Алматы облысы бойынша астық өндірісінің қазіргі жағдайын талдау

Кіріспе
2. Алматы облысының қазіргі жағдайы
2.1 Алматы облысы бойынша астық өндірісінің қазіргі жағдайын талдау
2.2 Астық дақылдары өндірісінің экономикалық тиімділігін анықтау

3. Алматы облысы бойынша астық өнімдерін өткізу жолдарын зерттеу
3.1 Өндіріс жағдайы және ішкі астық өндірісін жақсарту жолдары
3.2 Астықтың және астық өнімдері нарығының инфроқұрылымын жетілдіру

Қорытындылар мен ұсыныстар
Қолданылған әдебиеттер
        
        Кіріспе
2. Алматы облысының қазіргі жағдайы
2.1 Алматы облысы бойынша ... ... ... ... ... Астық дақылдары өндірісінің экономикалық тиімділігін анықтау
3. Алматы облысы бойынша астық өнімдерін ... ... ... ... ... және ішкі астық өндірісін жақсарту жолдары
3.2 Астықтың және астық өнімдері нарығының инфроқұрылымын жетілдіру
Қорытындылар мен ұсыныстар
Қолданылған әдебиеттер
Кіріспе
Мемлекет басшысының халыққа ... ... ... үшін 2003-2005 жж ... ... ... ... ... Оның ... ... қолдаудың басым бағыттары
белгіленген. Олар – азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету жүйелерінің
тұрақтылығын көтеру, аграрлық ... ... ... ... ... ... қабілетін көтеру мен ішкі және сыртқы
нарыққа сату көлемдерін ... ... ... ... ... ауыл ... ... қолдау шараларын тиімді жүргізу.
Сонымен қатар 2003-2005 жж, ... ... ... ... өркендету жолында «Ауыл жылдары» деп жарияланды.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің ең бағалысы астық ... ... ... ... ... ... салаларының
дамуының белгісі, өйткені ол АӨК соңғы өнімдерінің ішінде 40 % құрайды.
Тауар өндірушілер үшін ол ... ... көзі ... ... және ... ... ... астық өндірісі рентабельділігінің болашағы жерді
интенсификациялау жүиелерін ... ... ... ... ... экономикасы дамыған елдерден материалдар мен техникалық
қамтамасыз етілуімен, қолданатын ... ... ... ... шыдамайтындығы белгілі. Сондықтан жерді пайдалану ... ... ... ... көрсетеді, гербицидттерді
қолдану қажеттілігін азайтады, өсімдіктердің ... ... ... жалпы өнімнің өзіндік құны төмендейді және оның
бәсекелестік қабілетінің жоғарлауына әкеледі.
- 2 -
Шет ел ауыл шаруашылығы ... ... өзі ... ... мен сол ... ... ішкі нарықты қанағаттандыру үшін
шағын өңдеу зауыттарын ашады. Бұл ауыл ... ... ... 3-4 ... ... ... соңғы 10-15 жылда өткізілген нарықтық
реформалар өндіріс пен ... ... ... ... ... мен ... ... және іскерлік
серіктестіктердің арасындағы өзара қатынастың мәні мен ... ... ... ... ... ... субъектілердің жұмысын
бағалау өлшемімен бірге, осы субектілердің өздері үшін іс-қимылдарының
негізі ... ... ... да ... Бұның бәрі өндіріс үрдісін
және жұмыскерлер ұжымын басқару ісін ұйымдастыруға қатысты ... ... ... және ... құрамын еңбек өнімділігіне
ынталандырудың жаңа нысаны мен түрлері пайда болды.
Нарық жағдайында шаруашылық субъектілердің табысты жұмыс
істеуі үшін осы ... ... ... мен ... ... ... маңызы өте зор, сондықтан нарықтық экономиканы қысқаша тұжырымдап
айтсақ, нарықтық қатынас жағдайында өндірісті ... ... ... ... ... реформаны әлем экономикасымен
интеграциялау үшін ... ... ... ... әдістерін және
принциптерін, экономикалық конъюнктураны, ... ... ... ... бәсекелестік мүмкіншіліктерін терең
білу қажет.
Нарықтық ... ... ... мәселелері
түбегейлі өзгерістерге ұшырайды, ондағы негізгі күштер сатып
- 3-
алушының тұтынысын қанағаттандыруға және ... мен ... ұзақ ... ... ... ... бизнес тәрізді аграрлық бизнестің
субъектілері :
-кәсіпкерлер
-тұтынушылар
-жалдамалы қызметкерлер
-мемлекет
болып табылады.
Кәсіпкерлік өндіріс ... жеке ... ... ... ... ... ... және үлестік секілді
түр-түрлері жұмыс істейді.
Нақты өмірде бизнестің бүкіл осы ... , ... ... ете ... , ... ... ... жұмыс істейді , яғни бизнес оның
құрамдас бөліктеріндегі кешенді іс-әрекет . ... ... ... табысты жұмыс істеу үшін бәсекеге қабілетті өнім өндірумен
бірге сол ... ... ... ... ... , ... ... анықтау ең маңызды мәселе болып табылады. Сондықтан осы дипломдық
жұмыста Алматы облысы бойынша астық өнімдерін өткізу жолдары зерттелді.
- 4 -
2. ... ... ... ... Алматы облысы бойынша астық өндірісінің қазіргі жағдайын
талдау
Ауыл шаруашылығы мамандары мен ... ... ... ... ... ... ... сай өркендетуді қамтамасыз ету. ... жету үшін әр ... ... ... қатынастарына сай
коммерциялық есеп, жалгерлік, өзіндік құн, ... ... пен ... тиімділік
сияқты экономикалық ұғымдарды терең түсініп қана қоймай, ... ... ... ... ... оның болашаққа дұрыс даму
жолдарын қателеспей белгілеп, дәлелдей алуға ... ... ... Яғни,
әрбір аграном, зоотехник, мал дәрігері, ... тек ... ... ... ... ... ... қана қоймай. міндетті түрде
қоғамдағы өзгерістерге әсер ететін экономика заңдылықтарын игеруі қажет.
Ауыл шаруашылығы ... ауыл ... ... ... ... ... ... құралдарға ие болып, бірігіп
ұйымдасып жүмыс ... ... ... ... бір ... ... ... біріктіру. Өндірісті ұйымдастыру жұмысшы күшін, құрал-
саймандарды ұтымды пайдалана отырып, ... ... ... ... бәсекеге қабілетті өнімдер өндіру арқылы ... ... ... ... ... ... барлық саласында да еңбек ұжымы қызмет етеді.
Ұжым ... саны ... ... да, ... ... ... жұмыс
тапсырылуы тиіс. Ол үшін жұмыстардың түрлерін, олардың ... ... ... ... жете білу ... ... ... өз ерекшеліктеріне
байланысты жұмыстардың түрлері төртке бөлінеді:
-технологиялық жұмыстар -өсімдіктер мен малдың өсу
- 22 -
кезеңдерінебайланысты ... ... ... ... жер жырту, егін
егу, егінді күту, ору, аналықтарды ... төл алу, ... ... тағы да ... сол ... жұмыстар жатады;
-міндетті жұмыстар - өндірістік құралдарға қатысына ... ... ... жұмысшы қатарына немесе оған қызмет ететін көмекшісі ретіндегі
міндетін атқарады, ол мамандар мен басшылардың өзіне ... ... ... ... ... ... өз кәсіби мамандығы бойынша
тракторшы, комбайнер, ... тағы ... ... ... ... ... ... ететін жұмыстар – кейбір жұмыстарға
мамандану деңгейінің жоғарғы ... ... ... ... ... тағы басқа жоғарғы дәреже жұмыстың сапалы орындалуына әсер ... ... ... жеке ... ... келе
бермейді, сондықтан әрбір адам өз міндетін орындай отырып, барлығы ... ... ... ... ... ... бірлестіктер шаруа қожалықтары,
өндірістік кооперативтер, жауапкершілігі шектеулі ... ... ... ... ... облысы бойынша ұйым ретінде
тіркелген кәсіпорындардың саны 1-ші кестеде көрсетілген.
- 23 -
1-кесте. Облыс бойынша тіркелген ауыл ... ... 2006 ... ... ... ... ... |1280 ... ... | ... |38 ... ... |1229 ... ... | ... ... |9 ... ... ... |23 ... |10 ... ... ауыл ... ... бойынша 1280 кәсіпорын
тіркелген, оның ішінде меншік түрлері ... ... Ең көп ... ... ... 1229, мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындар саны
38.
Мемлекеттік меншіктегі кәсіпорындарға асыл ... ... ... құс ... ауыл шаруашылығы тәжірибе фабрикалары,
оқу-тәжірибе шаруашылықтары жатады.
Өндірістің қай ... ... да, ... ... және ... ... сақталуы тиіс. Ауыл шаруашылықтарында еңбекті
бірлесіп ұйымдастырудың негізгі түрі өндірістік бригадалар болып табылады.
Бригаданың мүшелері болады. ... жеке ... ... ... құралады.
Алматы облысы бойынша ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің ... ... ... 24 ... Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің орташа
саны.
| |2000 |2003 |2004 |2005 ... адам | | | | ... |36,3 |22,3 |18,9 |16,1 ... еңбек | | | | ... ... |4189 |6887 |10293 |12449 ... ... бойынша ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің саны 2000 жылға
қарағанда жыл сайын азайып ... 2003 жылы 2000 ... ... 40%-ке жуық ... 2004, 2005 ... екі еседей аса
азайған, оның себебі ауыл тұрғындары бүгінгі күнге дейін ауыл ... ... ... ақы ... 2000 ... ... 2-3 есе ... ол
инфляцияны жаба алмағандықтан, әлеуметтік жағдайлары ... ... ... жан басына шаққандағы ... ... ... ... ... ... Алматы облысы бойынша ауыл шаруашылығы
өнімдерін өндірудің жан басына шаққандағы мөлшерін талдап көреміз.
3-кесте Жан ... ... ауыл ... ... ... кг
|Өнім |2000 |2003 |2004 |2005 ... ... | | | | |% ... |446 |673 |615 |611 |131,1 ... |268 |325 |331 |334 |124,6 ... |228 |297 |313 |320 |140,3 ... |108 |118 |123 |126 |116,7 ... |344 |364 |369 |380 |110,5 ... |268 |359 |352 |352 |137,3 |
- 25 ... ... ... ... ... ... бойынша
астық өндіру мөлшері 673 килограмнан 611 ... ... ... ... ... 2003 ... салыстырғанда 8,7% ал 2005 жылы 9,1% кеміген. Бірақ
2005 жылы 2000 жылмен салыстырғанда 31,1% ... ... жан ... ... жыл ... ... отырған ,
мысалы 2005 жылды 2000 ... ... 24,6% , ал 2003 ... 2,8% ... Ет, сүт, ... ... ... өндіру
мөлшері де жыл сайын артып отыр.
Осындай өндіру мөлшерінің жоғарылағанына ... ... ... осы ... ... ... жыл сайын азая түскен.
4-кесте Жан басына шаққандағы негізгі азық-түлік өнімдерін
тұтыну, кг.
| ... тиіс |2000 | |2004 |2005 ... ... ... | |2003 | | |
| ... | Ең | | | | ... |
| ... | | | | |ға % |
| | ... | | | | |пен |
| | ... | | | | | |
| | ... | | | | | |
| 1.Ет және ет|82 |44 |46 |31 |37 |39 |47,5 |
| | | | | | | | ... | | | | | | | ... және сүт |405 |206 |243 |189 |195 |212 |52,3 ... | | | | | | | ... |292 |140 |115 |98 |92 |94 |32,2 ... |100 |82 |79 |52 |49 |52 |52,0 ... | | | | | | | ... ... және |146 |74 |108 |80 |79 |76 |52,0 ... өнімдері |95 |155 |96 |147 |141 |147 |154, ... ... | | | | | | | |
- 26 ... ... ... жан ... шаққандағы негізгі
азық-түлік өнімдерін тұтыну деңгейі келтірілген. Ет және ет ... ... ... тиіс мөлшер бойынша 82 кг, болса оның мөлшері ... ... ... тек қана 2005 жылы ... ... норманың 47,5
ғана құрайды. Яғни тұтыну мөлшерінің ... да ... ... сөз, ... ... ... бюджетіне де 12 % ... Сол ... сүт ... – 52,3 % , ... – 52,0 % , ... – 32,2 %, ... және ... – 52,0 %, қамтылған. Нан өнімдері қалыптағы нормадан 1,5 есе
артқан, ... ең ... ... бюджеті көрсеткішіне жуықтаған, бұл
халықтың әлеуметтік жағдайының төмендігін ... ... ... көрсетеді. Тұрғындар ет-сүт өнімдерін сатып ... ... ... өз ... ... ... азық-түлікті пайдаланады.
Алматы облысында орналаскан жері мен табиғатына байланысты өсімдік
шаруашылығы және мал шаруашылығы дамыған. ... ... ... ... ... . Жазы ... солтүстік аймағы құрғақ, оңтүстік
бөлігі ылғалды. Жауын-шашын көп болады.
Ауыл шаруашылығында өндірістің ең ... ... – жер. ... ... ... ... арналған немесе ауыл
шаруашылығы өнімін өндіру ... ... ... жер, су
материалдық ресурстардың жиынтығы өндірістік ... ... ... ... ... ... ... ресурстық потенциалдың маңызды түрлерінің бірі болып
табылады. жер халық шаруашылығының барлық ... ... ... ролі барлық жерде бірдей емес. Өйткені ... жер ... ... орын ретінде ғана,
- 27 -
ал ауыл шаруашылығында ... ... ... ... ретінде көрінеді. Ауыл
шаруашылығында өндірістік қызметтің нәтижелеріне аталынған ... ... ... зор ықпал етеді.
Ауылшаруашылығының жер ресурстар дегеніміз – мемлекеттің кәсіпорындар
мен ұйымдарға ауыл шаруашылығы өнімін өндіру үшін пайдалануға ... ... ... ... құрал жабдығы ретінде өзіне тән бірқатар
ерекшеліктері бар. Оның ең ... ... ... ... ... құрал
жабдығы сияқты адам еңбегінің жемісі болып табылмайтынында. Ол адамнан сан
миллиондаған жыл бұрын пайда ... және ... ... немесе
табиғаттың жемісі болып табылады. Сондықтан мұның өзі осынау сыйға аялап
қарауды, ... ... ... ... үшін ... міндеттейді. өйткені
жерді жаратуға адам еңбегі жұмсалмаған оның құны жоқ. ... ... ... ... ол өзіндік құнды қалыптастыруға қатыспайды
демек ауыл шаруашылығы өнімінің құнын қалыптастыруға ... ... ... – оның ... ... ... .
жекелеген елдер шегінде жер қорлары олардың шекараларымен айқындалады, ... ... ... оның ... ... жердің бетімен
айқындалады.
Өндіріс құрал-жабдықтарының көпшілігін ( трактор , ... т.б.) адам ... ... ... саны ... ... ... территориясы бұрынғы көлемінде қалады. Егер жер шарының халқы әрбір
қырық жылда шамамен 2 есе көбейетінін ескерсек , жердің ... ... оны ... тиімділігінің қажеттігі айқындала түседі.
Жердің үшінші ерекшелігі – оның ... . ... ... адамның білек күші жануарлардың күш-қуатымен соңғысы ... ... ... ... ,
- 28 ... ... атом қозғалғышы келді . Ал жер өзгермейтін өндіріс құрал
жабдығы болып қала береді.
Төртінші ...... ... әр ...... ... ... өнімнің белгілі бір мөлшерін бере
алатын айрықша қасиеті . Құнарлылықтың екі түрі бар. Олар ... ... ... ... ... пен ... құнарлылықты ұштастыру
экономикалық немесе тиімді құнарлылық береді.
Бесінші ерекшілігі - жер , топырақ дұрыс пайдаланылғанда тозбайтыны
былай тұрсын , ... ... ... ... 29 ... ... ... ретіндегі өзіне тән ерекшеліктері.
| ... ... ... ... ... ... |
|Жердің өзгермейтіндігі |
|Жер- ... ... ... ... ... жер ... |
- 30 ... байланысты жерге орналастыру және территорияны ұйымдастыру
жөнінде айтқанда оның территориясының үлкендігін, топырақ-климат жағдайының
алуан ... ... ашып ... ... ... ... ... Ауыл шаруашылық жүргізу жүйесі
жасалғанда, оның негізіне ... ... сай ... мынадай
табиғи экономикалық алты аймаққа бөлінеді.
1.Орманды дала және дала аймағы. Мұнда мал шаруашылығы дамыған. Бұл
аймақтың жер ... 24,2 ... ... Жері қара ... ... ... аймаққа Көкшетау және Солтүстік Қазақстан облыстары, Қостанай облысының
Солтүстік және орталық аудандары, Ақмола және ... ... ... ... Ауыл ... өндірісінің негізгі бағыты-
астық, ет өндірісі.
2. Құрғақ дала аймағы. ... ... пен мал ... Бұл ... жер ... 49,1 ... гектар. Бұл аймаққа Орал
және Ақтөбе ... ... ... ... ... енбеген
Ақмола облыстарының орталық аудандары, Павлодар облысы, Қарағанды облысының
солтүстік шығыс аудандары, Семей ... ... және ... ... ... аймақ. Мұнда мал шаруашылығы жақсы ... , ... ... Жалпы көлемі 74,4 млн гектар. Бұл ... ... ... Орал ... оңтүстік-батыс аудандары, Ақтөбе облысының орталық
аудандары, Қостанай облысының ... ... ... ақ ... және Семей облысының екінші аймаққа енбеген аудандары жатады.
4. Шөл аймақ. Мал шаруашылығы ... , ... ... ... ... 81,5 ... гектар.
- 31 -
Бұл аймаққа Атырау облысының оңтүстік аудандары, Шымкент облысының Созақ
ауданы, Жамбыл және ... ... ... аудандары жатады.
5. Тянь-Шяньның таулы және тау бөктеріндегі аймағы. Суармалы ... ... , ... ақ мал шаруашылығы да жақсы дамығын. Жалпы көлемі
31,1 миллион гектар. Бұл Аймаққа үшінші аймаққа енбеген Шымкент, ... ... ... барлық ... ... ... ... ... ... ... таулы және тау бөктеріндегі аймағы. Егіншілік те, мал
шаруашылығы да өркендеген. Жалпы көлемі 9,7 миллион ... Бұл ... ... облысының барлық аудандары кіреді.
Жер –табиғаттың тіршілікке ... ... ... ... қазынасы.
Адамзаттың асыраушысы, қасиетті Жер-Ана жаиында ... ... көз ... ... ... ... ... ақиқат.
5-ші кестеде келтірілген барлық жер көлемінің 72,5 % ... ... ... ... 25,8 % ... ... Жер ... үш жылда да өзгермеген. Барлық ауыл ... ... 90,5 ... ... ... ... ... аймақтар да, үнемі желдетіп
тұратын жазық жерлер де бар. ... ... ... – екпелі
көпжылдық шөптер.
- 32 -
|2004 |2005 ... |Мың ... |Мың | ... Мың| ... |га |мы,% |га |мы% | |мы% |
| | | | | |га | ... жер ... | ... | |100,0 ... |
| | | ... | | |
| Ауыл ... ... 16261,0 |72,6 | ... |16244 |572,5 ... ... -егістік |1083,9 |6,6 | |6,6 |1 |6,6 |
| | | |1066,9 | |066,9 | ... |467,6 |2,8 | 467,6 |2,9 | |2,9 |
| | | | | |467,6 | ... | 14709,4 |90,4 | 1 |90,5 | |90,5 |
| | | |4709,5 | |14709,| ... ... |186 |0,8 |186 |0,8 |186 |0,8 ... ... жері | 5786,3 |25,8 | |25,8 |5 |25,8 |
| | | |5786,3 | |786,3 | ... ... ... ... жерді пайдалану көрсеткіштері.
- 33 -
2. Астық дақылдары өндірісінің экономикалық
тиімділігін анықтау.
Астық нарығы – еліміздің азық-түлік нарығының ең ірі де ... ... ... ... ... ... оның мәні ... азық-түлік
қорын қалыптастырудағы жетекші ролі, астық және оның өңдеуден ... сан ... ... ... ... нарығына
қатысушылар арасындағы экономикалық ... ... ... және ... ... ... ... нарықтық қатынастарға қалыптасуларына кедергі
болып отырған негізгі факторлар қатарында қаржы тапшылығы, сату ... баға ... ... алу ... және оның өтем ақысының
жоғарылығы, салық салмағы, орын алады. Табиғат – ... ... ... ... ... ... ... шығыны, алатын өнім мөлшері тұрақты емес, астық өткізу тиімділігі
де түрліше. Сондықтан бұл салаға инвестиция мен заемдық ... ... ... ... ... шет ел ... ... өзін өзі реттейтін жүйе
екендігін дәлелдеді. Ол мемлекет тарапынын әрдайым қолдауды ... ... ... ... ... кәсіпорындарының жағдайын мемлекет
тарапынан мынандай ... ... ... ... ... ... қорға астықты делдалсыз тауар өндірушілердің тікелей өздерінен
сатып алу, мемлекеттің астықты белгілі бір уақытқа кепілдік баға ... ... ... мемлекеттің резервтік қор жасауы, сатып ... ... ... ... ... отырып, астықтың нарықтық
бағасын реттеу; бюджеттік мақсатты қаржыландыру мен жеңілдік несие ... ... ... ... ... тауар өндірушілерге қолдау
- 34 -
көрсету.
Алматы облысында өсімдік шаруашылығы, оның ішінде астық өнімдері
өндірісі де ... ... ... ... және ... ... Егіс ... көрсеткіштері 6-кестеде көрсетілген.
6-кесте. Облыс бойынша астық өнімдерінің егіс алқабы,
мың/га
| ... ... |2003 |2004 |2005 |
| ... |531,1 |485,2 |485,6 |485,6 ... | | | | |
| | | | | ... | | | | ... ... күздік |220,7 |182,4 |170,5 |162,6 ... | | | | ... ... |94,8 |76,8 |82,9 |90,4 ... арпа |6,3 |7,6 |8,3 |11,5 ... арпа |152,8 |130,6 |142,1 |139,9 ... |3,9 |2,9 |3,3 |2,8 ... жүгері |40,9 |62,2 |65,8 |65,3 ... |11,7 |12,7 |12,7 |13,1 ... ... ... дақылдар егіс алқабының көлемі соңғы үш жылда
өзгермей бірқалыпты мөлшерде болған, жаздық ... ... ... ... күздік арпаның егістік көлемі жыл сайын артып отырған, яғни ... егіс ... 2005 жылы 2003 ... ... 17,7 % , ... арпа
-1,5 есе, күріш 3,1 % көбейген. Сұлы, жаздық арпа, ... ... егіс ... ... әрі жылы ... ... өзгеріп отырған.
Мұндай өзгерістердің себебі ... ... ... әртүрлі
жағдайлармен түсіндіріледі. Кейбір аудандарда суармалы
- 35 -
егістіктердің көлемі суландыру техникасының, жетіспеушілігінен ... ... егіс ... ... ... ... себетін тұкымның сапасының төмен болу салдарынан қажетті тұқым
мөлшері қамтамасыз ... ... ... ... көрсеткіштері
| |2000 |2003 |2004 |2005 ... | | | | |
| ... ... ... ... |
| |ц/га ... |ц/га ... |
|Алматы облысы бойынша |95242 |181784 |242871 |291170 ... ... | | | | |
|- ауыл ... |13153 |15024 |15371 |17821 ... ... | | | | ... – | | | | |
| | | | | ... ... ... |13,8 |8,2 |6,3 |6,1 ... ... | | | | ... жылға қарағанда негізгі құрал-жабдықтардың саны 2003 жылы 14,2 %
, 2004 жылы 17,0 % , ал 2005 жылы 35,5 % ... , ... ... ... бойынша көрсеткіштер ішіндегі ауыл шаруашылығы негізгі құралдарының
үлесі азайып отыр. Мысалы, 2000 жылы ол 13,8 % ... 2003 жылы -8,2 % ... жылы -6,3 % ал ... небәрі 6,1 % болып екі еседен аса кеміген.
Облыста ауыл шаруашылығы кәсіпорындарының жалпы
- 37 -
саны -1280, оның ішінде ... ... 38 ... , жеке ... 1229 шаруашылық , шет ел иелігінде 10 шаруашылық бар. ... ... ЖШС, АҚ, ... кооперативтері және шаруа ... ... ... ... жеке ... ... Ауыл ... сатып алуға жеке шаруашылықтардың қаржы мүмкіндігі жоқ.
Сондықтан лизинг әдісін ... ... ... шаруашылығында пайдаланылатын техникалардың саны 2005 жылы 2001
жылға қарағанда азайып кеткендігін төменгі кестеден көруге ... Ауыл ... ... саны, дана
| |2001 |2003 |2004 |2005 ... ... ... | | | | ... саны |3958 |3077 |3230 |3021 ... |1542 |861 |901 |856 ... ... |1004 |816 |854 |788 ... | | | | ... ... |888 |666 |661 |608 ... жинайтын |84 |69 |75 |64 ... ... ... де ... айтылғандардың шындығына
көз жеткізуге болады. Тракторлардың ... саны 2001 ... ... жылы 24 %-ке , 2004 жылы -18,4 % , ал 2005 жылы -23,7% ... Сол
сияқты дән сепкіштер де тиісінше – 18,8% , 17,6 % және 27,4 % ... саны да жыл ... ... отыр.
Алдыңғы мәліметтерде көрсетілгендей егін себу алқабының жалпы
көлемінің кемуі осы техникалардың жетіспеушілігін ... ... 38 ... ... ... ... өнім өндіруге басты үлес қосатын
негізгі қорлармен қамтамасыз ету ... ... ... ... жыл ... ... қорлардың жалпы санын, құнын, тозу дәрежесін
талдап, қорларды толықтырып, жаңартып отыруы ... ... ... ... ... ... ... жаңа технологияларды пайдалана отырып,
өнімдердің сапасын және көлемін арттыру бәсекеге қабілеттілік ... ... ... мол ... алуы өндірілген өнімдерді
сатуына байланысты. Неғұрлым көп өнім өндіріп, оның көп ... ... ... да мол ... Ауыл ... жыл бойы алынған өнімнің
барлығы түгелдей сатыла бермейді. Оның біраз ... ... ... ... ... ... қалдырылады.
Тауарлы өнімге өнімнің жыл бойы сатылған бөлігі ғана ... ... ... тауарлылығы, %
| |2004 |2005 ... | | |
| ... | ... ... | ... |
| ... ... | ... ...... |мың, тг.| ... % ... | |% |
| | ... | | ... | |
| | |мың, тг. | | |мың, тг. | ... |4675 |2721 |58,2 |4574 |2598 |56,8 ... |2306 |1208 |52,3 |2289 |1236 |54,0 ... |50 |23,2 |46,4 |44 |20,0 |45,4 ... |2921 |1875 |64,1 |2697 |1790 |66,3 ... | | | | | | ... |447 |315 |70,4 |472 |340 |72,0 ... ... ... бойынша дәнді дақылдардың соңғы екі жылдағы
тауарлылық деңгейі ... 2005 жылы ... ... дақылдардың
өнімділігі төмен болғандықтан, жалпы
- 39 -
өнімнің көлемі 2004ж ... ... ... сәйкес тауарлы өнімдердің де
мөлшері ... ... ... бойынша тауарлылық деңгейі төмендеген. 2005
ж күріштің ... да, ... ... ... де 2004 ж ... Дәндік жүгерінің сатылған көлемі алдыңғы ... ... ... ... деңгейі 64,1 %-тен (2004 ж) 66,3 %-ке (2005 ... ... ... ... көрсеткіштердің бірі
өнімнің, қызмет пен жұмыстың өзіндік құны болып ... Оның ... ... ... нәтижелері, өндірісті ұлғайту қарқыны,
шаруашылық жүргізетін субъектілерінің қаржылық жағдайы байланысты.
Өнімнің, ... және ... ... ... ... өте жоғарғы
мәнге ие. Ол осы ... ... ... ... оның жоспарлы
деңгейінен ауытқуын, оның өсуіне әсер етуші ... ... ... ... шаруашылық өнімінің өзіндік құнын төмендету
мүмкіншіліктерін пайдалану ... баға ... ... ... ... ... ... 1 центінерінің
өзіндік құны мен сату бағасы төмендегі ... ... ... ... сату бағасы және өзіндік құны
| |2004 |2005 ... | | |
| | 1ц| 1ц | ... 1ц | ... |
| ... ... |(+), |өнімнің |өнімнің |(+), |
| ... ... ... ... ... |зиян (-)|
| |бағасы |құны, тг|(-), |бағасы ... тг|, |
| |тг | |тг | | | |
| | | | | | |тг ... |989 |769 |220 |1323 |1086 |137 ... |854 |903 |-49 |1065 |998 |67 ... |885 |876 |9 |1194 |982 |212 ... |6720 |6514 |206 |9524 |9014 |510 |
- 40 ... ... ... ... 1 ц сату бағасы өзіндік құнынан
жоғары, бірақ өзіндік ... ... ... ... көп ... ... ... қайсысы болса да белгілі бір өнімді
өндіру үшін шығындалады. Шығынсыз өнім ... ... ... ... ысырап
болса табыстан шығын артып кетеді де ... зиян ... ... ... ... ... Сондықтан үнемі өндіріс жағдайын талдап, шығын мен
табысты салыстырып , ... ... ... ... жол ... ... ... есептеуді қажет ететін маңызды көрсеткіштердің бірі жоғарыда
келтірілген өнімнің өзіндік құны.
Өзіндік құн дегеніміз –белгілі бір ... ... ... ... ... ... ... 1ц бидай өндіруге жұмсалған
шығындардың мөлшері – осы бидайдың ... құны ... ... Оны есептеп
шығару жолы « калькуляция » деп аталады. Өнімді ... ... ... ... және сатуға кеткен ... ... ... ... ... құны шығады.
Ауыл шаруашылығы өнімдерінің өзіндік құны өндіріске жұмсалған барлық
шығындарды сатылған өнімнің мөлшеріне бөлу арқылы ... Ал ... ... сату ... сатудан түскен түсімді сатылған өнімнің
мөлшеріне бөлу арқылы анықтайды.
Өнімдердің өзіндік құнын әрдайым есептеп ... ... мәні бар. ... ... ... техникалық, ұйымдастырушылық және экономикалық
шаралардың дұрыс ... ... ... жұмысшыларды
үнемделікке және ұқсата білуге тәрбиелеуге, өнімдерді арзандата отырып,
өндіріс ... ... көп әсер ... өзіндік құнын арзандатудың әлеуметтік және
- 41 -
экономикалық маңызы аса зор. ... ... ... және ... қызметкер өз
саласындағы немесе кәсіпорындағы өндіріліп жатқан ... ... ... қана ... оны ... ... ... түсіне отырып өз
жұмысында іс жүзінде өнімді арзандату үшін пайдалана білуі қажет.
Жалпы тұрғыдан қарағанда, өнімнің өзіндік ... ... ... жолы бар. Ол- ... ... ... және шығындардың мөлшерін азайту.
Өнімнің мөлшері егін шаруашылығында егістік түсімділігі мен ... ... ... ... ... үшін қолмен істелетін
жұмыстарды механикаландыру, технологияның жетілген түрін ... ... ... ... ... еңбектегі жауапкершіліктерін
үнемі арттырып отыру керек. Сонымен бірге өнімдерді ... ... ... ... ... шараларын қолдану қажет.
Өнімдерді сатудан түскен жалпы түсімнің де таза ... ... ... өте зор. Еліміздің бюджеті, әр кәсіпорынға керекті
түрлі қаражаттар, оның ... ... ... ... ... ... шығындар осы таза пайдадан алынып отырады.
Егер кәсіпорын қызметінің нәтижесінде пайда болмай, оның ... ... ... онда кәсіпорын зиян шегеді. Алматы облысы астық
өндірісінің ... ... ... ... көруге болады.
- 42 -
12-кесте. Алматы облысы бойынша астық өндірісінің
экономикалық тиімділігі
| |2004 |2005 ... | | ... ... ... мың тг ... ... ... өзіндік құны, мың тг
|Пайда (+), зиян (-), мың тг ... % ... ... ... мың тг ... өнімнің толық өзіндік құны,
мың тг |Пайда (+), зиян (-), мың тг ... % | ... |2691069 |2092449 |598620 |28,6 |3437154 |2821428 ... | ... |1031632 |1090824 |-59192 |-5,4 |1316340 |1233528 |82812 ... |Сұлы |20532 |20393 |209 |1,1 |23880 |19640 |4240 |2,2 | |Күріш |2116800
|2051910 |64890 |3,2 |3238160 |3064760 |173400 |5,7 | ... ... ... |5860033 |5255506 |604527 |11,5 |8015534 |7139356 |876178 |12,3 | ... ... ... ... Алматы облысында дәнді дақылдар өндіру 2004-2005 ж.ж
тиімді болған. Тек қана арпа бойынша 2004 жылы ... (-5,4%) ... ... ол ... ... дейін көтерілді.
Ең жоғарғы рентабельділік 2004 жылы бидай өнімі
бойынша 28,6% дейін кеткен, ... 2005 жылы ол ... 21,8 % ... ... ... дәнді дақылдар бойынша
(бидайдан басқа) ... ... ... 2004 ... ... 7 % ... 0,8 бірлікке
жоғарылған.
Өндірістің экономикалық тиімділігі сол
кәсіпорынның қаншалықты пайда алғанын көрсетеді, ал зияндылық
деңгейі ... ... ... ... ... сипаттайды.
Нарықтық экономика жағдайында әрбір шаруашылық
(шаруа қожалығы, кооперативтер, аудан, ... ... ... ... ... ... ... ісі алға
баспайды, банкрот болуы да мүмкін.
Кәсіпорынның жалпы табысы ... ... ... ... ... ... ... келтіретін
болса ғана, кәсіпорын әрі қарай дамиды. Ол өндірістің
тиімділігінің ... – таза ... ... ... ... қатынасы.
Тиімділік – үдемелі өндірістің қайнар көзі,
негізгі шарты. Өндіріс тиімділігіне ең басты екі ... ... олар ... ... құны сату бағасы. Өнімнің өзіндік
құны сату бағасынан төмен болса, тиімділігі соншалықты жоғары
болады.
Өнімнің өзіндік құнын ... ... ... ... арттыру, шығындарды үнемдеу, ... ... ... ... ... ... жетілдіріп отыру.
- 44 -
Ал өнімнің сату бағасын көтеру тәсілдері -
өнімнің сапасын арттыру, нарықты, бағаны сұранысты ... ... ... ... тұрған кезде сату.
Кәсіпорын өркендеп, дамуы үшін қаржы
мәселелерін өздері ... ... ... тиіс. Ол үшін
өнімдердің түсімділігін арттырып, маркетинг шараларын жүзеге
асыру арқылы ... ... ... ... ... ... ... ақшалай
табысты түгел дерлік өнімдерді сату ... ... ... нәтижесі зиян болып шықпай, пайда
алынуын қамтамасыз ету әрбір басқарушының және мамандардың
басты ... бірі ... ... 45 -
3. Алматы облысы ... ... ... ... ... жағдайы және ішкі астық өндірісін
жақсарту жолдары
Мемлекеттің азық-түлік қорындағы астық шаруашылығының
маңызы зор. Астық ... ... ... ... ... басқа азық тауарларының бағасы белгілі бір
шамада астықтың бағасына тәуелді ... ... ... ... ... ... ... бөлімде айтып кеткендей –бидай,
күріш, қара бидай, сұлы, жүгері т.б. ... ... ... ... сорттарына сұраныс жоғары себебі олар ... мен ... үшін өте ... ... облысында астық
нарығын дамыту мүмкіндігі жетерлік.
Республикамызда астық түрлерін, оның ішінде ... ... ... ... үшін ... жер ресурстары
және климаттық жағдайы да ... ... ... ... ... ТМД ... Қазақстан Ресей мен Украинадан
кейін үшінші орында, ал ... ... ... ... ... ... ... байланысты Республикамызда, оның
ішінде Алматы облысы ... да ... ... ... ... ... түрлерінде кеміп отыр. Ал 2000 жылдан
бастап, қайтадан егіс алқаптарының ауданы ұлғайып келеді. Тың
игеруден бергі ... ... ... ең ... ... ... кезінде астық өндіруші ... ... ... Мысалы, 1990ж барлық астық
түрлері ауыл шаруашылығы кәсіп орындарында өндірілген ... ... -1990ж. ол ... ... -90%, ... 4% ... Ал 2005ж ... 63 және 36% болған, ол
тұрғындардың жеке шаруашылықтарында. Жалпы өнімнің ... ... ... 46 ... ... салыстырғанда жалпы өнімнің көлемі 6%
өсті. ... ... ... ... ... Алматы
облысы Республикада алғашқы орынға ие болады.
Қазақстанда, оның ішінде алматы облысы бойынша астық
өндірісінің төмендеуі, шаруашылықтардың зиян шегу ... ... ... ... ... ... ... ішкі нарық хаосты түрде дамуда, өз ісін ... ... ... ... атқаруға ынтасыз делдалдар
көбеюде. Олардың ауыл ... ... ... ... ... ... ... көбінесе
жұмсалған шығындардан төмен болады.
Менеджмент және маркетинг жүйелері жоқ, ... ... және ... ... ... ... ... төлем бартерлік айырбас арқылы жүзеге асады.
Сонымен бірге мемлекет тарапынан салық, зейнетақы қоры ... ... да ... ... ... айырбас арқылы
шешіледі.
Осындай жағдайлардың барлығы өркениетті ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ететіндей өнімдерді өткізу арналарын таңдау мүмкіндігі жоқ.
Реформадан кейін өнімдерді өткізу және ... ... ... алу ... ... жалпы
экономикалық дағдарыс пен өндіріс ... ... ... ... көлемінің қысқаруы егістік жерлердің
азаюымен біаге, агроқұрылымдардың материалдық-техникалық
базасының төмендігінен әртүрлі ... ... ... ... ... алғашқы 10 жылында жалпы экономикалық
дағдарыс себептері ауыл ... ... ... Тек қана 2000 ... бастап астық өнімдерін
өндіру ... 47 ... жан ... шаққандағы өндірілген өнімдердің мөлшері де
жоғарылады. Алдыңғы екінші ... ... ... ... азық-түлік түрлеріне қарағанда
нан, ұн өнімдерінің бағасы арзан болғандықтан ... ... ... ... ... ... дақылдың бірі –күріш, егістік көлемі облыс бойынша
1995ж 12,5мың га болса, басқа астық дақылдары сияқты оның ... ... ... га ... 7,2% кеміген, ал 2005ж 13,1мың га.
Дәнді дақылдардың ішінде күріштің құрамында ең көп
мөлшерде ... -88-90%, ал май -0,5%, ең ... ... құрамында белок басқа дәнді дақылдарға қарағанда екі
есе төмен, бірақ күріштің қорытылуы деңгейі өте жоғары -98%.
Күріштің көптеген бөлігі шет елге ... ... ... де ... ... ... ... өткізіледі. Шет елдерге жіберілу себебі елімізде күріш
тазартатын машиналардың сапасының төмендігінен, ... ... ... қабілетті жоғары сапалы, талап етілген
параметрлерге сай емес. Сондықтан оларды экспорттау бағасы да
әлемдік бағадан ... ... ... Ал шет ... келетін күріш
бағасы жоғары.
Алматы облысында дәнді дақылдардың ішінде бидайдан
кейінгі көп ... ... ... ... ... ... ұсыну кейінгі жылдары 45,7% өсті. Егістік көлемі
азайғанмен әр гектердың өнімділігі ... ... 1995ж бір ... 13,7ц өнім алынса, 2000ж ол екі
еседен де көбейіп -34,7 ц/га ... ... ... шет елге ... ... ... сонымен бірге импорт көлемі ... ... ... ... ішкі ... ... ... жүгерінің сыртқа шығару жолдарын қарастыру
керек, оның ішінде ТМД елдеріне сату мүмкіндігін ... ... ... әлемдік бағасы 1 тоннаға
- 48 -
135 АҚШ доллары. Ал ішкі нарықта 60-80 АҚШ доллары ғана.
Тұрғындардың ... нан, ұн ... ... ... сапасын арттыру мәселесі маңызды. Бидайдың
күшті және қатты сорттарын өсіру, ... ... ... ... ... ... ие болатын әртүрлі өнімдерді
өндіруді қолға алу керек. Ол үшін дәнді дақылдарды ... бар ... ... ... ... ... жөн.
-
49 -
2. Астықтың және астық өнімдері нарығының
инфроқұрылымын жетілдіру
Қазіргі ... ... ... ... нарықтық қатынастар жүйесіне сай жаңартылған
түрде жүзеге асуы ... ... ... аграрлық
сферасын дамуында сасалық инфроқұрылымның дамуы аса қуатты
құрал болмақ. Сондықтан астық өндірісі ... ... ... өндіруші мен тұтынушылардың тұрақты байланысын
қамтамасыз ететін, қызмет көрсетуге лайықталған ... ... Бұл ... ... ... және шет ... пайдаланылуы тиіс.
Шаруашылық субъекттер қалыптастыруы тиіс нарықтық
инфроқұрылым элементтерінің негізгілері: сақтау және ... ... ... сатып алумен және
сатумен шұғылданатын сауда және ... алу ... мен ... станциялар. Көтерме
сауда нарықтары мен биржалар, ақпараттық-маркетингтік қызмет
көрсетуші орталықтар т.б.
«Өндіру-өткізу» жүйесі ... ... ... ... ... ... инфроқұрылымның ең қажетті
негізгі елементтері –астық қабылдаушы пунктер мен элеваторлар.
Мұнда астықты ... ... ... және ... ... кезде республикада 258 элеватор, ал Алматы
облысында 17 астық қабылдау ... ... ... осы ... бар ... ... ... тазарту кептіру және сақтау жұмыстары үшін бағаның
жоғарлылығы;
- 50 -
-әртүрлі тұтынушы үшін ... тиеу ... ... белгіленуі;
-астық қабылдау, тиеу жұмыстары кезінде құжаттар толтыру
үшін қосымша төлемнің талап етілуі;
-әртүрлі ... үшін ... ұн ... ... және ... әрқайсысына бөлек есеп жүргізбеуін, әртүрлі қызмет
табысын есептеуді қиындатуы;
Осындай кемшіліктердің салдарынан монополияға қарсы
ұйымдардың жұмысының ... ... ... ... бағасы 29% төмендетті. Оның ішінде Алматы облысы
бойынша 5 ... бар. ... ... айыппұл салынып,
тұтынушылардың ақшалары кері қайтарылды.
Астық қабылдау пунктерінің жұмысының ... бір ... бұл ... ... ... ... шығындарын азайту қызмет аясын
ұлғайтып, қосымша тұтынушылар іздестірілмеген.
Астық дайындау мәселелерін шешуде астық тосу ағынының
орташа ... мен ... ... анықтау маңызды.
Сондықтан астық инфроқұрылымының негізгі құрамдас бөлігі астық
пен ... ... ... ... ... ... ... көлік құралдарын мемлекеттік кәсіпорындар
болып табылады. Көлік қызметін ұтымды ұйымдастыру ... ... ... ... ... ... ... қарағанда 1990 жылдан 2000
жылға дейін республика ... ... ... ... ... ... бойынша жүк айналымы 2 еседен өскен, сол
сияқты асфальтты жолмен қамтамасыз ету ... 30% ... ... ... ... заманға лайықты
контейнерлар мен ... ... ... 51 ... ... көліктер өндірушімен
тұтынушының бірлесіп жұмыс атқаруына, ауыл шаруашылығындағы
технологиялық іс-әрекеттерді жүзеге асыруына ... ... ... ... жылдары автокөлікпен
тасымалдау көлемі ұлғайып, жүк тасымалдау паркінің құрылымында
ауыр тасымалдаушы машиналардың үлесі көбеиді.
Нарықтық ... ... ... ... ... ... қалай қажет болса, сыртқы байланыста
да соншалықты қажет. Көлік жүйесінің ... ... ... ... байланысты біртұтас жүйе ретінде қарастыру
қажет.
Қазіргі уақытта Қазақстанда ... ... ... шет ... көптеген фирмалар шұғылданады. Мемлекет
тарапынан астық экспортына ... ... ... ... ... ... ... себебі сыртқа астық
төменгі бағамен сатылады. Оның үстіне бұл жағдайда шет елдік,
басқа да делдал ... ... ... Мұндай жағдай сыртқа
шығарылытын астықтың бағасын ... ... ... ... астық биржалары сияқты ... дами ... ... ... бірге жергілікті экспортқа ... баға ... ... ... ... ... ... төмен болады.
Коммерциялық құрылымдар тауар өндірушілерден
жергілікті ақшаға сатып алады оны АҚШ ... ... ... 40-60 ... ғана ... ал сатқан кезде
ол тоннасына 80-110 АҚШ доллары болады. ... ... ... бөлігі ауыл шаруашылығы техникасы, жанар жағармай,
құрылыс ... мен ... ... ... де өткізіледі.
- 52 -
Қазіргі кезде Қазақстан ... ... ... ... үшін ... базасының мүмкіндігін толық
пайдаланып, астықты өңдеу кәсіпорындарының дамуы үшін ... жаңа ... ... керек.
Осындай жағдайларды ескере отырып астық өңдеу
кластері ұсынылады.
Кластер ... ... бір ... өндіру, өңдеу,
өткізу жұмыстарының жиынтығы. Осы аталған жұмыстар өнім
өндірілетін ... ... ... ... кластерінен
астықтан қандай өнімдер алуға ... ... тұр, ... тиімді өндіріс болып табылады.
Кластерлік әдісті қолдану кәсіпорынға қыруар пайда
келтіреді, шикізат үнемді, ... ... ... ... пайда болады. Сонымен бірге кластерлік өндіріс көптеген
әртүрлі білікті ... ... ... яғни ... ... ... өндіріс тиімділігі артады.
Бұл жағдайда өнімнің түрлері көбейген ... ... ... ... ... 53 ... мен
ұсыныстар
Республика ауыл шаруашылығының ең басты, ең маңызды саласы
–астық шаруашылығы. Астық халықтың күнделікті тыныс-тіршілігіне
аса қажет және экспортқа шығарып және шет ел ... ... ... ... ... ... кезінде де республикамыз
жылына орта есеппен 20-25 млн. тонна астық өндіріп, бірнеше жыл
қатарынан отанға млрд пут ... ... ... ... соңғы жылдардағы ауыл шаруашылығы саласындағы
дағдарыс астық өндіру ... ... ... ... ... ... Алматы облысында да ... ... ... ... егіс ... 2000 жылдан 2006
жылға дейін 45,5мың гектар кеміген.тиісінше, жалпы ... ... ... ... ... ... суармалы жерлерде
суландыру шаралары жүргізілмеді, жер өңдейтін ауыл шаруашылығы
машиналары ескіріп 8-10 жыл уақытында жаңа ... ... жоқ, оның ... ... ... ... ... тыңайтқыш, гербицидтер сатып алу мүмкіндігі болмады.
Соңғы кезде мамандар мен ... ... ... ... ... ... ... арналған жеңілдетілген несиені пайдалану арқылы
1995 жылдарға қарағанда 2000 жылдан ... ... ... ... ... жағдайында ауыл шаруашылығына
үлкен нұқсан келтіретін жағдайдың бірі –ол тауар өндірушілер мен
тұтынушылар арасында көптеген ... ... Олар ... ... көп ... арзан бағамен сатып алады да
жоғары бағамен тұтынушыларға ... ... ... ... та ... ... ... мен азық-түліктің негізгі
- 55 -
көлемін өткізу, өндірушілер мен тұтынушылардың тікелей байланысы
арқылы жүзеге асырылуы ... Бұл ... ауыл ... ... өңдейтін, тасымалдайтын және ... ... ... процесін қалыптастыратын кластерлік әдіс
қолданылуы тиіс.
Сонымен бірге ауыл шаруашылығы ... ... ... ... ... ... қамтамасыз
ету үшін азық-түлік биржалары жүйесін күшейту ... ... ... ... үшін, оны
халықаралық талаптарға сәйкестендіру үшін мынандай шараларды
жүзеге асыру қажет.
1. Астық экспорты ... ... ... нақты
белгілеп, оның жариялылығын қамтамасыз ету қажет. Бұл жұмыс
биржа арқылы ... ... ... ... ... ... ... келісім шарттың тиімділігін бағалайтын эксперттік
комиссия болуы тиіс. Сол комиссияның ... ... ... ... ... Нақты сатып алушыны квоталау институты емес,
нарықтық конъюнктура ғана таңдай алады. ... ... ... ... ... ... ... да келісім шарттарды жүзеге
асыруда қосымша қиындықтар туғызады. Жергілікті басшылықтың
кеден ... ... ... ... араласуы
экспортқа шығару уақытын созады және коррупцияға жол береді.
3. ... ... ... тән ... ... ... ... етеді. Сондықтан бұл іспен
шұғылданатын ұйымдар шеңберін шектеу қажет.
- 56 -
Қолданылған әдебиеттер
1. Назарбаев Н.Ә., Қазақстан -2030, ... ... ... Н.Ә., ... ... әлеуметтік және саяси
жедел жаңару жолында. ҚР. Президенті Нұрсұлтан назарбаевтың
Қазақстан халқына жолдауы. ... ... ... Котлер Ф. Маркетинг негіздері, ... ... ... ... Под ред. ... ... Э.А., Экмос, 1998
5. Моррис Р. Маркетинг: ситуации и ... ... ... ... 1996
6. Горфинкель В., экономика предприятия, ... ... ... А.С. Агробизнестің экономикалық негізі.
Алматы, 2001
8. Есполов Т.И., Ахметова Т.К. Развитие агроформирований
Республики ... и пути ... ... ... ... Т.И., ... В.В. Формирование рыночной системы
земельных отношений в Кзахстане, Алматы Агроуниверситет 2002
10. Есполов Т.И. Эффективность агропродовольственного ... ... НИЦ ... ... Нормативы прямых производственных затрат на гектор посева,
одно животное, еденицу продукций, РГКП Каз НИИ экономики и
орг. АПК, Алматы, ... ... ... ... Қ., ... ... Алматы, Экономика, 1996
13. Шушуков В.Т., Кишкель Е.Н. Основы управленческой
деятельности, ... ... ... ... Менеджмент негіздері, Ахметов
15. Менеджмент, Есполов Т.И., Сүлейменов Ж.Ж., 2004
16. Басқару негіздері, Бердалиев К.Б. т.б. Алматы, 1996
17. Экономика ... ... Л.Е., ... ... ... 57 -
18. Әбділманов У.Ә. Ауыл шаруашылығын ұйымдастыру, Алматы, 1995
19. Нұрақым Р. ... ... ... 1,2 ... Алматы, 2005
20. Куватов Р.Ю., Есполов Т.И., Керимова У.К. ... ... ... Казахстана в условиях его
интеграции с внешними рынками. Алматы, 2004
21. Керимова У.К. Проблемы продовольственной безопасностиРК.
(материалы международной научной конференций)
«постабилизационная модель розвития ... ... 2, ... ... 2001
- 58
-

Пән: Өнеркәсіп, Өндіріс
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 37 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
72 пәтерлі тұрғын үй, дүкені мен офис және шаштараз жобасы60 бет
Азаматтық іс жүргізу құқығы қағидаларының түсінігі16 бет
Кәмелетке толмағандардың қылмыстары бойынша сот ісін жүргізу190 бет
Нарық қатынастарындағы саудадағы сегмент орны, ұйымның есеп саясаты және технико-экономикалық көрсеткіштері82 бет
Тұрмыстық қатты қалдықтарды (ТҚҚ)21 бет
ҚР және ТМД елдеріндегі отын-энергетикалық баланс8 бет
Құрылыс өндірісінің ұйымдастырушылық-техникалық ерекшеліктері, құрлыстағы өндіріс шығындарының қалыптасуы3 бет
Ұлыбритания15 бет
Өндірістік жарақаттануды сараптау әдістері. Кәсіби аурулар себебтері. Өндіріс орындарын желдету әдістері. Желдетуді есептеу тәсілдері10 бет
Өнеркәсіп16 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь