Журналистика «Хабаршысының» ғылыми кадрларды даярлаудағы рөлі

Жоспар
Кіріспе

І тарау. Ғылыми «Хабаршының» теориялық және практикалық мән.маңызы
1.1. Басылым тарихынан
1.2. Ғылыми көсемсөздің көкжиегі
1.3. Қазақ журналистикасы ғылымының әлемдік ақпараттық кеңістіктегі орны

ІІ тарау. Журналистика «Хабаршысының» ғылыми кадрларды даярлаудағы рөлі
2.1. Журналистика: қоғам саясат, экономика
2.2. Хабаршы электронды ақпарат құралдары туралы
2.3. Ғылыми шеберлік мектебі

Қорытынды
Ғылыми мақалалары талданған авторлардың алфавиттік тізімі
Сілтемелер тізімі
Пайдаланған әдебиет
        
        Жоспар
Кіріспе.....................................................................
..............................................3
І тарау. Ғылыми «Хабаршының» теориялық және ... ... ... Ғылыми көсемсөздің
көкжиегі...................................................................1
3
1.3. Қазақ журналистикасы ғылымының әлемдік ақпараттық кеңістіктегі
орны........................................................................
..............................................25
ІІ тарау. ... ... ... ... ... ... қоғам саясат,
экономика...................................................31
2.2. Хабаршы электронды ақпарат құралдары
туралы....................................38
2.3. Ғылыми шеберлік
мектебі.....................................................................
......45
Қорытынды...................................................................
.....................................55
Ғылыми мақалалары ... ... ... ... қоғам өтпелі тарихи кезеңді бастан кешіруде. Уақыт дүбірі ел
өміріне елеулі өзгерістер әкелуде. ... ... жаңа ... ... ... ... ... түрлі техникалық-технологиялық жетістіктер
жемісін пайдалана отырып, хабар жеткізудің озық тәсілдеріне қол ... ... ... ... енген жаңалықтар ХІХ ғасырдың аяғы
ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ кеңістігіне де жетті. Одан ... ... да ... қалған жоқ. Филология ғылымының докторы А.Ж. Жақсылықов:
«Қазіргі кезеңде, барша гуманитарлық ғылымдағы сияқты, ғылымда ... ... ... директивалық мәнге ие болған ... ... ... ... бас ... ... ... мен эстетикада негізгі методологиялық принциптертер,
ережелер, базистік теориялар мен концепцияларды қайта ... ... ... Бұл ... ... ілгері басуда, соған қарамастан үздіксіз
тереңдеп, ... ... ... - ... пікірі дәл осы кезеңге орай
айтылса керек. Бүгінгі таңда журналистиканың ... ... ... тану үшін ... көріп, радио тыңдау немесе газет-журналдарды
оқу, әрине ... ... олар – ... ақпараттық индустрияның
шығаратын дайын өнімдері ғана. Одан әрі ... ... ... ... ... мен ... және газет-журналдар тек ақпарат құралы
өрісінен шығып, ғылыми-зерттеу, оқу-тәрбиелік және ... ... ... ... Бұл – журналистиканың іштей толысып, күрделене
түсуінің көрінісі.
Қазіргі қоғам заңдылықтарын, келешек үрдістерді тап басу ... ... ... оның ғылыми теориясын және публицистика
методологиясын жақсы ... ... Осы ... ... ... ... ... шығып келе жатқан ғылыми хабаршының
орны бөлек. Оның әр санында қазіргі заманғы ақпарат ... ... ... ... гуманитарлық өредегі жаңа ... «Осы ... ... көп ... ішінде ең ірісі –
ғылым... Ғылым тіліне қазақ сөзі ... ... ... ... ... ... ... Қандай тілге бай болсын, ғылым жолына ... тілі ... ... ... ескіні алып қарастырып, ... ... ... ... неше ... ... аламыштанады. Ғылым тілі – бұл
уақытқа шейін қазақ оқығанының бір қалыпқа қойып, бір негізге құра ... ... ... ... ... қазақ ғылыми публицистикасының
теориялық негіздері М.Әуезовтің осы ... ... алса ... айқын белгілерін соңғы жылдары Қазақстан аумағында ... ... ... де ... ... ... қиын ... журналистің
оқиғаны, құбылысты түсіндіретін сөзі өте маңызды. Яғни, журналистің пікірі
алғы шепке шығады. Мәселен, М. Горький: «Сөз – ... ... ... ... деген. Ал, Шығыс даналығында сөзге мынадай анықтама берген:
«Сөз қандай да бір ойды аңғаруға тиіс». Көпшілігіміздің ... ... ... ... тіл ... үйіріле қалған сөзді ешбір ойланбастан
айналымға қосып жібереміз де, сөздің қадірін ... ... ... ... сөз ... ... ойдың төңірегінде бас ауыртып жатпаймыз. Тіл
ұшына ... ... айту ... пе, жоқ па, ол ... ... ... ... ұқсас балама, мәнерлі, ойлы, терең мағынаға ие сөзбен ... ... ... ... ... сөздердің әрбірі бейнелі
көрініске айналып, біз «сөз пікірі», «сөз мәдениеті», «сөз ... ... ... ... ... ... ... дегеніміз – көпшілік алдына айтылар ... ... сөз ... ҚазҰУ-дың журналистика саласына ... ... ... ... ... өз ... бар. «Хабаршыда»
бүгінгі күнге қажетті мағлұматтарды қамтитын, яғни, қазіргі кездің ... ... ... ... ... Бағалы ұсыныстар айтылады,
лайықты қағидалық тұжырымдар жасалып, олардың мән-маңызын аша түсу үшін ... ... ... ... етіп ... Бір айта ... ... дипломдық жұмысқа тұңғыш рет арқау етіліп отыр. Ғылыми жұмысымыздың
басты жаңалығы осында деп білемін. Ғылыми ... ... ... ... ... ... ... талдадым. «Хабаршыны» зерттеу
барысында салыстыру әдісін ... ... және ... ... ... ... ... кіріспеден, екі тараудан,
қорытындыдан және тиісті ғылыми аппараттан тұрады. Ғылыми ізденісіміздің
композициялық құрылымын дәл ... ... ... ашып көрсетуге септігін
тигізеді деп ойлаймын.
Қазақ ұлттық университеті, журналистика серясының «Хабаршысы» 1997
жылдың ... ... шыға ... ... ... жүйелі шығуына
жауапты – баспа ісі кафедрасы. Мемлекеттік тіркеуден өткен күннен бастап,
бүгінге дейін «Хабаршының» 21 саны ... ... Осы он жыл ... ... ... мақала, жаңа кітапқа рецензия, мерейтой очерктері, эсселер
жарияланды. Ондағы 340 ... ... ... ... ал, 305-і орыс ... ағылшын және неміс тілдерінде жарияланған. ... ... ... ... ... ғалымдары, Оклахома мемлекетік университетінің,
(АҚШ) оқытушылары, Түркістандағы қазақ-түрік және «Қайнар» университетінен
жүздеген авторлыры ат ... Олар ... ... ... мен
теориялық зерттеулерін, журналистика тарихы және методологиясы ... ... ... ... ... ... журналда қазақ,
орыс, ағылшын және неміс тілдерінде ғылыми мақалалар жарық көреді. Журналды
студенттер оқу құралы ретінде пайдаланады. Ол ... ... ... ... да ... ... ... жарияланатын ғылыми мақалалар
редакция алқасының сараптауынан өтеді. Жыл сайын мақала жазатын ... ... ... ... басқа оқу орындарынан тартылады. Ал, 12
пайызы – аспиранттар. Журналдың әр саны ... ... ... ... ... ... мақалаларды талқыға салады. 2001 жылдың қарашасында
профессор Н.О.Омашевтің ұсынуымен ... ... 10 ... БАҚ» ... жаңа ... ... ... ҚР Мәдениет, ақпарат және
қоғамдық келісім министірлігінде ... Және ... ... ... қорғалатын кандидаттық және докторлық ... ... ... құқықты, ЖАҚ-ның, «Қазпошта» «Газеттер және
журналдардың» каталогтар тізіміне енгізілген және Қазақстанның ... ... ... ... ... ол халықаралық деңгейге
шықты. Соның бір белгісі ISSN ... ... ... ҚР «бұқаралық
ақпарат құралдары» заңының 1-тармағының 16 бабына сәйкес ... ... ... әр саны міндетті түрде мемлекеттің ұлттық кітап
палатасына, ҚР Парламантінің ... ҚР ... ... ... тағы ... ... жіберіледі. Мақалалар алты негізгі тұрақты
айдарлардан тұрады. «Журналистика. Қоғам. Саясат. Экономика», «Публицистика
әлемі», «Баспасөз тарихынан», ... және ... ... ... ... мектебі». Сонымен қатар 1997-1998 жылдары «Мұхтар
Әуезовтың ... 100 ... 1997 жылы ... ... ... және ... ... 1998 жылы «БАҚ тарихынан», 1999 жыл ... жылы ... ... 10 ... және БАҚ», 2006 жылы «Жаңа
басылымдардың тұсау кесері» атты айдарлар ашылып, оған сай ғылыми мақалалар
жарияланды. ... ... ... із ... ... ... ұстаз,
майталман журналистер Темірбек Қожакеев пен ... ... ... ... ... ... Омашев, Бауыржан Жақып, Қайрат ... ... ... ... ... Бейсенқұлов, Кәкен Қамзин,
Құдайберген Тұрсын, Дәмегүл Баялиева және тағы да басқалары. ... ... ... ... ... ... адам кандидаттық
дисертация қорғап шыққан. Ал, 4 адам докторлық дисертация қорғады. Мәселен:
А.Х.Мархабаев, Ш.Ы.Нұрғожина, Б.Ө.Жақып, Қ.Ж.Тұрсын.
Журнал ҚазҰУ-дың ... ... ... ... ... ... орынбасарына, жауапты хатшыға, рецензенттерге
және техникалық хатшыға қаламақы төленбейді. 2003 жылдан бастап ... ... 2 рет ... ... ... ... тиражы және оның салмағы
мен баспа табағы бір қалыпты жарияланып келеді. Яғни, 1997 жылы тиражы ... ... ал, 2002 ... ... ... ... 500 данаға жетті. ... ... ... зерттеулерінің негізін қазақ зиялыларының тарихи
деректерге құрылған құнды шығармалардан іздегеніміз жөн.
І тарау Ғылыми «Хабаршының» ... және ... ... - ... ... ол қоғамдық пікір тудыру арқылы
«төртінші билік» рөлін атқаратыны ... ... ... ақпараттар ағыны
әлемді бір-біріне барынша жақындастырып, мейлінше түсінікті етіп ... қолы ... ...... ... мен әсем ... тағдырлардың реттеуші, компасы болып отырған тағы да шындық. ... ... ... ... тән негізгі ұғымдары болады. Мәселен әдебиет
теориясында – «образ», экономикалық теорияда – ... ... ... ...... ... – «өсімдік», астрономияда –
«жұлдыз», тағысын тағы негізгі ұғымдардың алатын орны тіптен ... ... ... ... ... ұғым ... ... ұғымы.
«Information» – латын сөзі, қазақша мағынасы – ... ... ... ... келеді. «Нарықтық қатынастарға өтудің қиын-қыстауын басынан
кешіп келе жатқан тәуелсіз, жас мемлекетіміздің алдында ... ... де ауыр төрт ... тұр: а) ... ... ... ... бет-ажарды таныта білу; ә) шынайы экономикалық тәуелсіздікке жету; б)
ғылыми-технологиялық дербестікке ие ... в) ... ... ... ету» /3/. Бұл ... ... рөл атқарады.
Жалпы, «Баспасөз тарихынан» атты айдарда 98 ... ... Оның 61-і ... ... ал, 37-і орыс ... жарияланған
мақалалар. Мәселен, Зерттеуші Л.Нұрғалиева «Түркістан ... ... ... ... және баспасөз» атты мақаласы 1917 жылғы ... сол ... ... ... құрылып, оның бас-қасында
жүрген адамдар мен ондағы болған оқиғалардың баспасөз бетіндегі көрінісі
жайында сөз ... ... ... ... уақытша үкіметті қолдап,
өздерінің Алашорда партиясын құруға қол ... Сол ... ... жазушы, ойлы публицист Ж.Аймауытов пен туған халқының жарқын
болашағы үшін күрес ... ... ... ... бірі ... ... ... көрген мақалалары талданады. Мысалы, 1917 жылы ақпан
төңкерісі болып, патша тақтан түскенде алғашқылырдың бірі болып «Сарыарқа»
газетінің бетінде ... ... ... ... ұмтыл, жастар» деген
мақаласында Ж.Аймауытов: «Жасыратын қылық жоқ – бостандық, ... ... ... ... ... бұл өзі қара ... кедейге келген теңдік,
жете алмай жүгендерге берілген бостандық», - деп ... алға ... ... ... ... бойы қан сасиды» атты мақаласында:
«18 гинуардан 10 финуарға дейінгі күндер Түркістан халқының есінен шықпас.
Ол күндері адам-хайуан өзінің бет ... ... ... ашық ... ... – Түркістан тарихында сиямен емес, қанмен жазылатын күндер» - ... ... ... ... – дәл сол ... уақытша үкімет те,
большевиктер де, Орталық Азия да, оның ішінде Қазақстанда автономия құруға,
әсіресе ... ... ... ... құлықтары болмады және ол туралы
өздерінің империялық саясатын одан әрі ... үшін ... ... деп, сол ... ... ... солақай саясатына
әшкерелейді.
Орта Азия мен Қазақстанды қолдарынан ... ... ... кеңес
өкіметі бұл халықтарға қарсы түрлі айла-шарғы қолданудан бір сәт те болса
бос тартқан емес.
«Мемлекет ішінде бассыздық, тәртіпсіздік ... жұрт ... ... бірудегі сенімі жоғылып, араздық, алалық күшейді. Мұның аяғы үлкен
насырға ... күші ... ... ... ... ... бар. Енді һәркім, һәр халақ өз қарабасын қорғаудың қамын іздеу керек.
Заман сондайға ... ... өз ... ... ... ... ... тиіс. Бұл мәселе
өте шұғыл һәм өте керекті мәселе. Сондықтан біз, ... қол ... ...... мен ... ... жиып, жалпы қазақ
съезін жасауға қаулы қылды, съездің мақсаты қазақ жастарының халық ... ... ... ... ... қиян-кескі қатерлі уақытта біз өзімізді өзіміз қорғай алмасақ,
біздің халық құрдалаға құрбан кетуі мүмкін. Соның үшін халықтың ... ... де ... ... ... астына Бөкейханұлы,
Байтұрсынұлы, Дулатұлы, ... ... ... ... ... аты жөндері жазылған. Мұндағы мақсат қаймана қазақты ұйқыдан
оятып, қазаққа төніп тұрған қатер жайында ой ... ... ... елінен,
жерінен, мал-мүлкінен айырылып қалмасын деп жазды.
«Шындығына келсек «Алашорда» іс жүзінде ... бір ... ... 1918 жылдың ортасынан 1919 жылдың желтоқсанына дейін өмір ... да ... ... Ресейде бөлініп шығу жайында сөз болған
жоқ. Олар бар болғаны Ресей демократиялық федеративті республика болсын деп
өздері терреториялық ... ... ... - ... ... айтады
зерттеуші Л.Нұрғалиева/6/.
Мәселен: сол кезде Ташкентте шығып тұрған ... ... мына ... көз ... өтейік. «Түркістанда 1914 жылы
жылқы мен сиыр саны 15 миллион 399200 болса, 1919 жылы сол ... не ... ғана ... Ал, соғыс пен аштықтың салдарынан 1.114000 ... ... бұл ... ... қорытынды не? Жалпы автор кеңес
үкіметінің Қазақстанға ... ... ... ... саясатты одан әрі
жалғастырып, қайғы мен қасіретті үдете түскенін көреміз.
Бұл ... ... ... ... ... жаңа ... ... демекші,
өткен тарихымызды бағамдап отыру бүгінгі күннің және ... ... болу үшін ... Л.Нұрғалиеваның бұл мақаласы өткен тарихымыздағы
саяси ахуал мен баспасөз мәселесінен оқырманды хабардар етеді. Сол кездегі
тарихи фактілерден ... ... ... де ... Мұндай зерттеу
мақалалар көптеп жазылады. Әр қайсысында бір ғылыми жаңалығы болады. Міне,
осы ... ... ... ... ... ... ғылыми жаңалығын аңғаруға болады.
Филология ғылымдарының кандидаты Қ.Сақов ... ... ... атты ... ... ... жуық ... бұрын қазақ өмірінде
тарихи құны өлшеусіз қоғамға мәні зор өзгеріс «Қазақ» ... ... онда ... ... ... оған ... ат ... жайында
ой қозғайды.
«Қазақ» бір ғана қазақ журналистикасының тарихын білу ... ... ғана ... ... ... Ол – ... ... бен
әдебиетшілерімізге, тіпті керек десеңіз барша жұртымызға ауадай қажет ортақ
қазына. Осы күні ... ... ... бір ... – Отан ... ... ел-жұртқа адал қызмет етіп, тәуелсіздіктің тұғырын мәңгілік етіп
нығайту мәселелері – мемлекеттік деңгейдегі күн ... ... ... ... таза айығудың амалы – оның неден болғанын ... ... ем ... ... ... белгілі. Олай десек, кезінде соқыр
саясаттың салдарынан жөн-жосықсыз жабылып қалған ұлттық бастаулардың көзін
қайта ... ... ... ... ... ... ... жағдай
туғызсақ, ел күйінің түзелуіне септігін тигізерінен үмітсіз емеспіз,
сеніміміз мол»/8/.
Монархиялы ... ... және ... ... ... ... Бұл ретте белгілі алаштану ... ... ... мына ... ... аударарлық: «Міне,
осындай жағдайда қоғамдық күреске қазақ қоғамы үшін ... жаңа ... күш – ... ... ... ... Негізінен метрополия
оқу орындарында білім алып, отаршыл мемлекеттік басқару ... және ... ... орыс ... ... ... үшін даярланған
зиялылар мұның бәрін жиып қойып, ұлттық тәуелсіздік пен ұлттық ... ұлт ... ... құру ... ... ете ... таралғалы тұрған кеселдің тамырын ұстап, уәжін айтқанда, әуелі
ауыздарына іліккені «ұлттың сақталуына да, ... ... ... ... – тіл. Сөзі ... ... өзі де жоғалады. Өз ... ... ... ... ... сол жұрттың тілін аздыруға тырысады» деген
сырттың сұқ қолымен таралатын кесел жайы болғаны тегін емес. Оған ... ... ... айналып отырған тіл мәселесі бұлтартпас
дәлел»/10/.
«Қазақ» тек ... тану үшін ғана ... ... екен деген ой
тумауы керек. Оның бай мұрасынан бүгінгі ... ... әлі ... ... жоймаған көптеген дүниелерді кездестіруге болады. Олардың
ішіндегі ел егемендігінің ірге тасын қалап жатқан бүгінгі алмағайып ... ... өз ... ... ... кетуімізге жол көрсетіп,
ақыл қосатын жағы да көп.
Автор Алашорда қозғалысын және оның көш ... ... ... ... ... ой ... өткізеді. Және де «Қазақ»
газетінің шығуы туралы қалам тербейді. Осылайша ... ... ... ... ... ... еткен «Қазақ» газетінің тарихын осы ғылыми
еңбек ... ... ... ... ... Бір ... айтқанда толық мағлұмат
берілген, сондықтан ... ... ... ... ... ... осыдан байқауға болады. Газет өз заманында халықтың жол бастар
серкесі, көш бастар көсемі ... ... ... ... ақиқат.
Оған халқымен қауышуды күтіп, архивтерде сарғайған газет ... ... ... тиек ету ... көз ... болады.
Олардың әрқайсысы тарихымыздың алтынмен жазылар бір-бір парағы болуға лайық-
ақ.
Тарих ғылымдарының докторы Қырықбай Аллаберген ... ... ... ... туралы» атты мақаласында еліміздің
тәуелсіздік алғанға ... ... ... ... күйі ... де бір ... идеология мен кеңестік саясат өткен-кеткен тарихымызды
тереңінен ... ... ... ... оған бел ... ... ұшырап, жер аударылғандығы жайында төмендегідей пікір
білдіреді:
«Біріншіден, студенттерге ... ... ... ... ... ... тәуелсіздікпен бірге келеді. Біздер
оларға өткен тарихымызды шындық тұрғыдан айтуға мүмкіндік алдық. Осы ... ... ... ... ... ... ... жазды. Кезінде
байшыл, ұлтшыл, алашордашыл деген газет-журналдардың ... ... да, ... ... ... ... түсе ... Екіншіден, бұл
жұмысқа студенттердің өздері де араласуға мүмкіндік алды. Олар реферат,
диплом жұмыстарын жазу арқылы ... ... ... ... ... ... Ш.Елеукенов, Ү.Сұхбанбердина, Н.Омашев,
С.Қозыбаев, ... ... ... ... бұл ... ... ... ғылыми мақалаларында көптеген тың
деректердің көзін ашып, жастарымыздың сана ... ... ... ... ... осы зертеулердегі рухани байлықтарды ертеңгі маман,
бүгінгі студенттерге ... ... ... тұр. ... біз ... ... бірнеше кезеңдерге бөліп қарастырамыз. Енді тәжірибелі
ұстаз аталмышпроблеманы өзіндік жолдарын ұсынады..
«Біріншіден, бұл ... ... ... оқытушылар өз ісіне
жауапкершілікпен қарауы керек. Екіншіден, оқытушы ... ... ... ... істеуге бейімдей білуі керек. Үшіншіден,
семинар сабақтарында «Қазақ мерзімді баспасөзі ... ... ... ... ... ... жазу арқылы жүзеге
асыруы керек»/12/.
Мақалада қазақ журналистика тарихындағы ақтаңдық мәселелерін ... үш ... ... ... ... ... таңда студенттерге өткен
тарихымызды оқыту өэекті ... бірі ... ... ... Мақаланың
құндылығы осында жатыр. ... ... ... ... ... Ал ... ... болсақ, олар өздерінің өткен тарихына,
рухани байлықтарына, әдебиеті мен ... ... ... ... өз қолымен жасауға, соған үлес қосуға ұмтылатыны ... ... ... кезеңде тіл, дін, әдет-ғұрып құрдымға ... ... ... ... бар ... жүзеге асыра алмайтын болсақ, онда
үшінші мың ... ... бен ... ... шайқалтып
алуымыз мүмкін екендігін бір сәт те ұмытпауымыз керек.
Публицистика деп публицистикалық шығармалардың ... да ... ... ... пен ... ... мен ашық хат, эссе мен ... тағы басқажанрлардың жиынтығы. Қазақ қашанда сөз ... ... ... ... ... ... Сол қасиетті сөз өнерінің бір ... ... ... ... ... әлемі» атты айдарда 120
ғылыми мақала жарияланды. Оның 84-і ... ... ал, 39-ы ... ... ... ... ... оның мазмұны, пішіні,
әдісі хақында айтқан тұжырымдары сан алуан. Олардың негізгі айтар ойы –
қаламгердің ... ... кез ... ... ... ... теледидардан
берілген кез келген хабар публицистикалық шығарма емес.
Кез келген тұжырым теория емес. Сондықтан «ақиқатқа жүгінер ... ... мен ... ... ... ... ... позицияның зардаптары, байырғы дәстүр мен
тағлымның ... ... ... ... деп ... хақылымыз.
Екіншіден, журналистика ғылымын, оның жанрлар жүйесін азат ... ... ... ... ғалымдарымыздың осы күні қатарымызда жоқ екендігінен
деп ойлаймыз. Үшіншіден, ... ... ... ... мен
үйлесімділігін емес, медиамәтінді шұқшия зерттеуге ден ... бара ... – бір ... ... бұл проблема ғалымдар, әсіресе жас ізденушілер
алғырлығына, білімі мен ... ... ... ... сипаттамасы туралы айтылған пікірлер де әр түрлі.
Баспасөз теориясын зертеушілер еңбегіне көз ... ... ... – бұл, ең алдымен, кәсіпқой ... ... - ... ... ... Сөз жоқ, ... басқа түрлерімен (көркем, ғылыми) салыстырғанда, көпшілік
игеретін творчествоның бір ... Е.В. ... В.В. ... ... ... осы ... жақын ой айтқан. Олар тіпті «қарапайым хабардың» өзі
публицистикалық үнмен естіледі, оқиғалық ... да ... ... информациялық заметкада публицистика басқаша көрініспен
танылады», - деген пікірді білдіреді/15/. Ал енді бір ... ... мен ... ... арасында айырмашылық
жоқ», - деп ... Осы ... ... М.Густің пікірінше,
«әрбір жеке публицистикалық шығарма өз ... және ... ... ... ... ... мен ... өзгеруі
процесінде, дамуы мен жанғыруы түрінде ғылыми зерттеудің ... ... Ол өз ... ... ... ... туралы, публицистикалық туындылардың қоғам өмірінде алатын ... ... ... ...... ... деп ... ұсынды.
Орыстың белгілі журналисті Анатолий Аграновскийдің айтуынша, қай жерде
ой болса, сол ... ... ... ... ... ойға ... әдебиетші жазуға отырып, тақырыптың тамаша бұрылысын, жаңа сюжетті,
жаңа сөздерді іздеген кезде, бұл ең алдымен, ... ... ... алып
кету үшін жасалады... Жақсы жазатын адам жақсы ... ... ... ... жазады»/18/. Біздің пікірімізше ол ой – қоғамдық маңызы бар ой
болуы керек. ... ... ... ... алсақ та, ең ... білу ... ... ойын бөлісе білудің үлгілерін көреміз.
Публицист өз шығармасын қоғамдағы адамдардың қалың тобына ... Ал ... өзі ... ... тән ... ... ... етеді. Бұл ерекшіліктер публицистиканың функциясының, оның қоғам
өміріндегі ... ... ... ... ... Публицистиканың
мазмұны, пішіні мен әдіс-тәсілдері творчествоның аталмыш ... ... ... ... ... бірте-бірте қалыптасады. М.В.Литвинов:
«Публицистика - қаламгерлік қайратын үздіксіз жүзеге асыратын әрі ... бір ... ... сала. Публицистика әлемі – күллі әлем», -
деген тұжырымды ... ... қай ... де ... ... ... айшықтай түседі/19/. Міне осыдан салиқалы ойлар мен
мақалалар журналистика «Хабаршысының» өңін ашып, мазмұнын байыта түседі.
Көсемсөздің алғаш анықтамасын берген ... ... ... мектептік, соттық, саясаттық тоғысын тағы содай қоғамшылық
істерін ... ... ... керек болған кезінде халықты соған
көсемсөз арқылы оятып, көбінің миына қондырып, көңіліне сіңдіреді. ... ... ... ... сөз болған сөң кезіндегі шығып тұрған газет-
журнал жүзінде шығады. ... ... ... ... ... ... жұрт ... мәні зор болады. Басшылыға дұрыс болса, ... ... ... қылса әлеуметті адастырады. Солай болған соң көсем
сөз жазып, әлеуметке басшылық қылатын адам көпті ... ... ... ... ... - деп ... қандай болуы қажеттігін ... ... ... да ... туралы білім
көкжиегін кеңейте түседі. Профессор Т.С. Амандосов: «Публицистика - ... ... ... ...... ... – адам асындағы
әлеуметтік қарым-қатынастардың көрінісі ... сөз, яғни ... ... өндірістік, ғылыми және рухани, тағы ... өмір ... ... ... береді», - деген ой
түиеді/20/.
«Публицистика белгілі бір болмыс – ... тек ... ... алып ... оны ... ... моралдік, парасаттық
жағынан да талдайды. Демек, ол өмірді, адам ... ... өз ара ... алып ... ... өмірден орын алып отырған мәнді оқиға-фактілер
төңірегіндегі пікірді қозғап, сол туралы дұрыс ұғым ... ... ... ... ... оқиғаның жанры», - дейді
белгілі ғалым Т.Қ.Қожакеев/21/.
Ал зерттеуші Т.Ыдырысов публицистика ... ... ... ...... мен журналистің әлеуметтік пікір айтуы, күнделікті
өмірге, әр қилы ... ... ... ой ... ... ... бір
оқиғаға құбылысқа ерте, еліктіре білуі. Екінші сөзбен ... ... - ... ... қаламгердің әлеуметтік
мәселелерді толғауы»/22/
Ал, жоғарыда көрсетілген ойларды ғылыми басылым жариялымдары тереңдете
түседі, ілгерілете түседі.
Мысалы, қазақ ... ... ... ... ... ... жазған қазақтың бір туар перзенті, көптеген шәкірт тәрбиелеген
ұстаз, талапшыл сыншы Темірбек Қожекеев «Мұхтар – ... ... ... ... талант иесі М.О.Әуезовтің «Абай жолы» роман ... жеке бір елес ... ... ... ... образды,
сатиралық, юморлық әдіс-тәсілмен суреттеп, баяндап беріп отырғандығы
жайында қалам тербейді.
«Бұл ретте ең ... ең ... ... ... тұсы ... ... ... – көкмылжың, сөз парқын білмейтін пес. Абай ауылының ... ... ... піскенін аңдып жүретін, түтіні ... деп ... ... ... ... ... Оны қоғамдық -
әлеуметтік әңгімелер еш бір ... ... ... ел ... жер ... сөз ете бастасаң, ұйқысы келеді. Тойып ішер тамақ, ұртты, мұртты
майлай асар ... ... ... сөз қозғасаң ұйқысы ашылып,
бәйгеге қосылыр жүйріктей елеңдеп сала береді. Ел оны ... деп ... Бір ... ... кейін күн бұзылып ақтүнек боран соғады. «Жұмекең
терезеден далаға қарап, «уәй», ... ... күн ... түзге отырып
алғаным ақыл болған екен ә?» депті. Оның қырттығы осындай ... - ... ... тәнті еткен толымды туындысына дархан дарын
иесі сатира, юморды неше түрлі айшықта, неше қилы ... ... ... ... ... автор.
«Мезгіл болғанда, тамақ пісті, қазан оттан түсті деген жақсылық хабар
шығады. Жұман ... ... ... ап, ... ... сары ... суырып,
тамақтын тартылуына жүткіне күтіп отырды да, ... ... ... «Осы ... ... не ... білмеймін, «Жұман қырт», ... деп ... ат ... ... ... ... Соңымнан бір қалса ше! Егер көп
сөйлейтін кісі қырт болса, кещелер дүйім елді жиып ... күні бойы ... ... Т.Қ.) жалғыз өзі сөйлеуші еді. Бүгін мынау Абай тап бір
ет асым, ... өзі ... Көп ... кырт ... анық қырт ... пе? ... ... осы не ақысы бар «қырт» деп қыр ... ... ... ... мен адам ... ... тауып айтқан.
Сөзім дәлелді болу үшін «Абай жолы» эпопеясынан мысал ... ... ... жоқ, ... ... деп ем. Жаңағы арбаның үстінде
тізіп қойған сақалдарың немене? Бұ қап-қап сақалды жиып ... ... ма?... ... тамашалаймын деп, өздерін танымайда қалдым.
Сенің қолыңа мұндай молшылық қайдан түсті Дәмежен? Қайдан ... ... ... ... ... ... астарлы мағыналы юморлы, сықақты
сөз, тіркестер сақалдар сыры жөніндегі Абай пікірін бейнелі, қуақы, әсерлі
етіп ... үшін ... Осы ... ... ... үйге ... соң ... Дәмежанға айтқан қалжыңы. Т.Қожекеев ондағы
қонақтардың жатысына, сақалдарының ұзындығына ... ... ... тауып айтады.
Сөз соңында Темірбек Қожекеев былай дейді. «Сатира, юмор, мысқыл –
мазақ, эпопеяның әр ... шоқ ... ... ... мен ... қара,
Самұрат мәзін, Самат, Шәріпжан халфе, кәрі ишон басқа да ... ... ... де от ... ... ... ... Бұл тұста бір
ескере кетер жайт - өмірлік әжуә - мысқылмен көрсету – қаламгердің бүкіл
шығармашылық мұрасына тән тәсіл. Ащы ... ... ... ... ... үшін, әсіресе Абай жолына үңілейік! Бұл ... ... ... - Әлем ... үйренейік»! - деп қорытындылайды./26/
Үлкен зерттеуші, сатира сарапшысы романдағы барлық астарлы айтылған
мысқыл кескінді тауып айта білген. Оған ... ащы ... ... ... ... мен ирониялық әшерлеуді, қарсы пікірлі екі жақтың
бірін-бірі тұқыртуы, кеиіпкерлерді ... ... тап ... барлық іс-қылығын өзінің көрегендігімен мысқыл-сықақ, комедиялық
реңде кестеленгенін аңғарып отырған. Мақаланың құндылығы, ғылыми жаңылығы,
М.О.Әуезовтің «Абай ... ...... ... ... ... сатиралық, юмарлық әдіс-тәсілмен суреттеп баяндап ... Яки, ... ... ... бар екендігін автор көпшілікке
танытады. Ондағы айтылған тың ой керек нысанаға дөп тиіп ... ... ... ... ... - ... атты ... ХХ ғасырдың бас кезінде қазақ ... ... ... жайында хабардар етеді.
«Қат-қабат қоғамдық өзгерістерді алып келген қос төңкеріс пен басқа да
саяси қозғалыстар дәуірі ... ... дами ... де өз ... ... кемеңгер ұлы Мұхтар Омарханұлы Әуезовтің шығармашылық
жолының басталуы да қазақ даласындағы ірі ... ... ... ... ... ... халықты қобалжытқан ел тағдыры, ... ... ...... ... зор ... - әлеуметтік маңызы бар аты шулы 1916
жылғы ұлт – ... ... алып ... ... ... елдігінің жоғалып бара жатқаны қазақтың бесігіндегі баласының
көзіне де ... ... Бұл ... ... сол ... ... -
әлеуметтік ахуалына берген бағасы болатын.
«Мерзімді баспасөз қашанда қаламгер атаулының үнін ... ... ғана ... олардың шеберлік мектебіне де ... ... ғана ... ... да ... ... ... жолынан
байқауға болады. Яғни, журналистік қызмет – ірі жазушылардың алысқа тартар
сапарының бастауы іспеттес»/28/. Мұнда баспасөз жас ... ары ... жол ... Және де ... уақыт өте келе ірі жазушы
болатындығын айтады. Профессор Т.С. Амандосвтың: «публицист өз шығармасын
жазуға ... ... ... ... қолданады», - деген
пікірі жутналистиканың ой ... ... оның ... - ... ету ... ... түсуге қызмет етеді/29/.
«Абай» журналының қазақ тарихында ілгерілетушілік рөл атқарғандығын
аңғару қиын емес. Журналдың ... ... ... «Ғылым» атты
мақаласында М.О.Әуезов адамзат тарихынан мысалдар келтіріп, ғылымның ... ... ... ... ... зор ... өмірлік
қажеттіліктен туғанын нанымды дәлелдейді. Бұл мақалада ... ... ... етіп ала отырып, публицист өзінің саяси -
әлеуметтік көзқарасын танытады. Жалпы, ... ... атты ... ... озық оймен білдіріп, онда қандай мәселелер көтерілгендігі бүгінгі
күндері баршамызға аян.
Зерттеуші Б.Жақыптың ... ... ... 7-нөмірінде «Ғылым
тілі» деген проблемалық мақала жарияланып, алдыңғы ойын дамытып, тереңдете
түскендігі жайында жазылған. «...Қазақ ... ... ... саясаттың
ыңғайымен жүріп отырып, түзу жолмен мәдениеттін буынын бекітуді ғана мақсат
қылуы керек. «Пантюркизм» қазақ мәдениетінің ... ... ... ... - ... ой айтады. Бұл көтерілген мәселе – сол ... ... ... ... ... ... жайт еді. Соны түсіне білген автор
арап, түрік мәдениет, ғылымының өзі Еуропа ... ... орын ... ... - ... келе айтарым, ғылыми мақаланың құндылығы сонау 1916-жылдағы
ұлт азаттық көтеріліс пен 1917- ... ... ... және Қазан
төңкерістері, Алаш қозғалысы мен азамат соғысы секілді тарихи оқиғаларды
бір кеңістікте ... ... ... ... ... ... ... өзгеше мінездері» мақаласынан бастап,
Алашорда газеті болып есептелген ... ... ... ... ... ... «Оқудағы құрбыларым», «Қайсысын қолданамыз» атты
публицистикалық мақалаларының ... ... ... мен ... Және де сол ... ... көзқарасын айқын аңғартатын
мақалаларының бірі - «Өсіп тауысу қаупі» деп аталатын туындысы жан-жақты
талданады. ... бір ... ... ... ... ... ... деген тұжырымы көкейге қона кетеді. Сондай-ақ ... һәм ... ... ... мәдениеттің алатын орны, мәдениеттің тұрмыспен
байланыстылығы жөнінде өзіндік ойы да назар аударарлық. Оған қоса «Абай»
журналында жарық ... ... ... ... ... ... ғылымдарының кандидаты, доцент ... ... ... ... атты ... ... фантастикалық қырын
айқындай түседі. Оның «Дос Бедел Дос» шығармасын талдай келе, ... ... ... ... ... ба, ... бе - ... мәдениет
атаулының қандай да проблемасына көз ... ... - ... ... ... қопарып кеткен бороздасы шыға келеді!..» – дейді.
«Дегенмен, драматургтың ниеті ... өз ... да биік ... ... ... бас қаһарманының бірі Тарихтың қиял құралы –
Мезгіл ... ... ... ... ортаға салып,
«тартыс реакторында» қайнатып, Бедел Бегеновтың харекеттерін сынау. Оның
өмірге ... ... ... ... ... ... салып, оның
қаншалықты құрыштығын байқау», - дейді/31/. Өздеріңіз ... ... ... мен ... ... ... неше ... елестерді
айтып, кез келген іс-қимылын тек фантастикалық қырынан алып отыр.
Шығарманы бастан-аяқ ... келе ... ... ... ... дүние болғандықтан онда Жер мен Көктің, яғни, біздің планета
мен космостың ара қашықтығы оншама ажыратыла бермей, жігі ... ... ... ... білеміз. Осыдан келіп кейбіреулердің
жеңіл-желпі, ұшқары фантастикалық әдебиеттің екінші баламасы – ... ... ... ... Рас, ... – фантастиканың ашқан
«тыңы», екінші, «қимыл алаңы». Адам жер ... ... ... ... ... ... үлгере алмай жүргеннің өзінде де космос, ғарыш
жөнінде армандаған»/32/. Мұнда автор ... пен ... ... ... Егер ... ... ... әңгіме болмйтын еді.
Адамның қиялынан ... ... ... әңгіме дегенге алап келіп
тірейді.
«Осындай шығармашылық қиялын ұлы Мұхаң дүниеден қайтқаннан көп кейін
бір сиқырлы интуициямен бір ... кісі ... ... ... ... - деп ... роман авторларының фантастика туралы ... ... де ... ... ... ... ... хақындағы дәйектемесін алға тартады. «Кез келген
әдебиеттің басты тақырыбы – адам мен қоғам, адам мен ... ... адам ... бір ... және ол ... ... күрмелеп байланысып жатады.
Ғылыми өмірге дендеп кіре бастағанда, әлгі ... ... ... ғана ... ... ... қалады»./33/ Академик Николай
Федоренконың: «Ғылыми – фантастикалық шығармаларда ұзақ ... ... мен ... ... кезінде ретті жерінде кәдеге жаратуға
болатындай әлеуметті және ғылыми-техникалық жетістікті көре ... ... ... Фантастика қоғамдық-шаруашылық дамуының мүмкін жолын
көрсетіп немесе ... ... ... ... ... күлкілі екенін
суреттейді», - деп, 1969 жылы айтқан тоқтамынан да көп бұрын ... озып ... ... сіз бен біз ... ... отырғанымыз
айғақ», - деп жазған автор сөзіне біз де әбден қосыламыз/34/.
Біздіңше, мақаланың құндылығы, жалпы ... ... ... ... фантастикалық сарынды дөп басып ой елегінен
өткізуінен ... ... мен ... бірлігін сезінуінде.
Ғылыми басылым жұмысына жүйелі қатысып жүрген ... бірі ... ... Оның «Қазаргі қазақ сатирасы және жастар шығармашылығы»
атты мақаласы қазақ сатирасы ең алғаш пайда болған кезден ... ... ... ... даму сатыларынан өткендігі, тамырын тереңге жайғандығы
жайындағы ғылыми тұжырым. ... ... және ... ... қатар
сүйреп келе жатқан сатира – жанрлық салаларға ... жаңа түр, ... ... өз ... кеңейтіп келеді дейді автор.
«Күні кеше ғана жиырма жылдығын тойлап, осы ... ... ... ... ... еткен «Тамаша»» ойын-сауық отауы, ең
алғашқы қойылымымен-ақ мұқым елді елең ... ... ... ... ... ... «Күлкі керуені», «Па, шіркін пародия»,
«Терісқақпай», ... ... ... ... жеті күн» ... мен бағдарламалар жоғарыда айтқан пікіріміздің айғағы»/35/.
Мұның ішінде түрі себептермен өз жалғасын ... ... ... да ... жабылса, бірі сол қателіктерден сабақ алып алғашқысының кебін ... жаңа түр мен ... ... ... ... ... ... ерекше көңіл аударып, оның заман ағымына сай ... ... ... мол үлес ... келе жатқан «Жас Алаш» газеті десек,
ешкім дау айта ... ... да бұл ... «Бір ... бет»
қосымшасына тоқталсақ. «Бір түрлі» айдар түрлі жанрлар арқылы «бір түрлі
ойлар» айтты. «Бір түрлі беттің» әр ... жаңа ... ... ... ... ... ... таныла бастағыны»/36/ рас екенін біз
де ... ... ... ... сарқыт», «Қазынадан қасықтап»,
«Үзік-үзік үзінді», «Халтуралық хабарландыру», «Комерциялық кеңес»,
«Сандалған ... ... те ... ... туған түйдек-түйдек
тіркестер», атты ... «Бір ... ... ... ... ... ... жылы «Бір түрлі беттің» 14 саны жарық көрген. Жыл ... ... ... ... ... сегізі студент жастар екен. Мәселен:
«Біз келдік «Еңбекші» деген елден, Біздің де ... ... ... «Мен боламын Жантелеев Жали, Бар болса сто грамм нәли» деген сияқты
тауып айтылған ... ... ... ... ... ... ... ізін салып жүрген Ержан Байтілестің, «Егер де оқытушы ... ... ... ... ... ... ... қажеті жоқ. Тек сабырмен:
«Меннің конспектімде сіздің сұрағыңыз жоқ» десең, жетіп жатыр» деп ... ... ... ... ... тілімен талданады. Әрине,
олардың қаламынан туған туындылардың барлығы төрт ... тең ... тұр ... ... «Бір ... бет» ... қосымшасы жас таланттардың
үйрену, шыңдалу мектебі ... рас. ... ... тағы бір белеске
көтеріп, оның әсер-ықпалын тиімді жеткізіп отырған ... бірі ... ... ... ... ... ... мақаланың және бір құндылығы: ... мен ... ... ... ... ғана емес, сонымен қатар ішкі мән-
мазмұнын да ... ... ... сатирасын зор ілтипатпен, байыпты талдай
білгендігінде. Бұл стаиралық жанрлардың өсіп-өркендеп, кемелденіп, ... ... ... ... ... да ... ... жанрларда
қалам қуатын байқап, талантпен талабын жемдеп жүрген жас сатириктер өз
үнін, стилін іздеп, тың ... ... ... ... ... ... бірі ... зерттеуші М.В.Литвиновтың:
«Публицистика- қаламгерлік қайратын үздіксіз жүзеге асыратын әрі нағыз
таланты бір ... ... ... ... ...... ... -
деген пікірі публицистиканың қай кезде де болмасын ғылыми тұрғыдағы бет-
бедерін айшықтай түседі/38/.
Орыс ... ... ... ... ... -
қоғамдық-саяси, өзекті проблемалық ... ... ... ... логикалық көқарасын ғылыми тұрғыда дәлелдеуге ... ... ... ... ... -деп ... публицистика – бұқаралық ақпарат құралдарын ... ... ... ... ... ... жиынтығы деп қарау,
жалпы журналистиканың арналарын бір-бірінен дербес алу, оқу процесін ... құру ... ... өз ... ... ... мойындау
қажет.
Қазіргі кезеңнің әлемдік дәрежедегі ... ... ... ... ... ... ... келетін ақпараттар легінің
шырмауында қалмау. Бұл әсіресе, кезінде АҚШ, Ұлыбритания, Франциянң отары
болып келген Азия, ... ... ... ... ... ... ... де айқын көрінеді. Жалпы, «Әлем және ... ... 89 ... ... ... ... Оның 36-сы ... тілінде, ал,
53-і орыс тілінде жарияланған мақалалар. Осы цифрлардың арасындағы азды-
көпті алшақтық ... ... ... ... ... ... баратынын көрсетсе керек. Сондықтан бүгінгі БАҚ дамуының проблемалары
мен алғы шарттарына оперативті назар аударған жөн.
- жаңа БАҚ ашу ... ғана ... ... сөз ... жол
ашылуы тиіс;
- әлемдік ақпараттық ортаға интерграциялану күшейді;
- мемлекеттік монополия жойылды;
- жекеменшіктік қатынас және бәсекелестік ... ... ... мен технологиялар, шикізат, құралдар ... жаңа ... ... ... баспагерлер, режиссерлер,
продюсерлер, жарнама және басқада БАҚ – қа қызмет ететін ... ... ... инноватция сапалық көрсеткіштерге алып келеді: ақпараттардың
ұшқырлығы артты, газет ... ... қоса ... ... ... дизайн қалыптасты, қаріптерді құбылта
пайдалану жүзеге асады, суреттер көп қолданыла бастады, жаңа ... ... ... ... ... ... стилі мен бағыттарының сан түрлі қолданысқа енді;
- телерадиохабарлардың даярлауда да жаңа ... ... ... жол ... ... ... жаңа формалары мен әдіс-тәсілдері өмірге
келді;
- Интернет пен электрондық почта кең ... ... БАҚ – ... ... ықпал етті, ақпараттық желілік Веб-сайттар
дүниеге келді;
- жарнама саясаты түбегейлі өзгерді;
- жаңа БАҚ ... ... ... ... көзіне айналды.
Ғалым А.Сәрсенбаев жоғарыда көрсетілген принциптерге сүйене келіп,
қазақстандық БАҚ-та қалыптасқан жағдайға талдау жасай ... ... үш ... ... баса көрсетеді: оқырман – редакциялық
ұжымдар – меншік иелері (шығарушылар)./40/
БАҚ-тың бүгінгі таңда жаңалықтарды дүниенің төр ... ... ... ... ... ... халықаралық саудаға бейімделген
ең бірінші медиа-өнім болып отыр. Яғни ... ... ... ... ... күнде дамыған техникалық жетістіктердің
жемісі, жаһандық масс-медианың мысалы бола ... ... ... тор – ... ... құбылысқа айналуда. Мәселен, осы ... ... ... де ... ... «Интернет – халықтар
арасындағы мәдени байланысты дамытумен қатар, жер шарындағы барлық жеке
тұлғаларды бір ғана ... ... ... ... тағы бір қыры – ... еркін ақпарат
алуынан көрінеді және неғұрлым жан-жақты көздерді пайдаланып, әртүрлі
көзқарастарды ... ... ... ғана ... ... ... Оған ... құралдар қатары газет-журналдар мен теле радиоарналар
ғана емес, ... ... ... ... жаңа ... ... ... Интернеттің ақпараттық ортада төңкеріс жасауының
себебтері ретінде мына факторлар қарастырылады:
1) супероперативтілік, ақпарат ... ... ... ... нүктесінде оқылады;
2) ақпараттың сан алуандығы тақырыбы да, тереңдігі де, ... ... ... ... екендігі;
3) ақпараттың өзің іріктеп алатындығын:
4) «он-лайн», яғни нақты уақытта сөйлесу, көру, ақпарат алмасу, не
пікірлесу ... ... ... яғни ... сурет, бейне, саз бен дауыстың
бір мезгілде таралуы;
6) интерактивтілік;
7) аудиторияны зерттеу мен рейтинг;
8) адресті ақпаратты тарату мүмкіндігі;
9) өте ... ... мен табу ... ... және ... технологиялар ақпаратты жеткізудегі ұшқырлыққа алып ... ... НТВ ... ... ... ... ... күніне
бірнеше рет әлемнің кез келген түпкірінен тікелей ... ... ... ... ... ... беруде телефон, ұялы ... ... факс ... ... ... Ал, Интернет өзінің «он-
лайн», яғни нақты уақытпен байланысу режимімен оны жаңа сапалық ... ... ... ... ... дерек алу мен таратудың
кең мүмкіндіктерін ашып қана қойған жоқ, сонымен бірге, өзі де жаңа ...... ... ... ... «Қазіргі уақытта біз бұқаралық
ақпарат құралының жаңа түрі – ... ... ... ... ... ... оның таралу аймағы дүниежүзілік Интернет компьютерлік желісі
болып табылады. Жыл сайын ... ... ... ... ... олардың ішінде бұрыннан қалыптасқан газет-журналдардың электронды
нұсқаларымен бірге, қағаз жүзінде жарық ... тек ... ... ... ... бар. ... және ... да
Интернет беттерін ашып, Интернет арқылы хабарларын таратуда, желілік
ақпараттық және жарама ... ... ... - ... америкалық Рэнди
Рэддик пен Эллиот Кинг/41/.
Қуандық Шамақайұлы «Монғолиядағы қазақ баспасөзінің қазіргі жағдайы,
проблемалары» атты ... ... ... ... шет ел
тақырыбының орнын толтырады. 1990 жылы 4-маусым күні тұңғыш саны ... ... ... газет. «уақыт үнімен үндесіп, дәуір талабымен таласа
туған жаңа мақсат, өміршең мұрат ... ... ... жүзеге асып, ортақ қазынаның ортаймас ... ... ... ... ... ел ... ... әрине, ең алдымен жастарымыздың
үлесіне тиеді... Сондықтан да ... ... ... құрам
ерекшеліктеріне, әлеуметтік орта өзгешелігіне негізделген жеке басылымды
болу – ... ... ... ... ... ... ақпараттың тауар ретінде
бағалану процесі мұнда да ... ... ... ... өтейтін төлемдері 3-5 есеге, тасымал құны 2,5 ... бір ... ... ... 6 мың ... 50-60 мыңға күрт өсуі оқарманы аз,
жаңадан шыға бастаған қазақ ... ... ... ... ... Осы ... кейін белгілі топтар мен заңды ... ... ... ... ... ... бастады. Негізгі себеп
ретінде қаржы-қаражаттың жоқтығын тілге тиек еткенімізбен газеттердің ... ... ... жабылуына басқа да ... ... ... ... ... ... бәрі оқырмандар арасында толық таныла
қоймады.
«1991 жылдан бастап Баян-Өлгийдегі ... ... ... ... ... ... ... басылымдарға ауысып, аймақтан
кете бастады. Араларында жеке партия, саяси ... ... ... ... ... де болды»/44/. Бірақ бұлардың
бәрінен де маңызды ең ... бір ...... ... ... қарқын алуы еді.
«...Газет «жазбасам, маған серт, оқысаң, саған серт!» деген ... ... ғана ... болады. Газет, шамасы келгенше, ... ... ... шын ... ... ... керек» - деген ұлағатты сөз ... ... үшін ... ... ... емес. Сайып келгенде,
Моңғолияда қазақ ұлты өмір ... ... қай ... болсын, ана тіліңдегі
газет, журналы да шығып тұруы рухани қажеттілік деп ... ... ... ... ... Моңғолиядағы қазақ
баспасөзінің тарихы мен ондағы болған проблемалар туралы ашық айтылады.
Және де ... ... ... ... ... ... мән-жайдың қыр-сыры ашылады. Аймақ жастарының көкейкесті
проблемаларын көтерген мақалалар, ... ... ... ... ... көргендігі, аймақтық жастар комитетінің ... ... ... ... уақытылы шыға алмағаны – осының сырына үңіледі
автор.
Тәуелсіз мемлекеттің сыртқа көрінер сын-сипаты ... ... ... да ... Қазіргі заманғы адамзат ... ... ... ... көз ... ... ... емес. Өйткені, ХХІ
ғасырды ақпарат ғасыры деп ... де ... ... ... ... ... ... мен жаңалықтарға сұранысы, барған сайын, күнделікті киім,
тамақ ішу ... өмір ... ... келеді. Журналист қоғамға
тәуелді болып қана ... сол ... үшін ... ... Осы тұрғыдан
келгенде, қоғам мен баспасөздің мүддесі бір жерден шығады. Кеңес үкіметі
кезінде газет жоғарының ... ... ... ... ... болатын.
Қазіргі талап басқа. Баспасөздің мақсаты – біреуді мадақтау да жамандау да
емес, ... ... Әділ ... ... ... ешкім де ренжуге тиіс емес.
Журналистің ақиқатты батыл да ашық айтуы оның әділетсіздігі емес, керісінше
кәсіби мінез-құлық талабынан ... ... деп білу ... ... теориялық тұрғыдан, міне, осындайіргелі мәселелерді
тұжырымдайды, ғылыми сараптаудан ... ... ... ... ... ... ... рөлі.
Факультетіміздің қазақ журналистикасының тарихы, теориясы, тәжірибесі
жан-жақты қамтылған, ойластырылған оқу ... ... ... ... Көлемді де ауқымды салалар арқылы топтастырылған кафедралардың
әр қайсысы өз жүйелері бойынша ... ... Әр ... ... ... ... және ... курстар жүргізіледі. Ал, арнаулы курстардың басты
міндеті – ... бір ... ... ... кәсіптің қыр-
сырына үңілту, сол арқылы нарықтық, бәсекелестік заман үрдісіне сай білім
беру. Әр ... өз ... ... ... ... ... ... өкізудегі әдіс-тәсілдерін ортаға салып отыруды лайықты ... Жыл ... ... ... да білімі, тәжірибелері молая
түсетіні ... ... ... ... ... ... Оның
үстіне университетіміздің байырғы, оқу-методикалық ... ... мол, ... ... көп қара шаңырақ ретінде сырт жақтардағы
басқа оқу орындары үшін ... ... ... ... ... ... ... әдіс-тәсілдері де көмек ретінде ұсынуға
септігін тигізіп отыр. ... ... ... ... ... ... бойы қалыптасқан әдіс-тәсілдерді ортаға салудың жас
ұстаздарға, ... ірге ... ... оқу орындары ұжымдары үшін пайдасы
тиері анық. Ал, арнаулы курстар – ... ... ... ... үшін әрі қарай жалғасып өткізілетін сабақ. Жоғарыда
аталып өткен алғашқы арнаулы курс бойынша ... ... ... ... соң тек кана ... ... орын беріледі. Оқырмандар мен
тыңдармандар жүрегіне жол табу, халықтың ... ... ... олардың талабынан көріне отырып, өзіне аудитория жинау. Осыны айта
отырып, елге ... ... ... ... ... ... таныстыру, тіпті реті келгенде олардың ... ... ... ... жолдарындағы қызықты да қиын сәттерін
әңгімелету болашақ журналистардің мамандыққа ынтасын ... ... ... тәсілдерінің бірі ретінде де дәлелденгені айқын.
Арнаулы курстарды кафедрада маманданушы студенттер ... ... сан ... ... ... әлі де ... ... айқындалып отыр. Тек, оқытушының ізденісі, тағлымы, талабы
жоғары ... ... ... ... қауымы, уақыт үрдісі талап етеді.
Шын мәнінде журналистиканың ... ... ... ... мәні бұқаралық ақпарат жинақтаумен, айқындалады. Журналистиканың
негізгі күші – оның ақпаратты ... ... ... ... арсындағы дәнекерлік рөлді де атқарады. Радио мен теледидардың,
газет-журналдардың тарататын ... ... ... ... арналады. Журналистиканың «Бұқаралық ақпарат құралдары» ... ... де ... ... ... ... Қоғам. Саясат.
Экономика» атты айдарда 110-нан астам ғылыми мақала жарияланды. Оның ... ... ... ал, 64- ... орыс ... ... ... ... ... мен орыс тілді ғалымдар жазған
мақалалар саны арасындағы айырмашылық университетіміздің сол ... ... ... докторы, профессор К.Н. Нәрібаев ... ... ... ... ... ... («Расширение роли
средств информации в современном мире») атты мақаласында демократиямызды
жариялағаннан кейін ... ... ... ... жетіп,
ақпарат құралдарының көбейе бастағандығын айтады. Аударма бұрмаланбас ... ... ... жөн ... Ол: ... ... для
различных отраслей СМИ, которые в республике испытывают ... ... ... и ... ... более 1300, а также
250 теле и радио компаний) (Бұл 1997 жылғы статистикалық көрсеткіш ... ... ... ... теми процессами, которые
происходят в самой информационной отрасли»/46/ - деген тұжырым жасайды
«Отмечается, что свобода ... ... уже ... составляющей нашей
действительности. Хотя в силу многих причин на ... мы ... с ... и ... ... ... всеми имеющимися
законодательными и нормативно-правовыми актами, с ... ... ... в ... ... ... ... сөз
бостандығы бар деп, баспасөз беттерінде тым асыра сілтеп жіберетіндігін,
сондықтан олардың ... ... ... ... ... айналатынына оқырман назары аударылады.
«Особо стоит выделить проблемы журналистского маркетинга. Вопрос
экономической целесообразности ... ... во ... угла в ... ... И ... стала таким же товарам, как предметы ... ... ... наших выпускников обучить тем навыкам, которые
необходимы для успешной ... на ... ... цель – ... ... в ... ... стимулирвания их эффективного ... ... ... сол ... қазақ журналистерін ақпарат
нарығына бағыттап, еліміздің, қазақ журналистикасының батыс елдерімен тең
дәрежеде болуы үшін ... ... ... ... осы ... ... барлық күш-жігерімізді жұмсау аса қажет.
Профессор Н.О. Омашев өзінің «Бақ және ... ... ... ... ... СМИ и ... образование») атты
мақаласында тәуелсіздік алғаннан кейін ... ... ... ... ... еліміздің еншісіне өткендігін баян етеді. Яғни, «На наш
взгляд, основные условия ... ... ... ... быть ... ... ... имеющие опыт работы,
способные во всех аспектах охватить новые направления, по которым должна
развиваться и ... ... ... при котором возможно было бы ... ... ... ... ... ... ... и техническая оснащенность каждой
аудитории, не говоря о радио и ... и ... ... Только в
таких условиях студенты будут иметь возможность ... ... и ... ... ... кроме этого необходимо новые,
всесторонне обоснованные дисциплины, ... на ... ... будущий
специалист – журналист мог бы творчески осмысливать все что ... ... ... ... быть в ... основной цели»/49/. Профессор
Н.О.Омашевбіздің назарымызды оқу процесін ғылыми ... ... ... ... ... ... шақырады.
Қазіргі таңда бұл проблема актульды болып отырғандығы ... ... ... ... ... жаңа ... ... қана қоймай, ондағы
мамандарды даярлаудағы әдіс-тәсілдері де құнды.
Зерттеушілер ... пен ... ... ... ... және ... мінез-құлық» атты мақалаға назар аударалық. Әрине,
журнилистің кәсіби мінез-құлқын баспасөз ... ... ... ... ... тәуелсіздігімен байланысты. Бірақ
қоғамда өмір сүргеннен ... ол ... ... болу ... емес.
Сондықтан кейінгі кездері журналистерді баспасөз ... ... ... ... тәуелсіздігімен қалай ұштастыру керек
деген ... ... ... ... Сан ... саясат
сахнасындағы сөз бостандығы мемлекеттік тіл, территориялық тұтастық, ұлттық
мүдде мәселелері қазақ баспасөзін жаңа бір белеске ... ... шын ... ұлт ... ... ұлт ... етіп қалыптастырды.
Қазақстандық баспасөз демократиялық жаңару кезеңіне тән талап пен ... ете ... ... ... үшін лайықты үн қоса алды. «
«Призыв» газетінің ... ... ... цензура жоқ
секілді, бірақ экономикалық тәуелділік екі есе ... Шет ел ... ... ... бостандығы мемлекеттің ықпал етуімен, бірақ
«өз» газетіне берген дотация түрінде емес, барлығына бірдей заңдық ... ... ... ... украйналық журналист Е.Вербило: «Егер өкімет
шынында да демократиялық болғысы ... ... ... ... ... керек...», «Известия» газетінің ... ... ... ... бір жолы - өз ... қаржы табу, бұл үшін
комерция мен жарнаманы пайдалану керек», - деп түйеді.
Ресей телерадиокомпаниясының бұрынғы төрағасы Олег ... ... ... ... ... өзін ... мақтан етуі керек, міне,
біздегі демократия осындай деп, ашық ... ... сол - ... ... ... олардың құпиясын баспасөздің ашуы», - дейді.
Ресей жариялылықты қорғау қорының өкілі ... ... ... ... ... ... ... сөзді дұрыс қолдана білген
жорналшының қиыншылыққа ұрынбауына, не оңай құтылуына ... - ... ... ... де ... сақшысындай қорғауы керек» деген
пікір айтады»/51/.
Журналистінң ар-ұятының алдында қиындықпен және тәуекелмен бетпе-бет
отыратын кездері аз емес. Құрылтайшы да, ... ... да, ... ... ... сынағанды ұнатпайтынын несінен ... ... қиын ... не ... ... үндемей қалу секілді екі таңдаудың бір жағына
шығуына тура келеді.
«Мәселен, журналист Сейдахмет Құттықадам: ... ... ... халық үні бола алады. Еркін баспасөз жоқ жерде ... ... ... ... ... мүмкін емес» - десе, «Вечерний Алматы» газеті ... ... ... ... - өз пікіріңізді табандылықпен
қорғау деген сөз, тек бұл ... ... ұлт ... ... ... ... да әрекеттерге шақыру болмауы керек», - ... ... ... ... ... өзі шартты ұғым, ол қоғамнан
тәуелсіз бола алмайды. Осы орайда, көрнекті орыс ақыны ... ... ... ... жоқ, оның есесіне басқа, нарық цензурасы бар», -
деген сөзі ... алыс ... ... өзінің жеке сенімі мен түсінігіне сай түсіндірме ... ... ... баспасөздің басым ... ... ... ... ... ... ... ертеңі мен
болашағы үшін пәтуалық пікір, саналы саясатты өз ... өз ... ... зор ... мен ықпалын анық байқатты.
Қорыта келгенде, журналистік әдеп қағидалары баспасөздің өз құқығын
дұрыс пайдалануына кепілдік беріп қана ... ... ... заң мен ... арасынан шығып кетуін де қадағалап ... ... ... ... деп ... ... ... ғана өзінің лайықты
міндеттерін лайықты атқарып, қоғам алдындағы кәсіби ... адал ... ... ... – азаматтардың және олардың өз пікірлері мен
көзқарастарын баспасөз арқылы еркін айта ... ... ... ... ... Ал, бірлік бұзуға бейім ... ... ... ... ... баға, тіпті тегеурінді
тойтарыс таныту тіл ... кез ... ... ... ... ... еді. Бұл өсудің, шығармашылық шыдаудың шынайы шарты
Жоғарыда көрсетілген мәселені Сая Ғұсманқызы «Журналисттік ... атты ... ... ... Жалпы проблемаларды жасырмай айту
журналист әдебінің талабы. Бірақ әр нәрсенің екі шегі бар. Қиындықты ... ... ... етіп ... де ... ... Мұның өзі
журналистің әлеуметтік принциптерімен сабақтасады.
Журналистиканың өзекті мәселелерін көп зерттеген ғалым ... ... ... ... бар ... ... ... этика
ғылымының тұрғысынан көз жіберетін болсақ, олардың ішінде адамдарға тікелей
қатысы бар тағдыры мен рухани әлеміне әсер ете ... орны ... ... заңгер, жазушы, саяси қайраткерлермен бірге, бұл
қатарда журналист те тұрады.
Журналисттің кәсіптік әдебін ... ... ... ... ... ... ... Қазақстан журналистикасы үшін зәру мәселелердің
бірі болып отыр. Өйткені, бұл енді ғана назар аударыла бастағаны ... ... ... да, ... ... қатысы да байыптап үлгермеген
тың да ... ... айту ... ... ... кезде бұл мәселе жүйелі түрде
қолға алынбағандықтан, әр басылым, әр ... өз ... ... ... «Әдеп (этика) - мораль туралы, адамгершіліктің формаалары мен
нормалары туралы ілімдер ... ... ... Ол ... ... ... бір ... тәрбие туралы ғылымдардың арқауы ... ... әдеп – ... ... ... бір бөлігі. Өйткені, «кез
келген қоғамға пайдалы қызмет ... ... және ... ... ... арқылы байланысады»/55/.
«Қазақстан журналистерінің кәсіптік этика проблемасымен шындап бетпе-
бет келгеніне де көп мерзім өтпесе де, ... ... ... жетті. Қоғамдағы буырқанған өзгерістер, ... ... ... ... көптеп пайда болуы қазақстандық
журналистиканың кәсіби әдебін теориялық және практикалық ... ... ... ... қажет етеді. Бұл ретте журналистік әдеп тарихының
тағлымдарына сабақ ала білу ... ... ... ... ... ... пен ... шекарасын ажыратуға көмектеседі. ... ... ... ... міндеті адамдардың не туралы ойлап,
сезініп, не істейтінін адамзатқа хабарлау, ... ... ... ... болу тиіс екені айтылады»/56/.
Журналистік әдеп – журналистік қызметтің ең басты ... ... ... ... ... де, ... де ... болмас еді.
Қазақстан баспасөзі соңғы 7-8 жылдар ішінде бұл ... ... ... ... ... ... ... журналистикасы үшін
кәсіптік этика әлі де өзінің барлық қырларын ашып болған ... ... ... ... ... ұлттық
ерекшеліктерін дамытумен қатар, ... ... ... ... ... ... Яғни, бүгінгі таңда Қазақстанның,
оның ішінде қазақ журналистикасының алдында халықаралық ... ... ... ... ... болу ... ... айтады.
Ақпарат алу кәдімгі өмірді субъективті түрде жеке тұлғасыз, ... ... ... ... ... ... табылады. Ал ақпарат беру
– болған оқиға шындығын қоғам түйсігіне жеткізу, қалың бұқараға жария ету.
Бұл ретте ... ... ... ... ... ... ... не
жеткізбеу, я болмаса, бұрмалап ұсыну, журналистің қолында.
Еліміздің электронды бұқаралық ақпарат құралдары бұл күнде ... даму ... ... ... мәселелерін шешуге үлес қосып
жатқандары да анық. Халық назары көбінесе теледидарға ауып, ... ... ... ... ... да көрермен мен тыңдарман ұлттық телевизия
мен радиоларымыздың хабарларына сын көзбен қарап, ... ... ... көңіл бөлетіндері де орынды. Бұл ... ... ... ... ... ... де ... Жалпы айтар болсақ, «Хабаршы»
журналындағы «Электронды ақпарат құралдары» атты айдарында 110-нан ... ... ... Оның ... ... ... ... ал, 55-ке жуығы
орыс тілінде жарияланған мақалалар.
Теледидар мен радиода жүргізуші шеберлігі – аса ... ... ... ... ... - өтіп ... оқиғаға өзің де кіріге
араласып, әрі оған бар жан – дүниенің, ынта-ықыласың мен деріле отырып, ... әрі ... ... ... ... ... маңыздылығымен
бірлікте теледидарда тақырыпқа, мазмұнына, идеялық әрі актуальдылығына ... ... ... ... ... да ... ... берудің
формасын, оны көпшілікке жеткізу әдістерін, көрерменге әсерлілігін естен
шығаруға болмайды. Егер сіз аудиторияның көзі ... ... да ... қашып, кенеттен оның кілтін таба білсеңіз,онда кез ... ... бола ... ... шығады. Өмірді терең білу, жан-жақты
талант, жауапкершілікті сезіну, кәсіби ... ... ... ...... ... ... басты кілті. Бұл –
аса күрделі әрі кең ауқымды мәселе бола тұра – ... ... ... ... әрі ... ... телевизия өзінің ұлттық қасиетінің жекелей бөліктерін ... ... ... ... ... ... ... айналады.
Осылайша ол жекелеген халықтардың мәдениет ... ... ... бұл ... және ... ... ... «ресейлік телевизия
айтарлықтай дәрежеде америкаланған. Бұл үрдіс телевизияның бейнелеу тіліне
өзгерістер әкелді. Бүгінде материалды агресивті беру ... ... ... ... ... ... дәл ... ресейлік
телемаманның бұл пікірі бүгінгі қазақ телеиндустриясына да қатысы бар.
Бүгінгі таңда қазақ ... ... ... болып табылатын
ақпараттық бағдарламалыр – ... ... озық ... жаңа ... ... сұранысын ескерген заманға сай
күрделі телевизиялық ... ... ... ... да ... ... ... ұшырап отырады. «Теледидарда алпысыншы жылдары ... ... ... көркем өнерпаздардың коцерті беріліп отырады. Осы
үрдіс жетпісінші жылдары хабарлардың арасында берілетін сазды ... ... ... бұл әдіс ... болды», - дейді телезерттеуші/58/.
Ғалым А.Юровский: «Теледидар табиғатының бірінші ерекшелігі – ... ... ... сөз, ... ... берілетін музыка
және табиғи шу болып табылады»/59/.
Кез келген ... ... ... ... ... ... ... отырады. Мұндай қадағалау кезінде ашық ой айтылған
бейнематериал эфирге жіберілмеуі де ... ... ... ... когресінде сөйлеген сөзінде: «Біз сіздермен бірге
бұқаралық ақпарат құралдарының еркіндіктерінің заңнамалық ... ... Біз ... ... ... ... ... жойдық, ақпараттық салада жаңа құқықтың
және экономикалық ... ... ... ... да көптеген
демократиялық нормаларды ендірдік»/60/.
Сол себептен «телевизия ... ... ... ... ... отыр.
Журналистиканың барлық ескі жанырларын жаңарған түрге айналдырды. Олардың
әйтеуір бар-ау деп есте жүргендердің жаңа қырларын ... Жаңа ... ... ... ... ... мен ... сыйлайды», -
деген профессор М.К. Бармақұловтың сөзінде жан бар/61/.
«Теледидар - адам баласын бір ... ... ... ... ... ... ете алады» - деген Н.П.Карцевтің пікірі де жоғарыдағы
принциптерді қолдайды.
«Хабаршыда» ... ... ... ... ... ... ... дәріскерлік және үйретерлік жолы бар.
Т.Көпбаевтің «Бір ... сыры ... атты ... жайын қозғаумен. Оның драматургтің, режиссердің, актердің
кәсіптік шеберлігі жайында да ... ... қай ... ... ... бір негізі бар, сол негізден
туып, көрініп жатады. Кино өнерінің негізі – ... ... ...... ... ... экраның, пьеса сақнаның заңына бағынады. Сол
сияқты радиоөнерінің ...... ... болмақ. Ол эфир
заңына бағынады», - дейді автар/62/.
«Экран мен ... ... ... ... ... ... ... оған берілуін, қаншалықты нанымды
етіп ойнап ... тез ... ... мол. ... 1979 жылдың 13
желтоқсанында эфирге шыққан «Мейлі өзендер шулай берсін» атты 29 ... ... ... ... ... ... N ... көтерген тақырыбымен қызықты. Мұндағы автодың негізгі көздеген ... ... ... ... адам ретінде өз әрекеттеріңе есеп бере
білу, қандай қиын жағдайда да ... ... ... ... ... ... - деп, ... радиоспектакльді мысалға келтіреді.
Оқиғалары жеке көрініс ретінде ... ... ... озық ... ... жатқызуға болады.
«Радиоқойылымдағы басты құрал – дыбысты сөз. ... ... ... ... ... қахарманның портіреті
негізінен алғанда суреттеу, мүсіндеу, кейіптеу, бейнелеу тәсілдері ... ... ... ... ... гипербола, аллитерация,
литота т.с.сс) кеңінен қолданылады. Ал ... ... ... ... ... өте сирек, ішінара ғана кездеседі.
Родиоқойылым кейіпкерлерінің мінез-құлқы, дүиетанымы, ... ... мен ... көрінеді. Тіпті сыртқы ... ... ... ... ... ... мен ... арқылы
бейнеленеді», - дег деген автор/64/. баспасөз бен радиоөнерді қатар қойып,
айырмашылықтарын ... ... ... ... аса ... ... үшін ең әуелі оның қайда
бағытталатынын немесе қандай заңдылықтарға бағытталатынын терең танып білу
керек. ... ... қай ... ... ... ... пен шығармашылық
асқан шеберлікті талап етеді. Осы принципті ұстанған Т.Көпбаев қазақ
радиодраматургиясы ... ... ... ... ... ... ... бірі – Н.Шыңғысова. Оның
«Жалынды жастық жолдары» (Қазақ теледидары жастар ... ... атты ... ... ... жастар бағдарламасының дәл
қай жылы құрылып, ... ... бере ... ... зерделейді. Ол өз
мақаласында профессор Н.Омашевтің: «Дыбыс ерекшелігін жас ... ... тез ... Олар ... ... бір ... ойды ... екеуара диалогтан гөрі, әр түрлі дыбыстарға көбірек ... ... ... сол құбылыс жайлы түсініктерімен ұштасып жатады. Осыдан-
ақ, дыбыстардың балалар жан дүниесіне ... ... бар ... ... қиын
емес сондықтан балалар хабарында әр түрлі дыбыс, сөйлем, музыкалық үн ... ... ... ... мен ... ... кетсе, ол жақсы
тыңдалады», - ... ... ... Бұл ... хабарларына да
қатысты. Кішкентай ... ... ... тілі ... болуы керек, әсіресе көрінісі олардың назарын бірден аударуы тиіс.
«Құрдастар» жыл сайын 7-мамыр радио күніне ... ... ... ... ... ... ұйымдастыру үшін студенттер
мен жұмысшылардың пікірлеріне жүгініп, арнайы зерттеу анкета сұрақтары
таратты. Телекөрермендердің көпшілігі ауыл ... ... ... ... пен өнер шеберлерінің творчествалық портреттерін, «Сырласу клубын»
және «Қайнар» әдеби хабарын үзбей көретіндіктерін айтады»/65/. Бұл орайда
қазақ ... ... ... ... ... ... оқу-ғылыми
тақырыптарды дұрыс қамтып, жастар көпшілігі қандай ... ... атып ... ... ... тақырыбы әр алуан, бұл редеация
қызметкерлерінің кәсіби ... ... Әр ... хабарлардың
бағытын былай деп бөлуге болады:
1960 жылдары оқу-ғылыми, көркем хабарлар.
1970жылдары ауыл ... ... ... ... хабарлар.
1980 жылдары саяси-әлеуметтік экономикалық, мәдени хабарлар.
1990 жылдары саяси-әлеуметтік тарихи, мәдени, танымдық, ... ... ... ... алғанға дейенгі жастар
бағдарламаларының әр 10 жылдықтағы ... ... ... ... ... бағдарламасы от ауызды, орақ тілді
көптеген журналистерді шығармашылық тұрғыдан баулып, шыңдаған үлкен мектеп
болды. Ол өз ... ... бір ... ... ... ... ... редакция қызметкерлерінің көпшілігі бүгінде топ жарған журналистер,
ақын-жазушылар, өнер қайраткерлері.
Қазақ ... ... ... – насихат құралы ретінде өнер,
әдебиет, мәдениет, ғылым жаңалықтарын халық қажетіне ... ... ... ұзақ ... ... Ол 21-ші ... бара жолда жастардың
санасына игі әсерін тигізіп, балашағына бағыт сілтей беруі керек»/67/.
Сол кездегі хабарларда ... ... мен ... ... осы ... көп ... бойы байланыстыра жүргізбеудің
салдарының кері әсері ... айта ... ... ... қай ... бері ... шыққандығы жайында
нақты деректер жоқ. Ал, онда «Құрдастар» шығармашылық бірлестігінің 1964
жылдан бергі ... ... ... ... ... өзгерістерді дұрыс түсіндіре білді. Ал мектеп оқушыларына
ұнамдылық, танымдық адамгершілік қасиеттерін ... ... ... ... тиек етеді.
Ғылыми байыптамаларын әрлі де мәнді бере ... ...... Зерттеушінің «Микрофон және оны ... ... ... ... мен ... ... ... әсерлілік табиғатын
сөз қылады.
«Шығармашылық тұрғыдан микрофонның кілтін табу - әрбір ... қиын да ... іс. ... ... дыбыс деген мағынаны білдіргеніне
қарамастан, бұл құралдардың эфирде негізгі тетігі ретінде атқаратын қызметі
ұшан-теңіз. Микрофон - өте ... ... Ол ... ... жан тебіренісін, тіпті денсаулығының жағдайын, яғни тамағының
ауырғанын, мұрынының бітіп ...... ... ... ... ... қояды»/68/. Демек, жүргізуші-журналист өзінің микрофоннан айтатын
сөзін мән-мағынасын, ... ... ... ... сәйкес
таңдалып алынған дауыс ырғағын, тіл қату ... ... ... кәдімгі
сценарийлік жоба тәрізді ой елегінен өткізіп, іштей әзірленуі тиіс.
«Мирофонның кереметтігі сонда, ол ... ... ... соның
ішінде, күллі сезім тебіренісі мен көңіл күй толқынысын қамти ... да, ... ... өнер түрі ... ... сөйлеу өнеріне де
шабыт, сонымен бірге, міндетті түрде кәсіби шеберлік қажет», - ... ... ... Н.П. ... мынадай нәрсені байқағанын айтады: «Бұл
жерде әрбір сөздің жеке-дара, бөлекше анық айқындалғаны, дәлірек айтқанда,
мүсіндік мәнерде қырланып ... ... ... да ... айтылатын сөздің мүсіндік мәнерде сомдалуы сөйлеген ... ... ... қою үшін ғана ... ... ... ... сөзі бір
мезгілде тыңдармандардың әрқайсысына жеке-дара жеткізу үшін де өте маңызды.
СССР Халық артисі Н.К.Черкасов: «Актердің ... ... ... ... деп ... тұжырым жасаған/70/.
«Радио жүгізушісі тек дыбысқа ғана сүйенеді, оның ... ... ... ... жоқ. ... ... дауыстың жақсы-
жаманы бірден байқалады»./71/
Құдайберген Тұрсынов өзінің «Сөз сиқыры» ... ... ... ... ең жауапты сәтін сезіну тұрғысынан жүргізуші-журналистке
мынадай ... ... ... әр діріліне, әр үніне, сұлу сөздің
сиқырлығына мән бере біл! ... ... ... біл, ... шетсіз
де шексіз дариядай толқын сөзінің нақышын, бай ойнақылығын, ... ... ... ... ... жарат. Соларды іздеп тап та
, сол кілтипанды табанда тап баса біл»./72/
Микрафон ... ... ... ... ... ол – қайталанбайтын
құбылыс.
Радиожурналист өзінің сабақтаған ойын, жұптаған ... ... ... жеткізетіні белгілі. Сондықтан да, жүргізуші шеберлігінің
бір қыры оның микрофонды қаншалықты дәрежеде ... ...... ... жай ған техникалық құрал емес, ол одан да
гөрі әлдеқайда ауқымды нәрсе екендігі жайлы ... ... ... ... сайын кең қолдау тауып, қанатын кең
жайуда және ондағы бұқаралық ақпарат ... орны ... ... Ол ... қатынастардағы маңызды күшке айналып қана
қоймайды, оның ... үшін ... ... жүктейді, әсіресе, адамның
санасын қалыптастыру мен ой-өрісін дамытуда. Оның мәдениеті мен ... ... мен ... ұлт пен аймақтар, әлеуметтік топ пен жеке тұлға
арасында ... пен ... ... ... жетекші жасампаз факторға
айналады. Қазіргі заманғы журналистиканың адамзат болашағы үшін күресетін
прогресшіл ... алға ... ... қоғамдық күрестерді
біріктіретін ортаға, ізгілікті тарататын құралға айналуға заңды.
Журналист мақсатының өзі – ... ... ... ... мен ... сыр мен сымбаттың табиғи үндестігін
оқырманға сездіре білу. ... ... ... ... ... ... 98-ге жуық ... мақала жарияланды. Оның 44-тен ... ... ал, ... орыс ... ... ... ... мәселелерді айқындау журналистік көзқарас
шынайы әрі нақты дәлелдерден ... ... ... ... ... мен ... ... түседі...», - деген тұжырымды ой-
пікіріне толығымен қосылуға болады/73/.
Журналистің парызы - қоғамға қызықты, қажетті ... ... ... табу және оны неғұрлым шапшаң, тез ... ... ... Осы ... журналист ақпаратқа комментарий беруге
құқылы, тек фактілер бұрмаланбай өзгеріссіз қалуы керек. Ақпаратты жедел
жеткізу беделділікті ғана ... Оның ... әрі ... ... ... туралы алғашқы дерек жан-жақты талданған, түбегейлі шындықпен
толығымен сәйкес ... ... ... ... ... берілген шағын
ақпарат жан-жақты талданған, түбегейлі зерттелген материалдың ... ... ... ... ... талаптар мынадай:
- нақтылық, ықшамдылық, анықтық.
- дәлдік, деректілік, шышайылық.
Алғашқы талап оперативті, ... ... ... ... тән. Ал ... ... тармағы – жан жан-жақты қарастырылған,
себеп – салдары анықталған ... ... ... Ал ... ...... ... ақпарат дегеніміздің өзі
журналистік зерттеу болып табылады. Журналисттің саралау үшін ... ... ... мен мәліметтерге сүйенуге тура ... ... ... ... ... ... олардың
іздеу барысында басталады. Құжаттармен жұмыс істеу жүйесі журналистен
библиографиялық білімділікті, құжаттардың ... мен ... ... ... ... заң ... біліктілікті талап етеді»/75/.
Әйтседе, журналистік зерттеу құқық қорғау ... ... әлде ... ... ... ... ... қорғау органдары алдын-ала
белгілі болған оқиғаның себеп-салдарын бірнеше бағытқа қарастыра келіп, көз
жеткізіп, дәлелдеген нұсқалары ... ... ... ... Журналист
қандай да бір қылмысты іске немесе ... ... ... ... ... бар ... ... болжамды нұсқаларды ұсыну арқылы ... ... ... ... айтуда емес, сол мәселеге қалың көпшіліктін
назарын аударуды мақсат тұтады.
Шеберлік сыныбы, ұлағатты өнеге ... ... ... ... атты ... ... ... Барлық қазақ
басылымдарында ойды жеткізудің негізгі ... ... ... ... баса ... бөлуді, оған жоғары талап қоюды босаңсытып алғандығын
автор батыра айтады.
«Қазіргі баспасөзде ... ... ... жүрдек қалып, көбінесе хабарламалық сарындағы материалдардың белең алуы
тілдік материалдар көпе-көрнеу қарабайырлан- ... ... Тіл ... ... ... сөйлеу үстінде оларды ... ... ... ... емле мен ... ... ережелерін сақтап, сауатты
жазу, тілдің ғасырлар бойы сұрыпталып келген, сөз зергерлері оюлап берген,
көркемдігі мен әсем ... ... ... сияқты амал әрекеттерді
қамтиды»/76/. Қашан да газет бетінде сөз эстатикасы мен тіл ... ... ... ... ... баспасөз ұлтымыздың нәзік, әрі пәрменді
саласы. Ол - рухани дүниемізді тазалайтын, ... ... ... бір ... механизмі балатыны анық-ақ.
«Баспасөз беті - тек жуналистердің ғана сөз мінбері емес ... ... да, ... ... да сөз ... бірегей орны. Ал көп
жағдайда жер-жердегі оқырмандардан айтар ойы болғынымен, сөйлем құрастыру
шеберлігі осалдау хаттар ... ... ... ... ... мәлім.
Оларды жүйеге келтіріп, сөйлемдердің кедір-бұдір жерлерін ... ... ... ... ... редакция қызметкерлері
авторлық стилді сақтамаймыз деген ... ... ... ... ... ... болып жүр»/77/. Қай халықтың болмасын жазба
мәдениетіндегі ... ... - ... ... сөз ... Сондықтан
қазіргі таңдағы көркем әдебиетіміздің бүгінгі тағдыры, хал-ахуалы мен төл
әдебиетімізді ... осы ... ... ... өткір пікірлер ешқашан
толастаған емес.
«Қазақтың елдік қасиетінің бірі қашанда сұлу, ... ... ... Елдік қасиетіміздің жойылмай келе жатқаны да осы себептен. Өйткені
тілі жоқ халықтың ұлт болып ұюы екі талай дүние. ... тіл ... күн ... ... ... тіліміз бар да түспейді де»/78/.
Қорыта айтатын болсақ, еркіндік ... ... ... ... ... ... оны жаңа заманның талабына өркениетті
мәдениетпен ... ... ... ... ... жылғы
сұрыптаудан өткен ата-бабамыздың мол ... ... ... ... ... ... ... мейлінше тереңдеп сіңген
сайын қазақ халқының рухани өмірі ешқашан да жұтаң ... ... Ал, ... ... ... ... адамды тәрбиелеуде баспасөздің алатын орны
ерекше. Сондықтан мәдениетімізді жаңа ... ... ... ... ... алдына үлкен мақсаттар қойылуда. Тек осы ... ... ... ... ... ... ... ойды
жеткізе білуі заман талабына лайық болғаны жөн. ... ... ... ең ... – тіл мәселесі жас ұрпақты тәрбиелеу құқығы берілген
бірден бір сала.
Доцент Т.Бекниязовтің ... ... ... ... ... көтерер жүгі дежеңіл емес. Автордаң «Журналиист құралы
сөз, ой-пікірі тіпті күрделі десек артық ... ... ... ... ... ... ... болғандықтан, көп жағдайда бір-
біріне ұқсас процестер бастан өтіп ... ...... ... ... ... ... ұғым болса, «творчестволық
лаборотория» ұғымы ХХ ғасырда орыс әдебиеттануында ғылыми ... ... ... ... ... ... бері осы атау ... үзбей
қолданылып келеді. Онымен қоймаи, бұл ... ... ... да жиі
қолданыла бастады», - деген ойына мейлінше қосыламыз/79/. Әрі қарай ... ... ... ... ... ... араласқан, журналистикаға
да публицистикалық мақалалармен үлес қосқан ақтаңдық аталған тұлғаларымыз
Ахмет ... ... ... ... ... Жүсіпбек
Аймауытовты атамай өтпейміз. Мұхтар Әуезовтің, Ғабит Мүсіреповтің, ... ел ... ... ... очерктер мен деректі мақалалары,
публицистикалық жинақ кітаптары шыққаны аян», - деп көркем дерек ... ... ... ... ... ... тиек ету - өзекті
мәселе. Өйткені қазіргідей қоғамдық өзгерістер тұсында да жаңа ... ... ... ... Енді бұрынғыша, ескі стильде жазу немесе хабар
ұйымдастыру нышандары мүлде өзгеше ... ... ... Журналистің
өмірді тануы, оны көріп-біліп, барлық әсермен қабылдауы -өте ... ... ... ... тұрып, оның идеясын ойлануы тиіс. Сондай-ақ
автор қандай позиция ұстайды. Бұл да жазу үстелініе отырмай тұрып ойланатын
нәрсе.
«Журналист - өз ... ... Оның ... ... ... ... қолтаңба қалыптастыруына хақы жоқ. ... ... ... өлшеу емес. Ендеше журналист әркез жаңа қырынан танылып отыруы
тиіс. Ол заманнан артта қала ... ... алғы ... ... ... ... ... мақалада автор публицистің шығармашылық ізденістерін ой елегінен
өткізе ... ... ... ... аспектілерін қарастырады.
Журналистің ойы – практикалық ісінің өзі ... ... ... ... ... табылады. Ойдың пісіп жетілуі де біршама уақытты қажет етуі мүмкін.
Ал тақырып болса, сол ... ... ... ... ... әсер мен ... ... туған нақты
практикалық істің басы деуге болады.
Ал, ғалым Қасымов Сембай ... ... мен ... жаңаша көзқарас» білдіреді, журналистиканың даму ... ... ... ... ... және ... ... жайында айтады.
«Дамудың демократиялық арнасы, қоғамның азаматтық, құқықтық бейнесі
бұқаралық ақпарат құралдарының ... орны мен ... ... жаңа
сатыға көтерді. Ол қоғамның қан тамыры ... ... ... ... Пікірлер мен ойлардың сан алуандығы, саяси және әлеуметтік әр
түрлі бағыт ұстанған ... ... мен ... ... үшін ... құқықтық талаптар бірінші орынға шықты»/82/.
Осы ретте ол Москва университетінің ... ... ... ... Журналистика – бірнеше мекемелер жүйесінен тұратын ерекше
әлеуметтік институт ... теле ... ... ... ... т.б.).
2. Жутналистика – осы әлеуметтік институттың қалыпты жұмыс жасауын
қамтамасыз ететін қызмет түрінің ... ...... ... өз ... ... ... қажетті
мамандықтардың бірлігі.
4. Жутналистика – кейбір жағдайларда шығармалар мен материалдар
даярлауға әр түрлі ... ... ... ... бар мамандардың қызметін
талап ететін жүйе.
5. Жутналистика – әр түрлі бағдарламалар жүйесін ... ... ... ... ... Е.П.Прохоров журналистиканың функциясын: идеологиялық,
ұйымдастырушылық, мәдени ағартушылық, жарнама анықтамалық, ... ... - деп ... ... Қазақ ғалымы былайша
түсіндіреді: 1. идеологиялық; 2. ой ... 3. ... ... сергітушілік; 5. жарнамалық»/84/.
Журналистиканың жаңа келбеті, жаңа функциясы шындығын ... ... ... пролетарлары, бірігіңдер» деген ортақ ұран
алынып, органдарға ... ... ... жаңа арналар пайда
болған күндерден басталған болатын. Содан бері соны бетбұрыстар, ... мен ... ... музыкалық, викториналық ток-шоулар,
пікірталастық ... ... толы ... ... ағынсыз су
сияқты тыныш тұрған бұрынғы ақпарат дариясын кемерінен асырып ... ... ... ... ... мемлекеттік дәрежедегі
қоғамдық орталық болса, онда жарияланған, эфирге ... ... ... ... объектісі ретінде публицистикаға ауысады. Ол
осы жүйедегі «Журналистика тарихы», «Журналистика және құқық», ... ... ... тағы ... көптеген дара пәндік буындар
сияқты дербестікке ие болуға құқылы
Журналистік ... қай ... алып ... да ... ... түріне ұқсамайды. Өйткені, журналист зерттеу барысында дәйектілігіне
көз жеткізіп үлгермеген ... ... ... істейді. Қоғамдық
деңгейде қалың бұқара тарапынан ... ... ... ... ... айырып, дұрысы мен бұрысын саралау үшін нақты құжаттардағы заңды
деректер мен ... ... тура ... Сондықтанда журналистік
зерттеуге қандай да бір ... жат ... ... ... матириалдарды ғана емес, кейбір ұжымдар мен мекемелердегі,
партиялар мен қозғалыстардағы дау – ... мен ... ... ... де ... ... журналистік тексерім мен зірттеуге
арналған материалдарды ... 1998 ... ... өмірінен» деп берілген айдарда
журналистика факультетінің әр ... ... ... ... ... ... ету дәстүрі қалыптасқан. Бұның өзі ғылыми ақпарат, ғылыми
тұжырым болып табылады. Сол ... ... ... ... 1996 жыл: Бұрыннан жұмыс істеп келе жатқан баспасөз ... ... ... ... негізінде алғаш рет 22-ші сәуде факультеттің
жаңа оқу залы ашылды. Оған ... ... жеке ... ... ... ... Мерзімді басылымдар жаздырып алатын
болды.
... Бас ... ... ... ... ... мен ... атындағы Қазақ мемлекеттік ұлттық университетінің ректоры Көпжасар
Нәрібаетің келісім-шартқа қол қоюы ... ... ... ... ... ... Ол жаңа ... жарақталды.
– «Бұқаралық ақпарат құралдары және журналистік білім беру» деген
тақырыпта 6-7 маусымда факультетте халықаралық ... ... Оған ... ... ... ... ... Тәжікстаннан
және республиканың белгілі ғалымдары мен журналистері қатысты.
– Факультетте 40 жылдан астам еңбек еткен, көп ... ... ... ... ... филология ғылымының докторы,
профессор Темірбек Қожакеев 20 маусымда ... ... ... ... ... ... берілді.
– Журналистика факультетінің студенттік телестудиясы мен ЮНЕСКО
кафедрасын ... ... ... ... ... айында
орнатылды. Ол аспан әлемінде ұшып ... ... ... ... 50 ... арна ... ... қабылдауға мүмкіндік берді.
– 1997 жыл: Жаңа техникалық құралдармен жабдықталған ... ... ... ... ... Студенттік «Сана»
бағдарламасы Қазақ радиосының бірінші арнасынан қазақ және орыс тілдерінде
апта сайын барілетін болды.
– Журналистика ... ... ... ... ... ... ... тұлғасын сомдаған «Елбасы» деп
аталатын еңбектің жарыққа шығуына орай ... ... ... ... ... ... ... факультетінің студенттері даярлайтын
«Сана» телебағдарламасы республикалық «Қазақстан-1» телеарнасы бойыеша
қазақ және орыс ... апта ... ... ... ... негізгі
нұсқасын факультет студеттеріалдымен осындағы телестудияда дайындап, сосын
Қазақстан телевизиясы мен ... ... ... ... ... ... шығады.
– Ф.Эберт қорының қолдаумен 4-мамырда «Сөз бостандығының шегі» деген
тақырып бойыеша факультетте ... ... ... ... университеті журналистика факультетінің екі
профессоры – Морин Немечик пен Джек ... ... ... ... ... факультетте болып, дәріс оқып қайтты.
– Қазақстан Республикасының Ғылыми минстірлігі-Ғылым ... ... ... ... ... ... рет журналистика мамандығы бойынша ғылыми ... ... ... ... 18 ... факультетте баспасөз орталығы ашылды. Ол бүгінгі
журналистиканың жаңа техналогиялық құралдармен жабдықталған
– 24 қыркүйекте ... ... ... ... оның ... ... ... диссертацилық кеңес ағашқы
мәжілісін өткізді. Онда ... ... пен ... ... қорғады.
– Оклахома мемлекеттік университеті журналистика факультетінің деканы
Пол Смеяк қазанның 15-нен ... ... ... Қазақстанда болып екі
факультет арасындағы байланыстың 1998-2000 жылдарға арналған бағдарламасын
пысықтап қайтты.
– Халықаралық ... ... мен ... ... ... ... дамытуға сіңірген еңбегі үшін ЮНЕСКО-ның өкілі Мартин
Ходлоу мырзаға 25-қарашада «ҚазМУ-дың құрметті докторы» атағы ... ... ... ... ... әдіснамалық,
дәрістік саласынан хабар беріледі, тәжірибе ... ... ... ... ... журналистика білім-ғылымының бірден-
бір орталығына айналуына үлесін қосқан алдыңғы буын ғалымдар қатары күнен-
күнге өсіп келеді. Олардың есімдерін ... атап ... ... ... Демократиясы озған елдің журналистикасы пәрменді бола беретінін дәуір
дәлелдеуде. Қазақстан қоғамы дамудың осы ... ... бері ... ... ... ... болды. Ол әлі де жалғасын
тауып келеді. Ақпараттық ғасырда журналистиканың маңызы артып, оның ... ... ... ие. Ел ... мен ... ... бір кілті бұқаралық ақпарат құралдары қызметкерлерінің
қолында ... ... ... ... ... ... тасқыны
ағылатын заманда уақыт талабына сай, оңы мен ... ... ... де ... ... ... ісі – мемлекеттік мәні бар мәселе. Ол
оқытушылардан да, студенттерден де айрықша ерік-жігер, ыждақаттылықты талап
ететіні айтпаса да ... ... ... ... ... ... міндеттер: қазақи
ұлттық идеологияны қалыптастыру, ... ... ... ... ... сезімімен тәрбиелеу, гуманизм, әлеуметтік даму,
бейбітшілік, адам құқықтарын ... ... тең ... ... ... ... уағыздау болып табылады. Сонымен қатар ғылым
саласын да өз елімізде, ... әлем ... ... ... ... ... ... болар өмірлік объекті немесе оқиғаның маңызы,
мәнді әрі сыр, ... толы ... оның ... әлеуметтік өткірлігін
арттырып қана қоймайды, сонымен бірге уақыт, дәуір шындығын ашып ... ... ... ... өрісі - ғылыми-техникалық прогесс
жетістіктері ... ... ... етуі ... ... ... әр ... рухани сұраныстарын, ұлттың, этностардың, шағын топтардың мүддесіне ... ... ... ... ... өркендеп өсуіне жағдай туғызуы
керек. Гуманизм мен жоғары жауапкершілік ... ... ... ... ең ... қару ... табылады. Бірақ, қас пен көздің арасында қаншама
жаңалық дүниге келді, кешегі ... ... ... ... ... қоғамдық ой-сана басқаша түр мен түске енді. Ендеше, журналистика
теориясы мен ... да ... ... ... ... ... ресурстарын молықтыратын мезет жетті. Қайткенімен де мына
пікірге қосылмау мүмкін емес. «Ең алдымен ... ... ... ... ... ақпарат құралдарының базасын осы заманғы ғылыми-
техникалық прогоесс жетістігіне сай нығайту ... тез ... ... жөн. ... ... кадрлар – редактрат пен практикалық
журналистиканың сапасын күрт ... ... ... да ... тақырыпты
именбей игеретін полелингв мамандарды жедел даярлап шығару күн тәртібіне
түспеуі керек. Үшіншіден, ... ... ... ... ... ... ... публицистика, баспасөз теориясын ... ... ... ... ... қарап, негіздемелей
жаңаша жазып шығу ... - деп ... ... ... ... Барманқұлов.
Журналистика ғылымы (кез келген пән де солай) төрт ... ... мен ... ... пен ... беру ... Осы
төртеуінің басы ұйысқанда, бір-біріне демеу болғанда ғана өнімді ұлттық
топырақтан көгертеміз, ол ... ... ... кірме, байытқыш
элементтер ретінде қарастыруымызға болады. Алайда, «Қай халық ... да ... ... ... дәрежеге жеткенде жалпы мәдениет тарихын өзінің
елдігі мен өсуі туралы тың жаңалық мәлім ... ... ... - ... қазақ баспасөзінің тұтас бір ғылыми-танымдық саласының алдына қазіргі
күн тәртібінде де өте ... ... ... - өз ... ... ... ... тарихи тәбәрік тұрғысында ұлағатты ұстаздар мен
публицистика майталмандары есімдерімен ... ... де ... ... құралдарының бет-бейнесі мен беделін факультет түлектері
айқындап отыр. Олардың есімдері отандық және ... ... ... ... ... ... талданған авторлардың алфавиттік тізімі
1. Әбдіжәділқызы Жидегүл
2. Бекниязов Төрегелді
3. Баялиева Дәмегүл
4. Жақып Бауыржан
5. Көпбаев ... ... ... ... ... ... ... Мархабаев Абдул-Хамид
10. Нәрібаев К.
11. Нұрғалиева Л.
12. Омашев Намазалы
13. Османқызы Сая
14. Сақ Қайрат
15. Шайхыұлы ... ... ... Шыңғысова Назгүл
Сілтемелер тізімі
1. Жақсылықов А.Ж. Обзоры, мотивы и идеи с религиозной содержательносью ... ... ... – Алматы: Типология, эстетика,
генезис, 1999. ... ... М.О. ... он екі ... ІІ том. – ... 1969, 9-10б.
3. Қамзин К. Қазіргі публицистиканың жаңа нышандары // әл-Фарарби атындағы
ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 1997. №1. ... ... Л. ... ... 1917 ... ... ахуал және
баспасөз // ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2000. №9(2). 57б.
5. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 60б.
6. ... ... ... ... ... ... Сақ. Ұлттық сана ұйытқысы // ... ... ... 2000. №9(2). 67б.
8. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 68б.
9. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 68б.
10. ҚазҰУ хабаршысы. ... ... ... ... Қ. ... ... ... оқыту проблемалары
туралы // ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... 2000. №9(2). ... ... ... ... сериясы, 68б.
13. Қамзин К. Абай лирикасы: Осы шақ категориясы мен ... ... ... ... Журналистика сериясы, 2005. №2(19). 48-49б.
14. Черепахов М.С. Проблемы теорий публицистики. – Москва: Мысль, ... ... Е.П. ... и ...... ... Моск.
университета, 1973, - с.316. Ученова В.В. Гносеологические проблемы
публицистики. – ... ... ... ... 1971. ... Лазебник Ю.А. Публицистика и литература. – Киев: 1971. С.151.
17. Гус М. ... и ... ... пособия по газетной публицистике). –
Москва: Работник просвещения, 1928. С.68.
18. ... А. ... дела ...... 1960. ... ... М.В. Мир ... публициста. – Москво: Знание, 1967. С.15.
20. Амандосов Т. Совет журналистикасының теориясы мен практикасы. – ... 1978. ... ... Т. Жас ... ...... ... 1961. 224б.
22. Ыдырысов Т. Шеберлік бастауы. – Алматы: Мектеп, 1984. 68б.
23. Қожекеев Т. ...... ... // ... ... Журналистика
сериясы, 1997. №1. 31-32б.
24. ҚазҰУ хабаршысы. ... ... ... ... хабаршысы. Журналистика сериясы, 33б.
26. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... ... ... Б. ... ... қоғамдық -саяси көзқарас // ҚазҰУ
хабаршысы. Журналистика сериясы, 1997. №1 38б.
28. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, ... ... ... ... ... ... ... хабаршысы. Журналистика сериясы, 41б.
31. Мархабаев А. Мұхаңның «Мезгіл машинасы» // ... ... ... 1997. №1. ... ... хабаршысы. Журналистика сериясы, 46б.
33. Литературная газета, 1996. №36. С.4.
34. Мархабаев А. ... ... ... // ҚазҰУ хабаршысы.
Журналистика сериясы, 1997. №1. 46-47б.
35. Шайхыұлы Е. ... ... ... және жастар шығармашылығы // ... ... ... 2000. №9(2). ... ... ... Журналистика сериясы, 80-81б.
37. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, ... Мир ... ...... ... - 1967. ... Сост: Колосов Г.В. Искуства публицистики.– ... ... ... ... А.С. ... и ... ... обеспицения
реформ и устойчивого развития Казахстана. В сб,: Казахстан на пути к
устойчивому ...... ... 1996. ... ... ... ... Кинг. Журналистика в стиле он-лайн. – Москва:
1999. ... ... ... ... ... ... ... // ҚазҰУ
хабаршысы. Журналистика сериясы, 2000. №8. 11-12б.
43. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 12б.
44. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... ... ... ... ... сериясы, 17б.
46. Нәрібаев К. Жаңа әлемдегі ақпарат құралдарының ауқымдылық рөлі // ... ... ... ... ... ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 5б.
48. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 6б.
49. Омашев Н. Бақ және ... ... ... ... ... ... Журналистика сериясы, 1997. №1. 6-7б.
50. Жақып Б., Ғұсманқызы С. Баспасөз бостандығы және кәсіби мінез-құлық //
ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... 1999. ... ... хабаршысы. Журналистика сериясы, 30-31б.
52. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 32б.
53. Ғұсманқызы С.Журналисттік әдеп жөнінде // ҚазҰУ ... ... 1999. №5. ... ... ... ... ... Аврамов Д.С. О профессиональной этике журналиста // Вопросы философии,
1990. №10.
56. Журналисттік әдеп жөнінде // ... ... ... ... №5. ... Утилова Н.И. Монтож. Москва: 2004. С.11.
58. Т. Амандосов. Қазақ ... ... ...... ... ... ... А.Я., Борецкий Р.А. Основы телевизионной журналистики. –
Москва: издателство МГУ, 1966. ... ... ... мәселе елдің бірлігінде, Қазақстанның бүтіндігінде //
Алматы Ақшамы, 14 ... ... ... ... ... ... 1999. №7. 28б.
62. Көпбаевтің Т. Бір радиоқойылымның сыры туралы // ... ... ... 1999. №5. ... ... хабаршысы. Журналистика сериясы, 99б.
64. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 100б.
65. Шыңғысова Н. ... ... ... // ... хабаршысы. Журналистика
сериясы, 1998. №3. 94-95б.
66. ҚазҰУ хабаршысы. ... ... ... ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 97б.
68. Әбдіжәділқызы Ж. Микрофон және оны меңгеру тәсілдері // ... ... ... 1998. №3. ... ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 119б
70. Летунов Ю. Времия, люди, микрафон. Москва: Искуство, 1984. С.23.
71. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 119б.
72. Тұрсын Қ. ... ... ... – Алматы: Қазақ университеті, 1998.
23б.
73. Лазутина Г.В. Профессиональная этика журналиста. – Москва: ... ... ... в мире ... ... - ... 2004. ... Ворошилов В.В. Журналистика. Санг-Петербург, 2005. С.5.
76. Баялиева Д. Баспасөз тілінің ... // ... ... ... 1998. №3. 123б.
77. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 124б.
78. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 125б.
79. Бекниязов Т. ... ... ... ... // ... ... ... 1998. №3. 131б.
80. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 132б.
81. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 133б.
82. Қасымов С. ... ... мен ... ... ... // ... ... Журналистика сериясы, 1998. №3. 144б.
83. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... ... ... ... ... сериясы, 145б.
85. Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003. 123б.
86. Әуезов М.О.Шығармалар. Он екі ... 12 том. ... ... әл-Фарарби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 1997. №1.
2. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 1998. №2.
3. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика ... 1998. ... ... ... Журналистика сериясы, 1999. №5.
5. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 1999. ... ... ... ... ... 1999. ... ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2000. №8.
8. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2000. №9(2).
9. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2001. ... ... ... ... ... 2001. ... ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2002. №12.
12. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2002. №13(2).
13. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2003. ... ... ... ... сериясы, 2003. №2(15).
15. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2004. №1-2(16-17).
16. ҚазҰУ хабаршысы. Журналистика сериясы, 2005. №1(18).
17. ҚазҰУ ... ... ... 2005. ... ... ... Журналистика сериясы, 2006. №1(20).
19. Жақсылықов А.Ж. Обзоры, мотивы и идеи с ... ... ... ... ...... Типология, эстетика,
генезис, 1999.
20. Черепахов М.С. Проблемы теорий публицистики. – Москва: Мысль, 1973.
21. Прохоров Е.П. ... и ...... ... ... 1973.
22. Ученова В.В. Гносеологические проблемы ...... ... Университета, 1971.
23. Лазебник Ю.А. Публицистика и литература. – Киев: 1971.
24. Гусь М. Статья и фельетон (Опыт пособия по ... ... ... ... просвещения, 1928.
25. Аграновский А. Своего дела мастер. – Москва: 1960.
26. Литвинов М.В. Мир глазами публициста. – Москво: Знание, 1967.
27. ... Т. ... ... ... мен ...... ... Қожакеев Т. Жас тілшілер серігі. – Алматы: Рауан, 1961.
29. Ыдырысов Т. Шеберлік бастауы. – Алматы: ... ... ... М.О. ... он екі ... ІІ том. – ... ... Литературная газета, 1996. №36.
32. Мир глазами публициста. – ... ... - ... ... ... Г.В. ... публицистики.– Алматы: Қазақстан, 1968.
34. Сарсенбаев А.С. Проблемы и ... ... ... и ... развития Казахстана. В сб,: Казахстан на пути к
устойчивому ...... ... ... ... Рэддик, Эллиот Кинг. Журналистика в стиле ...... ... ... ... ... Аврамов Д.С. О профессиональной этике журналиста // Вопросы философии,
1990. №10.
38. ... Н.И. ... ... ... Т. ... Қазақ совет баспасөзінің жанрлары. – Алматы: Мектеп,
1968.
40. Юровский А.Я., Борецкий Р.А. ... ... ... ... ... МГУ, 1966.
41. Бүгінгі басты мәселе елдің бірлігінде, Қазақстанның бүтіндігінде //
Алматы ... 14 ... ... ... Ю. ... ... ... Москва: Искуство, 1984.
43. Тұрсын Қ. Көгілдір экран құпиясы. – Алматы: Қазақ ... ... ... Г.В. ... ... ... – Москва: Знание,
1976.
45. Журналистика в мире политики сборник. - ... ... ... В.В. ... ... ... Назарбаев Н.Ә. Сындарлы он жыл. – Алматы: Атамұра, 2003.
48. Әуезов М.О. Шығармалар. Он екі томдық, 12 том.

Пән: Журналистика
Жұмыс түрі: Дипломдық жұмыс
Көлемі: 54 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 900 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Нарықтық экономикадағы инновация13 бет
Ғылыми зерттеу жұмыстарын жүргізудің дайындық кезеңі5 бет
Ғылыми таным3 бет
Қазақ әдеби тілі функционалдық стильдер жүйесі29 бет
Қазақстан Республикасындағы білім мен ғылым интеграция үрдістері43 бет
«Айқын» басылымы: тақырып және талғам49 бет
«қазақтың спорт комметаторлары»17 бет
Іскери журналистика71 бет
Баспасөздегі жаңа технология4 бет
БАҚ саласындағы этикалық нормалар20 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь