Азаматтық объектілерді қорғау

Мазмұны
Кіріспе ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...3

1. Азаматтық тұрғын халықты қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.1. Азаматтық тұрғын халықты қорғауға бағытталған халықаралық. құқықтық нормалардың дамуы ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...10
1.2. Азаматтық тұрғын халықты қорғаудағы халықаралық.құқықтық нормалардың әрекет етуі ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .15
1.3. Азаматтық тұрғын халықтың жекелеген топтарын арнайы қорғау ... ... 19

2. Азаматтық объектілерді қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..23
2.1. Азаматтық объектілерді қорғаудың жалпы сипаты ... ... ... ... ... ... ... ... .23
2.2. Азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне маңызды объектілерді арнайы қорғау ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... .27

3. Әскери оккупация жағдайындағы азаматтық тұрғын халық ... ... ... ... ... ... ...34
3.1. Әскери оккупация, оның құқықтық жағдайы және гуманитарлық
көмек ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... 34
3.2. Әскери оккупация кезіндегі азаматтық тұрғын халықтың қорғалуы ... .38

Қорытынды ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ...43
Библиография ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ... ..46
        
        Мазмұны
Кіріспе
............................................................................
...........................................3
1. Азаматтық тұрғын халықты қорғау
...................................................................10
1. Азаматтық тұрғын халықты ... ... ... нормалардың дамуы
...................................................................10
2. Азаматтық тұрғын халықты қорғаудағы халықаралық-құқықтық нормалардың
әрекет етуі
......................................................................
.......15
3. Азаматтық тұрғын халықтың жекелеген ... ... ... ... ... ... қорғау
..........................................................................23
2.1. Азаматтық объектілерді қорғаудың жалпы сипаты
.................................23
2.2. Азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне маңызды объектілерді
арнайы қорғау
..........................................................................
...........................27
3. Әскери оккупация жағдайындағы азаматтық тұрғын ... ... ... оның ... жағдайы және гуманитарлық
көмек
..........................................................................
..........................................34
3.2. Әскери оккупация кезіндегі азаматтық тұрғын халықтың қорғалуы
.....38
Қорытынды
............................................................................
...................................43
Библиография
............................................................................
..............................46
Кіріспе
Тақырыптың өзектілігі. Халықаралық құқық негізінде адам құқығын қорғау
басты ... ... Бұл ... бағдар тек «адам құқығын шектеудегі»
мемлекет үшін ғана емес, құқық пен заң ... ... ... ... ... қажет. Адам құқығы оған тек осы мемлекетті ... ... ғана ... ... жеке ... ... тілін таңдауға мүмкіндік береді.
Адам құқығын қорғау дегеніміз жеке тұлғаның еркіндігі мен құқығын
келісім шарт бойынша анықтау және ... ... мен ... дұрыс жолға
қою, сондай-ақ халықаралық бақылау механизмі мемлекеттік міндеттемелерді
жүзеге асыру және ... ... жеке ... ... қорғау болып
табылатын құқықтық нормалар жиынтығы1.
Жалпы адам құқығының ... ... және ... жеке ... ... қорғамау немесе қорғауға әрекеттенбеу тақырыптың негізгі
өзегі болып табылады. Бұл, өз кезегінде ... адам ... ... ... ... ... алып келді. Қазіргі ... ... ... ... ... соңғы он жылдың ішінде әсіресе көші-
қон саласында үлкен өзгерістерге ие.
Адам еркіндігі мен ... ... ... ... ... ең негізгі міндеттердің бірі. ... ... ... ... ... ... халықаралық экономикалық,
әлеуметтік, мәдени, қоғамдық сипатын және жеке ... ... ... ... ... нәсілін талдамай, олардың құқығын реттеу және
құрметтеу» үшін құрылған2. Соның ішінде 1948 және 1950 ... ... адам ... және ... ... декларациясы, халықаралық
азаматтық және саяси құқық пактісі, ... ... ... және ... ... 1966 ... (Халықаралық адам құқығы
пактісі), 1969 жылғы Америкалық адам құқығы конвенциясы, 1995 жылғы АҚШ
негізгі адам ... ... ... келісімшарт пен басқа
да актілер қатарын бекіту кіреді.
Осы құжаттарды талдау барысында, ... ... ... қарастыруға
болады:
- мемлекет қарамағындағы жеке тұлғалардың халықаралық құқық негіздері
және барша тұлғалардың еркіндігін айқындап, құрметтеу үшін міндетті;
- мемлекеттер жалпы ... адам ... мен ... ... бір-бірімен бірігіп қызмет атқаруы керек.
__________________________
1Бекяшев К.А. Международное публичное прав. – М.,1999. – 640б.
2БҰҰ ... ... ... мен ... ... ... көретініміз, алдымен
халықаралық-құқықты реттеу сферасында ... ... ... ... ... ... ... халықаралық-құқықтық
негіздерін қалыптастыру, әр елдің заң қабылдау және заң ... ... ... ... мен осы құқықтарды қамтамасыз етуге
мүмкіндік тудыруы, «негізгі адам ... мен ... ... болса, бұл
көптеген әлемдегі мемлекеттерде сақталуы тиіс»4.
Мемлекет өзіне қабылдаған халықаралық келісімшарт негізінде белгілі
заңдық ... ... ... ... ... жағдайларын жүзеге асыруы керек.
Мемлекет өзінің заң шығарушы ... ... ... ... керек. Алдымен, бұл азаматтық және саяси құқықтарға ... ... ... Пакт заң ... мен ... шараларды қолдану
нұсқауларын жүргізеді, егер заң шығару басқа өлшемдермен ... әр ... ... ... ... ... шараларды қолдануға
міндетті5. Сондай-ақ мемлекет материалдық ... ету ... ... ... ... ... бұл экономикалық-әлеуметтік құқық
нормаларына қатысты).
Мұндай жағдайда, заң шығарушы орган егер ол оған қарама-қайшы келмесе
халықаралық нормаларды ... ... ... ... керек.
Халықаралық-құқықтық реттеу жеке тұлғаның құқығы мен еркіндігін сақтау
негізін, халықаралық құқықтың жалпы ... мен ... ... ... ... құрастырушы қағида, құқық пен
еркіндіктің сақталуын құрметтеуді көздейді. Бұл ... ... ... ... адам ... өте ... және ... бұзылуына, адам құқығының аяқ асты етілмеуін қадағалау механизмі
болып табылады. Осы ... 1948 ... ... қылмыс геноцидін ескерту
және тиісті жазасын ... ал 1956 ... ... ... ... жою,
құлдыққа сату дәстүрі туралы, 1966 жылғы Халықаралық конвенция ... жою ... 1973 ... ... ... ... және ол үшін тиісті жазасын беру сияқты бірқатар мемлекетаралық
келісімдер жасалды.
___________________________
3Микульшина А.И. Международное прав. – М.,2005.-360б.
4Карташкин В.А. Международная защита прав ...... және ... ... ... ... Пакт. 2п.,2б.,2б.
Басқа мемлекетке келген өз мемлекетінің азаматын қорғау Консулдардың
басты міндеті
Консулдар институты көптеген ... ... ... Ол ... ... пайда болған еді. Сол заманда ... ... ... ... алдында саудагерлердің өзара дауларын шешу болатын.
Қазіргі уақытта консулдық қызмет ауқымы кеңейді десек те, ең ... бірі өзге ... өз ... ... ... ету болып отыр. ... ... 1963 ... ... ... ... Вена конвенциясы6.
Осыған байланысты Конвенцияда осы мемлекеттің ... ... ... ... ... ... және жәрдемдесу (заңды және жеке тұлға)
мемлекеттік қызметкерлер;
2. нотариустың міндетін атқару, азаматтық ... акт ... ... да ... азаматтардың құқығын қорғау (заңды және жеке тұлға) мемлекеттік
қайраткерлер «mortis causa» өзге мемлекет территориясында заң ... ... ... Өзге ... ... бекітілген заң тәртіптеріне орай,
аталмыш мемлекеттің азаматтары болып табылатын кәмелеттік жасқа ... ... ... ... қандай да бір қамқорлық көрсету;
5. тәжірибе мен тәртіпті сақтау, өзге мемлекетке келгендерді, өз
құқықтарын ... ... және ... ... ... сот ... ... осы азаматтардың осы мемлекетке келуін қорғау7.
Осы тізбектемелерден көрініп тұрғандай, консулдардың атқаратын қызметі
өте ауқымды. Олар ... ... ... ... аз ... осал
жандарға көрсетілетін көмек тізбегінен көрінеді.
Олар:
- босқындар және ... ... ... (азаматтығы жоқ) және бипатридтар (қос азаматтық);
- әйелдер;
- балалар;
- ... ... ... жағдайлардағы азаматтар және т.б.
«Осалдар» қатарын көптеген жандармен толықтыруға болады. Бұл қатарға
мүгедектерді, әскери қызметкерлердің отбасын, зейнеткерлерді және
__________________
6АндрееваМ.В. Сборник ... по ... ... Ерекше б.М.:-
Триада, Лтд,
1997.-544 б.
71963 ж. Консулдар қатынасы жөніндегі Вена ... ... ... ... ... ... ... әлеуметтік көмек сұрайтын
жандар көп.
Ал қарулы қақтығыс кезіндегі азаматтық тұрғын ... ... ... ... ... неге соғыс құрбандарының жалпы
тобынан азаматтық тұрғын халықтың тағдыры бүгінгі күні біз үшін ... ... ... ... алу дұрысырақ.
Көпғасырлық халықаралық қатынастардың тәжірибесі көрсеткендей, түрлі
қарулы қақтығыстар ... ... ... ... ... және ... ... кері әсерін тигізе отырып, еріксіз ауыр
қайғы-қасірет алып ... ... ... ... әскери істе
белсенді пайдаланылған ғылыми-техникалық прогресспен тікелей байланыса
отырып, түрлі қарулы қақтығыстар ... адам ... мен ... шығын
көлемі тоқтаусыз өсіп отырған. Қолдағы мәліметтерге сүйенсек, ... ... 6 мың ... ... 4 ... жуық адам өмірін алып кеткен
ірілі-ұсақты 15 мыңға жуық қарулы қақтығыстар болған8, ал бұл ... ... ... аса аз ... Осы ... ... барысында 115,13
квинтиллион доллардан асатын сомада материалдық ... ... ... ... ... ... қарулы қақтығыстарындағы адам
және материалдық шығындар мөлшері жетті. Мысалға, тек екінші дүниежүзілік
соғыс ... ғана ... ... 50 ... адам ... бұл ... 350
жылда болған барлық еуропалық қарулы қақтығыстардан екі есе көп. ... ... ... ... ... ... ... соғыстар мен
қарулы қақтығыстардағы адам шығыны 20-22 миллион адамды құрады9.
Кейбір әскери ... мен ... ... ... ... факторларға және ... ... ... ... ... ... қақтығыстарда,
азаматтық тұрғын халықты әскери объектіге айналдыратын, соғыс жүргізудің
тотальді әдісін қолдануды негіздеуге тырысады.
Адамның өзі ... ... ... ... ядролық
қарудың пайда болуы азаматтық тұрғын халықтың ... одан ары ... ... жыл бойы ... келеді,- дейді Г.Х.Шахназаров,- бірақ осы
уақытқа дейін, қанды әлем соғыстарын қосқанда, олар ... зат, ... ... ... ... еш салыстыруға келмейді»10.
Әскери-саяси одақтарға біріккен
мемлекеттердің және мемлекттер тобының ... жай ... Л.Е. Цена ... ... ...... ... Цифры и факты. – М.,1985. – с.82.
10Шахназаров Г.Х., Куда идет ......... екі мемлекеттің арасындағы қарулы қақтығыстың, белгілі бір
аумақпен немесе тек жай ... ... ... ... ... алып ... Көп мемлекеттердің басшыларының және Батыстың
көптеген саяси және ... ... ... бұл ... ... ... өзін-өзі ұжымдық өлтіруін білідіреді. Халықаралық-құқықтық
көзқарастан қарасақ, мұндай соғыс адамзатқа қарсы жасалған ең ауыр қылмыс
ретінде ... ... ... ... ... еш ... жоқ ... халық
зардап шегуде, адамдар өз жанұяларынан, туысқандарынан айырылады, қайғы-
қасірет көреді. Қоғамның ең қорғаусыз тобы - әйелдер, ... ... және т.б. ... және ... азаптарға ұшырайды. Ойға
қонымсыз материалдық шығындар пайда болады, адамдар баспанасынан айырылады.
Азаматтық тұрғын халықты осы және ... да ... ... ... келісімдер қабылданып жатыр.
Осылайша, қарулы қақтығыстардағы ... ... мен ... ... және ... қақтығыстар кезінде пайда болатын, ... ... ... ... ... ... жай құқықтық
нысанының сәйкессіздігі, халықаралық-құқықтық қағидалар мен нормаларды ары
қарай дамыту мен кодификациялаудың объективтік қажеттілігін білдіреді.
Жұмыстың ... ... ... ... ... ... азаматтық тұрғын халықтың, бейбіт халықтың өмірі, әрине қай
ғасырда болмасын ... адам ... ... ... ... ... ... құқықтары мен бостандықтарын қорғау туралы зерттеулер,
теориялар мен ... ... XIX ... ... ... бастап
көрініс таба бастады. Ал, оның нағыз шарықтаған кезі екінші ... ... ... Ол ... ... ... байланысты болды,
себебі ұйымның шеңберінде осы мәселелер бойынша көптеген ... және ... ... ... ... ... қақтығыс кезінде қорғалуы жайында
Еуропаның, Кеңес ... ... ... ... ... заңгері А.Кассес, Чехославакияның заңгері Г.Менцер және сол
сияқты басқа да заңгерлер қарулы ... ... ... ... ... ... ... халықаралық-құқықтық нормаларының көрініс
табуына өз әсерлерін тигізген. КСРО заңгерлерін ... ... ... ... И., ... И., ... В., және т.б. зерттеулер
жүргізіп өз еңбектерін жариялаған.
Бітіру жұмысының мақсаты мен міндеттері. Азаматтық тұрғын халық ... ... және ... ... мен ... ... ... түсініп, азаматтық тұрғын халықтың
өмір сүруіне маңызды объектілердің мәртебесін ... ... ... ... ... тұрғын халықты қорғауға бағытталған қағидалар
мен құқықтық ... ... ... қарулы қақтығыс кезіндегі
халықаралық-құқықтық қорғалуының қаншалықты деңгейде дамығанын көрсету.
Зерттеудің объектісі – қарулы ... ... ... ... қатысушы тараптардың азаматтық тұрғын халықтарына қатысты өзара
қатынасының, азаматтық тұрғын халықтың өз ... және ... ... ... ... халықаралық-құқықтық реттелуі
және үшінші тараптың немесе халықаралық гуманитарлық ұйымның азаматтық
тұрғын ... ... ... ... құқықтық реттеу.
Жұмыстың зерттеу пәні – ... ... өз ... ... ... ... адам құқығы барлық жағдайда
бейбітшілік және ... ... да ... ... ... ... қауіп төндіретін төтенше жағдайларда да қолданылады. Халықаралық
құқық негізі азаматтық тұрғын ... ... ... әрекеттерге
қатыспайтын бейбіт тұрғындарды (жаралы жандар мен ... ... ... Басқаша айтқанда, халықаралық құқық әсери қажеттілік ... ... ... ... ... ... ... және статистикалық зерттеу арқылы
эмпирико-теориялық әдістерді ... ... ... ... кезінде
азаматтық тұрғын халықты қорғау институтының тарихи дамуын ... оның ... ... ... оған ... айтылды. Тарихтан
азаматтық тұрғын халықтың, объектілердің шығыны ... ... ... ... халықаралық келісімдер, конвенциялардың
жекелеген баптары талданды, танымал заңгерлердің еңбектері қарастырылды.
Қорғауға шығарылатын ережелер:
1) Халықаралық құқықтағы азаматтық тұрғын халықты қорғауға бағытталған
қағидалар мен ... ... ... ... ... ... топтарын арнайы қорғаудың
қағидалары;
3) Азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне маңызды объектілерді арнайы
қорғау;
4) Әскери оккупация кезіндегі азаматтық тұрғын ... ... Ең ... ... тұрғын халықты қорғаудағы іс-әрекеттерін сөз
етіп және осыдан басқа да мәселелерді ... ... ... теориялық және тәжірибелік маңызы қазіргі таңда
әрине бар. Себебі, әлемдегі әр ... ... ... саны XXI ғасырда да
азаяр емес, сондықтан азаматтық ... ... ... ... ... заңгер ғалымдарының зерттеулері, ... ... ... ... осы ... ... жалпы сауаттылығын арттыруда
маңызды. Ол азаматтық тұрғын ... ... ... ... қорғалуы
туралы мәліметтер береді және осы ғалымдардың еңбектері ... ... ... ... ... қорғауды одан ары күшейтуге,
халықаралық-құқықтық нормалар ... және ... ... ... өз септігін тигізеді.
1. Азамттық тұрғын халықты қорғау
1. Азаматтық тұрғын халықты қорғауға бағытталған ... ... ... ... ... ... бірі – азаматтық тұрғын
халықты қорғау. Сонымен ... ... ... мен жаралы және
тұтқындағылардың денсаулығы мен олардың өміріне қауіп-қатердің ... ету. ... ... ... ... айтқанда, әскери
қажеттілік пен ізгілік арасындағы теңдіктің ... ... ... ... ... өте ... түрде жасалынатын әскери әрекеттерге шек
қояды. Азаматтық тұрғын халықтың ... ... ... шығынға
ұшырауы кездескенімен, әдейі істелінген әрекеттерден сақтандырады.
Халықаралық құқық халықаралық және халықаралық емес ... ... ... Халықаралық қаруланған қақтығыс деп
екі немесе бірқатар мемлекеттердің бір-біріне ... ... ... ... ... құқықтың бірқатар 1949 жылғы ... ... және 1977 ... №1 протокол қосымшасындағы нормативтік актілері
қолданылады.
Халықаралық емес қаруланған қақтығыс деп мемлекет ішіндегі үкімет пен
үкіметке қарсы ... ... ... ... ... мемлекет ішкі
мәселелерді өзі шешуге құқылы. Алайда, ол ... ... ... істелінеді. Халықаралық емес қақтығыста ... ... ... құқықтық нормалар аз қолданылады. Бұл жағдай Женева
конвенциясының 3-ші тарауында ... №2 ... ... ... ... ... ... бір жағы мемлекеттік емес нысан болып
табылатын жағдайды да үйлестіреді. Ауғанстандағы терроризмге қарсы ұйыммен
Талибан режиміндегі ... ... ... ... Сонымен қатар осы
негізде 1949 ... 12 ... ... ... ... ... келтіру өте орынды болар еді.
IV тарау. Азаматтық тұрғын халық
48 бап. Негізгі норма.
Азаматтық тұрғын халықпен азаматтық нысандарды қорғау мен ... ету үшін екі жақ ... ... халықпен комбатанттармен
(соғысқа қатысушылар) арасында айырмашылығын анықтау керек. Сонымен қатар,
азаматтық нысандармен әскери нысандар айырмашылығын біліп, ... ... ... ғана ... ... ... бап. Азаматтық тұрғын халықты қорғау.
2. Азаматтық тұрғын халық жекеленген азаматтар ... ... ... ... ... ... ... террор мақсатымен
зорлық-зомбылық көрсетуге тыйым салынады.
7. Азаматтық тұрғын халық және ... ... ... ... пунктері мен аудандарына айналмауы керек.
Халықаралық құқық соғыс жағдайында адамдар өмірін қорғауды, азаматтық
тұрғын халық арасында ашаршылықты болдырмауды ... ... ... ... өмір сүру ... сақтап қалады. Халықаралық құқық
азаматтық тұрғын халықтың қарулы қақтығыс кезінде әскери ... ... ... ... етеді. Бұл әрекет ... ... ... ... ... ... тудырады. Халықаралық
құқық азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруі үшін бірқатар көмек көрсетеді.
3 бап. Жалпы ... төрт ... ... ... әскери әрекеттерге қатыспайтындарға ізгілік көрсетуге;
1. өлім мен зорлықты болдырмауға;
2. тұтқынға алуға шектеу;
3. адамның ар-ожданына нұқсан келтіруге;
4. ... ... ... ... ... жылы қабылданған жай қарудың нақты түрлерін қолдануға тыйым салу
немесе шектеу туралы Конвенцияға және оның үш хаттамасына ... ... ... ... азаматтық тұрғын халыққа қарсы әр түрлі миналар, мина-
қақпандар және от ... ... ... ... Одан басқа адам
денесінде рентген сәулелерінің көмегімен ... ... ... ... ... кез ... ... қолдануға тыйым салынады.
Қазіргі соғыстар және қарулы қақтығыстар азаматтық тұрғын халықтың
өміріне жеткілікті мөлшерде аз ... ... Егер ... ... ... ... ... қаза болғандардың 10%-ын ... ... ... бұл ... 50%-ды ... Қазіргі таңда, адам өз іс-
әрекеттері нәтижесіндегі ғылыми дамудың ... ... ... ... өмір ... Көптеген елдерде әскери емес мақсаттағы ядролық
объектілер пайда болуда, ... ... ... мен ... ... ойға
қонымсыз зияндар әкеледі.
Қазақстан Республикасының Конституциясы бойынша біздің республикамыз
өзін демократиялық, ... ... және ... мемлекет ретінде
орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және оның өмірі, құқықтары мен
бостандықтары болып ... ... өзін ... ... ... ... ... мемлекеттіліктің дамуының алға басқан қадамы
болып саналады. Бұл шындыққа сәйкес ... ме? Бұл ... ... ... ... ... мен ... табуға болады.
«Қазақстан Республикасының Түсіндірме сөздігінде» ... ... ... белгілері беріледі:
- мемлекет оның бөлек топтарына емес, керісінше адамға және қоғамға
толығымен қызмет етуі ... ... ... ... ... ... топтарына білім алуды,
денсаулық сақтауды, ғылыми, ... ... ... еңбек
қауіпсіздігін, әлеуметтік және адрестік қолдауды қамтамасыз ету;
- мемлекет азаматтардың, оның денсаулығы мен өміріне ... қоса ... және оның ... өмір ... мемлекеттен талап ететіні азаматтардың құқығы екенін
мойындайды.
Әлеуметтік мемлекеттің осындай ... ... ... ... оның ... негіздемейтініне ұқсатамыз. Сондықтан мұндай
белгілерді толықтыру керек сияқты.
Ең бастысы, мемлекет ... ... ... ... яғни үкімет
азаматтардың өмір сүру деңгейін жақсартуды қамтамасыз ету үшін ... ... ... өмірлік қажеттіліктерін қанағаттандыру,
рынокты бұзу әрекеттеріне жол ... ең ... ... ... ... ... өмірлік деңгейіне, білімге, ғылымға, ... ... және тағы ... да ... ... ... ... қоса, мемлекет әрбір азаматтың басқа азаматтардың, қоғамның
және бүкіл адамзаттың алдында жауапкершілігін ... ... ... ... ... ... ... құқық
қамтамасыз етіледі, сондай-ақ әлеуметтік әділеттік сақталады және
әлеуметтік ... ... ... ... ... мұнда жеке меншіктік,
бәсекелестік, іскерлік сияқты рыноктік шаруашылықтың негіздері үзілмейді.
Жоғарыда ... ... ... ... қосымша
түсіндірме жасауға болады:
- мемлекеттің саясаты құқықтық табиғи жүзеге асырылуы ... ... ... ... мен бостандығының сақталуына ... ... ол ... өзін және ... ... ... саулығы
негізінде еңбектік және интеллектуалдық потенциалын еркін жүзеге
асыру үшін мүмкіндік береді;
- белгілі бір әлеуметтік ... ... ... ... ... мен ... субъектілер арасында бөледі;
- билік пен басқарудың барлық деңгейлеріндегі басқару шешімдерінің
әлеуметтік зерттеуінде және өндіруіндегі жұмысшылардың ... ... ... ... қоғамдық келісімнің қол ... ... ... ... басымдығы, жұмыс беруші, әлеуметтік-
экономикалық және ... ... ... мемлекеті ретінде
әлеуметтік серіктестік жүйесін мойындайды және жүзеге ... ... ... азаматтардың рухани, мәдени, адамгершілігінің
дамуын, ата-бабалардың ... ... ... және ... ... ... және ... әдет-ғұрыптардың
сақталуын негіздейді.
Әлеуметтік мемлекеттің моделі Германияда, Испанияда, ... ... және де ... деңгейі жоғары болып саналатын басқа
да еуропалық мемлекеттердің тәжірибесінде жартығасырлық тексерістен өтті
және сол мемлекеттерде жүзеге ... ... ... ... ... ... ... жоғарыда
көрсетілген негіздерге сәйкес келмейді. Бұған дәлел болатын тек мемлекеттің
дамуының ... ... ... ғана ... ... ... ... халықтың көптеген бөлігі әлеуметтік жағынан өте
төменгі деңгейде болып табылатындығы. Және бұл ... ... ғана ... ... ... қоса ... ... еңбектің
және азаматтардың жақсы тұрмыс халінің сапасы мен саны ... ... ... ... ... болып тұр. Тұрғын халықтың
«әлеуметтік» менталитетінің өзгеруі қиынға соғып тұр, ... ... ... ... ... ... ең басты айыпкері
ретінде санайды. Әлеуметтік ... ... ... бір ... ... жалт бұрылуы мен түсініксіздігі елдің көптеген ... ... ... өте ... ... одан ... ... де, Қазақстанда әлеуметтік мемлекеттің ... ... және ... ... құжаттарында келісілмеген болса да,
бірақ та Қазақстанда әлеуметтік мемлекеттің негізгі ... ... үшін ... ... үшін бір ... қызметтер қарастырылған.
Қазақстан Республикасының Президенті Н.Назарбаев елдің «Қазақстан
2030» даму ... ... деп ... яғни «... ... жаңа
рөлі адамдар үшін шешім қабылдауда емес, ... ол ең ... ... мен жеке ... ... мен ... жанұялары үшін тиімді
шараларды қабылдай алуында. Яғни бұдан мемлекеттің негізгі функциясы ... ... ... ... ...... ішкі
саясатының негізгі бағыттарының бірі.
Мемлекеттің алдында ... ... бір ... ... ... ... ... осал топтарына көмек көрсету. Ол үшін, ең ... ... ... ... мен өте ... кедейлер және
жалпы «кедейлік» деген ұғымды анықтап алу керек, өйткені совет кезінде ... ... өмір ... ... емес деп ... ... қандай да бір критерийлері анықталмаған болатын.
Сонымен, мемлекетпен күшті, нақтыланған ... ... ... және ... басқаруды қалыптастыру, орнықты экономиканы,
тиімді ... ... ... ... ... ... ... (жұмылдыруды), ... ... және ... ... саясатпен байланысты кедейлікпен
күресудегі көпжылдық стратегияны өткізуді және ... ... ... теңсіздікке жол бермеуді және барлық ... ... ... ... жүзеге асыруға және лайықты өмір сүруге мүмкіндікті
қамтамасыз етуді өткізуге қажеттілік бекітіледі.
Қазіргі кезде азаматтық тұрғын халықты әлеуметтік ... ... ... ... яғни ... ең ... ... өндірісі керек. Өйткені, «әлеуметтік қорғау» әр елде ... ... әр ... қарастырылады. Бұл ... ... ... ... ... ... емес түсініктерінен, оның
ұйымының үлкен әртүрлілік ... және ... ... көрінеді. Сонымен
бірге, мұнда ең басты рөлді оның жүзеге асырылатын жағдайларында ойнайды.
2. Азаматтық тұрғын халықты қорғаудағы ... ... ... ... Дипломатиялық конференцияның ең ... ... ... ... ... бір ... ... ал екінші жағынан азаматтық тұрғын халық пен ... ... ... ... делінген. Ол туралы бірінші хаттаманың 48-
інші бабында былай делінген:
«Азаматтық ... ... және ... ... ... ... ... тараптар әрқашан азаматтық тұрғын халық пен ... ... ... мен ... объектілерді айыра білулері керек,
және осыған сәйкес өз іс-әрекеттерін ... ... ғана ... ... ... халықты қорғау мәселесін шешу кезінде екі элементтің
сәйкестігі туралы әңгіме ... ... ... және ... Егер ... ... ескерілмесе, онда нормалар қорғаудың
керекті деңгейін ... ете ... ал егер ... ... онда құқық нормаларын қадағалаудың сенімділігі жоқ, және ... ... ... ... ... халық.
1949 жылғы соғыс кезінде азаматтық тұрғын халықты ... ... ... ... ... ... алу ... қақтығысқа қатысушы тараптың
немесе басып алушының билігіндегі басқа елдің азаматтарына таралады (4-б.).
3-інші бапта көрсетілгендей, әскери ... ... ... тұлғалар болып табылады. Сонымен қатар, БҰҰ Бас ... ... ... ... болып әскери әрекеттерге қатыспайтындар
саналады. Кеңес заңгерлері «азаматтық тұлға» ұғымын оның әскери ... ... ... ... ... ... заңгерлері де
ұстануда.
1977 жылғы бірінші қосымша хаттамаға сәйкес «азаматтық тұлға» болып 3-
інші Женева конвенциясының 4-інші бабындағы және осы ... ... ... еш ... ... кез келген тұлға саналады.
1949 жылғы Женева конвенцияларына бірінші ... ... ... ... ... қорғану» бөлімнің 48-60 баптарында азаматтық
тұрғын халықты және азаматтық объектілерді шабуылдан қорғау ... ... ... ... 51 және ... ... алады. 51-інші бапта:
«азаматтық тұрғын халық, соның ішінде жеке азаматтық тұлға шабуылдаудың
объектісі ... ... деп ... дәл осындай қорғау 52-інші бапта
азаматтық ... ... ... ... ... қорғауды қамтамасыз ету мақсатында қазіргі
халықаралық ... ... ... ... халық пен комбатанттардың
арасында, азаматтық объектілер мен ... ... ... ... және өз іс-әрекеттерін тек қана заңды ... ... ... ... ... «комбатант» пен
«әскери объект» түсініктерін анықтау мәселесі маңызды мәнге ие болады. Оның
себебі, халықаралық ... ... ... ... ... ... ... қолданудың рұқсат етілуі. Сонымен қатар, ... ... ... құқықтың қорғауында болатын «азаматтық тұрғын халық» және
«азаматтық объект» түсініктерін анықтау да ... ... ... жылғы бірінші қосымша хаттама комбатанттарды «қақтығысқа қатысушы
тараптардың қарулы күштер құрамына кіретін» ... және ... ... және ... ... ... қатысуға құқығы
бар адамдар деп анықтайды (43-б.). Одан басқа комбатанттар мәртебесі (1949
жылғы әскери ... ... ... ... ... ... тарайды:
- қарулы күштер құрамына кіретін жасақтар мен ерікті әскерлердің жеке
құрамы;
- қақтығысқа қатысушы ... ... ... ... жеке ... қосқанда басқа да жасақтар мен ерікті әскерлердің
жеке құрамы;
- өзін, ... ... ... мемлекетпен танылмаған, үкіметтің
немесе биліктің қарамағында деп санайтын тұрақты қарулы ... ... ... ... ... ... жақындап келе жатқан жау әскерлеріне
қарсы өз бастамаларымен қару алып ... ... әлі ... ... ... егер олар ... ашық ... және соғыс заңдары мен
әдет-ғұрыптарын бұзбаса.
Комбатанттардың көрсетілген ... ... ... ... ... бар, демек оларға қатысты, халықаралық құқықтың
талаптарын ескере отырып, кез келген әскери шаралар қолдану рұқсат ... ... ... ... ... ... ... тұрғын халық –
комбатанттардың ешқандай категорияларына жатпайтын адамдар жиынтығы ... ... ... ... ... ішінде азаматтық тұлғалар
халықаралық құқықтың қорғауында болып табылады және оларға қарсы шабуылдар
немесе басқа да ... ... ... ... ... ... ... әскери әрекеттерге қатыспағанша қорғауда болады. Азаматтық ... ... ... ... – қарулы қақтығыс ... ... ... қорғау қағидасының жүзеге асуын қамтамасыз етеді. Шабуылды
жоспарлап жатқан немесе сол туралы шешім қабылдап жатқан ... ... ... ... ... емес ... және ерекше қорғауда
емес екендігіне көз жеткізуге міндетті; сонымен ... ... ... ... ... ... екендігі анықталмаса, онда сол
адамдарға азаматтық тұрғын халыққа жатқызу басымдылығынан шыға ... ... пен ... ... ... міндеттейді (57-б.).
Азаматтық тұрғын халықтың арасында азаматтық тұлға түсінігіне енбейтін
жекелеген адамдардың болуы бүкіл азаматтық тұрғын ... оның ... ... ... ... ... ... бола алмайды, олай болса
оған қарсы шабуыл да ақталмайды. Сонымен бірге, ... ... ... ... жеке ... ... орналасуы мен қозғалуы жекелеген
пунктерді немесе аудандарды әскери шаралардан ... үшін ... деп ... (50, 51-бб.).
Жеке тұлғаның қорғалуын күшейткен соғыстан кейінгі ... ... даму ... ... ол комбатант немесе азаматтық
тұлға болса да, 1949 ... ... ... ... құқықтық қорғауда
жаңа кезеңді сипаттайды.
Төртінші Женева конвенциясы азаматтық тұрғын халықты қорғаса да, оның
мақсаты тікелей әскери операциялар ... ғана ... ... Оның «Тұрғын
халықты соғыстың кейбір салдарынан ... ... ... ... ... ... II ... қақтығысушы елдердің барлық азаматтық тұрғын халқына
олардың нәсіліне, ұлтына ... ... ... қарамастан ... ... ... соғысушы тараптардың аумағында да, басып алынған аумақ та
қолданылатын бірқатар ережелер бар; кейбір ... тек қана ... ... ... немесе тек басып алынған аумақта
қолданылады. Соғысушы тараптардың аумақтары мен ... ... ... ... ... ... тұлғалар қандай да болмасын ... ... ... құқықтарына, діни сенімі мен жораларына, әдеті
мен ... ... ... ... деген ереже бар; олармен
адамгершілікті қатынас жасалады, яғни олар кез ... ... ... ... ... ... тіл тигізуінен қорғалады.
Конвенцияның 31-інші бабы азаматтық тұлғаларға қатысты ... ... ... ... қолдануға тыйым салады. Сонымен қатар
физикалық азап ... ... ... алып ... ... да ... ... тән жазалауына тыйым салынады. Бұл тыйым азаматтық билік
өкілдерімен болсын, әскери билік өкілдерімен болсын ... тек ... мен ... ғана ... ... да ... таралады (32-б.). Еш
азаматтық тұлға өзі жасамаған құқық бұзушылық үшін жазаланбайды. Ұжымдық
жазалау да ... ... ... ... тыйым салынған. Тонауға, сонымен
бірге қорғаудағы адамдарға және олардың мүліктеріне қатысты репрессалилер
рұқсат етілмейді (33-б.). ... ... ... ... салынады (34-б.).
Конвенция өзі қорғайтын адамдарды еркінен айырудан ... ... ... ... ... ... ... береді. Егер мемлекеттің
қауіпсіздігі үшін ... ... ... осы шараларды қабылдау туралы бұйрық
беріледі (41 және ... ... іске ... ... ... ... органдармен бақыланады. Бұл шаралар адамдар қай мемлекеттің
билігінде ... сол ... ... ... ... мен ... тұрғын халықтың арасындағы
шекараның жойылуын негіздеуге тырысады. ... ... мен ... ... ... ... екі себеппен
жойылады: біріншіден, бүкіл халық ... ... ... ... ... ... қарудың есебінен бұл айырмашылықты сақтап қалу
мүмкін емес болып ... ... ... ... ... мүлдем басқа, және
ол әскери операциялардан көп ... ... ... ... ... өз ... тигізбей қоймайды. Бірақ ... ... ... ... ... ... ... кезіндегі жүздеген мың бейбіт
халықтың тек қана әскери ... ... ғана ... ... ... ... халықты нәтижелі қорғаудың мүмкін емес
себептерін көрсетеді: ... ... ... ... комбатанттарды айыру
қиынға түседі; азаматтық тұлғалар жұмыс істейтін, бомбалауды талап ... ... ... ... ... соғыстардағы экономикалық
факторлардың рөлі.
Халықаралық-құқықтық актілерде азаматтық тұрғын халық екі ... ... ... а) ... ... белгілейтін заңды нормалар
шеңберіндегі тікелей қорғау; ә) ... ... яғни ... жүргізу
әдістері мен тәсілдеріне, және соғыс құрбандарының барлық категорияларына
қатысты жалпы ережелерді ... ... ... ... ... оған
мына мақсаттағы ережелер кіреді: а) ... ... ... қорғау нәтижелігін көтеру;
ә) Женева конвенциялары мен бірінші қосымша хаттаманың қолданыс аясын
кеңейту; б) олардың ... ... ... ... ... ... қорғау БҰҰ Бас Ассамблеясының
көптеген ... ... ... ... 1968 ... 19 ... (XXIII) ... әскер ісінде азаматтық тұғын халықты қорғаудың үш
қағидасы белгіленген: а) барлық жағдайда әскери әрекеттерге ... ... ... ... ... ... ... керек, және
соңғылары мүмкіндігінше қорғалуы ... ә) ... ... ... ... салынады; б) қақтығысқа қатысушы ... ... ... әр ... ... құқығы шексіз емес. 1970 жылы 9
желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы 2675 (XXV) ... ... ... ... ... қорғаудың негізгі қағидалары»11 қарарын қабылдады.
Онда азаматтық тұрғын ... ... ең ... жеті қағидасы
жинақталған. Осылайша осыған ... ... ... ... ... ... ... халықты қорғау қағидалары бірінші қосымша хаттамада
жинақталып бекітілді.
Қолда бар халықаралық актілер талдауы азаматтық ... ... ... ... қағидаларын жинауға негіз болады.
1-інші қағида – халықаралық құқықта танылғандай, адамның ... ... ... ... де ... береді.
2-нші қағида - әскери әрекеттер кезеңінде оған белсенді қатысып
жүргенде (комбатанттар) мен азаматтық тұрғын ... ... ... ... ... - ... операцияларды жүргізу кезінде соғысушы тараптар
азаматтық тұрғын халықтың азап ... ... ... зиян ... болдырмау
үшін барлық керекті сақтық шараларын ұйымдастырып, азаматтық тұрғын халықты
соғыстың қиратушылық күшінен ... қалу үшін ... ... ... ... қағида - өзінің бірден-бір мақсаты азаматтық тұрғын халықты
қорқыту немесе террорлау ... ... ... ... ... үрейлендіру актілері тыйым салынады.
5-інші қағида – ... ... мен тек қана ... тұрғын
халықпен пайдаланылатын құрылыстар ... олар ... ... ... ... ... ... – азаматтық тұрғын халықты қорғау үшін берілген ... ... ... ... ... ... аймақтар мен сол сияқты
жерлер кіреді.
7-нші қағида – соғысушы тараптар азаматтық тұрғын халықты ... ... ... ... мәжбүрлеп қоныс аудару объектісіне
айналдырмайды, немесе олардың ... қол ... ... ... ... ... топтарын
арнайы қорғау
1977 жылы бірінші қосымша хаттамада және басқа да келісім-шарттарда
бекітілген нормалар соғысушы тараптардың азаматтық ... ... ... ... ... олардың жынысына, жасына, нәсілі мен ұлтына,
_______________
111675 (XXV) БҰҰ Бас Ассамблеясының Резолюциясы.
саяси және діни сеніміне ... ... ... ... ... қарулы қақтығыстар кезінде қолданылатын халықаралық құқық
нормалары жаралылар, аурулар, ... ... ... 15 ... ... ... медициналық қызметкерлер, азаматтық қорғаныс ұйымының
қызметкерлері сияқты азаматтық тұлғалардың жеке категорияларына ... ... ... ... ... ... қорғаудың арнайы тәртібін белгілеу
олардың қарулы қақтығыстар ... не аса ... ... ... ... және т.б.) ... не ... тұрғын халыққа
көмектесуде және әскери әрекеттер кезінде олардың тірі қалуына ... ... ... мен ... ... ... түсіндіріледі. Жасалынатын қорғаудың ... ... пен ... ... ету ... қосымша шараларда немесе
сол адамдарға осындай қорғауды ұсыну мен ... ... ... толық
белгіленген тәртіпте көрініс табады.
1949 жылғы төртінші ... ... ... және аурулар,
сонымен қатар мүгедектер мен жүкті әйелдер ерекше қамқорлық пен қорғауда
болады» деп көрсеткен (16-б.). ... ... ... ... ету үшін
конвенция жеке ... ... ... және ... ... ... және босанған немесе босанатын әйелдерді
қоршалған аймақтардан көшіруді ұйымдастыру әрекеттерін қамтиды (17-б.).
1977 жылғы бірінші ... ... ... ... балалардың
жасына қарай немесе кез келген басқа себебіне байланысты, ... ... және ... ... ... ... ... қорғауды
қамтамасыз ету үшін керекті жағдай жасау мақсатында соғысушы тараптар, 15
жасқа толмаған балаларды тікелей әскери әрекеттерге қатыстырмау үшін ... ... ... міндетті. Солай бола тұра балалар әскери
әрекеттерге қатысып ... ... ... ... ... да, ... бабында көрсетілген жалпы қорғауды пайдаланады.
Қарулы қақтығыстар кезінде ... ... өте ... ... ... балаларды қорғауды күшейтуге 1980 жылғы миналарды, мина-
қақпандарды және басқа да құрылғыларды ... ... салу ... шектеу
туралы хаттаманың нормалары бағытталады. Хаттама кез ... ... ... ... немесе ұқсайтын, немесе балалар
тамақтанатын, денсаулығына, ... ... ... ... ... және
оқыту құралдарымен байланысты мина-қақпандарды пайдалануға тыйым салады.
Жаралыларды, ауруларды, мүгедектерді, қарттарды, 15 жасқа толмаған
балаларды, жүкті ... және 7 ... ... ... бар ... ... ... қаупінен, соның ішінде әуеден бомбылаудан туатын және
қашық радиустағы қаруды қолданудан болатын қауіптен ... ... ... ... ... Женева конвенциясы бейбіт уақытта және әскери әрекеттер
басталғаннан кейін де ... ... ... ... ... ... және ... аймақтар мен жергілікті жерлерді құруды көздейді
(14-б.). Конвенцияның мәтінінде осындай ... мен ... ... объектілердің ерекше категориялары ретінде қорғау шаралары туралы
ештеңе айтылмайды, бірақ конвенцияға қосымша санитарлық және ... мен ... ... туралы келісімнің үлгі жобасы бойынша: бұл
аймақтар «ешқандай жағдайда ... ... және олар ... ... мен ... ... қарулы қақтығыстардың азаматтық тұрғын халыққа алып келетін
зардабын азайту көбіне жаралыларға, ... және ... да ... ... қажетті көмекті көрсететін медициналық
құрылымдардың нәтижелі жұмыстарына, ... ... ... ... ... күресетін, зардап шеккен азаматтық тұрғын халыққа
баспана, жабдықтар ... және т.б. ... ... ... ... ... Медициналық құрылымдар мен ... ... ... ... ... азаматтық
тұрғын халық үшін аса маңызды, бұл олардың қарулы қақтығыс кезіндегі ерекше
мәртебесін, соның ... ... ... ... ... сипатын
көрсетеді. 1949 жылғы Төртінші Женева конвенциясында жаралы және ауру
азаматтық тұлғаларды, ... мен ... ... ... ... келу, тасымалдау және емдеуді жүзеге асыратын қызметкерлерді қосқанда,
азаматтық ауруханаларда ғана жүйелі қызмет ететін және ... ... және ... ... Тура осындай норма 1977 ... ... ... да ... қорғаныс ұйымының жұмысына едәуір қолайлы жағдай жасау
мақсатында халықаралық құқық осындай ұйымдардың ... ең ... ... ... ... ... тәртібін
ұсынады. Сонымен бірге азаматтық тұлғалардың ... ... ... қорғауды тоқтату қызметкерлердің әскери әрекеттерге
тікелей қатысуы ... ... ... зиян ... ... ... қарсылас тараптың қорғаудың тоқтатылуына дейін жасаған ескертуі
назарға алынбаса.
Азаматтық ... ... және ... ... ... ... ... ерекше сипаты
дегеніміз – бұл қызметкерлерге берілетін қорғау көлемі ... ... ... көп ... ... ... халыққа және жеке азаматтық
тұлғаларға қатысты тыйым салынған іс-әрекеттер, осындай қызметкерлерге ... ... ... ... ... ... таңдаусыз қару түрлерін
қолдану және оларды пайдалану әдістері, репрессалилер және т.б. ... ... ... ... ... мәні – ... құрылымдар
мен азаматтық қорғаныс ұйымдарының азаматтық қызметкерлері азаматтық
тұлғалардың көбіне тән емес өз ... ... ... де халықаралық-
құқықтық қорғалу құқығын пайдалана алады.
Соның ішінде, мұндай қызметкерлер жеке қару ұстау құқығын иемденіп
қоймай, кейбір ... ... оны ... ... ... бұл ... ... негіз болмайды. Сонымен қатар мұндай қызметкерлердің
әскери билік қол астында ... ... ... ... ... ынтымақтасуы, осындай ұйымдардың әскери үлгімен құрылуы
олардың қорғалуының тоқтатылуына негіз бола алмайды.
2. ... ... ... ... объектілерді қорғаудың жалпы сипаты
Қарулы қақтығыстар кезінде азаматтық объектілерді қорғаудың құқықтық
режимін күшейту бірқатар факторлармен түсіндіріледі, ... ең ... ... ... қауіпсіздігін және қалыпты өмір сүру жағдайын
қамтамасыз ету қажеттілігі. Ғылыми-техникалық прогресстің күнделікті даму
әсерінен ... ... ... ... ... болып табылатын материалды
әлем, толықтай адамның өз іс-әрекеттерінің өніміне айналды. Яғни ... ... ... ... және ... инфрақұрылымын құрайтын
объектілерді салу туралы болып ... ... ... және ... ... ... және басқа қуат көздерін өндіру және тарату, халықты
сумен және азық-түлікпен қамсыздандыру, мәдени ... және ... да ... ... ... материалдық және рухани өмір сүру
жағдайын қалыптастырудың негізін ... ... ... ... объектілердің қирауы жаңа өркениет
пен мәдениетті қабылдай отырып, толық бүлінуге ғана емес, ... ... адам ... өмір ... ... алып келеді.
Жағдай, атом электростанциялары сияқты «қауіпті ... ... мен ... ... ... одан ары ... Атом
электростанцияларының, зерттеу реакторларының және басқа да сол сияқты
құрылғылардың ... ... ... атом ... орналасқан
мемлекеттің халқы үшін ғана емес, ... ... ... үшін ... ... ... және әскери объектілерге қатысты нақты
белгілердің болмауы халықаралық құқық теориясы мен дипломатиялық тәжірибеде
көптеген даулар туғызып ... ... ... және дамыған елдер
тәжірибесінде «әскери объект» түсінігіне кең мағынада талдау жасады. ... ... ... ... дейін халықаралық құқықта ... ... ... ... ... ... қосымша хаттамада және басқа да халықаралық келісім-
шарттарда ... ... ... тұрғын халық пен комбатанттардың
арасында ғана емес, азаматтық объектілер мен әскери объектілердің ... ... ... XIX ... ... ... мен XX ғасырдың бірінші
жартысында соғыс заңдары мен ... ... ... келісімдер
әскери әрекеттер кезінде халықаралық-құқықтық ... ... ... ... анықтауға тырысты. Осылайша, 1899 және 1907
жылдардағы Гаага конвенцияларында «қорғалмаған қалалар, ... ... ... ... ... 1949 жылғы Төртінші Женева конвенциясы
азаматтық объектілердің ... ... ... және ... ... ... жерлер, тұрақты санитарлық мекемелер және ... ... ... ... ... ... ... санитарлық поездер, госпитальді кемелер ... ... ... жаңа ... ... 1954 жылғы мәдени
құндылықтарды қорғау туралы Конвенция бұл тізімді халықтардың мәдени мұрасы
үшін маңызды мәдени құндылықтармен толықтырды: сәулет, өнер ... ... өнер ... ... сол ... мұражайлар, үлкен
кітапханалар, мұрағаттар, арнайы жасыру орындары, және ... ... ... актілерде әскери объект – олардың не ортақ
қасиеттерін белгілеу арқылы, не ... ... атап кету ... ... ... атап кету ... анықтауға талпыну ең
дұрыс жол емес, өйткені мұндай объектілердің дәлме-дәл тізімін жасау қиынға
соғады. 1907 ... ... ... ... күштерімен бомбалау туралы
Конвенцияның II бабында қарсылас жоя алатын әскери ... ... ... ... ... және ... материалдар
қоймалары, жау флотының және әскерінің қажеттілігі үшін пайдаланыла алатын
шеберханалар мен құрылғылар, және ... ... ... ... жылғы Халықаралық Қызыл Крест комитеті (ХҚКК) ережелерінің Жобасы
әскери объектілерді өздерінің негізгі ... ... ... ... ... объектілер деп анықтайды. Бұл анықтамадағы
«объектілердің негізгі ерекшеліктері» және ... ... ... ... ... осы баптың ережесін өз бетінше түсінуді
шектеді. Осылайша, 1956 жылғы ХҚКК ережелерінің ... ... ... ... анықтау кезінде олардың ең бастапқы мақсатын ғана
емес, оның қызметтік сипатын, нақты әскери әрекеттер кезіндегі ... ... ... ... ... көрінеді. Осылай тенденция 1969
жылы 9 қыркүйекте ... ... ... ... ... да
көрінді. Ол бойынша әскери объектілерге өз табиғаты, шығу мақсаты немесе
қолданылуы әскери әрекеттерге ... әсер ... ... ... ... ... бар объектілер жатады, және «олардың толық немесе
ішінара жойылуы ... жоя ... ... маңызды және тез арада әскери
басымдылықты қамтамасыз етеді».
Әскери объектілерді анықтаудың осындай жолы 1977 ... ... ... және 1980 ... жай ... ... ... тыйым салу немесе
қолданылуын шектеу туралы Конвенцияда ... Осы ... ... ... объектілер категориясына тек қана өз ерекшелігі, орналасуы,
мақсаты немесе ... ... ... ... нәтижелі әсер ететін,
олардың толық немесе ішінара қирауы, олардың басып алынуы ... ... сол ... ... ... ... ... беретін объектілер
жатады (1977 жылғы бірінші қосымша хаттаманың 52-б.). ... ... екі ... ... жатыр – объектінің әскери сипаты немесе
оның әскери мақсаттарда пайдаланылуы, және осындай объектінің ... ... ... жету үшін ... басып алынуының мәні.
Объектінің әскери сипаты немесе оның әскери мақсаттарда пайдаланылуы –
нақты бір объектінің әскери объект ... ... ... ... ... ... табылады. Соғысты жүргізу әдісі ретінде арнайы
жасалынған объектілер әскери объектілер категориясына еш ... ... ... ... ... қару-жарақ және әскери жабдық
қоймалары және т.б.). Сонымен қатар бұл анықтамаға өзінің алғашқы, негізгі
жасалу ... ... ... ... ... ... ... қарулы
қақтығыс кезінде әскери әрекеттердің мақсатына жету үшін қарулы күштермен
пайдаланылатын объектілер ... (екі ... ... ... ... ... сәйкесінше нормаларымен шектеуін ескере
отырып, заңды негізде шабуыл жасауға рұқсат етіледі.
Тағы бір ... ...... ... ... түсу ... ... басып алудың мәні - әскери ... ... ... заңды шабуыл объектісі ретінде сипаттайды. Анықтаманы дұрыс
талдау үшін «айқын» ... ... ... ... бұл ... ...
«екі сипатты объектіге» ерекше, - егер ... ... ... ... ... ... ... жету қажеттілігімен ақталмаса, онда олар
заңды әскери нысана ретінде қарастырылмайды.
Осыған байланысты, 1956 жылғы ХҚКК ... ... VII ... егер ... ... әскери сипатқа ие болса да, бірақ
олардың толық немесе ішінара қирауы сол жағдайда соғысушы ... ... ... алып ... онда мұндай объектілер заңды әскери нысана
ретінде ... ... ... 1977 ... ... қосымша хаттаманың
мәтінінде жоқ болса да, хаттаманың түсініктемесінде ... ... ... ... ... ... ... егер мұндай шабуылдар
қарсыластан айтарлықтай әскери басымдылық алып келмесе.
1977 жылғы бірінші ... ... ... ... ... ... ... табылмайтын барлық объектілер азаматтық болады деп
анықтайды. Халықаралық құқық мұндай ... ... және ... репрессалий қолдануға тыйым салады. Сонымен ... ... ... ... презумпция бекітіледі, яғни әдетте азаматтық
мақсаттағы ... да бір ... ... ... ... ... ... туатын болса, сол объектілерді азаматтық ретінде қарастыру
басымдылығы алға қойылады.
Тағы бір ... ... ... ... ... кейбір қайнар
көздерінде халықаралық келісімдер арнайы қорғалатын және кейбір ... ... үшін ... маңызды объектілерді әскери объектілер санатына
қосуға болмайтыны жайлы көрсетілген. БҰҰ-ның Бас ... 2675 ... ... ... бейбіт тұрғын халықты қорғаудың негізгі
қағидалары» ... ... ... халықпен пайдаланылатын тұрғын
үйлерді және ... да ... ... қатар тек қана азаматтық тұрғын
халықты қорғауға арналған ... мен ... ... ... ... ... ... айналдыруға болмайтындығы көрсетілді. 1969 жылдың
9 қыркүйегіндегі халықаралық құқық Институтының ... ... ... ... ... ... ... қорғауындағы
объектілер әскери объектілерге жатқызылмайды, және сонымен қатар оларға:
- еш ... ... ... ... өмір ... ... ... өз табиғаты және қолданылуына байланысты тек адамгершіліктік және
бейбіт мақсаттағы объектілер12.
Осы құжаттардағы ... ... та 1977 ... ... ... тура ... көрініс тапқан жоқ. Хаттама азаматтық объектілердің
жеке категорияларына халықаралық-құқықтық қорғаудың арнайы режимін орнатса
да, мұндай режимді орнатуда ... бір ... орын ... ... ... пен ... объектілерді қорғауды күшейту мақсатында 1977
жылғы бірінші қосымша ... мен 1980 ... жай ... нақты түрлеріне
тыйым салу немесе қолдануын шектеу туралы Конвенция азаматтық объектілерге
тікелей шабуыл жасауға тыйым салып ... ... ... ... ... ең ... рет егер ... тұрғын халықтың өліміне, азаматтық
объектілердің бүлінуіне немесе қирауына алып ... ... ... де қарсы шабуыл жасауда белгілі бір шектеулер қояды. ... ... ... ... ... – егер қауіпті күштердің пайда ... ... ... және ... ... ... тұрғын халық арасында
ауыр зардаптар ... су ... су ... және ... олар ... ... ... да, шабуылдауға тыйым
салады.
1969 жылы 9 қыркүйекте халықаралық құқық ... ... ... ... қандай да болмасын себептермен немесе
әдістермен қарулы күштер мен ... ... ... ... ... ... (XXV) БҰҰ Бас Ассамблеясының Резолюциясы.
әскери емес объектілерді айыру мүмкін емес болғанда қандай да бір аймақтық
немесе қалалық орталықты жою ... ... ... салады» деп
көрсетілген. Осы қарардың ережелері аумағында әскери мақсатта қолданылатын
объектілер бар сылтауымен ... ... ... ... ... және ... ... шабуыл жасауға
болмайтынын және бұл заңсыз екендігін тікелей көрсетеді. 1977 жылғы бірінші
қосымша хаттаманың ... ... ... ... ... ... ... жасауға тыйым салады.
2. Азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне маңызды объектілерді
арнайы қорғау
Бүкіл азаматтық тұрғын халықты, ... ... ... ... ... ... оның ... категорияларын
толығырақ және нәтижесі көбірек қорғауды қамтамасыз ету ... ... ... ... ... ... жалпы қорғауды
санамағанда, олардың кейбір жеке категорияларын қорғаудың арнайы режимін
бекітеді. ... ... ... режимі қолданылатын азаматтық
объектілердің негізгі категорияларына:
- ерекше қорғаудағы жергілікті ... мен ... ... ... ... өмір ... ... объектілер;
- медициналық құрылымдар мен медициналық санитарлық-көлік құралдары;
- азаматтық қорғаныс қажеттілігі үшін қолданылатын объектілер;
- мәдени құндылықтар;
- ... ... бар ... мен ... ... объектілердің көрсетілген категорияларына арнайы халықаралық-
құқықтық қорғаудың қолданылуы ең алдымен олардың азаматтық тұрғын халықтың
тірі қалуын, ... ... ... қалыпты өмір сүруін қамтамасыз етуде
ерекше рөлімен, және де азаматтық тұрғын ... ... ... ... және ... ... ... әдіс-тәсілдері жағдайындағы
қауіпті азайтумен түсіндіріледі.
Егер соғысушы тараптар нақты бір халықаралық келісімдердегі арнайы
талаптарды орындаса, ... ... ... ... мен аймақтардың
азаматтық тұрғын халықты қорғауды қамтамасыз етудегі тәжірибелік ... Осы ... мен ... ... объектілердің ерекше түрі болып
табылады, ... ... ... ... ... етілмейді; одан басқа,
соғысушы тараптарға демилитаризацияланған аймақтарда ... да ... ... ... ... салынады.
Ең алғаш арнайы «санитарлық аймақ» құру қажеттілігі туралы ойды франко-
прусстік соғыс ... ... ... ... жаралы және ауру
комбатанттарды қорғауды қамтамасыз ету ... 1870 жылы ... ... бірі. А.Дюнан айтқан. 1871 жылы Париж пролетариатының
көтерілісі кезінде А.Дюнан азаматтық тұрғын халықты қорғауды қаматамсыз ету
үшін арнайы «қауіпсіздік аймағын» құру ... ... сөз ... ... Брюссель декларациясында да арнайы аймақтардың ерекше түрі –
«ашық ... ... ... ... Оларды атқылауға ... ... ... ... ... ... ... бабына сәйкес соғысушыларға
қорғалмаған қалаларды, ауылдарды, тұрғын үйлерді ... ... және ... ... салынды, ал 1907 жылғы соғыс кезінде
теңіз ... ... ... ... ... ... ауылдарды, тұрғын үйлерді және құрылыстарды ақшалай контрибуция
төлемегені үшін бомбалауға тыйым салады. 1949 ... ... ... ... санитарлық, қауіпсіздік және бейтарап аймақтар
институты ... ... ... ал 1977 жылғы бірінші қосымша
хаттама ерекше қорғаудағы осындай арнайы ... ... ... ... және ... аймақтармен толықтырды.
Азаматтық объектілердің осы категориясында ерекше орынды қарулы қақтығыстар
кезінде мәдени құндылықтарды қорғауды ... ... ... объектілер
алады, бұл туралы 1954 жылғы мәдени ... ... ... ... жылғы Төртінші Женева конвенциясы бейбіт уақытта да, әскери
әрекеттер басталғаннан кейін де ... ... ... ... ... ... жаралылар мен аурулар, мүгедектер, қарттар, ... ... ... ... ... және 7 ... дейінгі балалары бар
аналар сияқты азаматтық тұрғын халықты қорғауды ... ... ... ... және ... ... мен жергілікті жерлер құру
мүмкіндігін қарастырады.
Санитарлық және қауіпсіздік аймақтар мен жерлерден басқа 1949 жылғы
Төртінші ... ... ауру және ... ... мен комбатант
еместер, және әскери әрекеттерге қатыспайтын және осы аймақтарда болу
кезінде әскери ... ... ... атқармайтын азаматтық тұлғалар
сияқты, 1949 жылғы ... ... ... тұлғалар
категорияларын қорғау үшін арнайы бейтарап аймақтар құру мүмкіндігін
қарастырады. ... және ... ... мен ... ... ... ... да сондай мақсаттарға - әскери әрекеттерге тікелей
қатыспайтын тұлғаларды, соның ішінде, ең алдымен азаматтық тұрғын ... ... ... ... ... ... ерекшелігі – 1949
жылғы Төртінші Женева конвенциясының оларды тікелей әскери ... құру ... ... ... ... ... ... объектілердің осы екі
категориясында ортақ бір кемшілік бар – ол ... ... ... ... ... тек қосымша сипаттылығы,
өйткені осы аймақтарға мұндай қорғауды қолдану олардың ... ... ... ... ... ал бұл ... ережелердің
тәжірибеде орындалуын қиындатады. XX ... ... ... ... ... ... қақтығыстар кезінде құру үш рет ғана
болған – Испаниядағы азаматтық соғыс кезінде (Мадрид, 1937 ж.), ... ... ... (Шанхай, 1937 ж.) және ... ... ... ... ... ... (Иерусалим, 1948 ж.).
1977 жылғы бірінші қосымша хаттаманы қабылдау – соғыс кезінде арнайы
халықаралық-құқықтық ... ... ... мен ... ... ары ... дамытуда және жетілдіруде өз септігін тигізді. Осыған
орай ... ... ... ... ... ... ... табылады, - әскери әрекеттер аймағындағы осы елді-мекендерге қарсы
соғысушы тараптарға қандай да болмасын ... ... ... ... ... ... мен аймақтардың осындай категорияларын
құру үшін арналған процедураға қарағанда, аймақты қорғанбайтын жер ... ... ... ... келісіміне байланыссыз, және өз күшіне
қарсылас тарапқа айтқаннан кейін және соңғысының мақұлдауынан кейін енеді.
Хаттама ... ... да бір ... қорғанбайтын деп хабарлау үшін ол
келесі шарттарға жауап беруі керек:
- барлық комбатанттар, мобильді жауынгерлік құралдар және ... ... сол ... шығарылулары тиіс;
- билік те, тұрғын халық та жаушылық әрекеттер жасамаулары керек;
- әскери ... ... ... ... ... жасалмауы
керек.
Алайда, хаттама қандай да бір жерді қорғанбаған аймақ деп хабарлау
мүмкіндігін қарастырады, егер ол ... ... ... жауап
бермесе де, бірақ мұндай жағдайда, халықаралық-құқықтық қорғаудың арнайы
режимін қолдану соғысушы ... ... ... ... болады.
Арнайы қорғау қолданылатын азаматтық объектілердің ...... ... ... ... ғана ... сонымен
қатар қандай да болмасын әскери операциялар жүргізуге ... ... ... ... ... аймақтар қорғанбаған жерлер
жауап беретін талаптарға жауап береді.
Мазмұны бойынша мұндай ... ... ... тыйым салудан
кеңірек, бірақ қорғанбаған жерлерге ... ... бір ... ... ... ... ... тараптардың
арасындағы арнайы жасалған келісімге байланысты.
Қазіргі халықаралық құқық ... ... ... өмір ... ... ... қорғаудың арнайы ... ... ... ... өмір ... қажетті объектілер»
түсінігі ең алғаш 1977 жылғы бірінші қосымша хаттамада бекітілген. ... бұл ...... қоры, азық-түлік өндіретін
ауылшаруашылық ... ... ... ... сумен қамтамасыз
ететін құрылғылар және оның ... жер ... ... ... ... ... ... қарасақ, берілген тізімді мысал ретінде, суретті
ретінде қарастырыуымыз керек. ... ... ... ... ... нақтыланған жағдайларға және осы аймақтарда тұратын
азаматтық ... ... өмір сүру ... ... ... да объектілерді жатқызуға болады.
Азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне қажетті объектілерге ... ... кез ... ... ... ... объектілерді жоюға,
оларды жарамсыз етіп тастауға тыйым салады, егер мұндай әрекеттер ... өмір ... ... ... ... ... немесе азаматтық
тұрғын халық арасына аштық алып келу, сол ... ... ... және тағы басқа ... ... ... көрсетілген
объектілер қарулы күштерді жабдықтау үшін қолданылса да, осы ... ... және ... ... ... оларды әскери
немесе аралас объектілерге жатқызуды болдырмайды. ... орай 1972 ... ... ... ХҚКК-нің түсініктемесінде – «бүкіл әлем
халықатарының ары бас тартатын ... ... ... ... ... ... әскери немесе аралас сипаттағы болып айтылмайды» ... бап ... ... тек ... ... ... ... тек қана қарулы күштердің жеке ... ... ... ... ... әскери әрекеттерді тікелей ... ... ... ... тараптар, осындай жағдайларда да, осы объектілерге
қарсы әскери ... ... ... ... ... ... ... сумен қалуына алып келмейтіндей шаралармен шектеуге
міндетті.
Көрсетілген шектеу, мұндай ... ... ... ... ... ... қарсы жасалған жағдайда, өзінің ұлттық аумағын басып
кіруден қорғау үшін жасалғанда және оны шұғыл ... ... ... ... ... азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне қажетті
объектілерге қатысты әрекеттерге таралмайды.
Халықаралық-құқықтық ... ... ... ... ... медициналық санитарлық-көлік құралдарына да қолданылады. 1899 және 1907
жылдардағы ... ... және 1949 ... ... ... ... нормаларды дамыта келе 1977 жылғы бірінші қосымша
хаттама халықаралық-құқықтық ... ... ... ... - соғыс құрбандарына іздеу, жинап алу, ... ... және кеме ... ... адамдарды емдеу сияқты
қызметтер және медициналық көмек көрсету үшін құрылған госпитальдарға ... да ... ... мен ... ... ... және сол ... мекемелерге, сонымен қатар «санитарлық-көлік
құралдарына» - санитарлық тасымалдаудың жер, су және әуе ... ... ... ... объектілер құрметтеліп қорғалады және шабуылдарға
ұшырамаулары керек. Одан басқа, 1949 жылғы Төртінші Женева конвенциясы және
1977 жылғы ... ... ... ... ... ... ... соның ішінде санитарлық ұшу
аппараттарына, ... ... ... қолдануды ескереді.
Сонымен бірге арнайы халықаралық-құқықтық қорғауға азаматтық қорғаныс
қажеттілігі үшін қолданылатын ... ... 1977 ... ... ... 82-нші бабының азаматтық объектілерді қорғау ... ... ... ғимараттарына, баспанасына және азаматтық ... ... және ... да азаматтық қорғаныс қажеттілігі үшін
қолданылатын объектілерге таралады. Көрсетілген объектілер жойыла алмайды
және ... ... ... ... зардап алып келетін
әрекеттер жасау үшін қолданылған жағдайда жоғалтады.
1899 және 1907 жылдардағы Гаага конвенциялары, 1954 ... ... ... ... конвенция және 1977 жылғы бірінші қосымша
хаттама арнайы хаалықаралық-құқықтық қорғаудағы азаматтық ... ... ... ... қолдануды қарастырады. 1954 жылғы
мәдени ... ... ... ... мәдени құндылықтарды былай
анықтайды:
- әр халықтың мәдени мұрасы үшін ... ... бар ... ... және ... ескерткіштері, тарихи және көркемдік қызығушылық танытатын
археологиялық орналасулар, сәулет жарасымдылықтары, өнер ... ... ... ... өзінің негізгі және нақты мақсаты мәдени құндылықтарды сақтау мен
экспонаттау болып ... ... ... ... ... сақтау орындары және басқа да құндылықтарды паналату орындары);
- мәдени құндылықтар шоғырланған орталықтар.
Негізгісі, әскери мақсаттарда мәдени құндылықтарды пайдаланудан ... ... ... және сәйкесінше халықаралық-құқықтық құжаттарда
белгіленген талаптар орындалған жағдайда, ... ... ... жылжымалы
мәденни құндылықтарды сақтауға арналған паналарға, және өте ... мәні ... ... шоғырланған орталықтарға арнайы қорғау қолданылады.
Конвенция «арнайы қорғаудағы мәдени құндылықтар ... ... және сол ... ... ... ... әрекеттер жасаудан
бас тартуға соғысушыларды міндеттейді (9-б.). 1977 жылғы бірінші қосымша
хаттама, ... ... ... ... және ... ... ... дін
атқару орындарына арнайы халықаралық-құқықтық қорғау режимін қолдануды
қамтиды.
Қарулы қақтығыстар кезінде ... ... ... ... ... ... ... халықаралық құқық – қауіпті күштері
бар құрылғылар мен ... ... ... осы ... ... ... қосымша хаттаманың 56-ншы бабында нақты анықталған; ... қана су ... су ... және атом ... ... осы ... арнайы халықаралық-құқықтық қорғау ең
алдымен, шабуылдар нәтижесінде ... ... ... ... ... ... жасанды (радиоактивті заттардың таралуы) күштердің таралу жағдайында
азаматтық тұрғын халықтың ... ... ... және сол ... ... экологиясын ауыр толтырымды зардапқа ұшырауын
болдырмауға бағытталған. Сөйтіп, атом ... ... ... ... шығуына және үлкен аумаққа ... ... ... нәтижесінде мегатонналық қуаты бар ядролық бомбаның
жарылғанынан кейін пайда болатындай ... ... ... осы
категориясына қолданылатын қорғаудың арнайы режимінің маңызды ... ... ... ... ... ... және ... қолданылуы бойынша
әскери болса да, оларға қарсы ... ... ... ... егер ... ... тұрғын халық арасында, қауіпті күштердің сыртқа шығу
нәтижесінде, ауыр зардаптар алып ... ... Тура ... ... ... ... ... бар құрылғылар мен құрылыстарда ... ... ... ... ... ... объектілерге шабуыл
жасауға тыйым салады.
Осындай объектілерге шабуылдауды өз ... ... ... ... ... ... қосымша хаттама объектілердің осы категориясын арнайы
қорғауды тоқтатудың жалғыз негізі – олардың тек әскери операциялары ... ... ... үшін ... және де егер ... ... ... әскери мақсаттарда қолданудан алып қалатын болса. Олай болса,
шабуылдаушы тарап қауіпті күштердің сыртқа ... ... ... үшін ... ... ... шараларын жасауға міндетті.
1977 жылғы бірінші қосымша хаттама, соғысушы тараптар арасында,
қауіпті күштері бар ... мен ... ... ... ... ... мүмкіндігін қарастырады.
3. Әскери оккупация жағдайындағы азаматтық тұрғын халық
1. Әскери оккупация, оның құқықтық жағдайы және гуманитарлық көмек
Әскери оккупация деп бір ... ... ... ... ... ... оның бір ... уақытша басып алуын және
оккупацияланған жерде әскери әкімшілік билігінің ... ... ... ... да, ... да ... ... бірақ қай жағдай да
оккупацияланған жер егемендігі оккупацияланған ... ... ... ... ... мен ... ... мемлекет
жері, БҰҰ-ның Жарғысын бұза отырып күш қолдану нәтижесіндегі әскери
оккупация ... бола ... 1974 жылы 14 ... БҰҰ ... ... ... ... 3-інші бабында бір
мемлекеттің қарулы күштерінің екінші мемлекеттің жеріне ... кіру ... ... ... кез ... ... ... агрессия актісі
болады деп көрсетілген.
Әскери оккупация режимі 1907 жылғы Төртінші Гаага конвенциясының, ... ... ... конвенциясының және 1977 жылғы бірінші қосымша
хаттама нормаларымен анықталады.
1907 жылғы Төртінші ... ... ... ... ... үкімет
қолынан аумақты басып алған жаудың қолына өткеннен кейін ... ... ... сол ... әрекет ететін заңдарды құрметтей
отырып, егер бұған айтарлықтай ... ... ... тәртіпті және
қоғамдық өмірді қалпына келтіру мен қамтамасыз ... ... Ол ... ... ... ... алады.
Сол аумақтың әскери билігі оккупанттың қолында болғандықтан, оның
тұрғындарына оккупантпен ... ... ... ... және олар ... бағынулары керек. «Бағыну міндеті, - Оппенгеймнің айтуынша, -
солардың мемлекетінің ішкі құқығымен де ... ... ... де ... ... ... ... заңнамасымен белгіленеді»14. Бірақ
оккупанттың тұрғын халыққа билігі шексіз ... ... 1907 ... ... конвенциясының 23, 44 және 45-інші баптарына сәйкес оккупациялаушы
мемлекет билігі ... ... ... өз мемлекетіне қарсы бағытталған
әскери әрекеттерге қатысуға, өз әскері жайлы немесе ... да ... ... ... ... мәжбүрлемеуі тиіс. Сонымен қатар оккупант
тұрғын халықты адал болуға ант беруге мәжбүрлемеуі керек. ... ... ... ар-намысы мен құқықтары, жеке тұлғалардың өмірі мен
_____________
13Дипломатиялық сөздік. – М.,1986.-299б.
14Оппенгейм Л., Международное право, 2т.-Iт. - 419б.
жеке меншігі, діни ... мен діни ... ... ... ... ... туралы заңнаманың тапсырмасы ... ... ... ... ... – status quo ante, ... ... оккупация уақытша жағдай ретінде қарастырылады. Сондықтан ұлттық заң
әрекет ете ... және ... ... оның күшін жоғалта алмайды.
Жергілікті билікте, соттарда өз қызметтерін жалғастыруға мүмкіндіктері
болулары керек. ... ... бәрі ... іске ... ... ... кезінде және қазіргі экономикалық және әлеуметтік құбылыстар
кезінде. Қазіргі құқық бұл жаңа ... тек ... ... ... ... оккупацияланған аумақта тұратын тұлғалардың мүдделерін
қорғау мәселелері ... ... ... ... ... ... ... негізгі құқықтарын
ешқандай жағдайда елемей алмайды. Оккупациялаушы мемлекетке оккупацияланған
аумақтағы азаматтық ... ... сол ... ... ... ... өз мемлекетінің аумағына қоныс аудартуға тыйым
салынады. ... жер ... ... ... ... ... қажет етсе, басқа аймаққа көшірілулері мүмкін. Екінші
дүниежүзілік соғыс кезіндегідей ... ... ... салынады.
Оккупациялаушы мемлекет өз халқының бір бөлігін оккупацияланған аумақта
орналастыра алмайды, бұл тыйым – de facto ... ... ... ... Сонымен қатар оккупациялаушы мемлекет жергілікті
билік көмегімен балаларға қарауға ... ... өз ... керек.
Қарулы қақтығыстар кезінде балаларды шетел мемлекеттеріне әр ... ... ... ... ... өзгерту мақсатында шығару жиі орын
алады. Мысалы, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осындай ... ... ... ... жасаған. Соңғы он жылдықтарда мұндай
тәжірибе кең өріс алды. ... ... ... ... қорғау
мақсатында 1977 жылғы бірінші қосымша хаттамаға, қақтығыстағы ... (өз ... ... шетелге шығаруға тыйым салатын 78-інші
бап қосылды, ... ... ... ... ... ... ... шығару жағдайларын есептемегенде. Бірақ
осындай жағдайларда да балалардың ... ... ... ... Егер ... ... ... заң бойынша немесе салт
бойынша ... ... ... ... адамдардың оларды шығаруға
жазбаша түрде келісімдері керек. Кез келген осындай ... ... ... мүдделі тараптардың келісімімен ... ... ... ... кезеңінде олар сәйкесінше оқытылуы керек. Балалардың
өз отбасыларына, өз еліне қайтуды жеңілдету
________________
15Международное право в ... ... - ... ... ... ... қарулы қақтығыс кезінде балаларды қорғау бойынша
нормаларды 1949 ... ... ... ... ... ... кезінде
адам құқықтарының жаппай және ... ... ... ... ... ... азаматтық тұрғын халыққа қатысты
міндеттерін айтарлықтай кеңейтті. 1907 жылғы ... ... ... ... ... ... ... мүліктерін қорғауға көбірек
көңіл бөлді: әскери оккупация режиміне арналған осы конвенцияның ... ... 14 ... 8 бабы қоғамдық және жеке меншікті қорғауға
қатысты, ал 1949 ... ... ... ... III ... ... III бөлімінің 32 бабының тек екі бабы ғана
меншікке қатысты.
1907 жылғы Төртінші Гаага ... ... ... ... ... ... 1949 ... Төртінші Женева конвенциясында мынадай ереже
бекітілген: «Оккупацияланған мемлекеттің ... ... ... ... ... немесе мемлекеттің, қауымдастықтың, қоғамдық ... ... жеке ... ... ... ... ... немесе қозғалмайтын мүлкін жоюына тыйым салынады» ... ... ... жеке ... ғимараттарды, ормандарды,
ауылшаруашылық жерлерін кейін иесіне ... ... ... ... ... халықтың және жекелеген азаматтық тұлғалардың негізгі
құқықтарын оккупациялаушы мемлекет билігінен қорғауды 1949 ... ... ... ... ... ... субъектісі ретіндегі
міндеттерін нормативтік бекіту арқылы қамтамасыз етеді.
1949 жылғы ... ... ... ... ... ... қылмыстық заңнамасы өз күшінде ... ... егер бұл ... оккупациялаушы мемлекетке қатер төндірсе, онда
ол заңнама жойылады ... ... Егер ... ... қалпына
келтіру немесе қамтамасыз ету қажет ... ... ... әкімшілік
актілер шығаруға құқылы. Өз заңнамасымен ... ... ... ... сот ... өз ... жалғастыра
береді.
Оккупациялаушы мемлекет өз сотын құра ... ... ... қол сұққан істерді қарастыру үшін. Қамқордағы тұлғалар
оккупациялаушы мемлекет ... ... ... ... тек бекітілген
тәртіппен істі әділетті қарастыру негізінде. ... ... ... актілер өз күшіне тұрғын халыққа өз тілінде
басылып жеткізілгенінен кейін енеді (66-б.). Кез ... ... ... ... көрсетуге және сотқа куәлар шақыртуды талап етуге
құқығы бар (72-б.). Қылмыстық ... ... деп ... ... ... сот өндірісінің қағидаларын қадағалайтын сәйкесінше
құрылған ... сот ... ... үкім ... және ол ешқандай
жазалауға тартылмайды (Бірінші қосымша хаттаманың 4 п. 75-б.). 1907 ... ... ... айыпталушылардың құқықтары берілген. Олар
өлім жазасына тек өте ауыр қылмыстар үшін ғана тартылады, және егер де ... заң ... ... ... ... ... бойынша Қамқоршы-
мемлекет немесе ХҚКК хабарлануы керек, және ... ... ... ... ... берілуі тиіс.
Азаматтық тұрғын халықтың қалыпты өмір сүруін ... ... ету ... 1949 ... ... Женева конвенцисының 55-ші
бабы оккупациялаушы мемлекетті, өзінің иелігіндегі барлық мүмкіндіктердің
көмегімен ... ... ... азық-түлікпен және медициналық,
санитарлық материалдармен ... ... ... ... ... өз қоры ... болғанда. Қажет болған
жағдайда оккупациялаушы мемлекет үшінші тараптарға ... ... ... ... көрсетуді жүргізуге рұқсат беруі керек. Оккупант
оккупацияланған аумақтағы азық-түлік қорын ... ... да ... ... тек қана ... ... мен әкімшілік үшін
азаматтық тұрғын халықтың қажеттілігін ескере отырып реквизициялай алады.
Оккупациялаушы мемлекет ... ... ... ... үшін жауап
береді; ауруханалар мен басқа да ... ... өз ... үшін ... ... қажет. Қызыл крест немесе Қызыл жарты ай
ұлттық қоғамдарында тұрғын ... ... ... болуы керек.
Қамқоршы-мемлекеттер әр уақытта да ... ... ... ... ... ... ... алады.
1977 жылғы бірінші қосымша хаттаманың ... бабы ... ... ... ... ... бар ... құралдарды қолдана
отырып тұрғын ... ... ... жабдықтарымен, баспана
құралдарымен және басқа да оккупацияланған ... ... ... өмір сүруіне маңызды заттармен және діни рәсімдерді орындауға
қажет заттармен ... ... ... ... ... 55-ші ... ... оккупацияланған аумақтан басқа қақтығысушы тараптың
бақылауындағы кез-келген аумақтың азаматтық тұрғын халқы, Бірінші ... 70-ші ... ... 69-шы көрсетілген қормен жеткіліксіз
мөлшерде қамтамасыз етілсе, онда көмек көрсету операциялары жүргізіледі.
Төртінші Женева конвенциясы, ... ... тек ... ... арналған медициналық және санитарлық материалдары бар және діни
рәсімге ... ... бар ... ... ... ... (23 б.). ... қатысушы тараптар мен ... ... кез ... ... ... ... жабдықтарды және
қызметшілерді тез арада және еш кедергісіз өткізуге рұқсат беруі ... ... 15 ... дейінгі балаларға, жүкті әйелдерге және 7 жасқа
дейінгі баласы бар ... ... ... киім-кешек көмектері
ерекше түрде еркін өткізіледі. Бірақ мемлекет ... ... ... ... салуы мүмкін, егер онда қауіптенуге нақты негіздер болса: а) бұл
жіберілген заттар басқа ... ... ... ә) олар қарсыластың әскери
күшеюіне септігін тигізсе. Одан басқа, өз аумағы арқылы ... ... ... ...... сияқты техникалық шаралар қатыстыруы мүмкін, ол
көмекті тарату сол орында ... ... ... ... ... ете ... Тараптар жіберілген көмектің негізгі арнауын
өзгерте алмайды және олардың өтуін ... ... егер ... тұрғын халықтың мүддесі үшін керек болған жағдайды қоспағанда.
Гуманитарлық көмек көрсетуші ... ... ... ... ... ие, әсіресе сол көмекті тасымалдау мен таратуда
істейтін адамдарға қатысты. Біріншіден, осындай қызметшілер қай ... ... ... ... сол мемлекеттің көмек көрсетуі ... ... ... ... ... екіншіден, мұндай
қызметшілер соғысушы мемлекеттермен де, гуманитарлық ... ... де ... ... керек; үшіншіден, көмек алушы тарап
осындай қызметшілерге өз ... ... ... ... ... тарап өз
аумағы бойынша қызметшілердің іс-әрекетін және жүріп-тұруын тек әскери
қажеттілік жағдайында және ... ... ... ... ... ... ... көмек көрсетіліп жатқан мемлекеттің заңдары мен
салт-дәстүрлерін құрметтеулері ... олар сол ... ... ... ... және кез ... уақытта билік өкілдерінің талабы ... ... ... ... өз ... ... орындаулары
үшін нақтыланған иммунитеттер мен артықшылықтарды пайдалана алады.
3.2.Әскери окуупация кезіндегі азаматтық тұрғын ... ... ... ... ... ... ... тұлғалардың
мәртебесін анықтайды және олармен қатынас жасау ережелерін бекітеді. ... I ... ... ... ... және ... ... ережелер берілген. Соның ішінде 27-нші бапта, - ... ... да ... ... ... жеке ... ... құқықтарына, діни сенімі мен салтына, әдет-ғұрпына деген ... деп ... 1907 ... Төртінші Гаага конвенциясының III
бөлімінің жеке ережелерін ... бір ... ... ... 1949 жылғы
Төртінші Женева конвенциясы ... ... ... адам құқықтарын
қорғау мәселесі бойынша ілгерірек жылжыды. ... ... ... мыналар тыйым салынады:
- зорлық-зомбылық, қорқыту немесе тіл тигізу әрекеттерін жасау (27-
б.);
- әйелдерді зорлау, ... ... ... ... ... ... және ... қастандық жасау (27-б.);
- физикалық немесе моральдық түрде мәжбүрлеу ... ... ... ... алу ... ... қамқордағы тұлғаларға тән азабын алып келетін немесе олрадың өліміне
алып келетін ... ... бұл ... салу ... ... тумайтын өлтіру, зорлау, тән жазалауы, зақым келтіру ... ... ... ... ғана қатысты емес, сонымен қатар
азаматтық немесе әскери билік өкілдері тарапынан ... ... ... да ... ... өзі жасамаған құқықбұзушылық үшін адамды жазалау (33-б.);
- ... ... ... ... тұлғаларға және олардың мүлкіне қатысты репрессалий
(33-б.);
- кепілдікке алу ... ... ... ... қаулы қақтығыс кезінде қажет болып
қалуы мүмкін, осындай адамдарға қатысты бақылау ... ... ... ету ... қабылдаулары мүмкін.
1949 жылғы Төртінші Женева конвенциясының 38-інші ... ... ... ... ... ... ... қамқордағы
тұлғалардың жағдайы бейбіт уақыттағы шетел азаматтарына қатысты ... ... ... ... ... ... кеткісі келген кез
келген осындай адам, егер оның кетуі сол елдің ... ... ... ... ... ... шығуға рұқсат алған адамдар жолға
өздеріне қажетті ақша ... және ... ... өзімен өз киімдері мен
жеке пайдаланудағы заттарды алуға құқылы. Осындай жол жүрулер ... ... және ... ... ... жағдайда өтуі
креек. Мемлекет аумағынан шығу пунктінен ... осы ... ... сол ... ... бара ... мемлекет көтереді, немесе егер ол
бейтарап мемлекет болса, адамдар қай мемлекеттің азаматтары болып табылса,
сол мемлекет ... ... ... конвенцияның I және III бөлімдерінде берілген
қорғауды, мүдделі тараптармен қабылданған ... ... ... ... немесе сол адамдар тұратын мемлекеттердің ұлттық
заңнамаларына сәйкес - әскери әрекеттердің басталуына дейін апатрид ... деп ... ... ... қолдану мақсатында, және
мемлекеттерді кез ... ... ... ... ... нәтижесінде
бір-бірінен айырылып қалған жанұяларды қайта ... өз ... ... мақсатында бірнеше жаңа құқық нормаларын қосты.
Бірінші қосымша хаттаманың 75-інші бабында көрстеліген кепілдіктер,
қорғау ... ... жаңа ... ... мәртебесін
анықтауға бағытталған. Осы баптың ережелері, 1949 ... ... ... ... ... ... ... біреуінің аумағында орналасқан бейтарап немесе біргі
соғысушы мемлекеттердің азаматтарына ... ... ... ... ... бос ... ... жояды (конвенцияның 4-
інші бабы).
Бірінші қосымша хаттамаға сәйкес, бұл адамдарға ... ... ... ... және олар ... ең аз ... тең ... нәсілі, терісінің түсі, жынысы, тілі, діні, саяси немесе басқа
да сенімі, ұлттық немесе әлеумеьттік ... және тағы ... ... еш ... айырмашылықтар жасалиайды; әр тарап олардың жеке
басына, ар-намысына, сеніміне жіне діни рәсімдеріне құрметпен ... ... ... қарсы, азаматтық болсын, әскери болсын органдардың
өкілдеріне кез келген ... және кез ... ... келесі әрекеттер тыйым
салынады: өміріне, денсаулығына және ... ... ... ахуалына
қол сұғу (өлтіру, барлық қинау түрлері, тән жазалауы, азап алып ... тию, ... ... және т.б.); ... алу; ... және ... көрсетілген әрекеттердің кез келгенін жасаймын деп
қорқыту.
Қарулы қақтығыстар жағдайында адам ... ... ... 1966 ... желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясымен қабылданған Азаматтық және саяси
құқықтар туралы пакттің 4-інші бабының ... өте ... ... ие. ... ... ... ... жағдай кезінде, халықтың өмірі қауіпте
және ол ... ... ... ... ... қарулы қақтығыс нәтижесінде
болуы мүмкін), айтылған пакте қатысушы мемлекеттер пакт ... ... ... ... ... ... деңгейде
алыстай алады16. Бірақ, егер мұндай шаралар сол мемлекеттердің халықаралық
құқық бойынша басқа міндеттеріне қарсы ... ... ... жынысы, тілі, діні және әлеуметтік жағдайы негізінде
_______________
16Азаматтық және саяси құқықтар туралы пакт, 16 ... 1966 ... алып ... бұл ... әр адамның өмірге деген құқығы бекітілген – «6, 7,
8 (1 және 2 пп.), 11, 15, 16 және ... ... ... ... бола ... оған ... ешкім өмірінен еріксіз айырыла алмайды.
Адамды қинауға, хайуандық немесе қадір-қасиетін түсіретін әрекеттер істеуге
тыйым салынады.
Осы ... ... ... ... пактіде қатысушы кез келген
мемлекет, пактіде қатысушы басқа мемлекеттерді БҰҰ-ның Бас хатшысы арқылы,
ол ... ... ... сол ... келу ... ... және
ауытқудың тоқтатылу мерзімі туралы дереу хабарлауы керек.
Шетел мемлекетінің аумағын әскери оккупациялауға ... ... ... ... ... ете ... Ал, 1907 ... Төртінші
Гаага конвенциясының 6-ншы бабында – осы ережелердің бірқатары әскери
оперциялар біткеннен ... бір ... соң өз ... ... ... ... үшін ... өмір сүру жағдайы өте ауыр болуы
мүмкін. Бұл шетелдіктердің билік ету ... ... ... әскери
оккупацияның таби,атымен түсіндіріледі. Құқық, оккупацияланған аумақтағы
қауіпсіздік үшін жауапты адамдар рұқсат ... ... көп ... ... ... осы ... де, ... аумақтағы қамқордағы тұлғаларға
қатысты халықаралық гуманитарлық құқықта, өлшеусіз бір ... бар: ... ... ... ... және ол халықаралық бақылауда
болады. 1907 ... ... ... ... ... ... да,
конституция немесе «құқықтар туралы билль» тәрізді, ол шетел әскері аумақты
басып ... ... ... ... ете ... Бұл
«конституция» тұрғын халықты оккупациялаушы ... ... ... ... ... ... гуманитарлық құқық, төтенше
жағдайда адамның қадір-қасиетін қорғау ісіне өз септігін тигізуде.
Қысқаша қорытындыға ... ... ... ... қарулы
қақтығыс жағдайындағы азаматтық тұрғын халық және жекелеген ... олар ... ... ... ... ... ... құқық нормаларының қорғауында қала береді. Бұл аумақ,
олардың шабуыл ... ... ... ... ... ... ... қақтығыстағы кез келген мемлекеттің аумағы болуы мүмкін.
Азаматтық тұрғын ... ... ... ... ... мазмұнын
құрайтын, жоғарыда келтірілген нормативтік материал басқа ... ... ... ... Оған ... кез ... ... қақтығыс
жағдайында қақтығыстағы тараптардың соғысты жүргізу құралдары мен
_________________
17Права человека. Сборник международных документов. – М.,1986. – 48б.
тәсілдерін таңдау құқықтары шексіз ... ... ... ... ... де, ... қағидасының әрекет ету шеңберін шектей отырып, ... ... ... гуманизациялауына әсер етеді.
Қорытынды
Қорыта келгенде, халықаралық құқықтың негізгі міндеттерінің ... ... ... ... ... ... Халықаралық құқық, басқаша
сөзбен айтқанда, әскери қажеттілік пен ... ... ... қадағалайды. Осы жұмыстың мәйегі – жалпы адам құқығының бұзылуы
мен мемлекеттік жеке тұлғалардың құқық ... ... ... ... ... адам ... мен құқығының сақталуын
құрметтеу қағидасы БҰҰ Жарлығында ең негізгі ... бірі ... Адам ... мен еркіндігін құрметтеу мазмұнынан ... ... ... реттеу сферасында белгілі бір құқық
тізбектемелерінің белгіленуі ... ... ... ... құқығы мен еркіндігін сақтау негізін халықаралық құқықтың жалпы
қағидасы және ... ... ... ... және ... ... ... айырмашылығын анықтайды.
Халықаралық қаруланған қақтығыс деп екі немесе бірқатар мемлекеттердің
бір-біріне қарсы шығуын айтады. ... ... ... жағдайында адамдар
өмірін қорғауды азаматтық тұрғын халық арасында ашаршылықты болдырмауды
қамтамасыз етеді. Азаматтық тұрғын ... өмір сүру ... ... ... ... азаматтық тұрғын халықтың қарулы қақтығыс кезінде
әскери әрекеттер жоқ жерге орналасуын қамтамасыз етеді. Бұл әрекет қақтығыс
кезінде жараланғандарға ... ... ... жағдай тудырады.
Халықаралық құқық азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруі үшін бірқатар көмек
көрсетеді.
Халықаралық құқық өз ... ... ... ... адам құқығы барлық жағдайда бейбітшілік және соғыс уақытында да
қолданыла береді. Сондай-ақ, адам өміріне ... ... ... да ... ... құқық негізі азаматтық тұрғын
халықты қорғау, әскери әрекеттерге қатыспайтын бейбіт тұрғындарды (жаралы
жандар мен тұтқындар) ... ... ... ... ... ... ... қажеттілік пен ізгіліктің тепе-теңдігін қамтамасыз етеді.
Соғыс әрекеттері кезінде азаматтық ... ... ... ... ... ... XIX ғасырдың екінші жартысынан бастап қолға
алына бастады.
Егер біз соғыстар тарихына көз ... ... оның ... көп ... ... жай азаматтық тұрғын халықтар, ал XX ғасырда
бұл жағдай тек ... ... ... ... ... – соғыс әрекеттері
қақтығысушы тараптардың тек ... ... ... ғана болуы керек
дегенді білдіреді. Сол себептен соғыс азаматтық ... ... ... ... ... ... ... қарсы әскери әрекеттер жеңіске
жетудің рұқсат етілген тәсілі емес және болған да жоқ. ... ... ... ... ... және ... ... құрмет тұтылуы керек.
Бұл талап адамгершіліктің жазылмаған ... және ... ... ... ... соғыстардың нақты жағдайында азаматтық тұрғын халық
көптеген ... ... ... ... ... ... әр түрлі қорғау шараларын талап ететін қауіптердің екі ... ... ... ... ... ... қауіп, және
- қарсыластың билігінде қалып қалған қорғансыз ... ... ... ... ... ... ... тұрғын халық болып
саналады. Осы қалыпта олар халықаралық ... ... ... ... ... ... халық «комбатант емес» бола тұрып соғыс
әрекеттеріне қатысуға құқығы жоқ.
Осы азаматтық ... ... ... ерекше бөліп қарастыруды қажет
ететін, ең ... ... ... ... ... ... ... жаралылар, әйелдер, балалар және т.б. кіреді. ... ... ... ... ... және олар ... ... тұрғын халық қарулы қақтығыстар уақытында қоғамның ең
қорғалмаған бөлігі болып ... ... ... ... ... ... қорғауды қажет етеді.
Азаматтық тұрғын халықты ... ... ету ... ... ... алу ... яғни мәртебесін анықтау қажет. Қазіргі
таңда, әрекет ... ... мен ... ... ... тұрғын халық барлық уақытта да құрметтеліп, қорғалуы тиіс.
Қарулы қақтығыстар кезінде ... ... ... де ... ... ... қазіргі заманда адам баласын материалдық мүліктерсіз немесе
өмірге қажет объектілерсіз елестету оңай ... ... ... ... ... ... ... және қалыпты өмір сүруін
қамтамасыз ету үшін қажеттілігімен түсіндіріледі. Ол үшін ... ... ... ... ... де ... ... бөліп алу
қажет. Заң бойынша әскери ... ... ... ... ... азаматтық объектілер құрметтеліп, қорғалулары тиіс.
Азаматтық объектілердің ішінде азаматтық тұрғын халықтың өмір сүруіне
қажетті ... ... ... Бұл объектілердің арнайы қорғалуының
себебі, олардың бүлінуі ... ... ... қалыпты өмір сүруіне қауіп
алып келетіндігі. Оларға азық-түлік қорлары, бейтарап аймақтар, медициналық
құрылымдар, мәдени мұралар, қауіпті ... бар ... ... ... ... ... ... халықаралық-құқықтық конвенцияларда көрсетілген.
Соғыс әрекеттері кезінде қақтығысушы бір тарап ... ... ... ... бір бөлігін оккупациялауға дейін ... ... ... ... ... ... ... Соның ішінде олар қарсылас тараптың билік өкілдерінің заңсыз іс-
әрекеттерінен қорғалады. ... ... ... азаматтық тұрғын халқы нәсіл, дін, тіл, жас, жыныс, әлеуметтік
жағдай және ... ... ... ... ... ... ... Олармен қатынас үзілмеуі керек, әр түрлі халықаралық ұйымдар
және үшінші мемлекеттер азаматтық тұрғын халыққа гуманитарлық көмек ... ... ... ... ... ... болып
табылады.
Жалпы алғанда, соғыс әрекеттері ... ... ... халықты
халықаралық-құқықтық қорғауға бағытталған қағидалар мен ... ... ... халықты халықаралық деңгейде және максималды түрде
қорғауды білдіреді және ... ... ... ... өмір ... ... бағытталған. Бұл нормалар негізінен Гаага және ... ... ... Осы ... ... бебітшілікке
талпынған бүкіл халықаралық қауымдастықтың еркі.
Қазіргі кездегі қарулы қақтығыстар кезіндегі азаматтық тұрғын халықты
қорғауға ... ... ... ... ... пайда болған жоқ,
олар жылдар бойы, халықаралық тәжірибеден ... ... ... ... ... ... ... анағұрлым қалуда. Сол себептен
қазіргі дамуды ескере отырып тәжірибеге жеткізбей ... ... ... Республикасының Конституциясы 1995 ж., 48 б.
2. Қазақстан Республикасының Конституциясына Түсіндірме Сөздік, ... ... 1996 ж, 368 ... ... ... о ... и обычаях сухопутной войны 1899 и 1907
годов.
4. Четвертая Женевская конвенция о ... ... ... во время
войны от 12 августа 1949 года.
5. Карташкин В.А., ... Е.А., ... акты о ... ... ... Первый дополнительный протокол к Женевским конвенциям 1949 года,
касающийся защиты жертв ... ... ... ... об отмене употребления взрывчатых и зажигательных пуль 1868
года.
8. Брюссельская декларация о законах и обычаях войны 1874 года.
9. ... ... о ... ... на ... ... или
других подобных газов и бактериологических средств 1925 года.
10. Конвенция о защите культурных ... в ... ... 1954 ... ... ... МККК для ... опасностей, которым подвергается
гражданское население во время войны 1956 года.
12. ... ... ... ... ... ... ... и невоенными обьъектами в общем и, в ... ... с ... ... ... от 9 ... 1969 ... Кудайбергенов М.Б., Международное гуманитарное ... ... ... РК. – ... ... Лукашук И.И., Международное право, особенная часть. – Москва, 1997.
15. ... ... ... под. ред. ... К.А. – ... ... В.В., Муждународное гуманитарное право. – Москва, 1997.
17. Ханс-Петер Гассер, Международное гуманитарное право.
18. Лукашева Е.А., Права человека. – ... ... ... ... ... А.И., ... ... – Москва, 2005.
20. Карташкин В.А. Международная защита прав человека. –Москва, 1976.
21. ... В.А., ... Л.М., ... ... о ... прав ... основных свобод и практика ее применения. – Москва, 2002.
22. Арцибасов И.Н., ... С.А., ... ... ... политика,
дипломатия. – Москва, 1989.
23. Блищенко И.П., ... О.Н., ... ... и международное
гуманитарное право, - Москва, 1977.
24. Плоторак А.И., Савинский Л.И., ... ... и ...... ... ... В.В., ... защита гражданского населения в условиях
вооруженных конфликтов. – Киев, 1986.
26. ... Е., ... ... ... ... право. –
Международный Комитет Красного Креста, 1993.
27. Блищенко И.П., Обычное оружие и международное право. – ... ... ... М.М., ... охрана культурных ценностей. –
Москва, 1979.
29. Поляков Л.Е., Цена ... ... ...... 1985.
30. Блючли И., Современное международное право цивилизованных государств,
изложенное в виде кодекса. – ... ... ... Л., ... ... в II т.
32. Курс международного права, в 7 томах: т. VI. – Москва, 1991.
33. Международное гуманитарное право в ... ... ... ... Ю.М. и ... доцент Котляров И.И. – Москва, 1996.

Пән: Құқық, Криминалистика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 43 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
Арысқұм кен орнының мұнай тасымалдау құбырларын корозиядан қорғау60 бет
Табиғатты қорғау іс-әрекетінің заң шығарушы және нормативті құқықтық базасы. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы ҚР заңы21 бет
"Табиғи сипаттағы ТЖ кезінде жүргізілетін апаттық-құтқару жұмыстарының түрлері"3 бет
3d max программасының примитивтері4 бет
3DS MAX бағдарламасын қоллдану24 бет
Autocad 2004 жүйесі42 бет
Autocad графикалық редакторы, оның ерекшеліктері мен артықшылықтары. графикалық редактордың сипаттамасы, меню типтері6 бет
Corel Draw графикалық редактор28 бет
CorelDraw 1116 бет
Point shop pro бағдарламасы10 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь