Ауа температурасының метеорологиялық жағдайы

1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Алматы станциясы
1.2 Ақтөбе станциясы

2 АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫНЫҢ МЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЫ
2.1 Ауа температурасының тәуліктік және жылдық жүрісі
2.2 Ауа температурасының биіктік бойынша таралуы

3 ТЕМПЕРАТУРАНЫҢ БИІКТІК БОЙЫНША ТАРАЛУЫНЫҢ ОРТАША ЖЫЛДЫҚ ЖҮРІСІ
3.1 1993.1997 жылдардағы орташа ауа температурасы

4 АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫНЫҢ БИІКТІК БОЙЫНША ТАРАЛУЫНЫҢ СИНОПТИКАЛЫҚ ЖӘНЕ КЛИМАТТЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ
4.1 1993.1997 жылдар аралығындағы минималды ауа температурасы
4.2 1993.1997 жылдар аралығындағы максималды ауа температурасы

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
Қазақстанның термикалық режимі негізінен республиканың ... және ... ... ... ... мен күрт ... ... Сонымен қатар
оған күрделі ... орта ... да әсер ... ... ... ... ... температуралық жағдайларға әкеледі.
Қазақстанда сипатталатын температуралық қатынастар: ... ... ... өсуі ... ... Сол ... оңтүстік аудандарда жылы мезгілдің орташа ұзақтығы ... он ... ... қыс ... ... ... және өте суық, кейбір
жылдарда қатты да ... ... ... ... 45-50 0С -ге ... Ал ... ... өте ыстық болып келеді. Соңғы көктемгі үсіктер
маусым айында да ... ... ... ... қыс ... және қатты аязды
емес, жұмсақ. Қысқы ... ... 0 0С ... ... жиі
байқалады. Сонымен қатар минус 30-40 0С-ге ... ... ... ... Бұл ... және сібірлік ауа массаларының келуімен байланысты.
Көктемгі үсіктер ең шеткі оңтүстік аудандарда сәуір айының аяғында да
болуы мүмкін, ал күздің түсуі ... ... жазы ... ... ... оңтүстік аудандарында жаз өте ыстық, қапырықты және ұзақ. Бұл
жерлердің температурасы 45-47 0С-ге дейін ... ... ал ... 70 0С-ға ... ... Мұндай жағдай негізінен шөлді
аймақтарға тән.
Орташа жылдық температура ... ... ... үшін ... ... айы ... ай күллі республиканың территориясы үшін.
Орташа ауытқу тербелісі шамамен оңтүстік аудандарда минус 1-5 0С, ... ... ... 19 0С -ға ... Ең төмен ... ... ... ... ... ... бұзылуы
таулы массивтердің әсерінен болады. Мысалы: батыста Мұғалжар тауының және
Орталық азияның оңтүстігінен жылы ауаның жиі келуінің ... ... ... ... көтерілген. Әсіресе таулы массивтердің
температурасының таралуына әсер етуі ... ... ... ... ... ... ауа температурасының жылдық амплитудасы жоғары
мәнге өзгереді 18-20 0С-ден 38-40 0С -ге дейін биік таулы аудандарда, ... одан да ... ... үшін ең суық ай ... ал ең жылы ай ... ... Тек биік ... аудандарда ең ыстық ай ... ... ... максимум және минимум температурасы көршілес айларға ауысуы да болып
тұрады. Мысалы: ең жоғары жылдық амплитуда Қазақыстанның ... ... ... жер суық қысымен және ... жазы мен ... ... қарай жылдық амплитуда азаяды/1/
Барлық температуралық шкалалар белгілі тұрақты ... ... ... ... ... стандартты қысым кезінде мұздың қату
және судың қайнау температуралары.
Тұрақты нүктелер арасындағы ... ... ... ... ... ... бар: 1. Фаренгеит (t 0F). Қолданысқа 1716
жылы енгізілген. Екі тұрақты ... ... 180 ... ... ... ... 32 0F, ал ... қайнау нүктесіне 212 0F температурасы
берілген. Фаренгеиттің 0 0F-і цельсия бойынша минус 17,8 0С -ге тең ... 0С). Адам ... ... ... 100 0F ... ... шкала АҚШ пен Англияда негізгі шкала болып табылады.
2. Реомюр(t 0F). Қолданысқа 1730 жылы ... ... ... 80 ... ... ... қату ... 0 0R, ал судың қайнау
нүктесіне 80 0R температурасы берілген.
3. Цельсия (t 0С). ... 1742 жылы ... Екі ... ... 100 ... ... мұздың қату нүктесіне 0 0С, ал судың
қайнау нүктесіне 100 0С ... ... ... (Т 0К). ... температуралық шкала, қолданысқа
1848 жылы енгізілген. Бұл шкаланың ең төменгі температурасы абсолюттік ноль
(0 0К) және бір ғана ... ... ... Ол ... ... – судың
үштік нүктесі, яғни судың үш күиінің (қатты, сұйық, газ) ... ... ... оған 273,16 0К мәні ... Бұл ... бойынша мұздың
қату нүктесіне 273 0К,ал ... ... ... 373 0К ... бір ... ... шкалаға аудару үшін мына қатынастар
қолданылады:/2/
T 0C=S/4t 0R=S/9(t ... 0R=4/St 0C=4/9(t ... 0F=9/S(t ... ... 0F=t ... ... ... көрсетілген тәуліктік жүрісі, ... жер беті мен ... жылу ... ... ... ... жер беті күн ... келуімен жылынады, ал түнде
қайта шашыраудың әсерінен қайта суытады. Сол уақытта қысқа ... ... ... және түнде өзі сәуле шашады, ауа температурасына онша
әсер ете қоймайды. Соның салдарынан жер беті мен ... ... ... ... яғни ауа температурасының тәуліктік өзгеруінің басты
себебі болып келеді. Жылуды жер бетінен ... ... ... ... әсер ... Егер жылу тек ... ... арқылы ғана
берілсе, онда ауа температурасының тәуліктік тербелісі тек жер бетіне жақын
өте жұқа қабатқа таралар еді. Ол ... ... және ... жұқа ... қатты қызатын еді, ал түнде күрт ... еді. ... ... негізгі рөл турбуленттік ... ... ... ... ... ... температурасының биіктігі 1-1,5 километрге
деиін таралады.
Тәуліктік тербеліс және басқа да метеорологиялық ... ... ... қабаты турбуленттік алмасумен түсіндіріледі. Ол
атмосфера шекарасы деп ... Оның ... 300-400 ... 1-2
километрге деиін таралады.
Зерттеулер нәтижесінде топырақ температурасы минимум күн шығар алдында
байқалады. Күннің көкжиектен ... мен ... беті ... ... ... және радиациялық құбылыс арқылы жылу жер бетінен
ауаға беріледі. Жылудың бір жер бетіне ... ауа ... ... ал ... одан ... қабаттарға таралып жұтылады.
Таңертеңгі мезгілде ауа температурасы жылдам өседі де, максимум сағат
13-14-де байқалады. Бұдан кейін ауа температурасы ... ... ... ... күн ... жылдам төмендейді, ал күн батқан соң түні бойы
бір қалыпты төмендейді/3/.
Ауа ... ... ... ... жылдық
амплитуданың үлкендігі оның тербелісі, жылдың жылы және ең суық айларының
орташа ... ... ... ... мәліметтер
климаттың континенталдығының шамасын береді. Жылдың ауа ... ... ... ... ... ... оның
континенталдығы жиі болады.
Ауа температурасының жылдық амплитудасының ... ... көп ... 18-20 0С, ал ... ... 38-40 0С-ға ... ... жағдайларда оданда жоғары болады.
Барлық Қазақстанға ең суық ай болып , орташа мәлімет бойынша қаңтар ал
ең жылы ... ... ... ... ... ... аудандарда жылдық
температура жүрісінің максимумы ... ... ... ... ... ... ... кей кезде көрші айлармен ауысады.
Таулы зоналардың ... ... ... ... ... ... жиі ... Осы сияқты ауа температурасның жылдық
амплитудасы жеке жылдарда қаңтар мен ... де көп ... ... ... ең көбі ... ... шығыс бөлігінде
өзінің ең қатты қысымымен және жылы жазымен ... ... ... ... ... келеді. Оңтүстікке қарай
амплитудалар төмендейді және де аумақтың ... ... 37-39 0С ... Республиканың оңтүстік шеткі жазық ... ... ... 30-35 0С-қа ... ... өте жылы ... ... температурасының түрінің жердің биіктігіне байланысты өзгеруіне
Іле Алатауымен солтүстік беткейінде орналасқан ... ... ... ... болады. (кесте 1) /1/.
Кесте 1. Іле Алатауының солтүстік беткейіндегі ауа температурасының
жылдық амплитудасы
| | | ... ... |Ауа ... жылдық |
| |м.г (м) ... ( 0С ) |
| | | ... ж – д. ш|453 |37.0 |
| | | ... |848 |30.4 |
| | | ... |1529 |22.4 |
| | | ... |3036 |18.9 ... ауа ... ... ... ал ... ... ... ауа
температурасы барлық жерде жылдық жүрісімен өзгереді. Орташа ... ... ... ... ал ... айларда жоғары болады.орташа
айлық температуралар көп жылға анықтаулардан олардың бір айдан екінші айға
бір қалыпты өзгеруі ... ... ... ... немесе тамызға және
сосын түсе бастайтынынан көреміз.
Әртүрлі орташа айлық температуралырдың ең жылы және ең суық ... ... ... амплитудасы деп атайды. Климатологияда
температураның орташа айлық анықталғандығынан көреміз.
Ауа ... ... ... ... ... ... күн радиациясының ағыны жыл мезгілдерінде өте ... ... ... ... күн ... қыста және жазда үлкейеді,
ал олармен бірге ауа ... ... ... да жоғарылайды.
Теңіз үстінде жылдық амплитуданың ендікте өзгеруі үшін үлкен емес. Бірақта
жер барлық жағынан мұхитпен қоршалған ... ... бос ... онда ... ... ... нөлден Экваторға 5-6 0С, полюске дейін
өзгеретін болса, шынында ... ... ... жағында құрлықтардан
алысырақта жылдық амплитудасы 20 мен 600 с.ш. ... 3-15 0С-ға ... ... жылдық амплитудасы құрлық бетінде теңіз бетіне
қарағанда көбірек. Оңтүстік жарты ... ... ... массивтеріне
қарағанда олар 15 0С-тан жоғары болады, ал 600 ендіктің астында ... олар 60 0С-қа ... ... көп ... ... ... және де ... алысырақ, бірақ бұл облыстарға ауа массалары теңізден көбірек
келеді. Көтерілген амплитудалар мұхит ... де ... ... ... ... ауа ... көп ... Мысалы, солтүстік жарты
шардың батыс бөліктерінде температурасының жылдық амплитудасының үлкендігі
төсеніш бетінің мінезіне ... ... ... ... ... ... ауа массаларының және континентальді тегіне тағы да ... ... ... ... ... температурасының жылдық ... ... жер ... ... жүрісімен анықталады. Жылдық жүрісінің амплитудасы
орташа айлық ауа температурасының ең ыстық және ең суық ... ... ... ... ... ... ... максимум
ауа температурасы шілдеде, ал минимум қаңтар айында ... ... ... ... олар ... ... ... болады.
Максимум теипература тамызда, минимум ... ... ... ... Ауа ... ... ... теңіз, су бетінен көбірек
болады.
Ауа температурасының жылдық амплитудасының жүрісіне алаңның үлкендігі
әсер етеді. Төмен ... ... ... ... Алаң ... ... да ... де полярлы аудан үлкен мәне ие болады. Ауа
температурасының жылдық амплитудасы алаңның ... ... ... ... ... үлкейген сайын амплитуда кемиді. ... ... ... ауа райы үлкен әсер етеді. Тұман, жаңбыр
және бұлттылқ көп әсер етеді. Қыста ... ... ... ... ... ... ... төмендеуі болады, ал жазда – су жылы
айдың орташа температурасының ... ... ... Ауа
температурасының жылдық жүрісі кейбір географиялық аудандарда әр түрлі
болады. Амплитуданың ... және ... ауа ... ауа ... жылдық жүрісі төрт түрге бөлінеді:
1. Экваторлық. Экваторлық аудандарда жылына екі максималды температура
алынады – көктемгі және күзгі. Күн ... ... екі ...... ... күн тұрақтысы. Күн кішкене биіктікте тұрғанда ... ... ... ... аз, ... ... амплитуда 1 0С, ал құрлықта 5-10
0С- ты құрайды.
2. Тропиктік. Тропиктік ендіктерде Ауа температурасының жылдық жүрісі
жай байқалады, ... ... ... және минимумы қыстан кейінгі күн
тұрақтысымен ... ... ... ... үлкеюі Экватордан
кейінгі жазғы және қысқы жылу ағынының үлкендігімен байланысты болады.
Жылдық жүрісінің орташа амплитудасы құрлық үстінде 10-20 0С, ал ... 5-10 0С- ты ... ... ... ... ... ... жылдық
жүрісінің максимумы жаздан кейін және минимумы қыстан кейінгі ... ... ... ... ... құрлық үстіндегі орташа
айлық ... ... ... ... ал ... ... ... тамызда байқалады. Жылдық амплитуда ендікке байланысты
үлкейеді. Теңіз үстінде және жағалауда олар ... ... 10-15 ... ал ... ... 40-50 0С, ал ... ендікте 60 0С-қа дейін
жетеді.
4. Полярлы аудандарда қыстың суытуының ... және ... ... болуымен сипатталады. Жылдық амплитуда да теңіз үстінде және полярлы
теңіз жағалауларында 25-40 0С-қа жетеді. Ал ... 65 0С-ты ... ... ... ... ... ... айында байқалады.
Яғни полярлы қыстың шағына келеді.
Муссонды облыстарда температураның жылдық жүрісінің кейбір ерекше
түрлері қыс пен ... ... ... ... және ... ... ... теипературамен сипатталады.
Ауа температурасының жылдық жүрісінің қарастырылған түрлері көп жылдық
айғақтармен және өзінің мерзмдері ауытқуымен айқындалады. Әркелкі жылдарда
жылы және суық ауа ... әсер ... ... ... ... ауа массаларының құрлыққа келуі амплитуданың төмендеуіне әкеліп
соғады.
Континенталды ауа массаларының теңіз жағалауларымен мұхитқа келуі осы
аудандарда амплитуданың ... ... ... ... ... ... ... ауа массаларының адьекциясымен байланысты. Мысалы,
қоңыржай ... ... емес ... ... суық ауа ... байланысты, мүндай құбылыс әдетте күзде байқалады. /5-6/.
Ауа температурасының биіктік ... ... ... ... ... ... ... 100 метр биіктеген сайын
температураның өзгеру мәнін температураның ... ... ... ... ... биіктік бойынша төмендесе оның вертикальді градиенті
оң таңбалы болады. Ауа ... ... ... өссе ... ... ... ... болады. Ал изотермия жағдайында
температура биіктік бойынша өзгермейді, тұрақты болады.
Ал еркін атмосфераны қарастырсақ (1500 ... ... ... (1,5-7 км) және ... (7 км - тропопауза) қабаттарында
температураның вертикальді градиенті шекаралық ... ... ... ... ... ... ... тропосферада 0,4-0,5
0С/100м, жоғарғы тропосферада 0,6-0,7 0С/100м болады(қыстан жазға қарай
өседі), ал төменгі ... ... ... 0,6-0,7 ... ... тропосферада 0,7-0,8 0С/100м-ты құрайды.
Ортаңғы және жоғарғы тропосферада температураның ... өсуі ... ... байланысты. Жалпы, бүкіл
тропосферада орташа ... ... ... ... ... тең. ... қабатында вертикальді градиент күрт азайып нөлге
жетеді (изотермия), кейде теріс ... ... ... ... ең төменгі температурасы – минус 75 0С, кейде минус 90 0С
Экваторлық аймақта ... ... және ... ... тропопауза
температурасының төмен болуы күшті конвктивті ... ... ... ... ... ... биіктіктерге дейін таралуына
байланысты. Қоңыржай белдеуде тропопаузаның температурасы минус 55 ... ... ... ... ... ... ... белдеулердікінен жоғары, қыста Экваторлық ... ... ... Арктика мен Антарктиданың ... ... ... ... ... беретіндіктен кейде тропопаузаны анықтау
қиынырақ. Поляр түні кезінде ... 20-25 км ... ... 80 0С-қа ... ... ... /7/.
Температураның жылдық жүрісі туралы айтсақ, тропосфера жылдық
жүрісінде температураның өзгерісі ... ... ... жылдық
жүрісте температура өзгерісі айтарлықтай жоғары. Сонымен қатар, жылдық
жүрістің ... ... ... ... ... ... мен оның максимумының басталу
даталары ... ... ... 2) берілген. Мұнда Нью – Джерсиде 13 Ноябрь
1952 жылдан 31 март 1954 ... ... ... ... ... ... көрсетілген.
Кесте 2. Стратосфера қабатындағы ауа температурасының жылдық жүрісі
| | ... | | ... ... ... мб |Т|температура |Р,мб |Т|күндері |
| |0С ... | |0С | ... |2,6 |10 ... |5 |7,1 |8 ... |
|50 |3,4 |13 ... |4 |7,0 |13 ... ... |4,6 |14 ... |3 |7,1 |28 ... ... |6,1 |6 ... |2,5 |12,1 |16 ... ... |6,6 |28 ... |2 |14,7 |25 ... ... |6,2 |18 ... | | | ... ... ... 100 мб ... 16 км) ... ... сайын өседі, әсіресе 3 мб (шамамен 40 км) жоғары тез
өседі. Бұдан басқа 50 мб ... 20 км) ... ... ... максимумының басталуынан уақыттың озуы байқалады. Бұл мына
өте қызықты фактіні ... ... ... ... ... қарай
таралады және жылудың қайнар көзі жоғарғы биіктіктерде орналасқан. ... ... ... ... болып күннің ультра күлгін
радиациясының озонмен жұтылуы ... Бұл 2-3 мб ... ... ... ... ... күрт жоғарылайды. Бұл
деңгейдегі озонды құрайтын ... ... ... ... ... 100 және 50 мб ... қабатты температураның
максимумының биіктікпен басталу уақытының кешігуі орын алады және мұнда ... ... ... ... ... ерекше әсері көрінуін
жорамалдауға болады.
Тропосферада температураның ... бар ... ... ... ... ... ... ауысуы, су буы және басқа да ... ... ... мен ... ... ... ... басқаша бөгеуші қабат деп атайды.
Температураның инверсиясы жердің ... де, ... ... ... ... де ... ... 500 гПа деңгейде суық аймақ биік ендіктерде, ал жылы
аймақ төмен ендіктерде орналасады. полюске ... ... ... шамамен минус 40 0С, ал ТМД-ның оңтүстік бөлігінде 22-24 ... ... ... ... ... алмасумен,
атмосферада судың фазалық өтуімен және ... су ... ... ... ... ... ... екеуімен салыстырғанда аз әсер
етеді. Стратосферада температуралық ... ... ... ... ... ... күннен келетін радиацияны
жұтатын негізгі газ озон болып табылады, сондықтан темпеартураның ... ... ... ... озон ... ... болады.
Тропосфера мен стратосфераның кызу механизмінің ... ... әр ... ... ... ... ... Экваторлық
ендікте тропопауза анағұрлым биік болып келеді. Тағы оған биік ендіктермен
салыстырғанда ең кіші ... сай ... ... ... ... ... қарағанда төменірек орналасады. 100 гПа
деңгейлерде полюске жақын аудандарда ... ... ... ... және ... ... ... аудандарда (минус 60 0С). ТМД-ның
орталық ... ... ... жоғары болып келеді. Ең жоғары
температура осы деңгейде (минус 46..., минус 52 0С) қиыр шығыста ... ... ... ... ендіктерде берілген деңгей
жоғарғы тропосфераның аймағында ... ... ... ендіктерде
стратосфераға дейінгі аймақта.
Шілде. Шілдеде температураның кеңістіктік таралуы 500 гПа мен 300 гПа
деңгейлерде оңтүстік аудандарда суық бөлік болып ... және ... ... өсуі ... ... байланысты шілде температуралық
алаңның жалпы бөлігі берілген биіктікте қаңтардағыдай болып келеді. ... тек ... ... гПа деңгейде температураның таралуы ... ... ... алабы салыстырмалы өзгереді. Мұнда полюске
қарағанда суық аймақтың тез ... ... ... жылы аймақ ТМД-
ның териториясының Азиялық бөлігі және ... ... ... болып
табылады.
Қорытындыға келетін болсақ, еркін атмосферада температуралық режимнің
негізгі ерекшеліктерін айта ... ... да және ... да ... аймағында биіктіктегі температура
негізінен жер бетінің ... ... ... биіктіктерде
температураның таралуы жер бетінің заңдылығына сай өзгереді.
2. қысқы ... 15-24 ... ... ... ... аймағы байқалады.
3. стратосфераның жоғарғы бөлігінде қысқы айларда суық аймақтың бөлігі
полюстің үстінде байқалады, ал жазғы ... ... ... жылы ... ... ... ... жылдық жүрісі жазғы айларда максимум
және қыста ... ... Ал ... ... ... жүріс тек
поляр бассейнінің үстінде байқалады/9/.
Температура алқабы қысым алқабынан күрделі ... ... ... ... ... ... ... өзгеріс мұхиттардағы мұздарда,
жылы және суық ағымдарда ... ... ... ... жер ... бір ... ... (әртүрлі көлдер, орографиялық
ерекшеліктер және т.б.) әсер етеді.
Еркін атмосферада температура алқабы жер бетіне ... бір ... ... Изобаралық деңгейлерде суық пен жылы ... ... ... бұл ... де ... ... ... алқабы изотерма арқылы сызылады, ал оның ... ... ... арқылы көрсетеміз.
Температура алқабының негізгі сипаттамалары болып оның вертикалды және
горизонталды градиенттері болып табылады. ... ... ... ... бойынша ауа температурасы тез өзгеріске
ұшырайды. ... ... ... ... ... 10³ есе ... ... Температураның адвективті өзгеруі ... ... ... Өйткені температура өзгергенімен ауа бөлшегі
өзгермейді.
Екінші тұжырым. Ол ауа бөлшектерінің вертикалды өзгеруі.
Үшінші ... ... жеке ... яғни ... ... өзгерісін айтамыз. Бұл өзгеріс жылы ауаның негізгі ағыны
ретінде ... ... ... станциясы
Алматы қаласы Тянь – Шань тауының етегінде орналасқан. Ал оның
оңтүстігінде Алматы ... ... ... ... ... болып келген, тек аз ғана төмпешіктер бар. Қала теңіз деңгейінен
орташа ... 800 м ... ... ... ... Тау ... ... аңғарына дейін (оңтүстіктен – солтүстікке дейін) жазықтық біркелкі
төмендейді. Қаладағы төмендеу деңгейі шамамен 20-1000 м. ...... 3-5 км ... ... ... ал одан жоғары ол ... ... ... - ... ... ... және ұсақ тасты.
Грунит сулары 20 м тереңдікте байқалады.
Алматы қаласын бау – ... мен әр ... ... ... тұр. ... ... ... жергілікті аймақ түрлі өсімдікті дала аңғарын
құрайды, одан кейін құрғақ және құмды кеңістікті ... ... ... әр ... су ... ... бар.
1.2 Ақтөбе станциясы
Ақтөбе қаласы батыстан Орал маңы үстіртімен, ... ... ... ... ... ... ... орналасқан.
Жергілікті жер жалпы Сырт және Орал маңы үстіртінің құрғақ далалы жазықты
ауданына жатады және сирек кездесетін жеке-жеке ... биік емес ... ... ... бар кең ... ... ... Жан
-жағындағы қоршаған жерден 50-60 м ... осы ... ... ... Қаланың солтүстігімен және шығысынан суы аз Елек өзені
ағып жатыр. Топырағы үлкен құмды қоспасы бар, ... ... кей ... ... сорлар кездеседі. Өсімдігі құрғақ далалы, ағашты өсімдік тек
тұрғылықты жерлерде бар.
1898 жылдары метоалаңның орналасуы ... ... ... ... ... ... ... қалалық Орыс-Қырғыз
училищесіне қарасты бақта орналастырлған. Орны тегіс, одан 1 км ... ... ... Елек ... ... , ... ... өсімдіксіз.
1923 жылы метеоалаң қала шетіндегі төбешік шыңында орналасқан жері
ашық, Елек өзені солтүстік –шығысқа қарай 1.5 км -ден ағып ... жылы ... ... ... 4 км ге ауыстрылады. Орал тегіс
ашық, Елек өзені солтүстік – шығыста 3.5 км де ... жылы ... 20 ... биіктігі 14 м аэрологиялық станцияның
2 этажды ғимараты салынған.
Оңтүстік – шығысқа қарай 110м ... 2 ... ...... ... ... құмды , жоғары горизантты ұсақ тұйірлі яғни,
құм 70%, саз 20% бурал қара топырақ 10%, ... ... 6-8м ... АУА ... ... ЖАҒДАЙЫ
Ауа температурасы дегеніміз- ауа ... ... ... айтамыз.
Атмосфераның жылу режимі деп ауа температурасының атмосферада таралу
және өзгеру ... ... ... жылу ... оның ... ... космостық кеңістікпен жылу алмасумен анықталады. Атмосфераның жоғарғы
қабаттарының температурасы негізінен күн ... жұту ... ал ... температурасы жер бетімен жылу алмасу арқылы өзгеріп отырады.
Күндіз күн ... жұту ... ... ... қызады, сосын оның шашатын
ұзынтолқынды инфрақызыл жылулық радиацияны жұту арқылы ауа ... ... беті өзі ... шашу ... суынады да керісінше ауадан жылу алады.
2.1 Ауа температурасының тәуліктік және жылдық жүрісі
Ауаның жылуы мен ... ... ... жылу ... ... ауа температурасының тәуліктік жүрісі төселме беткейдің
температурасының тәуліктік жүрісімен ... Ауа ... мәні күн ... ... ... Көкжиектен күн көтерілген сайын
алғашқы 2-3 сағат ішінде ауа температурасы тез өседі, ... оның ... Ауа ... ... мәні түстен кейін 14-15 сағатта
орнығады. Одан кейін температура алдымен баяу сосын жылдам төмендейді.
Мұхит пен теңіз ... ауа ... ... мәні ... 2-3 сағатқа кешірек байқалады.
Тұрақты ауа райында ауа температурасының өзгерісі тәулік бойында айқын
ажыратылады. Бірақ ауа ... ... ... ... беті ... ... амплитудасынан кіші болады. Ауа
температурасының тәуліктік амплитудасы әртүрлі факторлаға бағынышты.
1. ... ... ... өскен сайын ауа ... ... ... Ең ... ... амплитуда субтропиктік
ендіктерде байқалады. Жылбойында орташа алғанда тәуліктік ... ... 12 0С ... орта ... 8-9 0С, ... 3-4 0С, ал одан жоғары 1-2 0С құрайды.
2. Жыл ... ... ... ... ... ең кіші ... ең үлкен мәні жазда орнығады. Көктемде олар күзгі маусымнан біршама
үлкен болады. Ауа температурасының тәуліктік амплитудасы ... ... ... ... ... ... түн өте қысқа ... өте ... ... ... ... ... кішірек болады.
Полярлық аудандарда жазда тәулік бойы күн батпайтын кезде амплитуда 1 0С
шамасында болады. ... түні ... ... ... ... байқалмайды, ал көктем мен күзде тәуліктік амплитуда ... ... ... ... ... амплитудасы жыл маусымдарына
онша бағынбайды, жыл бойы 20-22 0С ... ... ... ... ... Су беті үстіндегі ауа температурасының
тәуліктік амплитудасы құрлық ... кіші ... ... және ... ол 2-3 0С ... құрлық ішінде 20-22 0С –ға дейін өседі. Құрғақ
дала мен шөлдерде температураның орташа ... ... ... 30 ... ... жетеді.
4. Бұлттылық. Ауа температурасының тәуліктік амплитудасы бұлттылық
өскен сайын азаяды. Бұлтқабаты күндіз ... ... ... ... жер ... ... ... жібермей ауаның
салқындауына кедергі жасайды.
5. Жер бедері. Ойпаң жерлерде ауа ... ... ... ... ал ... керісінше салқын ауа биік жерлерден ойпаңға ағып түседі.
Сондықтан тегіс жерлерге қарағанда ойпаң ... ... ... ... ... ... ... шыңында тәуліктік амплитуда
тегіс жердікінен кіші болады.
6. Теңіз деңгейінен биіктік. Теңіз деңгейінен биіктеген ... ... ... ... ... ал ... және ... уақыт кешігіп орнығады. Тропопауза биіктігінде де амплитудасы 1-
2 0С ... ... ... ... ... ... ол, ... озонның күн сәулесін жұтуымен байланысты.
Ауа температурасының жылдық жүрісі ... ... ... ... ... ... ... жылдық
амплитудасы, ең жылы және ең ... ... ... ... ... ... ... Солтүстік жарты шарда
құрлықта орташа айлық максималді температура ... ...... ... мен ... ... ... температуралар
кешігіп орнығады: максимумы – тамызда, минимумы – ақпан-наурызда. Су беті
үстінде ауа температурасының жылдық ... ... ... біршама
кіші болады.
Ендік өскен сайын ауа температурасының жылдық амплитудасы да өседі. Ең
кіші мәні экваторлық аймақта, ең ... мәні ... ... байқалады.
Теңіз деңгейінен биіктеген сайын жылдық амплитуда азаяды.
Амплитуданың мөлшеріне және ... ... ... ... ауа ... ... ... төрт түрі
ажыратылады.
1. Экваторлық тип. Экваторлық аймақта жылына температураның екі
максимумы – ... және ... ... бен ... ... кейін, күн
экватор үстінде тұрғанда, және екі ...... және ... ... кейін байқалады. Бұл жерде температураның жылдық амплитудасы
кішкентай, себебі жыл бойы келетін жылу аз ... ... ... 1 0С шамасында, құрлықта 5-10 0С құрайды.
2. Тропиктік тип. ... ... ... ... ... ... ... жазғы және минимумы қысқы күн тоқырауынан кейін
орнығады. Жылдық ... ... ... ... өсе ... себебі
жыл бойы келетін жылудың аиырмашылығы өсе ... ... қыс пен ... ... ... ... ... 5-10 0С, құрлықтар
үстінде – 10-20 0С құрайды.
3. Қоңыржай белдеу типі. Бұл белдеуде де ... ... және ... ... күн ... ... ... Температураның
максимумы солтүстік жартышары құрлық үстінде шілдеде, теңіздер үстінде ... ... ... ... өскенде температураның жылдық
амплитудасы да өседі. Мұхиттар мен жағалаулар үстінде олар ... ... 0С, ... ... 30-50 0С ... ал 600 ендікте 60 0С жетеді.
4. Полярлық тип. Полярлық аудандарда қыс ұзақ және суық, жаз қысқа да
салқын болады. ... ... ... ... мен жағалау
үстінде 25-40 0С, ал құрлықта 65 0С-дан асады. Максимумы тамызда, ... ... ... ... ауа ... ... ... түрлері
орташа көп жылдық болып табылады, ал жеке жылдары жылы және салқын ... ... ... ... ... біршама ауытқу байқалады.
2.2 Ауа температурасының биіктік бойынша таралуы
Ауа температурасының биіктік бойынша өзгеруі ... ... ... ... ... 100 метр биіктеген сайын
температураның өзгеру мәнін температураның ... ... ... ... ... биіктік бойынша төмендесе оның вертикальді градиенті
оң таңбалы болады. Ауа температурасы ... ... өссе ... ... ... ... болады. Ал изотермия ... ... ... ... ... болады. Температураның
биіктік бойынша таралуын ... ... ... ... ... Инверсия және изотермия қабаттарын көбінесе тежегіш қабаттар деп ... Олар ... ... ... тоқтатады, олардың астында су буы
жиналып қалады. Биіктік және уақыт бойынша ... ... ... ... ... 0,65 ... тең.
Ал еркін атмосфераны қарастырсақ (1500 метрден жоғары) топосфераның
ортаңғы (1,5-7 км) және ... (7 км - ... ... ... ... шекаралық қарағанда жоғарылау болады.
Вертикалбді градиент қоңыржай белдеулерде ортаңғы ... ... ... ... 0,6-0,7 ... болады(қыстан жазға қарай
өседі), ал төменгі ... ... ... 0,6-0,7 ... ... ... 0,7-0,8 0С/100м-ты құрайды.
Ортаңғы және жоғарғы ... ... ... өсуі турбуленттік араласуға ... ... ... ... ... ... вертикальді градиенті 0,65
0С/100м-ге тең. ... ... ... ... күрт азайып нөлге
жетеді (изотермия), кейде теріс таңбалы болып ... ... ең ... ...... 75 0С, ... минус 90 0С
Экваторлық аймақта байқалады. Экваторлық және тропиктік аймақта тропопауза
температурасының төмен болуы ... ... ... арқасында
температураның биіктік бойынша төмендеуі үлкен биіктіктерге дейін таралуына
байланысты. Қоңыржай белдеуде ... ... ... 55 ... ... ... ... тропопаузаның температурасы жазда
Қоңыржай белдеулердікінен жоғары, қыста Экваторлық аймақтардағыдай өте
төмен болады. ... мен ... ... қыста стротрсферада
температураның төмендеуі жалғаса беретіндіктен кейде тропопаузаны анықтау
қиынырақ. ... түні ... ... 20-25 километр биіктігінде
температура минус 80 0С-қа дейін төмендейтіні анықталған.
3 ТЕМПЕРАТУРАНЫҢ БИІКТІК БОЙЫНША ТАРАЛУЫНЫҢ ОРТАША ЖЫЛДЫҚ ЖҮРІСІ
3.1 ... ... ... ауа ... ... термикалық режимі күннен келетін сәулелі энергияны
жұтатын атмосфералық газдарға және ... ... ... ... температурасының биіктік бойынша таралуы негізінен ауданның
географиялық орналасу жағдайына, ... ... ... ... ... ... және ... да факторларға байланысты болады.
1993 жылғы аэрологиялық мәліметтерге сүйене отырып Алматы және Ақтөбе
станцияларындағы орташа ауа температурасның биіктік бойынша ... ... ... ... (Кесте 3).
Кесте 3. 1993 жылғы орташа ауа температурасының биіктік бойынша
таралуы ... ... |
4 ... |1,6 |-6,8 |-23,0 |-35,5 |-51,1 |-56,4 |-55,9 |-55,5 |-57,6 | ... |0,5 |-7,6 |-23,9 |-35,3 |-48,6 |-54,7 |-56,6 |-55,7 |-57,9 | ... |21,5 |9,1 |-9,3 |-19,6 |-32,1 |-36,8 |-44,8 |-55,0 |-62,8 | ... |12,2 |0,9 |-15,6 |-26,1 |-41,4 |-46,7 |-43,2 |-46,5 |-51,7 | ... |7,4 |-2,6 |-20,3 |-31,1 |-45,9 |-53,8 |-57,8 |-59,2 |-60,1 | ... |6,8 |-0,8 |-16,0 |-27,3 |-43,6 |-53,4 |-62,1 |-62,1 |-61,0 | ... ... ... ауа ... биіктік бойынша
таралуында, Алматы және Ақтөбе станцияларының ... ауа ... ... бір ... ... Тек 10,5-12 км ... Алматы
станциясының орташа ауа температурасы сәл жоғарылаған. Ал ... ... ауа ... бір ... ... ... яғни 13,5 ... дейін екі станцияның орташа ауа температурасы бір
қалыпты жоғарылаған. Сосын қайтадан төмендеген. ... ... ... ауа ... 1,5 ... ... минус 5,5 0С, ал ең
минималды температура 16 километр биіктікте байқалған ... 58,6 0С. ... ... ең ... ... ... 7,40С, ал ... температурасы 12 километрде минус 60,9 0С.
Ал сәуір айындағы орташа ауа температурасының биіктік ... екі ... ... ауа температуралары биіктік бойынша бір
қалыпты төмендеген. Тек 10,5-13,5 км аралығында Алматы ... ... ... бір ... сәл жоғарылаған. Ал Ақтөбе станйиясында 12-
13,5 км аралығында орташа ауа температурасы сәл ... ... 16 ... ... екі станцияның да орташа ауа температуралары бір қалыпты
төмендеген. Ақтөбе станциясының ең ... ауа ... ... ... 0,5 0С, ал ең ... ауа ... 12 километр
биіктікте минус 57,9 0С. Ал Алматы станциясының ең ... ... 1,5 ... ... 1,6 0С, ал ең ... ауа
температурасы 12 километр биіктікте минус 57,6 ... ... ... ауа температурасына келетін ... ... да ... ауа ... биіктік бойынша бір қалыпты
төмендеген. Тек Ақтөбе станциясында 10,5-12 км ... ... ... жоғарылаған, яғни инверсия байқалған. Ал Алматы станциясында
айтарлықтай өзгеріс болмаған, яғни бір ... ... ... ең максималды ауа температурасы 1,5 километр биіктікте 21,5
0С, ал ең минималды ауа температурасы 16 ... ... ... 58,6 0С.
Ал Ақтөбе станциясының ең максималды ауа температурасы 1,5 ... 12,2 0С, ал ең ... ауа ... 16 ... ... 0С.
Ал қазан айындағы орташа ауа температурасында, екі станцияның ... ауа ... ... бойынша бір қалыпты төмендеген. Яғни
айтарлықтай өзгеріс жоқ. Алматы ... ең ... ... 1,5 ... ... 7,4 0С, ал ал ең ... ауа
температурасы 16 километр биіктікте минус 60,1 0С. Ал Ақтөбе станциясының
ең максималды ауа ... 1,5 ... ... 6,8 0С, ал ең
минималды ауа температурасы 12 километрде минус 62,1 ... ... ... орташа ауа температурасы Ақтөбе станциясының
орташа ауа ... ... жыл ... жоғары болып келеді.
Осыдан Алматы станциясының орташа ауа ... ... ... ауа ... амплитудасынан жоғары екендігін көреміз.
1995 жылғы аэрологиялық мәліметтерге сүйене отырып, Алматы және Ақтөбе
станцияларындағы орташа ауа ... ... ... таралуының
орташа жылдық жүрісін қарастырдым (Кесте 5).
Кесте 5. 1995 ... ... ауа ... ... ... ... ... |
3,0 |
5,5 |
7,0 |
9,0 |
10,5 |
12,0 |
13,5 |
16,0 | | |Станция | | | | | | | | | | |1 ... |-6,9 |-10,6 |-26,9 ... |-59,5 |-60,1 |-58,5 |-60,1 | | ... |-6,4 |-11,0 |-27,2 |-38,5 |-
53,2 |-60,8 |-61,8 |-59,6 |-61,6 | |4 |Алматы |4,9 |-2,3 |-18,8 |-31,1 |-
46,5 |-56,1 |-62,3 |-56,7 |-57,8 | | ... |6,4 |-3,6 |-21,1 |-33,5 ... |-57,3 |-61,4 |-57,4 |-58,1 | |7 ... |17,2 |7,0 |-10,9 |-21,9 ... |-40,9 |-43,9 |-50,9 |-60,3 | | |Ақтөбе |18,0 |4,8 |-11,6 |-22,9 |-
39,0 |-48,6 |-50,7 |-52,6 |-56,6 | |10 ... |6,1 |-6,0 |-20,7 |-32,6 ... |-52,3 |-56,0 |-57,0 |-58,5 | | ... |3,0 |-4,1 |-19,8 |-32,3 ... |-53,7 |-57,9 |-56,6 |-58,8 | ... ... ... ауа температурасының биіктік ... екі ... да ... ауа температуралары да биіктік бойынша
бір қалыпты төмендеген. Тек стратосфера қабатында, яғни 12-13,5 ... екі ... да ... ауа температуралары бір қалыпты
жоғарлаған. Сосын 16 километр биіктікке деиін ... бір ... ... станциясының ең максималды ауа температурасы ... ... ... 6,9 0С, ал ең минималды температура 16 ... ... ... 60,1 0С. Ал ... ... ең максималды
температурасы минус 6,4 0С, ал ең минималды ... 12 ... 61,8 ... ... ... ... ауа ... биіктік бойынша
таралуында, екі станцияның орташа ауа температуралары биіктік бойынша бір
қалыпты ... Тек ... ... яғни 12-13,5 ... екі ... да ... ауа ... бір қалыпты
жоғарылаған. Сосын қайтадан бір қалыпты төмендеген. Ақтөбе станциясының ... ауа ... 1,5 ... ... 6,4 0С, ал ең минималды
ауа температурасы 12 километр ... ... 61,4 0С. ал ... ең ... ауа ... 1,5 километр биіктікте 4,9 0С,
ал ең минималды ауа температурасы 12 километр биіктікте минус 62,3 ... ... ... ауа ... келетін болсақ. Екі
станцияның да орташа ауа температуралары ... ... бір ... Яғни ... өзгеріс болмаған. Алматы ... ... ауа ... 1,5 ... ... 17,2 0С, ал ... ауа ... 16 километр биіктікте минус 60,3 0С. Ал Ақтөбе
станциясының ең максималды ауа температурасы 1,5 ... ... 18 ... ең ... ауа ... 16 ... минус 56,6 0С. Осыған қарап
Алматы ... ... ауа ... ... ... ... ауа ... амплитудасынан жоғары екендігін
көреміз.
Ал қазан айындағы орташа ауа температурасында, екі ... ... ауа ... ... ... бір ... ... Ал
Ақтөбе станциясында 12-13,5 километр аралығында орташа ауа температурасы
сәл ... Ал ... ... ... ... ... станциясының ең максималды ауа температурасы 1,5 километр биіктікте
6,1 0С, ал ал ең минималды ауа ... 16 ... ... ... 0С. Ал ... ... ең ... ауа температурасы 1,5
километр биіктікте 3,0 0С, ал ең минималды ауа ... 16 ... 58,8 ... ... аэрологиялық мәліметтерге сүйене отырып, Алматы және Ақтөбе
станцияларындағы орташа ауа температурасның ... ... ... ... жүрісін қарастырдым (Кесте 6).
Кесте 6. 1996 жылғы орташа ауа ... ... ... ... ... ... ... |
7,0 |
9,0 |
10,5 |
12,0 |
13,5 |
16,0 | | |Станция | | | | | | | | | | |1 ... |-5,2 |-15,3 |-25,6 ... |-60,4 |-62,5 |-60,7 |-59,6 | | ... |-9,9 |-14,1 |-30,0 |-40,8 ... |-62,2 |-65,0 |-62,3 |-63,1 | |4 ... |4,3 |-3,6 |-22,8 |-34,4 ... |-53,5 |-55,6 |-54,8 |-57,3 | | ... |-5,7 |-12,5 |-26,5 |-38,7 |-
51,4 |-53,6 |-54,8 |-53,6 |-56,8 | |7 |Алматы |20,9 |8,8 |-9,0 |-20,0 ... |-40,1 |-44,6 |-53,7 |-62,8 | | ... |14,1 |3,0 |-9,3 |-24,5 ... |-48,0 |-50,5 |-54,2 | |10 ... |4,6 |-2,7 |-20,6 |-32,3 |-47,3 ... |-56,9 |-56,6 |-59,0 | | ... |-1,4 |-5,9 |-21,0 |-33,4 |-48,0 ... |-59,6 |-57,8 |-58,1 | |Қаңтар айындағы орташа ауа температурасының
биіктік бойынша таралуында, екі ... да ... ауа ... ... бойынша бір қалыпты төмендеген. Тек стратосфера қабатында,
яғни 12-13,5 километр ... ... ... орташа ауа
температурасы бір қалыпты жоғарлаған. Сосын 16 ... ... ... бір ... ... Ал ... станциясында 12-16 километр
аралығында орташа ауа температурасы бір қалыпты ... ... ... ең ... ауа ... 1,5 ... ... 5,2 0С, ал ең минималды температура 16 километр биіктікте ... 62,5 0С. ал ... ... ең ... ... минус 9,9
0С, ал ең минималды температурасы 12 ... ... 65 ... ... ... орташа ауа температурасының биіктік бойынша
таралуында, екі станцияның орташа ауа температуралары биіктік ... ... ... Тек ... қабатында, яғни 12-13,5 километр
аралығында Алматы станциясының орташа ауа температуралары бір ... ... ... бір ... ... Ал Ақтөбе станциясының
орташа ауа температурасы 12-16 километр аралығында сәл жоғарылаған. Ақтөбе
станциясының ең ... ауа ... бір ... ... ... 5,7 0С, ал ең минималды ауа температурасы 12 километр биіктікте ... 0С. Ал ... ... ең ... ауа ... ... ... 4,3 0С, ал ең минималды ауа температурасы 12 километр
биіктікте минус 57,3 0С. ... ... ... станциясының орташа ауа
температурасының амплитудасы ... ... ... ... ... ... ... көреміз.
Шілде айындағы орташа ауа температурасына келетін болсақ. Екі
станцияның да ... ауа ... ... бойынша бір қалыпты
төмендеген. Яғни ... ... ... ... ... ... ауа ... 1,5 километр биіктікте 20,9 0С, ал ... ауа ... 16 ... ... ... 62,8 0С. Ал ... ең максималды ауа температурасы 1,5 ... ... ... ал ең ... ауа температурасы 16 километрде минус 54,2 0С. Осыған
қарап Алматы станциясының орташа ауа температурасының амплитудасы ... ... ауа ... ... ... ... ... айындағы орташа ауа температурасында, екі станцияның да
орташа ауа температуралары ... ... бір ... ... Ал
Ақтөбе станциясында 12-13,5 километр аралығында ... ауа ... ... ... 16 километр биіктікке дейін ауа ... ... Ал ... станциясында 12-13,5 километр ... ... ... ... яғни изотермия байқалған. Сосын қайтадан бір
қалыпты төмендеген. Алматы станциясының ең максималды ауа температурасы ... ... 4,6 0С, ал ал ең ... ауа температурасы 16 километр
биіктікте минус 59 0С. Ал Ақтөбе станциясының ең ... ... 1,5 ... биіктікте минус 1,4 0С, ал ең минималды ауа
температурасы 16 километрде минус 59,6 0С.
1997 жылғы ... ... ... ... ... және ... ... ауа температурасның биіктік бойынша таралуының
орташа жылдық жүрісін қарастырдым (Кесте 7).
Кесте 7. 1997 ... ... ауа ... ... бойынша
таралуы (0С)
Ай |Биіктік,
км
|
1,5 |
3,0 |
5,5 |
7,0 |
9,0 |
10,5 |
12,0 |
13,5 |
16,0 | | |Станция | | | | | | | | | | |1 ... |-0,5 |-8,7 |-27,2 ... |-59,1 |-59,8 |-55,8 |-59,3 | | ... |-11,4 ... |-42,7 |-52,9 |-57,4 |-58,2 |-57,0 |-57,6 | |4 |Алматы |13,4 |2,2 ... |-30,5 |-45,8 |-53,9 |-55,5 |-55,6 |-58,5 | | ... |0,9 |-4,8 ... |-33,4 |-49,0 |-54,6 |-56,4 |-55,1 |-56,1 | |7 ... |18,9 |7,7 |-
11,0 |-22,5 |-36,0 |-43,5 |-48,6 |-53,0 |-59,7 | | ... |13,9 |2,7 ... |-25,0 |-41,2 |-48,5 |-50,6 |-51,1 |-54,0 | |10 ... |11,6 |1,7 ... |-28,5 |-45,0 |-54,6 |-60,4 |-60,0 |-59,9 | | ... |4,2 |-3,1 ... |-30,5 |-46,0 |-53,8 |-57,9 |-57,4 |-57,8 | |
Қаңтар айындағы орташа ауа ... ... ... екі ... да орташа ауа температуралары да биіктік ... ... ... Тек ... ... яғни 12-13,5 ... ... станциясының орташа ауа температурасы бір қалыпты
жоғарлаған. ... 16 ... ... дейін сәл тұрақталған. Ал Алматы
станциясында 12-13,5 километр аралығында орташа ауа ... ... ... ... ... ... ең максималды ауа
температурасы 1,5 километр ... ... 0,5 0С, ал ең ... 12 ... ... байқалған минус 59,8 0С. ал Ақтөбе
станциясының ең максималды температурасы минус 11,4 0С, ал ең ... 12 ... ... 56,4 ... ... ... орташа ауа температурасының ... ... екі ... орташа ауа температуралары биіктік бойынша бір
қалыпты ... Тек ... ... яғни 12-13,5 ... ... ... орташа ауа температуралары бір қалыпты
жоғарылаған. Сосын қайтадан бір ... ... Ал ... станциясының
орташа ауа температурасы 12-13,5 километр аралығында сәл тұрақталған.
Ақтөбе станциясының ең ... ауа ... бір ... километр
биіктікте минус 0,9 0С, ал ең минималды ауа температурасы 12 ... ... 56,4 0С. ал ... станциясының ең максималды ауа
температурасы 1,5 километр биіктікте 13,1 0С, ал ең ... ... 12 ... биіктікте минус 58,5 0С. Осыған қарап Алматы
станциясының орташа ауа температурасының ... ... ... ауа ... ... үлкен екендігін көреміз.
Шілде айындағы орташа ауа температурасына келетін ... ... да ... ауа ... ... бойынша бір қалыпты
төмендеген. Яғни айтарлықтай өзгеріс болмаған. Алматы ... ... ауа ... 1,5 километр биіктікте 18,6 0С, ал ... ауа ... 16 ... ... ... 59,7 0С. Ал ... ең максималды ауа температурасы 1,5 километр биіктікте 13,8
0С, ал ең минималды ауа ... 16 ... ... 54 0С. Осыған
қарап Алматы станциясының орташа ауа температурасының ... ... ... ауа ... амплитудасынан жоғары екендігін
көреміз.
Ал қазан айындағы орташа ауа температурасында, екі ... ... ауа ... ... ... бір ... төмендеген. Ал
Ақтөбе станциясында 12-13,5 километр аралығында ... ауа ... ... ... 16 ... ... ... ауа температурасы
тұрақты болған. Ал Алматы станциясында 12-13,5 километр аралығында ауа
температурасы тұрақты ... яғни ... ... ... ... ... төмендеген. Алматы станциясының ең максималды ауа температурасы 1,5
километр ... 4,6 0С, ал ал ең ... ауа ... 16 ... ... 59 0С. Ал ... ... ең максималды ауа
температурасы 1,5 километр биіктікте ... 1,4 0С, ең ... ... 16 километрде минус 59,6 0С.
4 АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫНЫҢ БИІКТІК БОЙЫНША ТАРАЛУЫНЫҢ СИНОПТИКАЛЫҚ ... ... ... ... ... ... ауа ... температурасының биіктік бойынша таралуы негізінен ауданның
географиялық орналасу жағдайына, ... ... ... ... ... ... және басқа да факторларға байланысты болады.
Жер бетіндегі және биіктіктегі ауа ... ... ... үшін абсолюттік топография және салыстырмалы топография ... ... ... ... ... ... жер беті мен аэрологиялық ... ... ... және ... ... ... ауа температурасының
синоптикалық жағдайын қарастырдым (кесте 8).
Жалпы жағдайда жер ... ... ауа ... түнде, ал
максималды ауа температурасы күндіз байқалады.
Минималды ауа температурасы түнде әр-түрлі ... ... ... ауа ... ... жел ... жер ... су буының конденсациясы, жер бедері және тағы басқалар жатады.
1993 ... жер ... ... ауа ... ... ... ... Жер картасында 5-желтоқсанда Алматы және Ақтөбе ... ... ... ... ... антициклон әсер етіп отыр. Ал
Ресейдің солтүстік-батысында төменгі қысым ... ... ... жас ... ... ... ... Ал Ресейдің
орталығында жас циклон пайда болған.
850 гПа деңгейді картадан (Сурет 2) көреміз. Сол күні АТ850 ... ... ... ... ... ... ... тұрғанын көреміз. Ал Алматы ... ... ... ... оңтүстік-батыс шеткі аймағы
әсер етіп отыр. Ал Ресейдің орталығындағы жас циклонның жырасы Қазақстанның
солтүстік аудандарына әсер етіп ... ... ... ... ... суық ошақ ... байқауымызға болады.
700 гПа деңгейді картадан (Сурет 3) көреміз. АТ700 ... ... мен ... антициклондар байқалмаған. Тек Ресейдің
орталығындағы жас циклонның жырасы Қазақстанның солтүстігінен ... әсер етіп ... ... ... ... ... біз
Қазақстан территориясындағы ағынның бағыты солтүстік шығысқа бағытталғанын
көруімізге болады.
1994 жылғы жер ... ... ауа ... картадан (Сурет
4) көреміз. Жер картасында 13-ақпанда ... ... ... ... ... әсері бар. Ал Ақтөбе станциясына РЕТ-да
орналасқан антициклонның жотасы әсер етіп ... ... ... ... температураның қатты төмендегенін көруімізге болады.Амудария
өзенінің жоғарғы жағында төменгі қысым аймағы ... Ал ... тағы бір ... циклон орналасқанын байқауымызға болады.
850 гПа деңгейді ... ... 5) ... ... АТ850
картасында сол күні Ресейдің солтүстігіндегі ... ... ... ... орналасқан. Оның жырасы Қазақстанның үлкен территориясын
алып жатыр. РЕТ-да орналасқан дамыған антициклонның орталығы ... ... гПа ... ... ... 6) көреміз. Сол күні АТ700 картасында
Ресейдің солтүстігіндегі циклонның орталығы Қазақстанның солтүстік ауданына
дейін жақындаған. Ал оның жырасы Қазақстанның барлық ... ... ... ауа ... ... РЕТ-ң үстінде оңтүстікке, ал
Қазақстанның үстінде солтүстік шығысқа бағытталғандығын көруімізге болады.
1995 жылғы жер ... ... ауа ... ... ... ... ... Жер картасында 19-қаңтарда солтүстік Қазақстанда жеке
антициклон орналасқан. Ал оның жырасы екі станцияға да ... ... ... ... ... ... ... байқауымызға
болады. Ал Каспий теңізі мен Арал теңізі аралығында бір, екі ... ... ... ... ... болады.
850 гПа деңгейді картадан (Сурет 8) көреміз. АТ850 картасында сол күні
солтүстік Қазақстанда оналасқан жеке антициклон көрінбейді. Ал одан ... ... ... ... ... көрініп тұр.
Негізінен суық ошақ ... ... ... ... гПа деңгейді картадан (Сурет 9) көруімізге болады. Сол күні АТ700
картасында ... ... ... ... орталығы сәл
солтүстікке жылжыған. Сонымен қатар Каспий және Арал теңіздері аралығындағы
циклонның ... ... ... сәл ... және бір ... ... болады. Негізгі ағынның бағыты РЕТ-ң үстінде
солтүстік –батысқа бағытталғанын, ал ... ... ... ... жер ... минималды ауа температурасын картадан (Сурет
10) анықтаймыз. Жер картасында 29-желтоқсанда Қазақстанның орталығында
антициклон оналасқан. Оның ... ... және ... ... да ... ... Ал ... солтүстік ауданында дамыған төменгі ... Ал ... ... Балтық теңізі жағалауында бір изобарамен
тұйықталған жеке ... ... ... орналасқанын көруімізге болады.
850 гПа деңгейдің ауа температурасын картадан (Сурет 11) анықтаймыз.
Сол күні АТ850 ... ... ... ... ... өзгермеген. Ал Қазақстанның орталығындағы антициклонның орталығы
Қазақстанның солтүстік-батыс ауданында орналасқанын ... ... ... ... ... бір антициклон пайда болғанын ... Орта ... және ... ... ... вертикалды
қарқындылығы аз суық ауаның басып кіруінен толқындық әрекеттестік ... ... ... гПа ... ауа ... ... ... 12) көруімізге
болады. Сол күні АТ700 ... ... ... ... ... Ал ... ... жоғарғы жағында
орналасқан дамыған антициклон көрініп тұр. Негізгі ағынның бағыты Ресейдің
үстінде оңтүстік шығысқа, ал ... ... ... көруімізге болады.
1997 жылғы жер бетіндегі минималды ауа температурасын картадан (Сурет
13) көреміз. Жер ... ... ... ... ... шығыс шеткі аймағы орналасқан. Оның орталығында
қысым 1038 гПа, яғни ... ... 12 ... ... ... ... ... төменгі қысым аймағы орналасқан. Оның жырасы
Қазақстанның тек шеткі солтүстік-шығыс аймақтарына ғана әсер ... гПа ... ауа ... ... ... 14) көреміз. Сол
күні АТ850 картасында Қазақстанның ... ... ... ... ... байқалмаған. Тек оның жотасы айқын көрініп тұр. Ал оңтүстік
батыс Сібірдегі төменгі қысым аймағында ... ... суық ... ... қалыптасқан, ал жылы ошақ Таяу шығыста қалыптасқан.
700 гПа деңгейдің ауа температурасын картадан ... 15) ... ... АТ700 картасында солтүстік батыс Сібірде орналасқан циклонның жырасы
Қазақстанның ... ... ... ... ... бағыты
Қазақстанның батысында оңтүстік шығысқа, ал шығысында солтүстік шығысқа
бағытталған.
4.2 1993-1997 жылдар аралығындағы максималды ауа ... ... жер беті мен ... мәліметтерге сүйене
отырып Алматы және Ақтөбе станцияларындағы максималды ауа температурасының
синоптикалық жағдайын қарастырдым (Кесте 9).
1993 жылғы жер бетіндегі максималды ауа ... ... ... ... Жер ... ... Алматы және Ақтөбе станцияларына
Қазақстанның солтүстік ... ... ... ... әсер етіп
отырғанын байқауымызға болады. РЕТ-да жас циклон орналасқандығын көруімізге
болады. Ал Каспий ... ... жеке ... пайда болған. Оның жырасы
Қазақстанның батыс аймақтарына әсер етіп ... ... ... ... және
солтүстік Африка аймақтарында антициклондардың орналасқанын көруімізге
болады.
850 гПа деңгейдің ауа ... ... ... 17) ... ... АТ850 картасында Қазақстанның солтүстік ... ... ... ... ... ... алып жатыр. Ал
Ресейдің Европалық территориясындағы ... ... сәл ... гПа ... ауа ... ... (Сурет 18) көреміз. Сол
күні АТ700 картасында ... ... ... ... ... ... ... Ал Ресейдің орталық
территориясындағы циклонның жырасы бүкіл Европамен Ресейдің біраз ... ... ... бағыты батыс Европада оңтүстік ... ... жер ... максималды ауа температурасын картадан (Сурет
19) көреміз. Жер картасында 17-тамызда Қазақстанның солтүстігнде антициклон
байқалған. Ал Қазақстанның шеткі солтүстік ... ... ... теңізі жанында антициклон байқалған.Оның орталығында қысым ... яғни ... ... 1 ... ... Оның ... оңтүстік шығыс
Европада жеке антициклон байқалған.
850 гПа деңгейдің ауа температурасын картадан (Сурт 20) көреміз. ... АТ850 ... ... ... ... ... батысқа қарай орналасқан. Ал Қазақстанның ... ... ... ... ... ... ... Европада
орналасқан антициклонның орталығы сәл батысқа рналасқан. Негізінен жылы
ошақ РЕТ-да орналасқан және де Орта Азия ... ... гПа ... ауа ... ... (Сурет 21) көреміз.
Сол күні АТ700 ... ... ... ... ... ... қарай орналасқан. Ал Қазақстанның шеткі солтүстік
батысында орналасқан циклонның орталығы сәл ... ... ... ... ... ... РЕТ-ң үстінде оңтүстік шығысқа, ал
Қазақстан үстінде солтүстік шығысқа бағытталған.
1995 жылғы жер ... ... ауа ... ... ... ... 1-шілдеде жер кртасында батыс ... ... ... Оның ... ... ... ... және солүстік батыс
аудандарына әсерін тигізіп отыр. Ал Қара және ... ... бір ... ... ... қысым аймағы орналасқан.
Қазақстан термикалық жылы аймақта оналасқан. Температураның жоғарлауына әр
түрлі антициклондардың жоталары әсер етіп отырғанынан байқауымызға ... гПа ... ... ... 23) көреміз. Сол күні ... ... ... ... ... ... ... әсер етіп
отыр. Оның жотасы жақсы дамыған. Осыған қарап Қазақстанның территориясында
жылы аймақ ... ... ... гПа ... ... (Сурет 24) көреміз. Сол күні АТ700
картасында шеткі батыс Сібірдегі ... ... ... ... ... ... ... Европа үстінде оңтүстік шығысқа, ал
Қазақстан үстінде солтүстік шығысқа бағыттылған.
1996 жылғы жер ... ... ауа ... ... ... көреміз. 29-маусымда жер картасында Балқаш көлінің солтүстік батысында
бір ... ... ... орналасқан. Ал Мәскеу ... ... ... ... ... ... жылы аймақта
орналасқан.
850 гПа деңгейді ... ... 26) ... Сол күні ... Қазақстанның үстіндегі және Ресейдің ... ... Тек ... ... айқын көрініп ... жылы ошақ ... ... ... гПа ... картадан (Сурет 27) көреміз. Сол күні АТ700
картасында негізінен ... ... ... ... тұр. Ал ... ... дамыған циклонның орталығы өзгермеген.
Негізгі ағынның бағыты ... ... ... ... ал ... солтүстік шығысқа бағытталған.
1997 жылғы жер бетіндегі максималды ауа ... ... ... көреміз. Жер картасында 19-шілдеде Қазақстанның шеткі оңтүстік
территориясына Амудария өзенінің жоғарғы ... ... ... ... ... Ал ... үлкен территориясына Европаның шеткі солтүстік
батысында орналасқан антициклонның жотасы әсер етіп ... гПа ... ... ... 29) ... Сол күні АТ850
картасында Амудария озенінің жоғарғы жағындағы циклон байқалған. ... ... ... ... ... анық ... тұр.
Негізінен жылы ошақ жоғарғы Амудария өзенінде байқалған.
700 гПа деңгейді картадан (Сурет 30) ... Сол күні ... ... ... ... ... шеткі оңтүстік батыс
Сібірде орналақан толқын әсер етіп ... ... ... ... Ресейдің
үстінде оңтүстік шығысқа, ал Қазақстан үстінде солтүстік ... ... ... және ... ... ауа температурасының биіктік бойынша
таралуының синоптикалық және климаттық жағдайларына талдау жасаған ... ... ... Алматы және Ақтөбе станцияларының орташа ауа температурасының
биіктік бойынша таралуының орташа жылдық жүрісінде негізінен екі ... ... ... ... және көктемде, жазғы айларға қарағанда биіктікте
10,5-нан 12 км дейін аралықта изотермия және ... ... ... ... айларға қарағанда қысқы айларда ауа температурасының инверсйясы
мен изотермйясының көп байқалатындығын ... ... ... ... бойынша Алматы станциясының орташа ауа
температурасы, Ақтөбе станциясының орташа ауа ... ... ... Бұл ... ... ... солтүстік батыста, ал Алматы
станциясының оңтүстік шығыста және ... ... ... ... ... ... Алматы станциясының ауа
температурасының ... ... ... ауа ... жыл бойында жоғары болатындығын көреміз.
2. 1993-1997 жылдардағы екі станцияның минималды ауа ... ... ... синоптикалық жағдайында яғни температураның
төмендеуіне негізінен ... ... ... ... ... сібір
антициклонының әсері мол болған
3. 1993-1997 жылдардағы екі станцияның ... ауа ... ... ... ... яғни ... негізінен әр түрлі атмосфералық процестер соның ... ... ену; ... суық ену және ... ... әсерлері
мол болған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Утешов А.С. Климат Казахстана. – Л.: ... 1959. -366 ... ... С.С. Метеорология және Климатология. Оқу әдістемелік
құрал. –Алматы: Қазақ университеті, 2000. -129 б.
3. Матвеев Л.Т. ... ... – Л.: ... 1989. -783 ... ... С.П, ... М.А. Метеорология және Климатология. –МГУ.:
1994. -518 б.
5. Гуральник И.И, ... Г.П, ... С.В. ... –Л.:
Гидрометеоиздат, 1972. - 415 б.
6. Тверской П.Н. Курс ... – Л.: ... 1962. ... ... С.С, ... П.Ж. ... ... 1-бөлім. –Алматы:
Қазақ университеті, 2005. - 190 б.
8. Пинус Н.З, ... С. М. ... ... - ... атмосферы.-
Л.: Гидрометеоиздат, 1965.- 340 б.
9. Кобышева Н.В, Костин С.И, Струнников Э.А. Климатология. – ... 1980. –480 ... ... А.С. ... метеорология – Л.: Гидрометеоиздат, 1977.
– 496 б.
11. ... ... СССР по ... ССР. ... ... ... ... и постов. – Алмата: 1968.-
Вып. 18.- 325 б.

Пән: Физика
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 28 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
1986 жылдан 2002 жылдар аралығындағы салқын кездегі Алматы және Астана қалалары бойынша ауа температурасының термикалық режимі38 бет
"Атмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез."9 бет
Автоотмосферадағы оттегі эволюциясы және фотосинтез9 бет
Атмосферадағы оттегі эволюциясы.фотосинтез9 бет
Ауа және атмосфера15 бет
Биосфера - ғаламдық экожүйе7 бет
Жылу сақтайтын киімдерге пакет қалыңдығының әсері5 бет
Нұра алабы өзендерінің ағындысының қалыптасуындағы табиғи және антропогендік фаторларының рөлі32 бет
Солтүстік Қазақстанның салқын мерзімдегі термикалық режимі24 бет
Ауа ылғалдылығы туралы түсініктер4 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь