптарынан соңғы 20 жыл ішінде экология
ғылымына деген көзқарас жандануда. ... да ... ... ... алдында
тұтастай экологиялық білім жүйесін орнатып, адам ... мен ... ... ... бірнеше ұйымдар құрса, «Байқоңырдағыдай» экологиялық
проблемаларды алдын – алуға ... еді деп ... ... ... М.Б. ... ... және оны ... Қазақстан» газеті – 5 маусым 2004 жыл 8-9 беттер
2) Хамитова Е. ...... ... ... – 3 ақпан 2001 жыл
3) Пірназар С. ... ... ... – 50 жыл»
«Егемен Қазақстан» - 1 маусым 2005 жыл
4) ... А. ... ...... журналы № 8 – 1998 жыл 205 – 206 ... ... С. «ХХІ ...... ... заман» 26 тамыз 2005 жыл
6) ... ... ... Интернет e – mail: Google.kz ...

Пән: Халықаралық қатынастар
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 20 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 400 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1905-1907 жж. Ресей мен Қазақстанның саяси - әлеуметтік жағдайы44 бет
Дербес компьютерді жасаудағы компьтерлік технологиялардың маңызы мен рөлі7 бет
Неке шартының мазмұны мен түсінігі 62 бет
ЕврАзЭҚ мемлекеттерінің транзиттік қуатының негізгі проблемалары және даму болашағы29 бет
Еуразиялық Экономикалық Қауымдастықтағы Қазақстан26 бет
Латын Америкасының экономикалық ұйымдары15 бет
Қазақстанның ТМД мемлекеттерімен консулдық саладағы екіжақты ынтымақтастығы13 бет
1925-1933 жылдар арасындағы халықаралық қатынас3 бет
Xvi-xviіі ғғ. қазақ-орыс елдері арасындағы дәстүрлі елшілік байланыстар тарихы10 бет
«Оңтүстік Қазақстандағы татарлардың арасындағы этнотілдік үрдістер»26 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь