Солтүстік Қазақстан облысының агроклиматтық ресурсы

1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстанның ауылшаруашылығына гидрометеорологиялық қызмет көрсету
1.2 Агроклиматтық аудандастырудың климаттық негізі
1.3 Жаздық бидайдың агроклиматтық факторларға талабы
1.4 Аймақтық агроклиматтың өзгеруі

2 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОКЛИМАТТЫҚ РЕСУРСЫ
2.1 Физикалық географиялық сипаттама
2.2 Жылу және ылғалмен қамтамасыздық сипаттамалары
2.3. Облыс терреториясын агроклиматтық аудандастыру

3 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДА БИДАЙ ӨСІРУДІҢ АГРОМЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ ЖАҒДАЙЛАРЫ
3.1 Бидайдың орташа облыстық өнімділігінің көпжылдық динамикасы
3.2 Агроклиматтық көрсеткіштерге бидай өнімділігінің тәуелділігі

ҚОРЫТЫНДЫ
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
        
        1 ӘДЕБИЕТТЕРГЕ ШОЛУ
1.1 Қазақстанның ауылшаруашылығына гидрометеорологиялық қызмет көрсету
Ауылшаруашылық өндіріс көбінесе ашық аспан астындағы цех деп ... ... өнім ... ... ... пайда болады. Климат пен ауа-
райын сыртқы орта жағдайы деп ... ... ... ... ... үшін ... салыстыратын қажеттіліктерімен қарастырды. Мұнда тек ауа-райының
жағдайын ғана білу ... Және де ... ... ... ... ... қажеттіліктерін ескеру қажет. ... ... ... ... ... ... ... жүйелі бақылаулар даму фазалары мен өнімділік
элементтеріне, күйіне, далалық жұмыстарға ... ... ... өнімді ылғал қоры анықталады.
Республикамыздың ауыл шаруашылығына агрометеорологиялық қызмет жасаудың
дамуы тыңайған жерлерді игеруді бастаумен (1954 жылы) сәйкес келеді. ... ... ... ... ... ... мен
посттардың саны көбейеді. 1978 жылы ... ... ... ... /1/.
Бірақ бұл жеткіліксіз болды. Сондықтан 1960 жылдан бастап вегетация
кезеңі мен өнімді қалыптастыруда далалар мен ... жер үсті ... ... ... ... ... ... мыналар /2/:
1) ауылшаруашылық өндірісінің процестері мен объектілеріне ауа-райы мен
климаттың әсер ... ... ... ... ... ... ... жағдайына, агрофитоценоздардың
өнімінің дамуына, өсуіне және қалыптасуына ... ... ... ... ... мен ... әсерін мөлшерлік бағалау әдістерін
өңдеу;
3) агрометеорологиялық болжамдар әдістерін және ... ... ... ... ... агроклиматтық аудандастыру, ауылшаруашылық дақылдарының ... мен ... ... ... өсіру өнімділігін жоғарылату
үшін климаттың ресурстарын толық және ұтымды пайдалану ... ... ... мелиорациялау және далалардың микроклиматының өзгеру
тәсілдерінің агроклиматтық дәйектемесі;
6) ауыл шаруашылығына қолайсыз және ... ... ... ... сонымен бірге осы құбылыстарға белсенді әсер
ету әдістерін өңдеу.
Бұл тапсырмалар агрометеорологиялық ғылыммен және ауылшаруашылық
өндірісін ... ... ... ... ... ... шешіледі. Нарықтық экономика жағдайында
агрометеорологиялық ... ... ... ... ... ауылшаруашылық өнеркәсіптер ... ... ... ақпараттары мыналар болып табылады:
1) астықтық және бұршақ дәнді-дақылдардың өнімділіктің орташа облыстық
және астықтың ең көп ... ... ... көктемдік-далалық жұмыстардың басталуы қарсаңында топырақтағы
ылғалдылық қорына болжам жасау;
3) күздік ... себу ... ... ... ... ... ... агрометеорологиялық
бюллетень және тағы басқалар.
Қазақ экология және ... ... ... ... ... ... негізінде өңделген әдістемелер үлкен
аудандарда ... мен ... күйі ... ... ... ... ақпараттар алуға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта Қазақстанның агрометеорологиялық жүйесі 1986 ... 50%-ға ... ... ... облыстарда екі есеге дейін
азайды. Территорияның агрометеорологиялық ... ... ... ... ... Бұл тағы ... байланысты: соңғы жылдары ауылшаруашылық дақылдарын өндіру
технологиясы әлсіреп кетті. Арамшөптерге, ... мен ... ... өңдеу, өнімді жинау уақытылы жиналмай жүр, күзде айдалған
жердің көлемі кенеттен қысқарды. Осының салдарынан ... ... ... ... ... ... бағдарланған әдістемелер
тиімділігі әлсіз болып қалды. Бірақ агрометболжаушылардың көпжылдық ... және ... ... ... ... шығарылған өнімнің
көлемі және болжамдардың дұрыстығы жоғары деңгейде сақталып тұр. ... ... ... пен ... ... ... ... жаңа әдістер жасалуда, олардың алдын-ала
болжамдары артуда /3,4/.
Аграрлы бөлімдегі ... ... ... бір көзі ... аэрокосмостық ақпаратты пайдалану табылады .
Ауылшаруашылық егістерін аэро және ... ... ... бір уақытта
үлкен территория бойынша вегетациялық кезеңде динамикада егіс жағдайы
жөнінде тікелей ... ... ... ... ... ... кезеңдері спутниктен сәтті қолданылып жүрген NOAA сериялы (AVHRR – 3
радиометрі) жаңа ... ... ... жердің ені бойынша 2700 км
алатын суретке түсіруді орындайды.
Жұмыста академик Э.Ф. Госсен ... ... ... ... ажыратады /5/.
Бірінші кезең (1954-1964 жылдары) – тың және ... ... ... 25 миллион гектар жер жыртылған. Астық ... ... ... кейін 7 миллион гектардан 24,6 миллион гектарға дейін
өсті. Сәйкесінше өнімділік 5,6 ц/га-дан 7,0 ... ... ... ... ... ... 3,9 ... 17,2 миллионға дейін, яғни топырақтың
табиғи құнарлылығына байланысты жерлерді экстенсивті ... ... ... кезең (1965-1986 жылдары) – топырақ сақтау егін шаруашылығын
игерудің басы және ... ... ... 8,9 ... дейін
жоғарылады, ал жалпы жиналғаны 24 миллион тонна. Топырақтың ... ... ... ... ... ... ... – минералды тыңайтқыштарды жаздық
бидайдың жаңа сорттары және өсімдіктерді қорғау тәсілдері ... ... ... ... сипатталады. Ол Қазақстан бойынша ... 9-10 ц/га ... ... ... себеп болады.
Төртінші кезең (1991-1996 жылдары) – терең ... ... ... көлемінің апатты төмендеуіне сәйкес келеді. ... және ... ... ... шаруашылық жүйесі ... ... 6,5 ... дейін төмендеді.
Мұнымен қатар Э.Ф.Госсен климаттың глобальдық ... ... ... ... ... ... ... GFDL (АҚШ, 1989 жылы)
және UKMO (Біріккен Патшалық) моделінің нәтижесі бойынша ... ... және ... ... ... кезіндегі республиканың егін
шаруашылығының бейімделуін қарастыра отырып, ... ... ... СО2 ... екі есе ... Қазақстан
территориясында егіс далаларының азаюына алып ... ... ... ендік бағытында өңдеу зонасының қозғауы байқалу мүмкін. Алайда
толық интенсивтендіру (булар, пестицидтер, жаңа ... ... ... ... ... ... жинау 20-25 миллион гектар ... ... ... ... ... бойынша жақын арада, яғни 30-35 жылда
Солтүстік Қазақстанда температураның глобальды жоғарылауы әсерінен ... ... ... ... аз. Тағы да 2010 ... ... солтүстігінде температуралық-ылғалды жағдайдың оңтайлығымен
байланысты өнімділіктің ... ... ... ... СО2 ... екі есе ... сәтінде жаздық және
күздік бидайдың нашарлығына баға берді. Былай ... ... ... ... ... ... шамамен 25-30%-ға төмендеді. Ал, күздік
бидайдың өнімділігі бірнеше ... ... ... ... ... ... бөлігінде ғана жинау мүмкін болады.
Л.А. Воронинаның зерттеуі көрсеткендей, континентке ылғал және жылы
ауа массаларын мұхиттан, әсіресе ... суық ... өте ... алып ... ауа массаларының зоналық тасымалдануы күшейеді және
ендіктік процестердің қайталанушылығы артады. Соның әсерінен жылы ... ... ... ... ... ... ... алу мүмкіндігі өседі. Осыған байланысты ол ... ... ... және ... ... ... жылжи отырып, жыртылған
аудандарды кеңейтуді көрсетеді /7/.
1.2 Агроклиматтық аудандастырудың климаттық негізі
Климаттық ресурстар ауыл шаруашылығының даму ... ... ... ... бірі ... ... Агроклиматологияның
міндетінің бірі территорияның агроклиматтық ресурстары мен агроклиматтық
аудандастыруын бағалау болып табылады. ... ... ... географиялық таралуы мен мамандануы үшін нағыз ... өз ... ... ... біртекті және аудандастыру
көрсеткіштерінің негізінде қойылған қатынаста ... ... ... белгілі жүйе бойынша әртүрлі ... ... ... елімізде ауыл шаруашылығының дамуы территория бойынша оның жеке
салаларының қолайлы орналасуын, мәдени өсімдіктер мен үй ... ... ... ауыл ... ... ... алу ... климат
ресурстарын және оның жоғары ... ... ... ... етеді.
Агроклиматтық ресурстар түсінігіне мыналар кіреді: күн радиациясы,
ылғалдылық, ... жел, ... ... ... және тағы ... ... ауыл шаруашылығы мақсаты үшін уақыт және
кеңістік бойынша бағалау мен оқып білу ... ... ... ... ... ... мен ... географиялық
таралуына әсер етеді. Соңғы уақыт үшін ... ... ... ... жылжуы тән. Солтүстікке кең түрде арпа және ... ... ... ... өсімдігі – жүгері қоңыржай белдеудің
едәуір ауданын алды, сонымен қатар ... те ... ... ... бау шаруашылығы құрылды. Европаның өсімдігі бидай АҚШ-та, Канада
мен Аргентинада көп жерлерді алып ... ... Егін ... ... ... болып
жиынтық күн радиациясы, әсіресе, фотосинтетикалық ... ... ... ... үшін вегетациялық кезеңде күндізгі күннің
ұзақтығының, күн ... ... ... ... мәні бар. ... шаруашылығының (650) солтүстік шекарасында жазда күндізгі күннің
ұзақтығы 22 сағатқа тең, сол ... ... ... 12 ... ... ... реакциясы фотопериодизм деп аталады, және өсімдіктер
қысқа күн (12 сағаттан аз), ұзақ күн (12 ... көп) және ... ... ... ... ... ... температурада вегетациялық кезеңде
ФАР шамасы Қазақстан территориясы бойынша 24,5 МВт/м2-тан (35 ккал/см2)
солтүстікте, 31,5 МВт/м2 (45 ... ... ... ... көрсеткіші ретінде агроклиматологияда вегетациялық
кезең үшін температуралардың активті және эффективті жинағы, орташа айлық
температуралардың орташа және ... ... ... ... арқылы өтетін даталар (биологиялық минимум 50, 100, 150С) және тағы
басқалар қолданылады.
Активті температура жиынтығы жердің ендігіне және ... ... ... ... ал ... аудандарда тағы да мұхиттар мен
теңіз ағындарына байланысты. ТМД территориясында ол 300 ден 5000 0С ... ... ... 2500 ден 4000 0С ... ... ... жоғары орташа тәуліктік ауа температурасымен кезеңнің
ұзақтығы ТМД-да алпыс ... ... екі жүз ... ... ... ... оңтүстігінде тербеледі. Бұл кезең ... ... ... ... ... ... ... сәйкес келеді.
Мұнда шектейтін фактор үсік болып табылады.
Агрометеорологияда ... пісу ... даму ... ... түсуі
негізінде эффективті ... ... ... ... минимум шамасына дейін төмендеген орташа тәуліктік температура
жиынтығы) бойынша анықталады. ... ... ... ... бидай сорттарының әр түрлері үшін трубкаға шығу-масақтану кезеңінің
өтуі үшін 283 ден 4000С-қа тең эффективті ... ... ... ал ... дәннің сарғаюына дейін 450 ден 5400С қажет/10/.
Өсімдіктер сонымен қатар ауа ... ... және ... ... ... Өсімдіктердің бұл реакциясы термопериодизм деп
аталады. Вегетациялық ... ... ... амплитуда жоғары болса,
өсімдік соғұрлым өсе береді. Бұл ... ... мен дем ... ... ... ... ... салдары
болып өсімдіктің химиялық құрамының өзгеруі де ... ... ... мен климаттың континенттілігі арасында тікелей байланыс
бар. ... ... ... жемістер мен тамыр жемістерінің
қанттылығы, дәнді дақылдардың ... ... ... климат
жағдайында дәнді дақылдарда крахмалдың мөлшері жоғарылап, ақуыздық заттар
мөлшері азаяды.
Ылғал ресурстары. Су өсімдік өмірінде ... роль ... Ол ... ... ерітеді және оларды өсімдіктің тканьдеріне жеткізеді.
Өсімдік жасушасында ... ... ... ... ... ... ... ішкі бөлігінен буланып және олардың ... ... ... ... ... қамтамасыздығын бағалау үшін олардың ылғалда
пайдалануы туралы мәлімет және ... ... ... ... ... тікелей көрсеткіштері болып топырақтағы өнімді ылғал
қоры мен вегетациялық кезеңдегі жауын-шашын жиынтығы табылады. Өсімдіктің
ылғалқамтамасыздығы тағы да ... ... яғни ... ... сулану коэффициенті (К) мен ... ... (ГТК) және тағы ... ... /2, ... = R/E0 ... = Wв + R/E0 ...... ... бір ... ... өнімді ылғалдылық
қоры;
R – вегетациялық кезеңдегі немесе жыл бойындағы жауын-шашын жиынтығы;
Е0 – ... ... ... жыл бойындағы буланушылықтың
жиынтығы.
ГТК = ...... ... 10 0С ... кезеңдегі жауын-шашын жиынтығы;
- температурасы 10 0С жоғары кезеңдегі ауа температурасының
жиынтығы;
ГТК ... ... мына ... ... ... аз - ... 0,3-0,5 – құрғақ; 0,6-0,7 – құрғақтау; 0,8-0,10 – жеткіліксіз
ылғал; 1,0 – ... ... мен ... тең; 1,0-1,5 – ... ... 1,5-
тен көп – мол ылғал; 2,0-ден көп – тропиктер үшін мол ... ... ... ... ... ... Шашко, Федосеев)
өздерінің ылғалқамтамасыздық көрсеткіштерін ұсынды.
Д.И.Шашконың атмосфералық ылғалдылық коэффициенті (Md):
Md=R/ ...... ... орташа тәуліктік су буы қысымы тапшылығының жиынтығы.
Өсімдіктердің таралуы мен дамуына мынадай географиялық факторлар ... ... ... ... ... ... су қоймаларының жақындығы.
Облыс аумағы агроклиматтық жағдайына байланысты мынандай ... ... ... ... ... ... ... аумағының көп бөлігін ... ... ... шөлдерімен облыстың орталық бөлігін қамтиды.
2. Өте құрғақ, ыстықтау аумағы. Бұл ... ... ... ... Төлеби, Қазығұрт аудандары, Созақ ауданының оңтүстік-
шығыс бөлігі креді.
3. Таулы аймақтар Тянь–Шань ... ... ... Қаратау жотасын
қамтиды. Бұл аймақта Түркістан, Созақ, Бәйдібек, Төлеби, Түлкібас, Қазығұрт
аудандары орналасқан.
Бұл аймаққа Созақ,Отырар және ... ... ... ... ... ... ... жауын-шашынның өте аз түсуімен, құрғақ
ауа, ... ... ... ... күн ... мол ... Жаздық бидайдың агроклиматтық факторларға талабы
Жаздық бидай – жер бетіндегі негізгі азық-түлік ... ... ... ... ... жүйесін дамыту мүмкіндігі оның Қазақстан мен
Сібірдің құрғақ аудандарында кеңінен таралуын қамтамасыз етеді, яғни жоғары
температура жағдайда және жиі ... ... ... ... ... ... бидай өнімділігі бойынша
күздік бидайға ғана жол береді, оны тек күздік ... ... ... ... ... ... ғана алмастырады. Жұмсақ бидайдың тез ... ... ... 1350 ден 1400 0С қа ... ... ... ал қатты бидай сорттары 1600 ден 1700 0С изолиниядан.
Жаздық бидайдың тұқымдары 1 ден 2 0С қа температурада өсе ... ... 4 ден 5 0С ... ... Топырақтың өңделген тереңдігінде
тұқымның 5 0С температурада өнуі ... күні ... ал 10 ... өнуі ... күні ... ... ... үсік минус 6
дан 8 0С қа басқа уақытқа қалдырады.
Өсімдіктің бірінші даму сатысында ылғалдылықтың ... ... ... ... 30-40 ... ... ... қорында
қалыптасады.
Топырақтың қолайлы ылғалы кезінде жаздық бидай бұтақтануының басталуы
көктеуден ... 67 0С ... ... ... ... және ... болып 13 ден 18 0С ауа температурасы саналады.
Трубкаға шығудан ... ... ... ... ... ... азаюына және ұрықсыздардың көбеюіне алып келеді.
Тіпті ... мол ... да ... ... ... ... бір
метрлік қабатындағы 80 миллиметр өнімді ылғал қоры бұл ... ... ... қамтамасыз етпейді.
Жаздық бидай ұзақ күндік өсімдік. Жаздық ... ... ... ... талабы бойынша сортты түрлерін шығара бастайды. Содан, трубкаға шығу
– масақтану кезеңінен өту үшін ... ... 283 ден 400 0С-қа ... ... ... қажет, ал масақтанудан дәннің сарғаюына
дейін 450 ден 540 0С . ...... ... ... үшін ... ауа
температурасы 16 дан 23 0С қа және ... ... ... қоры ең ... 70 ден 75 % ... қажет. Ауаның салыстырмалы
ылғалдылығы 10 нан 12 % төмендеген кезінде және 40 дан 42 0С ... ... ... ... де ... ... және ... болуы мүмкін
/12/.
Даму кезеңінің басында қарқындылығы минус 5 0С, минус 7 0С үсік ... нан 30 %-ға ... және ... ... 2 ден 8 ... ... алып ... .
Жаздық бидай гүлдену мен дәннің пісуі кезеңінде қарқындылығы ... ... 2 0С ... ... ... ... басталғаннан кейін тұқымдық
сапасы минус 5 ден 7 0С үсікте де ... ... ... ... және ... ауа-райында құйылу (дәннен
еритін органикалық және минералды заттардың жауын-шашынмен шайылуы)
байқалуы ... Бұл ... ... алып ... және ... ... Солу тағы да саңырауқұлақты аурулардың, әсіресе көгерудің
әсерінен болу мүмкін.
Жаздық бидайдың даму фазасында ылғалды пайдалануы ... ... ... ... ... 5 ден 7 %, ... ... 15 ден 20 %,
өсімдіктің трубкаға шығу және ... 50 ден 60 %, ... ... 20
дан 30 % және толық пісу фазасында 3 ден 5 % вегетациялық кезеңде ылғалды
жалпы пайдаланғанда. ... ... ... кезеңдегі ұзақтығы
тоқсаннан жүз ... ... ... ... ол сорттарына және климаттық
жағдайларға байланысты.
Халық шаруашылығын агрометеорологиялық қамтамасыздау мәселелерін шешуі
үшін мыналарды жасау қажет: әкімшілікті аудандар мен жеке ірі ... ... ... ... ... тек ... және ... факторлары ғана емес, топырақтық, биометриялық және агротехникалық
факторлар да ескерілу қажет. ... алу ... ... сиректелген жағдайында өңдеу.
Батыс Қазақстанда дәнді-дақылдарды егудің агроклиматтық ... ... ... ... байланысты Қазақстанның батыс
облыстарының агроклиматтық сипаттамалары қарастырылып талданған /13/.
4. Аймақтық агроклиматтың өзгеруі
1992 жылдың маусым ... ... ... ... ... Біріктірілген Ұлттардың Организациясы туралы Рамочнуға
конверенцияға қол қойды және оны 1995 ... ... ... ... ... жүз жылдарда Қазақстанда ауа температураның орташа мерзімдік және
жылдық жүрісінің ... ... ... ... ... өсуі ... жылдар аралығында айлық бойынша орташа
алғанда 1,3 °С ... ... ... ... ... (АЖЦ) СО2 концентрациясы атмосфера ... ... 4 ден 7 ... ... ... Температураның
максимумы жоғарлауын қыста және көктемде күтуге болады. ... ... ... ... жылдық мөлшерінің 20 % нормадан ұлғаюы
күтіледі. Басқа моделдер бойынша жауын-шашын ... ... ... және ... ... 10 %-ға төмендейді.
Барлық моделдер аймақта ылғалдану жағдайының нашарлауын айтады.
Ылғалдану жетіспеген алаң ... ... ... ... ... өсіретін 6 дан 23 % дейін қысқарады, Республиканың
оңтүстік бөлігінде құрғақшыл зона ... ... ... сипаттама климаттың
өзгеру мүмкіндігін елдердің экономика және табиғи ... ... ... айтқанда, Қазақстанда климаттың өзгеру мүмкіндігінің зерттеуі су
ресурстарын, ауыл ... және ... да ... ... ... ... жағдайы үлкен деңгейін көрсетті. Осының
нәтижесінде ... ... ... ... ... ... ... бақылаулар Қазақстанның 13 станциясында ... ... осы ... ... ... ... бағалауға
мүмкіндік береді. Соңғы жүз жылда Қазақстанда ауа температурасының ... және көп ... ... тенденциясы байқалады /Кесте 1/.
Көктемгі максимум жылыну ... ... ... ... өсуі орташа алғанда аймақ бойынша 1894-1997 жылдарда 1,3 °С
құрайды.
Кесте 1 1894-1997 жылдар ... ... ... ... ауа ... және ... мөлшерінің орташаланған
мәндері
|Кезең |Ауа ... ... ... |
| |жыл ... жыл ... |1 |-7 ... |8 |3 ... |1 |1 ... |9 |1 ... |0,8 |- ... ... 1961-1990 жылдар арасындағы 30 жылдардағы
салыстырулар осы ... ... ... ... ... және ... ... бөлігінде. Глобалды маштабта Қазақстан үшін ең жылы
жылдар 80-ші ... ... ... ... ... ... температуралар
1995-1997 жылдарда байқалды. 1894-1997 жылдар аралығында жауын-шашын
мөлшерінің өзгеруі Қазақстан территориясында ... ... ... алғанда аймақ бойынша қыста және жалпы алғанда бір жыл ішінде жауын-
шашындар ... ... ... ... ... ... 1961-1990
жылдар аралығында жауын-шашынның орташа көпжылдық, жылдық суммасы соңғы 30
жылдар мен ... ... ... ... ... ... көп ... климаттың құрғақшылығының
ұлғаюын көрсетеді.
Аймақтың климатынның өзгеруі атмосфераның жалпы циркуляцияның модельнің
негізінде құрылған (АЖЦ). АҚШ-ң (NCAR) ... ... ... ... кезінде келесі модельдердің негізднрі қолданылған. GFDL
және GFDL-T ... ... ... ... ... ... және ... модельдері; UKMO
әртүрлі модельдері көп. Атмосферада СО2 концентрациясының екі еселенуі
кезінде ... ... ... ... ... ... ауа температурасының орташа жылдық және мезгілдік белгі
өсуі күтіледі. ... ... ... белгісіздікті білдіреді. Кейбір
модельдер бойынша жауын-шашынның мөлшерінің ұлғаюы күтіледі, ал басқалар
бойынша ... ... ... ... ... шашынның мезгіл бойынша
әртүрлі өзгеруін береді.
Кесте 2 Қазақстан территориясында ауа ... ... ... (ΔТ) және ... ... ... (ΔR)
|Модель АЖЦ |ΔТ,ºС |ΔR,℅ ... |4,5 |28 ... |4,9 |24 ... |6,9 |-12 ... |6,9 |2 ... |4,9 |7 ... аймақта талдау климатының негізгі өзгеру сипаттамаларын
алуға мүмкіндік береді. ... ... ... сәйкес (UKVO)модель ауа
температурасының орташа жылдық жоғарлауы ... СО2 екі ... 6,9 ºС ... ... ... нәтижесінде 12 ℅-ға
төмендейді. Температураның максимальді өсуі және жауын-шашының төмендеуі
белгілі, ... жаз ... ... “Максимальді жылыну” бойынша
(GISS) орташа температураның жоғарлауы 4,5 ºС ... Бұл ... ... ... ... ... 28 ℅-ға ұлғаюын көрсетеді. Ал
басқа көрсетілімдер бойынша орташа жылдық температураның өсуі 4,9 дан ... ... 2 ден 24 ℅ ... ... ... шешім кезінде
модельдердің көбеюі қыс айларындағы ... ... ... Сол ... ... ... ... мүмкіндігі жұмыста
қаралады /15/.
Метеорологиялық станцияның негізінде ... ... 100 ... ... жылдық температурасы барлық аймақ территориясында 0,2 ºС 10 жыл
ішінде байқалған. Температураның ... ... және ... , ... ... ... және ... бақыланады.
Қазақстан территориясында әртүрлі көрністердің қолдануы мен климаттың
өзгеру болжамының шешімдері қаралған. Қаралған көріністер ... ... ... өзгеру уақыты кезінде ауа ... ... ... бөлігінде агрометеорологиялық жағдайлардың нашарлауына
әкеліп соғады. АЖЦ моделі бойынша келтірілген көріністер температураның
және жауын-шашынның ... ... ... ... ... ... ... олардың тұйық генетикалық
байланыстары аймақта ланшафта ... ... мен ... ... ... мүмкіндік береді. Осы мақсатпен ылғалдану денгейінде климаттың
классификациясы құрғақ беткейде жылу баланысы теңдеуі ... ... ... келтірілген зерттеулердің негізінде Қазақстан
экономикасының табиғи өсу нәтижесінде ... ... ... мен орындалған көп жұмыстар ... ... ... ... ... ... баға ... /16/.
30 жылдардан бастап Арал теңізі 60 жылдарда болған қиын жағдайлардағы
өсетін антропогенді жағдайларды ... ... ... сол ... климат күшеюі осы зонада табиғи ... ... мен ... антропогенді шөл даланы анықтайды. Арал
теңізінің жер денгейі ... және ... ... ... ... ... режиміне жазғы айларда байқалады. ... ... Арал ... ұзақ ... ... ... ... гипатеозадан солтүстік жарты шардың глобальді жылынуы шықса,
онда ылғалдылықтың көрсетілген тенденциялары келесі ... ... ... ... роль ... ... Арал теңізінің төмендеу ... ... ... әсер етеді. Бұл процесс көп жылдан бері жалғасып келе ... ... ... ... жауапты болды. Тұзды шаң, желмен
үлкен қашықтыққа апаратын, ... ... ... /17/.
Ауа ылғалдылығы мен атмосфераның ылғал дәрежесін сипаттау, параметрінің
өзгеруін бағалау жұмыстары Арал теңіізінің көлемінің қысқаруына ... ... ... ауа ... ... жағасынан әртүрлі қашықтықта
орналасқан жеті станцияны пайдаланған.
Ауа ылғалдылығы ең көп төмен ... ... ... ... ... құрғауы және қысқаруы жылдық барлық айларында ылғал етеді.
Шығыс Арал бөлігінде, ауа ылғалдылығының өзгеруіне тек теңіз деңгейінің
түсуі ғана емес, сонымен қатар ... ... ... да әсер етеді.
Барлық осы факторлар қосындылары және ... ... ... Жер үсті ауа ... ... ... экологиялық апатқа әкеліп,
басқа да дефляция ошақтарын ... ... ... ... орын ... соғуы мүмкін /18/.
Қазақстанның Солтүстік облыстары және Орталық Арал теңізінің климатына
ықпалын ... ... ... ... Арал ... суық ... толқын
жасап, Солтүстік Қазақстан обылысы және Орталыққа жауын-шашын мөлшері
көбірек түседі. Осы ... ... ... бойынша, Арал теңізінің құрып
кетуі суық ... ... ... ... тез өтіп ... Тың аймақтарға
алып келуі мүмкін. Сонымен қатар, жауын-шашынның топырақ қабатының артуына
әкеледі /19/.
Жоғарыда зерттелгендей бұл ... ... ... ... ... Арал ... ... процессі ауа – райы және климат сол қоршаған
ортаға біраз алыс жатқан ... ... ... және ... әсері анықталған.
Көрсетіліген зерттеулер қорытындылары ... Арал ... ... 100 ... ... ... Арал ... және Орталық Қазақстанға ылғалдылық әсер етуі негізделген. ... ... ... яғни ... ... климаттың өзгеруімен
байланысты. /20/.
Негізгі бұл зерттеулер бойынша Аралдың климатқа әсері жаға бойындағы
қысқа бөлшектелген аудандарға ... яғни ... 40-50 ... ... теңізінде голбальдық климатқа әсері біршама күрделі және әртүрлі. ... ... ... ... ... ... ... және де
Арал теңіз беткейінің өзгеруімен арақатынастың және де су ... ... ... ... бағалайды. Зерттелген жағдай да
көрсетілгендей 1960 ... ... ... ... түсуіне бірыңғай екі
факторлар әсер еткен: шамадан тыс ... және ... ... ... ... ... ... 40 % шамасын құрайды.
60 жылды алғанда климаттық факторлар ... ... ... ... ... ... зерттеулері Каспий теңізінінің проблемасына
арналған. Жоғарғы ... ... өзен ... ... түсетін
жауын – шашынның және де буланудың көбеюіне алып ... ... ... ... ... ... денгейінің өзгеруіне баға беру,
климаттың өзгеруін әртүрлі жағдайы ... ... ... ... ... ауа ... 4,5 ден 6,4 ºС, ал атмосфералық жауын –
шашынның мөлшері 81 ден 127 ... 175 ... 196 ... ... Каспий теңізінің акваториясында жылдық орташа ауа температурасы 3,7
ден 4,9 ºС, ал ...... ... ... 4 ден 8 ... ... ... және Оңтүстік Шығыс ... ... ... ... бойынша кейінгі 30 – 60 жылда орташа ауа
температурасы әрбір 10 ... 0,1 ден 0,3 ºС –қа ... Ең көп ... және ... 0,3 ден 0,6 ºС 10 ... құрайды. Ақпан, наурыз және
мамыр айларында бұл көрсеткіш төмендеген. Басқа ... бұл ... ... ...... өзгеруі таулы аймақтарда жаз айларында
зерттелген.
Істеп шыққан сценарий бойынша 2050 ден 2075 ... ... ... және ... Шығыс аймағында температура 4,6 ... ºС ... он ... ... ... бұл ... 3,6 дан 7,2 ºС
аралығында екені дәлелденген. Кейбір модельдер ... ... ... жоғары
4,3 ден 7,1 ºС аралығында, ал қысқы кезеңде 4,6 дан 7,6 ºС ...... ... ... бойынша анықталмаған. Жылдық жауын –
шашын екі модель бойынша ғана ... ол 9 дан 47 % ды ... ... ...... ... ... және көбеймеген. Жауын
– шашыннң максималды мөлшері 30 % ... ... ... ... ... Қазақстанның Оңтүстік және Оңтүстік Шығыс таулы
аймақтарда температураның жылдық өзгеруін қарастыра отырып, ... ... ... мүмкіншілік мол. Алынған тәжірбие
бойынша, таулы ... ... 1500 метр ... СО2 ... ... ... 1,5 ден 5,5 °С көбеюі мүмкін. 1500 метр төмен
жағдайда ... одан әрі 4,5 ден 13,5 °С ... ... ... ... мұз ... жағдайы бойынша
білуімізге болады . Яғни мұз айдыны құрылысы бойынша тұрақсыз ... ... ... ... ... ... мәліметтер алынған; мұз айдыны 84
километр квадрат шамасында, ал мұздың көлемі 3,7 километр кубқа қысқарған.
Мұз айдынның ... 80 ... ... ... ... екі есеге шамалас
болған. Мұз айдынның өзгеруі климаттың ... ... яғни ... ... ... Бұл ... антропогендік себептердің қоршаған
ортаға және климаттың жылу ... ... ... он ... әрі әсер етуі ... ... ... климаттың глобальді потенциялымен қатар, Оңтүстік Шығыс
Қазақстанның бөлігі континенталды екені бақыланды. Бұл ... ... ауа ... ... ... мәндері тренда сызығында
көрсетіледі. Белгілі болған, ... ... ... ... ... ... жауын – шашынның түсу мөлшері, ең жоғарғы орташа
жел ... және ... ... ... Әртүрлі атмосфера
циркуляциясын зерттеу және ауа температурасының жылдық амплитуда көрсетуі
W және Е, С түрі кері ... ... ... /24/.
2 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНЫҢ АГРОКЛИМАТТЫҚ РЕСУРСЫ
2.1 Физикалық географиялық сипаттама
Географиялық аудандастыру бойынша ... ... ... ... ... кіреді және республиканың солтүстік өңірінде орналасқан.
Батыс-Сібірдің ... ... ... шеткі жағында орманды дала, және
дала зонасы орналасқан. Ишим алқабының негізгі орталығын иелене ... ... ... және ... ... ... оңтүстікте
Ақмола, ал Батыс Қазақстанның Қостанай облысымен шекараласады.
Облыстың ... ... ... ... ... ... ... жазығымен қилысады. Оңтүстік шекарасында Камьон табылады. Өзен
солтүстік-шығыс бағытында ағады. Топырақ және өсімдік сипаттамасы бойынша
облыстың тарлық территориясы үш ... ... кең емес ... ... ... ... жерлерде өте ірі
массивтермен орналасқан. Оңтүстігінде орманды дала орналасқан, жәнеде дала
жазығы бар, осы жерде кейде арнайы ... емес ... ... ... ... ... ... тасталынған аққайыңнан құралады,
олар құрғақ жерде түйінді болып ... ... ... ... бөлігінде орналасқан, және батыстан шығысқа қарай 600 ... ... ... ... 400 ... ... оның ... 155 000 километр квадратты құрайды.
Солтүстік, Солтүстік Қазақстанмен шекараласады, шығыста Павладармен,
оңтүстікте Қарағандымен және ... ... ... ... сулы жері ... ишим өзеннің жанында ағыстар ... ... ... ... қатынасады. Жауындар және жер асты сулары белілі емес.
Ақмола облысының ... ... екі ... зонасының шегінде қара
топырақ, қызғылт топырақ орналасқан. Қара топырақ екі зонаға бөлінеді-
қарапайым және ... қара ... ... ... үш зонаға бөлінеді ;
қара-қызғылт, қызғылт және ашық ... ... ... ... дала зонасында орналасқан.
Облыстың ... ... - ... ... ... ... ... солтүстік - батыс бөлігінде орналасқан,
Батыс-Сібір төменгі аймағының оңтүстік-батыс өңірін Торғай облысы алып
жатыр.
Солтүстікте ол оңтүстік ... ... ... ал ... ... территориясы 650 километрге дейін солтүстіктен оңтүстікке қарай ... ... ... 40 ... дейін созылған, және оның ауданы 196,4
километр квадратқа дейін жатыр.
2. Жылу және ... ... ... ... ... ... континентальды. Қыс суық , ұзаққа
созылатын қар жамылғысы тұрақты, ал жазы жылы салыстымалыы қысқа. ... ... ... ... ... ауа ... Орта Азия ... Қазақстан шөлдерінен келеді, Орта Азия мен Орталық ... ... ... жағыныа суық Артика және полярлық ауа ... ... ... типтес ауа массалары келеді. Жазғы уақытта суық ауа
массалары төселген жылумен ... ... ... сібір үстіртінің оңтүстік перифиясынды ... ... суық қыс пен ... ... ие. ... бес ай бойы қар ... жазы ыстық салыстырмалы қысқа. Бұл обылыстың ... ... дән, ... ... ... ауа температурасының 5 0С және 100С
деген дерек қолданылдынды. 5 0С өту ... ... мен ... ... және алқапталуы деп қабылдайды. Ол 166-172 күн ... Осы ... ... пен ... 2300 - 2500 0С ...... ... 1. 5 0С өту датасы және температура жамылғысы.
|Метеостанция |5 0С өту датасы |Σt > 5 ... күн |Σэф > 5 0С |
| ... |күз | | | ... |23.04 |6.10 |2357 |166 |1435 ... |20.04 |7.10 |2468 |170 |1517 ... |20.04 |6.10 |2436 |169 |1497 ... |20.04 |9.10 |2502 |172 |1546 ... ... 100С- дан ... тұрақты ауа температурасының саны көрсетілген.
Мерзiмi мен белсенді ауа температурасы ұзақ. Одан ... ... 100С ... ... ауа ... 2100-2200 0С-та ауытқиды.
Кесте 2. 10 0С өту датасы және температура жинағы.
|Метеостанция |10 0С өту ... |Σt > 10 0С |
| ... |күз ...... күн ... |8. 05 |18. 09 |2108 |133 ... |4. 05 |20. 09 |2224 |138 ... |6. 05 |20. 09 |2195 |137 ... |6. 05 |21. 09 |2240 |138 ... ... ... үшін жауын-жашын, әртүрлі мерзімде, және
ГТК ылғал көрсеткіші есептелген, мамыр, қыркүйек, маусым, ... ... ... ... 3 . ... жинағы және ылғандалу көрсеткіштері
|Метостанция |Σ R11-3 |Σ R4-10 |Σ Rжыл ... |Md68 ... |74 |277 |351 |1,1 |0,22 ... |75 |283 |358 |1,0 |0,20 ... |61 |272 |333 |1,0 |0,21 ... |60 |250 |310 |0,9 |0,17 ... ... ... 310 ... жауын –шашын түседі. Жауын
–шашын метрі оңтүстіктен сол ... ... ... Жылы мезгілде
гидротермилық коэффицент 0,9 дан 1,1 ... ... ... Мd жазда 0,17 ден 0,22 аралығында .
Бұл коэффицент облыс терреториясының ... ... ... ... ... терреториясын агроклиматтық аудандастыру.
1930-1985 жылдардың көп жылдық орташа деректерін ауа температурасын,
жауын-шашынын зерттей отырып, агроклиматтық зонаға бөлінген, ... ... ... ... ... ... Силянов (ГТК) гидротермиялық
коэффицент бойынша мамыр – қыркүйектегі ... ... ... ... ... ГТК = 1,2 – 1,0 орташа ылғалды зона ; ГТК = 1,0 – ... ... ... ГТК = 0,8 – 0,6 ... ... қамтамасыздығы 100С көп (Σt < 10 0С) ауа температурасының
қосындысына ... ... 20000С - 2400 0С ... ... 24000С – ... ... түстік Қазақстан облысының гидратермикалық коэффиценттінің ... 4 ... ... ... Кесте 4/
1) Ылғал мен қамтасыздалған солтүстік орманды дала зонасы.
Бұл аудан мамыр, ... ... ... ... ... қамтиды. 100С жоғары орташа ауа
температурасы ... ... ... ... да, қыркүйектің
екінші декадасымен аяқталады. Ұзақтылығы 130 тәуілік . Осы ... ... ... 2100 0С ... жиналып, қалады. Жылына
түсетін жауын-шашын мөлшері 350-370 млиметр жылы ... 290м: суық ... ... ... ... ең үлкен мәні шілде (70 милиметр) ақпанда
(11милиметр) Атмосфераның ылғалдылығының (Мd ) ... ... ... айда орташасы 95милибара ( шілде де 62 милибара ) (тамыз ) дейін
ауытқиды.
5°C-ден жоғары ... ... ... осы агроклиматтық ауданды
жылумен қамтамасыз етеді; жүгері мен бидай сорттары.
2) ... ... ... ... ... ... дала ... ауданда гидротермикалық коэффицент мамыр-қыркүйекте 1-1,2
сипатталады. Бұл аудан ... ... ... ... орташа ауа температурасынан жоғары кезең мамырдың бірінші ... ... ... декадасында аяқталады, ұзақтығы 137 тәулік.
Белсенді температура солтүстіктен оңтүстікке дейін ... ... ... Жылына түскен жауын-шашын мөлшері 330-360 милиметр, жылы
кезеңде 780 милиметр ... 60 ... ... ... жауын-шашын
шілде де (65 милиметр), максималь ақпанда (11милиметр).
Атмосфераның ылғалды коэффицентті (Мd) жаз ... ... ... Орташа дефицет жазда 10,4 ... ... ... ... ... Биологиялық минимуммен жоғары эффектілік ауа
температурасы қосындысы бидай ... ... өту ... ... ... ... және ... үсіктің зияны тиеді.
Кесте 4 Агроклиматтық аймақтардың сипаттамалары
|Аудан ... |Мd68 |Σ R, ММ |Σt > |
| | | | |10 0С |
| | | |жыл ... ... | ... |≥1,2 |≥0,22 ... |70 ... | | |0 | | |00 ... дала зонасы | | | | | | ... ... ... ... |60 ... солтүстік орманды | |22 |0 | | |00 ... ... | | | | | | ... ... ... ... |60 ... дала зонасы | |20 |0 | | |00 ... ... ... |≤0,8 |≤0,17 |≤300 |≤250 |60 ... | | | | | |00 |
3) ... ... ... ... дала ... ауданда гидротермикалық коэффицентті мамыр-қыркүйекте ... ... ... ... тең жартысын алып жатыр. (Метеостанция
Көкшетаев) 10ºС жоғары ауа температурасы екінші ... ... ... Белсенді температура 2200°С-ден 2300ºС-ға дейін ауытқиды. Жылына
түсетін жауын-шашын ... 310-330 ... жылы ... 260 ... ... 60 ... ... жазда 0,17-0,20 шамасында ... ... 10,9 ... 8,0 ... ... ... ... эффективті ауа температурасы 1450-1500ºС құрайды. Бұнда ерте
пісетін және орташа пісетін жұмсақ бидай, ерте пісетін ... ... ... ... ... болады.
4) Жеткіліксіз ылғалды дала зонасы
Бұл ауданда гидротермикалық коэффицентті мамыр-қыркүйекте 0,8-ден
төмендігімен сипатталады. ... ... ... шеті мен ... ... алып жатыр. Белсенді температура 2300 ºС ден 2400ºС аралығында
ауытқиды. ... 300 ... аз ... түседі. Жылы кезеңде 250
милиметрден төмен.
Жаз айларында атмосфералық ылғалдылықтың 0,17 ден төмен. Орташа ... ... 11 ... ºС дағы ... ... ... астық мәдениетінде күзде 1500-
1600ºС. Сондықтан бұл ... ... ... ... және жылу ... ... мен толық қамтамасыз етілген.
3 СОЛТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫНДА БИДАЙ ӨСІРУДІҢ АГРОМЕТЕОРОЛОГИЯЛЫҚ
ЖАҒДАЙЛАРЫ
1. Бидайдың орташа облыстық өнімділігінің ... ... ... ... ... ... жылдарда бірнеше
факторларға сай екі топқа бөлінеді.
Біріншісі «жер игеру мәдениеті». Ол агротехника, генетика және селекция
жетістіктері. Бұлар ауыл ... ... ... ... ауа ... ... шешуде өнімділікті (Yt) дәрежесі екі құраушыдан
тұрады. Тұрақты (f (t))және кездесоқ (U t).
Yt = f (t) + U (t) ... ... ... ... жер ... деңгейімен
жағдайласады. Тренда сызығы негізінен тік және көлделең түрінде жазылады.
Қатар ұзындығы өнімділік 30 жылдан көп болса.
Y = a1 t + a0 ... y = ... ... - ... ... - ... ... саны;
a0 - перод басындағы өнімділіктен жер жырту мәдениетке негізі;
a2 - жыл сайын өнімділік өсуі;
a3 - өнімділіктен жыл ... ... ... ... ... өнімділігінен орташа облыстық
қозғалысы көпжылдық тренда деңгейінде ( Сурет 1, ... ... ... ... 1966-2002 жыл арасындағы динамикасына талдасақ
Оның үш торапқа бөлуге болады. 1966 – 1977 жыл ... ... ... ... -1998 жылы және 1999 жылға орташа облыстан өнімділік ... ... ... ... 0,76 ц/га екенiн көрсеттi Өсiм келесi жылдары 0,05 ц/га
кемиді Ал, одан кейінгі ... 0,76 ц/га ... ... өсім ... 0,005 ц/га ... Ал одан ... жылдары өсім 0,0006 ц/га артып
отырған.
1999 жылы Қазақстан ... ... өте ... ауа ... ... өте жақсы және егін бітік шықты. ... ... және ... ... агрометеорологиялық жағдай жақсы болды.
Сурет 1
Кесте 5. 1966-2002 жыл ... ... ... ... ... |Тренда |Ауытқу ц/га ... |10,5 |10,8 |-0,3 ... |10,8 |11,4 |-0,6 ... |12,7 |12 |0,7 ... |13 |12,5 |0,5 ... |14,1 |12,9 |1,2 ... |11,4 |13,2 |-1,8 ... |13,9 |13,5 |0,4 ... |18 |13,7 |4,3 ... |11 |13,9 |-2,9 ... |7,9 |14 |-6,1 ... |17,1 |14,1 |3 ... |14 |14,1 |-0,1 ... |13 |14,1 |-1,1 ... |18,5 |14 |4,5 ... |18,7 |13,9 |4,8 ... |12,6 |13,8 |-1,2 ... |10,1 |13,6 |-3,5 ... |9,6 |13,4 |-3,8 ... |8,8 |13,2 |-4,4 ... |15 |13 |2 ... |15,5 |12,8 |2,7 ... |22,1 |12,5 |9,6 ... |10,8 |12,3 |-1,5 ... |7,3 |12 |-4,7 ... |12,4 |11,8 |0,6 ... |7 |11,5 |-4,5 ... |20,1 |11,3 |8,8 ... |12 |11 |1 ... |10,1 |10,8 |-0,7 ... |7,7 |10,6 |-2,9 ... |12,9 |10,5 |2,4 ... |12,9 |10,3 |2,6 ... |6,8 |10,2 |-3,4 ... |13,8 |10,1 |3,7 ... |8,8 |10,1 |-1,3 ... |13,9 |10 |3,9 ... |10,8 |10,1 |0,7 ... |12,6 |12,2 |0,4 ... |22,1 | |9,6 ... |6,8 | |-6,1 |
2. ... ... ... ... ... ... ... бидай өнімділігін жер көлемі 0,9 миллион
гектар. 5-кестеде көрсеткендей өнімділік 6,8 ц/га-дан (1997) 22,1 ... ... ... ... ... 12,6 ц/га. ... (Ме)
орташа вариациялық қатар (11,7) орташасын сипаттайды. Дисперсия мәні ... және ... ... ... 3,6 болады, яғни өнімділік қатары
біртекті болып саналады (кесте 6). Агроклиматтық ... ... ... ... ... 12 ц/га өседі, ... ... 6 ... 6. ... облыстың бидай өнімділігінің ... |Ср |Ме |Д |δ ... ... |
| | | | | |жыл |жыл ... |12,1 |11,7 |13,6 |3,6 ... ... |
7 кестеде агрометеорологмялық көрсеткіштердің көпжылдық статистикалық
сипаттамасы көрсетілген. Деректер ... және ... ... ... ... 7. ... агроклиматологиялық көрсеткіштердің статистикалық
сипаттамасы
|Көрсеткіш |Ср |Ме |Д |δ ... ... |
| | | | | |жыл |жыл ... |0,9 |0,7 |0,16 |0,4 ... ... |
|R124 |86,2 |81 |721,6 |26,9 ... |49/1988 ... |99,5 |90 |1882,4 |42,7 ... |30/1989 ... |19,4 |19,7 |2,5 |1,6 ... |16,6/1992 |
|W5 |135,5 |137 |209,1 |14,4 ... ... ... ... ... келесідей қорытынды жасадық.
1.Гидротермикалық коэффиценттіне және жылу ресурсына қарап, ... ... төрт ... зона ... ... ... ... Солтүстік Қазақстан обылысы.
Бұл ауданның гидротермикалық коэффицентті мамыр -қыркүйекте 1,2 артық.
10ºС белсенді температура 21000С аз. Жылына 350-370 ... ... ... 290 ... ... ылғал коэффицентті Мd>0,22. Орташа
ылғал коэффицентті жазғы айларда 9,5-6,0 ... ... 50С ... ... ... есебі күзде (14000С) агроклиматты аудан
жылумен қамтамасыз етілген. Ерте ... ... ... үшін ... ... ... ... солтүстік орманды дала зонасы. Бұл
ауданның гидротермикалық коэффицентті мамыр-қыркүйекте 1-1,2 тең ... ... ... ... ... ... 21000С-ден 22000Сауытқиды. Жылына 330-360 милиметр жауын-шашын
түседі. Жылы ... 250 ... ... 60 ... Жаз айларында
атмосфералық ылғал коэффицентті 0,20-0,22 аралығында ауытқиды. Жаз
айларында ауа ... ... ... көп ... мәні 10,4 ... ... дейін.
Биологиялық минимумнан жоғары эффекті ауа температурасы, 50С өткенде
дәнді-дақылды себу орташа датасы күзде 14500С ... ... ... пісіп
жетіледі де, олар үсікке қалуы мүмкін.
3) Тұрақсыз ылғалды оңтүстік орманды дала зонасы.
Бұл аудан гидротермикалық ... ... 0,8-1,0. ... ... ... ... құрайды. Жылына 330-350 милиметр
жауын-шашын түседі, жылы кезеңде 260 ... суық ... 60 ... ... ... жаз ... 0,17-0,20 аралығында
ауытқтды. Ауадағы ылғал тапшылығы 10,9-дан 8,0 милибараға дейін төмендейді.
Белсенді ауа ... 50С ... ... –дақылды орташа себу
датасы күзде 1450-15000С құрайды.
4) Жеткіліксіз ылғалды дала зонасы
Гидротермикалық коэффицент мамыр-қыркүйекте 0,8 аз. ... ... ... ... 300 ... жылы ... 230 ... төмен. Жаз
айларында атмосфералық ылғалдылық 0,17-ден төмен. ... ... ... 11 ... ... ... ... мәдениетінде күзде 1500-16000С
құрайды. Сондықтан бұл аудан жылумен және жылу сүйгіш ... ... ... ... кезең орташа 7 күнге, белсенді температуралар қосындысы
10 нан 130С дейін өсті. Егер 20С температура өссе, яғни дала ... 5 ... ... Бидай өнімділігі өзгерген статистикалық деректер көрсеткіші 6,8ц/га
(1997 жыл), ... (1992 жыл) ... ... ... ... Көп ... өнiмдiлiк 50 ℅ аз болса, 29 ℅ жоғары ... ... ... ... ... 1966 жылдан 2002 жыл аралығында
өнiмдiлiк динамикасының көрсеткішін үш тарауға бөлуге болады. 1966-1977 ... ... Ал ... жылға өсімі 0,76ц/га екенін көрсетті Өсім
келесі жылдары 0,05ц/га кемиді. Ал жылы және 1999 ... ... ... ... ... ... әр одан кейінгі жылдары өсім 0,0006ц/га
артып отырған.
ҚОЛДАНЫЛҒАН ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ
1. Будыко М. И. ... ... – Л:, ... ... ... ... С. ... температуры воздуха от концентрации оксида
углерода. – ... ... 1970. – 218 ... Е. Н. ... детерменизм. – Т. 8, 1968. – С. 1 – 3.
3. Шамен А. М. ... ... ... и их ... ... по ... национального плана действий по Рамочной Конвенции
ООН об Изменении Климата. 1997. - Б. 35 – 36.
4. Борисенков Е. П., ... К. Я. ... ... и ...... 1988. – 316 ... Кароль И. Л. Газовые ... в ... и ... ... // ... и ... 1983. -№ 8. - Б. 108 – ... ... К. Я. О ... ... газа на ... // ... ... - Вып. 478. - Б. 3 – ... ... И. М., ... Н. Е. ... ... ... ... на
среднюю глобальную температуру воздуха при потеплении климата, вызванном
увеличением содержания углекислого газа в атмосфере. // ... ГГИ, 1988. ... 340. - Б. 53 – ... ... М. А. ... ... факторов в изменения климата. //
Труды ГГИ, 1983. - Вып. 280. - Б. 51 - ... ... В. Ф., ... З. И., Кравчук Е. Г. ... ... и ... ... в ... ... ... на
поверхности земли. // Метеорология и Гидрология: 1983. -№ 8. - Б. 55 ... ... Л. С., ... Л. А. К ... об ... ... // Труды ГГИ, 1983. - Вып. 280. - Б. 81 – 87.
11. Бейсенова А. С. ... ... ... ... ... ... по ... национального плана действий по Рамочной ... об ... ... 1997. - Б. 38 – ... ... Х. А., Семенов О. Е., Тулина Л. П. ... ... ... ... // ... ... 1982. - Вып. 81. - Б. ... Первое Национальное Сообщение Республики Казахстан по ... ООН об ... ...... 1998. – 73 ... Долгих С. А. Ожидаемые изменения ... на ... ... в ... с потеплением глобального климата. // Семинар по
подготовке национального плана ... по ... ... ООН ... Климата. 1997. - Б. 9 – 11.
15. Чичасов Г. Н. Об оценке влияния ... ... на ... Казахстана. // Труды Каз.НИИГМИ, 1990. - Вып. 106. - Б. 3-18.
16. Тулина Л. П. К оценке влияния ... ... ... моря ... ... в ... и Восточном Приаралье. // Труды КазНИИГМИ,
1988. - Вып. 102. - Б. 3 – ... ... Х. А., ... С. Н. О ... ... моря на климат
некоторых центральных и ... ... ... // ... ... - ... - Б. 29 – ... Чичасов Г. Н. Об оценке влияния ... ... моря на ... ... // ... КазНИИГМИ, 1988. - Вып. 102. - Б.-19 – 28.
19. ... О. В. О ... ... ... ... и их ... прогнозе уровня Аральского моря. // Труды КазНИИГМИ, 1988. В. 102. ... 64 – ... ... ... ... ... и мер ... для прибрежной
зоны Каспийского моря и горных районов Южного и Юго-Восточного Казахстана.
- Алматы: 2000. –47 б.
21. Вилесов Е. Н., ... В. Н. ... как ... изменения климата.
// Семинар по подготовке ... ... ... по ... ООН об ... ... 1997. -Б. 18 – 19.
22. Белый А. В. ... ... ... ... // ... по ... национального плана действий по
Рамочной Конвенции ООН об ... ... 1997. - Б. 62 – ... ... Л. Л., ... З. М. ... ... экономической
эффективности исследований изменений климатических условий под ... // ... ... 1990. - Вып. 105. - Б. 76 – ... Дягтерев В. И. Предварительная ... ... ... ... ... ... ... //
Труды КазНИИГМИ, 1990. - Вып. 105. - Б. 25 – 30.

Пән: География
Жұмыс түрі: Курстық жұмыс
Көлемі: 25 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 500 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
"Экологиялық нормалау түрлері."6 бет
Кәсіпкерлік қызметтің түрлері, тәуекелділік31 бет
Кәсіпорында қаржылық ресурстарды құру және қолдану69 бет
Малшаруашылығы өнімдеріне шығарудың экономикасы3 бет
Оңтүстік Қазақстан облысының агроландшафттарына физикалық-географиялық сипаттама41 бет
Ресей Федерациясы22 бет
Қазақстандағы табиғи ресурстарды пайдаланудың осы заманғы жағдайы25 бет
Қазақстанның табиғат ресурстары67 бет
Агроклиматтық ресурстар18 бет
Ақтөбе облысының бидай өнімділігінің құрылуының агрометеорологиялық және синоптикалық жағдайы22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь