Көркем шығарма тілі

Жоспар

Көркем шығарма тілі
І. Көркем шығарма тілінің жалпы ерекшеліктері, әдеби тіл мәні.
Тілдің ажарлау құралдары.
ІІ. Құбылту, оның мәні, ерекшеліктері мен түрлері.
ІІІ. Айшықтау және оның түрлері
        
        Инновациялық Еуразия Университеті

Тақырыбы:
Орындаған: ҚТӘ-101 студенті
Куанышева Ж.К.
Тексерген: аға ... ... ... шығарма тілі
І. Көркем шығарма тілінің жалпы ерекшеліктері, әдеби тіл мәні.
Тілдің ажарлау құралдары.
ІІ. Құбылту, оның мәні, ерекшеліктері мен түрлері.
ІІІ. ... және оның ... ... ... ... жалпы ерекшеліктері. Әдеби тіл мәні.
Тілдің ажарлау құралдары.
Көркем әдебиеттің тілі - бір ... ... ... ғана ... күллі қауымның, демек, бүкіл қоғамның тілі, яки аса күрделі синтетикалық тіл.
Көркем шығарма - ... ... ... ... ... ізі, ... ... барынша көрсетіліп, суреттеледі. Мұнда қайталанбас бейнесімен сомдалған кейіпкерлер әрекет етеді. Шығарманың мазмұны сол шығарманың бүкіл құрамында қалыптасып ... ... ... ... тіл мәнері соған қызмет істейді. Сондықтан да болар, көркем шығарманы оны құрап тұрған көркем ... ... ... ... ... тіл жай тіл емес, көркем тіл, сұлу сөз. Жаңа әдебиеттегі тіл көркемдігі мен сөз сұлулығы жасанды жалт-жұлтта, ... ... ... сөздің табиғилығы мен қарапайымдылығында, нақтылығы мен тазалығында жатады. Алайда, әдеби тілде әдебиетші қолымен жасалатын әр түрлі ажарлаулар болатынын естен шығармау ... ... әр ... ажар ... оның ... ... ең ... тәсіл - интонация (лат.intonare - дауыс ырғағы), немесе әр сөздің айтылу мәнері. Мұның өзі ... ... ... ғана ... жазу ... де ... ... Әсіресе жазушы кейіпкерлерді сөйлеткенде, оның әр сөзін көңіл-күйіне лайық ... ... ... ... ... өлеңді шығармаларда айрықша міндет атқарады. Өлеңді енжар жазуға болмайтыны сияқты, селқос оқуға да болмайды.
Әдеби тілге дауыс ырғағы емес-ау, тіпті дыбыс ... ... да ажар ... ... тәсіл екі түрлі: аллитерация - бірыңғай дауыссыз дыбыстарды қайталау және ассонанс - бірыңғай дауысты ... ... ... поэзияда да, прозада да кездеседі. Мысалы:
Ираншахқа мұңын шақпа; Низами!
Біздің ... гүл ... ... ажарлау құралдары: айқындау(эпитет), теңеу
Айқындау, яғни эпитет - заттың, құбылыстың айрықша сипатын, сапасын анықтайтын суретті сөз. Эпитет - ... ... өмір ... ... ... ... сапасын айқындау, олардың нақты да затты оқырмнның көз алдына көркем елестету мақсатында ... ... ... ...
Ызалы жүрек, долы қол
Улы сия, ащы тіл.
Не ... ... жайы ... көрсеңдер өзің біл.
Теңеу (орысша сравнение) - заттың, құбылыстың ... ... ... оны ... ... ... ... көркемдеуіш құрал. Мысалы:
Кеуделері кепедей,
Мұрындары төбедей,
Күрек тісі кетпендей
Кеңірдегі жүһіттің көріндей.
ІІ.Құбылту, оның мәні, ерекшеліктері мен ... ... ... ... қатар құбылту қажет. Құбылту, немесе троп(грек. tropos - иін, иірім) - сөздерді тура ... ... ... ... ... шындықты бейнелеп, кейде тіпті перделеп таныту, ойды өзгертіп, кейде ... өңін ... ... ... көп. ... тілдегі ең басты құбылтудың бірі - ауыстыру, немесе метафора (грек. metaphora - көшіру) - сөз ... ... ... ... ... ... ... не құбылысты ақындай, ажарландыра түсу үшін оларды өздеріне ұқсас өзге затқа не құбылысқа балай; сөйтіп, суреттеліп отырған заттың не ... ... ... ... ... әсерін күшейту. Мысалы: (І. Жансүгіров)
Гималай - көктің кіндігі,
Гималай - жердің түндігі.
Жансыз табиғат құбылысы кәдімгі тірі кісінің ... ... ... - ... деп ... Ол да ... бір түрі. Мысалы:(Абай)
Кәрі Каспий қара көк көзін ашты,
Жылы жүзбен Терекке амандасты...
Кейіптеу - ... мен ... жиі ... ... Ал ... ... ... көбінесе, пернелеу, немесе аллегория түрінде келеді. Мұнда жай ұғым қалпында тұрған дерексіз нәрселер кәдімгідей көзгк көрінер деректі нәрсеге ауыстырылады. Мысалы, ... ... ... ... ... ұғымдарды дәл осы қалпында түсінуге болғанмен, көзбен көру қиын. ... ... ... - Түлкі, зорлық - Арыстан, қастық - Қасқыр бейнелеріне көшіріліп, пернеленеді.
Троптың бір түрі - ... ... - бір ... не ... тура ... ... ... басқа бір нәрсеге, не құбылысқа құпия еліп, жасыра жарыстырып, ойды да ашық айтпай, тартымды тұспалмен түсіндіру. Мысалы: (Ә. Тәжібаев)
Отырмын теңіз ... ... ... көп еді...
Ойнайды дауыл ойымда. ... ... жоқ ... ... шың, жарды , ... ... ... ... ... ... ... жел тегін!
(Айрықша ескерілетін шындықты ақын көз алдына дөңбекшіп ... ... ... ... ... ... шабытпен жырлаған.)
Троптың бір түрі - алмастыру, яғни ... - ... ... ... мен ... ... ... байланысты ұғымдар мен шартты сөздердің бірінің орнына бірін қолдану. Мысалы: (Абай)
Үйі мәз боп қой ... ... ... үй ... ... жайлы айтылады.)
Троптың ендігі бір түрі - мегзеу, яғни синекдоха - бүтіннің орнына бөлшекті немесе керісінше, жалпының ... ... ... ... ... Мысалы: (Гоголь)
* Әй, сақал! Бұл арадан Плюшкинге ... ... ... деп бір адамды айтып тұр)
Троптың бір түрі - кескін, яғни ирония және тағы бір түрі - ... ... ... ... және сатиралық образдарда қолданылады. Иронияда бүркеншек сын, сырты тәп-тәтті, іші ... ажуа ... Ал ... ... ... қылыш жүзіндей өткір сұс, тиген жерін тіліп түсер тегеурінді күш бітіреді. Мысалы:
Ирония: ... қолы ... ... ... ... ... әнші есіл ер! ... келер жаныңа.
Ала жаздай ән салсаң, ... біте ... де, ... бер! ... кетер маңыңа.
Троптың ендігі түрі - ұлғайту, яғни гипербола, тағы бір түрі - ... яғни ... ... да ... тілі мен ... ... бояу ... сөздегі суретті түрлендіреді. Мысалы:
Гипербола: Жоғарғы ерні көк тіреп, ... От ... ... ерні жер ... ... ... ... ... қалыпты.
Ұлғайту мен кішірейту біздің қазіргі әдебиетімізде көбіне әсірелеу, яғни гротеск түрінде көрінеді. Әсірелеу де ... пен ... ... тәсіл: мұнда адам немесе адам өмір кешкен ортаның шындығы кейде кісі күлгендей, ... жан ... ... ... ... ... не өшіріле суреттеледі.
Аталып өткен троп түрлері тек кейбіреулері ғана. Айта берсек, табу (бәрін белгімен білдіру), перифраз ... ... ... эвфемизм (сыпайы сөйлеу) және т.б.
ІІІ. Айшықтау және оның түрлері
Әдеби тілді ажарлау, құбылтумен ... ... ... ... ... жөн. Әдеби тілдің әсемдігі ғана емес, әсерлілігі үшін де қажет тәсіл - айшықтау, яғни ... - сөз ... ... ... ... гөрі ... ораммен, айрықша айшықпен құру.
Айшықтаудың түрлері көп. Кейбіреулеріне ғана тоқталып кетсек:
Арнау - ... ... ... ... не ... ... тіпті жалпы жұртқа арнайы тіл қатуы, көпшілікке қайрыла сөйлеуі, олармен іштей кеңесуі. А. Байтұрсынов ... 3 ... ... ... арнау, сұрай арнау, зарлай арнау. Мысалы:
Жарлай арнау: Қалың елім, қазағым, қайран жұртым,
Ұстарасыз аузыңа түсті мұртың
Жақсы менен жаманды ... қан, бірі май боп енді екі ... ... Ақ ... ... неге ойнайды.
Ақын неге қайғырып,
Терең ойға бойлайды.
Зарлай арану: Әуелі бас қосқаным Жағалбайлы.
Жылқысын көптігінен баға алмайды.
Өлгені Төлегеннің рас ... Қыз ... неге ... бір түрі - ... - сөз әсерін күшейте отырып, оқырман назарын айрықша ... ... ... не құбылысты бірнеше мәрте қайталап, айтар ойды, ұқтырар сырды ... ... ... түсу. Қайталау түрлері: жай қайталау, еспе қайталау, әдепкі қайталау (анафора), кезекті ... ... бір түрі - ... яғни ... - ... ... ... мән-мағынасы әр тарап ұғымдарды, түп-түсі әр бөлек нәрселерді өзара бетпе-бет қою арқылы бұлардан мүлде ... бір ... ... ... ... ... кескін-кейпін анықтау, аңғару, елестету.Мысалы:
Біреуі - көк, біреуі - жер ... үшін ... ... ... - аппақ, бүркіт - қара, түлкі - ... қаса сұлу ... бір түрі - ... ... - ... ... соңғы сөзді, алдыңғы ойдан соңғы ойды, алдыңғы құбылыстан соңғы құбылысты асыра, асқақтата түсу. Мысалы: (Т. Жароков)
Қиқу салып құзға ұшқан,
Құздан суық ... ... биік ... ... биік ... ұшқан
Қарулы қыран кім еді?
Фигураның ендігі түрі - сөз орнын ауыстыру, яғни инверсия - прозалық, әсіресе ... ... ... ... ... ... тәртібінен тыс, орындарын ауыстырып, өзгеше тіркестер құру. Мысалы:
Сен құрметте оны! ... бе, ... бір түрі - сөз ... ... яғни эллипсис - сөйлем ішінде немесе өлеңшумағында атап айтпаса да түсінікті кейбір сөздерді әдейі жазбай тастап ... ... ... ... жүзің
Айнам еді бір қарар.
Өткізген түнім...күндізім...
Тербетер мені, ой салар.
Фигураның тағы бір түрі - егіздеу, яғни параллелизм - екі ұдай ... ... ... сезімді қатар қойып, жұптап суреттеу. Мысалы:
Екі жаяукеледі:
Біреуінде күрек бар, лүпілдеген жүрек ... ... жоқ, ... бар да, ... жоқ.

Пән: Тілтану, Филология
Жұмыс түрі: Материал
Көлемі: 5 бет
Бұл жұмыстың бағасы: 200 теңге









Ұқсас жұмыстар
Тақырыб Бет саны
: көркем әдебиеттің табиғаты, ерекшелігі және мәндері.әдебиет теориясындағы әдеби шығарма, орта және автор мәселелері. әдеби туынды және оның мазмұны мен құрылымы5 бет
Айгүл Кемелбаева шығармаларындағы көркемдік ойлау30 бет
Ауызекі және көркем шығарма мәтініндегі диалог: лексикалық, синтаксистік, стилистикалық сипаттама153 бет
Бастауыш сыныпта көркем шығармалардың түрлерін оқыту48 бет
Болымсыздық мағынаның эмоционалды-экспрессивті реңкін көркем шығарма тіліндегі мысалдар арқылы дәлелдеу38 бет
В. Скотт шығармаларының аудармасындағы тарихилық пен көркемдік42 бет
Д. Исабеков шығармаларының көркемдік ерекшеліктері42 бет
Көп дауысты хорларға, ірі формадағы (кантата, ораториядан білімдер опералық) жанрлық кесек ірі музыкалық көркемділігі бай күрделі шығармаларға түсініктеме5 бет
Көркем еңбек сабағында оқушылардың қолөнерде шығармашылығын дамыту35 бет
Көркем шығарма22 бет


+ тегін презентациялар
Пәндер
Көмек / Помощь
Арайлым
Біз міндетті түрде жауап береміз!
Мы обязательно ответим!
Жіберу / Отправить


Зарабатывайте вместе с нами

Рахмет!
Хабарлама жіберілді. / Сообщение отправлено.

Сіз үшін аптасына 5 күн жұмыс істейміз.
Жұмыс уақыты 09:00 - 18:00

Мы работаем для Вас 5 дней в неделю.
Время работы 09:00 - 18:00

Email: info@stud.kz

Phone: 777 614 50 20
Жабу / Закрыть

Көмек / Помощь